໘. ວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘. ອຏ຺ຐເມ ກຕມາ ຈ ຠິກ຺ຂເວ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ເອເກນ ປຣິຍາເຍນ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ປຸນ ອປເຣນ ປຣິຍາເຍນ ວິຠຊິຕຸກາໂມ ອິທໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ເຂ ຎາຓນ຺ຕິ ສວນສມ຺ມສນປຏິເວຘປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ ຈຕູຫາກາເຣຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຎາຓໍ. ສມຸທເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເສເສສຸ ປນ ທ຺ວີສຸ ສມ຺ມສນສ຺ສ ອຠາວາ ຕິວິຘເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວເມຕໍ ‘‘ທຸກ຺ເຂ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທສ຺ສິຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມານິ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ວຏ຺ຏໍ, ປຈ຺ຉິມານິ ວິວຏ຺ຏໍ. ເຕສຸ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຏ຺ເຏ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິນິເວໂສ ໂຫຕິ, ວິວຏ຺ເຏ ນຕ຺ຖິ ອຠິນິເວໂສ. ປຸຣິມານິ ຫິ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂໍ, ຕຓ຺ຫາ ສມຸທໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ສງ຺ເຂເປນ ຈ, ‘‘ກຕເມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິຕ຺ຖາເຣນ ຈ ອາຈຣິຍສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວາຈາຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ອິຕເຣສຸ ປນ ທ຺ວີສຸ ສຈ຺ເຈສຸ – ‘‘ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ ອິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕໍ ມນາປໍ, ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ອິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕໍ ມນາປ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສວເນເນວ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ໂສ ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ເອກປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ເອກາຠິສມເຍນ ອຠິສເມຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຎ຺ຎາປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ສມຸທຍໍ ປຫານປຏິເວເຘນ, ນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍປຏິເວເຘນ, ມຄ຺ຄໍ ຠາວນາປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມເຍນ…ເປ… ມຄ຺ຄໍ ຠາວນາຠິສມເຍນ ອຠິສເມຕິ.

ເອວມສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ທ຺ວີສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາສວນຘາຣຓສມ຺ມສນປຏິເວໂຘ ໂຫຕິ, ທ຺ວີສຸ ສວນປຏິເວໂຘເຍວ. ອປຣຠາເຄ ຕີສຸ ກິຈ຺ຈໂຕ ປຏິເວໂຘ ໂຫຕິ, ນິໂຣເຘ ອາຣມ຺ມຓປຏິເວໂຘ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ປນ ປຕ຺ຕສຈ຺ຈສ຺ສ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຸພ຺ເພ ປຣິຄ຺ຄຫໂຕ – ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຊານາມິ, ສມຸທຍໍ ປຊຫາມິ, ນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກໂຣມິ, ມຄ຺ຄໍ ຠາເວມີ’’ຕິ ອາໂຠຄສມນ຺ນາຫາຣມນສິກາຣປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ນຕ຺ຖິ, ປຣິຄ຺ຄຫໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂຫຕິ. ອປຣຠາເຄ ປນ ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຎ຺ຎາຕເມວ ໂຫຕິ…ເປ… ມຄ຺ໂຄ ຠາວິໂຕວ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ທຸທ຺ທສຕ຺ຕາ ຄມ຺ຠີຣານິ, ທ຺ເວ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ທຸທ຺ທສານິ. ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປາກຏໍ, ຂາຓຸກຓ຺ຏກປຫາຣາທີສຸ ‘‘ອໂຫ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕມ຺ປິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສມຸທຍມ຺ປິ ຂາທິຕຸກາມຕາຠຸຎ຺ຊິຕຸກາມຕາທິວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປາກຏໍ. ລກ຺ຂຓປຏິເວຘໂຕ ປນ ອຸຠຍມ຺ປິ ຄມ຺ຠີຣໍ. ອິຕິ ຕານິ ທຸທ຺ທສຕ຺ຕາ ຄມ຺ຠີຣານິ. ອິຕເຣສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ປໂຍໂຄ ຠວຄ຺ຄຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຫຕ຺ຖປສາຣຓໍ ວິຍ ອວີຈິຜຸສນຕ຺ຖໍ ປາທປສາຣຓໍ ວິຍ ສຕຘາ ຠິນ຺ນສ຺ສ ວາລສ຺ສ ໂກຏິຍາ ໂກຏິໍ ປຏິປາທນໍ ວິຍ ຈ ໂຫຕິ. ອິຕິ ຕານິ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ທຸທ຺ທສານິ. ເອວໍ ທຸທ຺ທສຕ຺ຕາ ຄມ຺ຠີເຣສຸ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ຈ ທຸທ຺ທເສສຸ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ອຸຄ຺ຄຫາທິວເສນ ອິທໍ ‘‘ທຸກ຺ເຂ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິເວຘກ຺ຂເຓ ປນ ເອກເມວ ຕໍ ຎາຓໍ ໂຫຕິ.

ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ປາທີສຸ ກາມປຈ຺ຈນີກຏ຺ເຐນ ກາມໂຕ ນິສ຺ສຏຠາເວນ ວາ, ກາມໍ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ວາ, ກາມປທຆາຕໍ ກາມວູປສມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ວາ, ກາມວິວິຕ຺ຕນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ວາ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ໂປ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສພ຺ເພປິ ຈ ເຕ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ປາທໂຍ ກາມພ຺ຍາປາທວິຫິໍສາວິຣມຓສຎ຺ຎານໍ ນານຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ອິເມສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອກຸສລສງ຺ກປ຺ປສ຺ສ ປທຈ຺ເຉທໂຕ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິສາຘນວເສນ ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ປູຣຍມາໂນ ເອໂກວ ກຸສລສງ຺ກປ຺ໂປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ນາມ.

ມຸສາວາທາ ເວຣມຓີອາທໂຍປິ ມຸສາວາທາທີຫິ ວິຣມຓສຎ຺ຎານໍ ນານຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ອກຸສລທຸສ຺ສີລ຺ຍເຈຕນາຍ ປທຈ຺ເຉທໂຕ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິສາຘນວເສນ ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ປູຣຍມານາ ເອກາວ ກຸສລເວຣມຓີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ສມ຺ມາວາຈາ ນາມ.

ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓີ ອາທໂຍປິ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວິຣມຓສຎ຺ຎານໍ ນານຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ອິເມສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ອກຸສລທຸສ຺ສີລ຺ຍເຈຕນາຍ ອກິຣິຍໂຕ ປທຈ຺ເຉທໂຕ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິສາຘນວເສນ ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ປູຣຍມານາ ເອກາວ ກຸສລເວຣມຓີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ນາມ.

ມິຈ຺ຉາອາຊີວນ຺ຕິ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ກາຍວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ປຫາຍາຕິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ສມ຺ມາອາຊີເວນາຕິ ພຸທ຺ຘປສຕ຺ເຖນ ອາຊີເວນ. ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕີຕິ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ສມ຺ມາຊີໂວປິ ກຸຫນາທີຫິ ວິຣມຓສຎ຺ຎານໍ ນານຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາ. ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ອິເມສຸເຍວ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ມິຈ຺ຉາຊີວທຸສ຺ສີລ຺ຍເຈຕນາຍ ປທຈ຺ເຉທໂຕ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິສາຘນວເສນ ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ປູຣຍມານາ ເອກາວ ກຸສລເວຣມຓີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ສມ຺ມາອາຊີໂວ ນາມ.

ອນຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ຠເວ ຕຖາຣູເປ ວາ ອາຣມ຺ມເຓ ອຕ຺ຕໂນ ນ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ, ປຣສ຺ສ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ເມ ເອວຣູປາ ປາປກາ ຘມ຺ມາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປາທາຍ. ຉນ຺ທນ຺ຕິ ເຕສໍ ອກຸສລານໍ ອນຸປ຺ປາທກປຏິປຕ຺ຕິສາຘກໍ ວີຣິຍຈ຺ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ. ວາຍມຕີຕິ ວາຍາມໍ ກໂຣຕິ. ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕີຕິ ວີຣິຍໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ວີຣິເຍນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຫິຕໍ ກໂຣຕິ. ປທຫຕີຕິ ‘‘ກາມໍ ຕໂຈ ຈ ນ຺ຫາຣຸ ຈ ອຏ຺ຐິ ຈ ອວສິສ຺ສຕູ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໔) ປຘານໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ສມຸທາຈາຣວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພານໍ. ອິທານິ ຕາທິເສ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີຕິ ເຕສໍ ປຫານາຍ ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ.

ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລານນ຺ຕິ ອປຏິລທ຺ຘານໍ ປຐມຊ຺ຌານາທີນໍ. ອຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ປຏິລທ຺ຘານໍ. ຐິຕິຍາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປພນ຺ຘວເສນ ຐິຕຕ຺ຖໍ. ອສມ຺ໂມສາຍາຕິ ອວິນາສຕ຺ຖໍ. ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍາຕິ ອຸປຣິຠາວາຍ. ເວປຸລ຺ລາຍາຕິ ວິປຸລຠາວາຍ. ປາຣິປູຣິຍາຕິ ຠາວນາຍ ປຣິປູຣຓຕ຺ຖໍ. ອຍມ຺ປິ ສມ຺ມາວາຍາໂມ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອກຸສລານໍ ອນຸປ຺ປາທນາທິຈິຕ຺ຕນານຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາ. ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ອິເມສຸເຍວ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ປູຣຍມານໍ ເອກເມວ ກຸສລວີຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ສມ຺ມາວາຍາໂມ ນາມ.

ສມ຺ມາສຕິປິ ກາຍາທິປຣິຄ຺ຄາຫກຈິຕ຺ຕານໍ ນານຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ປູຣຍມານາ ເອກາ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ສມ຺ມາສຕິ ນາມ.

ຌານາທີນິ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ນານາ, ປຸພ຺ພຠາເຄ ສມາປຕ຺ຕິວເສນ ນານາ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ນານາມຄ຺ຄວເສນ. ເອກສ຺ສ ຫິ ປຐມມຄ຺ໂຄ ປຐມຊ຺ຌານິໂກ ໂຫຕິ, ທຸຕິຍມຄ຺ຄາທໂຍປິ ປຐມຊ຺ຌານິກາ ວາ ທຸຕິຍາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣຊ຺ຌານິກາ ວາ. ເອກສ຺ສ ປຐມມຄ຺ໂຄ ທຸຕິຍາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣຊ຺ຌານິໂກ ໂຫຕິ, ທຸຕິຍາທໂຍປິ ທຸຕິຍາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣຊ຺ຌານິກາ ວາ ປຐມຊ຺ຌານິກາ ວາ. ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຄ຺ຄາ ຌານວເສນ ສທິສາ ວາ ອສທິສາ ວາ ເອກຈ຺ຈສທິສາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ.

ອຍໍ ປນສ຺ສ ວິເສໂສ ປາທກຊ຺ຌານນິຍເມນ ໂຫຕິ. ປາທກຊ຺ຌານນິຍເມນ ຫິ ປຐມຊ຺ຌານລາຠິໂນ ປຐມຊ຺ຌານາ ວຸຏ຺ຐາຍ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນມຄ຺ໂຄ ປຐມຊ຺ຌານິໂກ ໂຫຕິ, ມຄ຺ຄງ຺ຄໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ ປເນຕ຺ຖ ປຣິປຸຓ຺ຓາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ທຸຕິຍຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ທຸຕິຍຊ຺ຌານິໂກ ໂຫຕິ, ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ປເນຕ຺ຖ ສຕ຺ຕ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕິຍຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຕຕິຍຊ຺ຌານິໂກ, ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ປເນຕ຺ຖ ສຕ຺ຕ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ ຉ ໂຫນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນາ.

ອາຣຸປ຺ເປ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກຊ຺ຌານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ, ໂນ ໂລກິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ກຖນ຺ຕິ? ເອຕ຺ຖາປິ ປຐມຊ຺ຌານາທີສຸ ຍໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໍ ຠາເວຕ຺ວາ ໂສ ອາຣຸປ຺ເປ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕໍຌານິກາວສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອວໍ ປາທກຊ຺ຌານເມວ ນິຍເມຕິ. ເກຈິ ປນ ເຖຣາ – ‘‘ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ຂນ຺ຘາ ນິຍເມນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເກຈິ ‘‘ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສໂຍ ນິຍເມຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເກຈິ ‘‘ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີວິປສ຺ສນາ ນິຍເມຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ວາທວິນິຈ຺ຉໂຍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີວິປສ຺ສນາຘິກາເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາສມາຘີຕິ ອຍໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ໂລກິໂຍ, ອປຣຠາເຄ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ສມ຺ມາສມາຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.