໑. ອວິຊ຺ຊາວຄ຺ໂຄ

໑-໒. ອວິຊ຺ຊາສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑-໒. ມຫາວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາຕິ ສຫຊາຕວເສນ ຈ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ ຈາຕິ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ. ສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ສມາປຊ຺ຊນາຍ ສຠາວປຏິລາຠາຍ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ວເທວ ອຫິຣິກໍ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ສາ ປເນສາ ຍເທຕໍ ອລຊ຺ຊນາກາຣສຓ຺ຐິກໍ ອຫິຣິກໍ, ອຠາຍນາກາຣສຓ຺ຐິຕຎ຺ຈ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປໍ, ເອຕໍ ອນຸເທວ ສເຫວ ເອກໂຕວ, ນ ວິນາ ເຕນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຊ຺ຊາຄຕສ຺ສາຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ອຸປຄຕສ຺ສ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ອຍາຖາວທິຏ຺ຐິ ອນິຍ຺ຍານິກທິຏ຺ຐິ. ປໂຫຕີຕິ ໂຫຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາທີສຸປິ ອຍາຖາວອນິຍ຺ຍານິກວເສເນວ ມິຈ຺ຉາຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ອິມານິ ອຏ຺ຐປິ ອກຸສລຘມ຺ມສມາປຕ຺ຕິຍາ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕອງ຺ຄານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ປນ ນ ເອກກ຺ຂເຓ ສພ຺ພານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ນານກ຺ຂເຓ ລພ຺ຠນ຺ຕິ.

ກຖໍ? ຍທາ ຫິ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ ມິຈ຺ຉາວາຍາໂມ ມິຈ຺ຉາສຕິ ມິຈ຺ຉາສມາຘິ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ໂຕຕິ ຉ ອງ຺ຄານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຍທາ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ, ຕທາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວຊ຺ຊານິ ປຎ຺ຈ. ຍທາ ຕາເນວ ທ຺ເວ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ຕທາ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕຏ຺ຐາເນ ມິຈ຺ຉາວາຈາຍ ສທ຺ຘິໍ ຕາເນວ ຉ ວາ ປຎ຺ຈ ວາ. ອຍໍ ອາຊີໂວ ນາມ ກຸປ຺ປມາໂນ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣສຸເຍວ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ກຸປ຺ປຕິ, ນ ມໂນທ຺ວາເຣ. ຕສ຺ມາ ຍທາ ອາຊີວສີເສນ ຕາເນວ ຈິຕ຺ຕານິ ກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ຕທາ ກາຍກມ຺ມໍ ມິຈ຺ຉາຊີໂວ ນາມ ໂຫຕິ, ຕຖາ ວຈີກມ຺ມນ຺ຕິ ມິຈ຺ຉາຊີວສ຺ສ ວເສນ ຕາເນວ ຉ ວາ ປຎ຺ຈ ວາ. ຍທາ ປນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕານິ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕທາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປມິຈ຺ຉາວາຍາມມິຈ຺ຉາສຕິມິຈ຺ຉາສມາຘິວເສນ ປຎ຺ຈ ວາ, ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາທິວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ນ ເອກກ຺ຂເຓ ສພ຺ພານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ນານກ຺ຂເຓ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ.

ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ວິຊ຺ຊາຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓໍ. ອິຫາປິ ສຫຊາຕວເສນ ຈ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ ຈາຕິ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ຫິຣີ ຈ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ລຊ຺ຊນາກາຣສຓ຺ຐິຕາ ຫິຣີ, ຠາຍນາກາຣສຓ຺ຐິຕໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ໂຕວ. ວິຊ຺ຊາຄຕສ຺ສາຕິ ວິຊ຺ຊາຍ ອຸປຄຕສ຺ສ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ. ວິທ຺ທສຸໂນຕິ ວິທຸໂນ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ຍາຖາວທິຏ຺ຐິ ນິຍ຺ຍານິກທິຏ຺ຐິ. ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຕິ ກຸສລຘມ຺ມສມາປຕ຺ຕິຍາ ອິມານິ ອຏ຺ຐງ຺ຄານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ໂລກິຍມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ນ ເອກໂຕ ສພ຺ພານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຕານິ ຈ ໂຂ ປຐມຊ຺ຌານິກມຄ຺ເຄ, ທຸຕິຍຊ຺ຌານິກາທີສຸ ປນ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປວຊ຺ຊານິ ສຕ຺ເຕວ ໂຫນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂຍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ຍສ຺ມາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍມ຺ຫິ ມຫາສຬາຍຕນິກສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໓.໔໓໑) ‘ຍາ ຕຖາຠູຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ, ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ໂຍ ຕຖາຠູຕສ຺ສ, ສງ຺ກປ຺ໂປ, ສ຺ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ. ໂຍ ຕຖາຠູຕສ຺ສ ວາຍາໂມ, ສ຺ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາວາຍາໂມ. ຍາ ຕຖາຠູຕສ຺ສ ສຕິ, ສ຺ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສຕິ. ໂຍ ຕຖາຠູຕສ຺ສ ສມາຘິ, ສ຺ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມາຘິ. ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນສ຺ສ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ ອາຊີໂວ ຈ ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີ’’ຕິ ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ຕສ຺ມິໍເຍວ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ເອວມສ຺ສາຍໍ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ນ ປສ຺ສສິ? ຍໍ ປເນຕໍ ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິສຸທ຺ຘຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ປຣິສຸທ຺ຘານິ ກາຍກມ຺ມາທີນິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຕິປຣິສຸທ຺ຘານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ.

ຍມ຺ປິ ອຠິຘມ຺ເມ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສມເຍ ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໒໑໒), ຕໍ ເອກໍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕໍ ປຫາຍ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕໍ ປູເຣຕິ, ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ມິຈ຺ຉາວາຈາ ວາ ມິຈ຺ຉາຊີໂວ ວາ ນ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐິ ສງ຺ກປ຺ໂປ ວາຍາໂມ ສຕິ ສມາຘີຕິ ອິເມສຸເຍວ ປຎ຺ຈສຸ ກາຣກງ຺ເຄສຸ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ປູຣຕິ. ວິຣຕິວເສນ ຫິ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ປູຣຕິ ນາມ. ສມ຺ມາວາຈາສມ຺ມາອາຊີເວສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຕິ ອິມໍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂລກິຍມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈ ປຎ຺ເຈວ ໂຫນ຺ຕິ, ວິຣຕິ ປນ ອນິຍຕາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຉອງ຺ຄິໂກ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ’’ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນາສວຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂນ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ຠາວຍໂຕ ຕີຫິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕຫິ ອາຣຕິ ວິຣຕິ ປຏິວິຣຕິ ເວຣມຓີ ອກິຣິຍາ ອກຣຓໍ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂເວ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ອຣິໂຍ ອນາສໂວ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໓໙). ເອວໍ ປນ ມຫາຈຕ຺ຕາລີສກສຸຕ຺ຕາທີສຸ ອເນເກສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕາທີນຎ຺ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄສ຺ສ ອງ຺ຄຠາວສິທ຺ຘິໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກວ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສໂກວ ກຖິໂຕ. ທຸຕິຍໍ ໂກສລສໍຍຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕເມວ.

໓. ສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓. ຕຕິເຍ ສກລມິທໍ ຠນ຺ເຕຕິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ສາວກປາຣມີຎາຓສ຺ສ ມຕ຺ຖກໍ ອປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ ສກລມ຺ປິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ລພ຺ຠຕີຕິ ນ ອຎ຺ຎາສິ, ຘມ຺ມເສນາປຕິ ປນ ສາວກປາຣມີຎາຓສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ຐິຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎາສິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ເຕເນວສ຺ສ ຠຄວາ ສາຘຸ ສາຘູຕິ ສາຘຸກາຣມທາສິ.

໔. ຊາຓຸສ຺ໂສຓິພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສພ຺ພເສເຕນ ວຬວາຠິຣເຖນາຕິ ສກລເສເຕນ ຈຕູຫິ ວຬວາຫິ ຍຸຕ຺ຕຣເຖນ. ໂສ ກິຣ ສພ຺ໂພ ສຈກ຺ກປຎ຺ຊຣກຸພ຺ພໂຣ ຣຊຕປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຣໂຖ ຈ ນາເມສ ທຸວິໂຘ ໂຫຕິ – ໂຍຘຣໂຖ, ອລງ຺ກາຣຣໂຖຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍຘຣໂຖ ຈຕຸຣສ຺ສສຓ຺ຐາໂນ ໂຫຕິ ນາຕິມຫາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວາ ຊນານໍ ຄຫຓສມຕ຺ໂຖ. ອລງ຺ກາຣຣໂຖ ມຫາ ໂຫຕິ ທີຆໂຕ ທີໂຆ ປຸຖຸລໂຕ ປຸຖຸໂລ ຈ, ຕຕ຺ຖ ຉຕ຺ຕຄ຺ຄາຫໂກ ວາລພີຊນິຄ຺ຄາຫໂກ ຕາລວຓ຺ຏຄ຺ຄາຫໂກຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐ ວາ ທສ ວາ ສຸເຂເນວ ຐາຕຸໍ ວາ ນິສີທິຕຸໍ ວາ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ວາ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ອລງ຺ກາຣຣໂຖເຍວ.

ເສຕາ ສຸທໍ ອສ຺ສາຕິ ຕາ ວຬວາ ປກຕິຍາ ເສຕວຓ຺ຓາວ. ເສຕາລງ຺ກາຣາຕິ ປສາຘນໍ ຕາສໍ ຣຊຕມຍໍ ອໂຫສິ. ເສໂຕ ຣໂຖຕິ ຣໂຖປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຣຊຕປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ທນ຺ຕກມ຺ມຂຈິຕຕ຺ຕາ ຈ ເສໂຕວ. ເສຕປຣິວາໂຣຕິ ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ຣຖາ ສີຫຈມ຺ມປຣິວາຣາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆຈມ຺ມປຣິວາຣາປິ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລປຣິວາຣາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ເອສ. ເອສ ປນ ຆນທຸກູເລນ ປຣິວາຣິໂຕ ອໂຫສິ. ເສຕາ ຣສ຺ມິໂຍຕິ ຣສ຺ມິໂຍປິ ຣຊຕປນາຬິສຸປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ. ເສຕາ ປໂຕທລຏ຺ຐີຕິ ປໂຕທລຏ຺ຐິປິ ຣຊຕປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ.

ເສຕໍ ຉຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣຖມຊ຺ເຌ ອຸສ຺ສາປິຕຉຕ຺ຕມ຺ປິ ເສຕເມວ ອໂຫສິ. ເສຕໍ ອຸຓ຺ຫີສນ຺ຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລວິຕ຺ຖາໂຣ ຣຊຕມໂຍ ອຸຓ຺ຫີສປຏ຺ໂຏ ເສໂຕ. ເສຕານິ ວຕ຺ຖານີຕິ ວຕ຺ຖານິປິ ເສຕານິ ເຜຓປຸຎ຺ຊວຓ຺ຓານິ. ເຕສຸ ນິວາສນໍ ປຎ຺ຈສຕຄ຺ຆນກໍ, ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນໂກ. ເສຕາ ອຸປາຫນາຕິ ອຸປາຫນາ ນາມ ມຄ຺ຄາຣຸຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ອຏວິໍ ວາ ປວິສນ຺ຕສ຺ສ. ອຍໍ ປນ ຣຖໍ ອຠິຣຸຬ຺ໂຫ, ເຕນສ຺ສ ຕທນຸຈ຺ຉວິໂກ ຣຊຕປຏິເສວິໂຕ ປາທາລງ຺ກາໂຣ ນາມ ເອສ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສຕາຍ ສຸທໍ ວາລພີຊນິຍາຕິ ຜລິກມຍທຓ຺ຑາຍ ເສຕຈມຣວາລພີຊນິຍາ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອຕ຺ຕກເມວສ຺ສ ເສຕໍ ອໂຫສິ, ໂສ ປນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເສຕວິເລປນໍ ວິລິມ຺ປິ, ເສຕມາລໍ ປິຬນ຺ຘິ, ທສສຸ ອງ຺ຄຸລີສຸ ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກາ ກຓ຺ເຓສຸ ກຸຓ຺ຑລານີຕິ ເອວມາທິ ອລງ຺ກາໂຣປິສ຺ສ ຣຊຕມໂຍວ ອໂຫສິ. ປຣິວາຣພ຺ຣາຫ຺ມຓາປິສ຺ສ ທສສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ຕເຖວ ເສຕວຕ຺ຖວິເລປນມາລາລງ຺ກາຣາ ອເຫສຸໍ.

ຍໍ ປເນຕໍ ສາວຕ຺ຖິຍາ ນິຍ຺ຍາຍນ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຣາຍໍ ນິຍ຺ຍາຍນວິຠາວນາ – ໂສ ກິຣ ຉນ຺ນໍ ຉນ຺ນໍ ມາສານໍ ເອກວາຣໍ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣຕິ – ‘‘ອິໂຕ ເອຕ຺ຕເກຫິ ທິວເສຫິ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸເຣຕຣເມວ ໂຆສນາ ກຍິຣຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຍ ນຄຣໂຕ ນ ປກ຺ກນ຺ຕາ, ເຕ ນ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ເຍປິ ປກ຺ກນ຺ຕາ, ເຕປິ ‘‘ປຸຎ຺ຎວໂຕ ສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຍໍ ທິວສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນຄຣໍ ອນຸວິຈຣຕິ, ຕທາ ປາໂຕວ ນຄຣວີຖິໂຍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວາລິກໍ ໂອກິຣິຕ຺ວາ ລາຊປຎ຺ຈເມຫິ ປຸປ຺ເຜຫິ ວິປ຺ປກິຣິຕ຺ວາ ປຸຓ຺ຓຆເຏ ຐເປຕ຺ວາ ກທລິໂຍ ຈ ຘເຊ ຈ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ສກລນຄຣໍ ຘູປິຕວາສິຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປາໂຕວ ສີສໍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເສຕວຕ຺ຖາທີຫິ ອຕ຺ຕານໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ປາສາທາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຣຖໍ ອຠິຣຸຫຕິ. ອຖ ນໍ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສພ຺ພເສຕວຕ຺ຖວິເລປນມາລາລງ຺ກາຣາ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ຕໂຕ ມຫາຊນສ຺ສ ສນ຺ນິປາຕຕ຺ຖໍ ປຐມໍເຍວ ຕຣຸຓທາຣການໍ ຜລາຜລານິ ວິກິຣນ຺ຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ມາສກຣູປາທີນິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ກຫາປເຓ ວິກິຣນ຺ຕິ. ມຫາຊໂນ ສນ຺ນິປຕຕິ, ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິໂຍ ເຈວ ເຈລຸກ຺ເຂປາ ຈ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມງ຺ຄລິກໂສວຕ຺ຖິກາທີສຸ ມງ຺ຄລານິ ເຈວ ສຸວຕ຺ຖິໂຍ ຈ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນຄຣໍ ອນຸວິຈຣຕິ. ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາ ເອກຠູມິກາທິປາສາເທ ອາຣຸຍ຺ຫ ສຸກປຕ຺ຕສທິສານິ ວາຕປານກວາຏານິ ວິວຣິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ອຕ຺ຕໂນ ຍສສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນຄຣໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ໂຕ ວິຍ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາຣາຠິມຸໂຂ ໂຫຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕເມນໍ ຊໂນ ທິສ຺ວາຕິ ມຫາຊໂນ ຕໍ ຣຖໍ ທິສ຺ວາ. ພ຺ຣຫ຺ມນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐາຘິວຈນເມຕໍ. ພ຺ຣຫ຺ມໍ ວຕ ໂຠ ຍານນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐຍານສທິສໍ ວຕ ໂຠ ຍານນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ເສວ ໂຂ ເອຕນ຺ຕິ, ອານນ຺ທ, ມນຸສ຺ສາ ນາມ ວຓ຺ຓຠາຓການໍ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທາຣິການໍ ວຓ຺ຓຄີຕໍ ຄາຍາເປນ຺ຕິ ‘‘ອຠິຣູໂປ ໂຫຕິ ທສ຺ສນີໂຍ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ’’ຕິ, ນ ຈ ເຕນ ວຓ຺ຓຠຓນມຕ຺ເຕນ ອຠິຣູປາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ມຫທ຺ຘນາ ວາ, ເອວເມວ ມຫາຊໂນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຣຖໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມໍ ວຕ ໂຠ ຍານ’’ນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ເອວໍ ວຓ຺ຓໍ ຠຓຕິ, ນ ປເນຕໍ ຍານໍ ວຓ຺ຓຠຓນມຕ຺ເຕເນວ ພ຺ຣຫ຺ມຍານໍ ນາມ ໂຫຕິ. ລາມກຎ຺ຫິ ເອຕໍ ຉວໍ. ປຣມຕ຺ເຖນ ປນ ອິມສ຺ເສວ ໂຂ ເອຕໍ, ອານນ຺ທ, ອຣິຍສ຺ສ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິວຈນໍ. ອຍຎ຺ຫິ ສພ຺ພໂທສວິຄເມນ ເສຏ຺ໂຐ, ອິມິນາ ຈ ອຣິຍາ ນິພ຺ພານໍ ຍນ຺ຕີຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຍານໍ ອິຕິປິ, ຘມ຺ມຠູຕຕ຺ຕາ ຍານຕ຺ຕາ ຈ ຘມ຺ມຍານໍ ອິຕິປິ, ອນຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ ກິເລສສງ຺ຄາມສ຺ສ ຈ ວິຊິຕຕ຺ຕາ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ສງ຺ຄາມວິຊໂຍ ອິຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອິທານິສ຺ສ ນິທ຺ໂທສຠາວຎ຺ເຈວ ສງ຺ຄາມວິຊຍຠາວຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຣາຄວິນຍປຣິໂຍສານາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຣາຄໍ ວິນຍມານາ ປຣິໂຍສາເປຕິ ປຣິໂຍສານໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕີຕິ ຣາຄວິນຍປຣິໂຍສານາ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ຍສ຺ສ ສທ຺ຘາ ຈ ປຎ຺ຎາ ຈາຕິ ຍສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄຍານສ຺ສ ສທ຺ຘານຸສາຣິວເສນ ສທ຺ຘາ, ຘມ຺ມານຸສາຣິວເສນ ປຎ຺ຎາຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ສທາ ຘຸຣໍ ຍຸຕ຺ຕາ, ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາຍຸເຄ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫິຣີ ອີສາຕິ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ອຘິວິຏ຺ເຐນ ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐາເນນ ໂອຕ຺ຕປ຺ເປນ ສທ຺ຘິໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ຫິຣີ ຍສ຺ສ ມຄ຺ຄຣຖສ຺ສ ອີສາ. ມໂນ ໂຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂຍຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ຣຖສ຺ສ ວາກາທິມຍໍ ໂຍຕ຺ຕໍ ໂຄເຓ ເອກາພທ຺ເຘ ກໂຣຕິ ເອກສງ຺ຄຫິເຕ, ເອວໍ ມຄ຺ຄຣຖສ຺ສ ໂລກິຍວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ ອຕິເຣກປຎ຺ຎາສ, ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ ອຕິເຣກສຏ຺ຐິ ກຸສລຘມ຺ເມ ເອກາພທ຺ເຘ ເອກສງ຺ຄເຫ ກໂຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມໂນ ໂຍຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ສຕິ ອາຣກ຺ຂສາຣຖີຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຕິ ອາຣກ຺ຂສາຣຖິ. ຍຖາ ຫິ ຣຖສ຺ສ ອາຣກ຺ໂຂ ສາຣຖິ ນາມ ໂຍຄ຺ຄິໂຍ. ຘຸຣໍ ວາເຫຕິ ໂຍເຊຕິ ອກ຺ຂໍ ອພ຺ຠຎ຺ຊຕິ ຣຖໍ ເປເສຕິ ຣຖຍຸຕ຺ຕເກ ນິພ຺ພິເສວເນ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ມຄ຺ຄຣຖສ຺ສ ສຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ອາຣກ຺ຂປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ເຈວ ກຸສລາກຸສລານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເວສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ຣໂຖຕິ ອຣິຍອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄຣໂຖ. ສີລປຣິກ຺ຂາໂຣຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລາລງ຺ກາໂຣ. ຌານກ຺ໂຂຕິ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຌານງ຺ຄານໍ ວເສນ ຌານມຍອກ຺ໂຂ. ຈກ຺ກວີຣິໂຍຕິ ວີຣິຍຈກ຺ໂກ, ກາຍິກເຈຕສິກສງ຺ຂາຕານິ ທ຺ເວ ວີຣິຍານິ ອສ຺ສ ຈກ຺ການີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸເປກ຺ຂາ ຘຸຣສມາຘີຕິ ຘຸຣສ຺ສ ສມາຘິ, ອຸນ຺ນໂຕນຕາກາຣສ຺ສ ອຠາເວນ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຍຸຄປເທສານໍ ສມຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈຠາວໍ ຫຣິຕ຺ວາ ປໂຍຄມຊ຺ຌຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕິ, ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ສ ມຄ຺ຄຣຖສ຺ສ ‘‘ຘຸຣສມາຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອນິຈ຺ຉາ ປຣິວາຣຓນ຺ຕິ ພາຫິຣກຣຖສ຺ສ ສີຫຈມ຺ມາທີນິ ວິຍ ອິມສ຺ສາປິ ອຣິຍມຄ຺ຄຣຖສ຺ສ ອໂລຠສງ຺ຂາຕາ ອນິຈ຺ຉາ ປຣິວາຣຓໍ ນາມ.

ອພ຺ຍາປາໂທຕິ ເມຕ຺ຕາ ຈ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາໂຄ ຈ. ອວິຫິໍສາຕິ ກຣຸຓາ ຈ ກຣຸຓາປຸພ຺ພຠາໂຄ ຈ. ວິເວໂກຕິ ກາຍວິເວກາທິ ຕິວິຘວິເວໂກ. ຍສ຺ສ ອາວຸຘນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄຣເຖ ຐິຕສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕໍ ປຎ຺ຈວິຘໍ ອາວຸຘໍ. ຍຖາ ຫິ ຣເຖ ຐິໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ອາວຸເຘຫິ ສປຕ຺ເຕ ວິຊ຺ຌຕິ, ເອວໍ ໂຍຄາວຈໂຣປິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄຣເຖ ຐິໂຕ ເມຕ຺ຕາຍ ໂທສໍ ວິຊ຺ຌຕິ, ກຣຸຓາຍ ວິຫິໍສໍ, ກາຍວິເວເກນ ຄຓສງ຺ຄຓິກໍ, ຈິຕ຺ຕວິເວເກນ ກິເລສສງ຺ຄຓິກໍ, ອຸປຘິວິເວເກນ ສພ຺ພາກຸສລໍ ວິຊ຺ຌຕິ. ເຕນສ຺ເສຕໍ ປຎ຺ຈວິຘໍ ‘‘ອາວຸຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິຕິກ຺ຂາຕິ ທຸຣຸຕ຺ຕານໍ ທຸຣາຄຕານໍ ວຈນປຖານໍ ອຘິວາສນກ຺ຂນ຺ຕິ. ຈມ຺ມສນ຺ນາໂຫຕິ ສນ຺ນທ຺ຘຈມ຺ໂມ. ຍຖາ ຫິ ຣເຖ ຐິໂຕ ຣຖິໂກ ປຏິມຸກ຺ກຈມ຺ໂມ ອາຄຕາຄເຕ ສເຣ ຂມຕິ, ນ ນໍ ເຕ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຘິວາສນກ຺ຂນ຺ຕິສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄຕາຄເຕ ວຈນປເຖ ຂມຕິ, ນ ນໍ ເຕ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຕິຕິກ຺ຂາ ຈມ຺ມສນ຺ນາໂຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂຍຄກ຺ເຂມາຍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ຈຕູຫິ ໂຍເຄຫິ ເຂມາຍ ນິພ຺ພານາຍ ວຕ຺ຕຕິ, ນິພ຺ພານາຠິມຸໂຂ ຄຈ຺ຉຕິເຍວ, ນ ຕິຏ຺ຐຕິ ນ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕທຕ຺ຕນິ ສມ຺ຠູຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ມຄ຺ຄຍານໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣິສກາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ຠູຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຍານໍ ອນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ອສທິສໍ ເສຏ຺ຐຍານໍ. ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ ຘີຣາ ໂລກມ຺ຫາຕິ ເຍສໍ ເອຕໍ ຍານໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ຘີຣາ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິສາ ໂລກມ຺ຫາ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎທຕ຺ຖູຕິ ເອກໍເສນ. ຊຍໍ ຊຍນ຺ຕິ ຣາຄາທໂຍ ສປຕ຺ເຕ ຊິນນ຺ຕາ ຊິນນ຺ຕາ.

໕-໖. ກິມຕ຺ຖິຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໕-໖. ປຎ຺ຈເມ ອຍເມວາຕິ ເອວສທ຺ໂທ ນິຍມຕ຺ໂຖ. ເຕນ ອຎ຺ຎໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂຎ຺ເຈວ ມິສ຺ສກມຄ຺ໂຄ ຈ ກຖິໂຕ. ຉຏ຺ຐໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໗. ທຸຕິຍອຎ຺ຎຕຣຠິກ຺ຂຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗. ສຕ຺ຕເມ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ໂຂ ເອຕໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ອສງ຺ຂຕາຍ ອມຕາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອາສວານໍ ຂໂຍ ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອປິຈ ເຕນ ຣາຄາທິວິນເຍນ ອາສວານໍ ຂໂຍຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາສວກ຺ຂໂຍ ນາມ ອຣຫຕ຺ຕໍ, ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສາປິ ເອຕໍ ຣາຄວິນໂຍຕິອາທິ ນາມເມວາຕິ ທີເປຕິ. ເອຕທໂວຈາຕິ ‘‘ສຕ຺ຖາຣາ ນິພ຺ພານຘາຕູຕິ ວທນ຺ເຕນ ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ ກຖິຕໍ, ມຄ຺ໂຄ ປນສ຺ສ ນ ກຖິໂຕ. ຕໍ ກຖາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອນຸສນ຺ຘິກຸສລຕາຍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອຕໍ ອໂວຈ.

໘. ວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘. ອຏ຺ຐເມ ກຕມາ ຈ ຠິກ຺ຂເວ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ເອເກນ ປຣິຍາເຍນ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ປຸນ ອປເຣນ ປຣິຍາເຍນ ວິຠຊິຕຸກາໂມ ອິທໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ເຂ ຎາຓນ຺ຕິ ສວນສມ຺ມສນປຏິເວຘປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ ຈຕູຫາກາເຣຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຎາຓໍ. ສມຸທເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເສເສສຸ ປນ ທ຺ວີສຸ ສມ຺ມສນສ຺ສ ອຠາວາ ຕິວິຘເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວເມຕໍ ‘‘ທຸກ຺ເຂ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທສ຺ສິຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມານິ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ວຏ຺ຏໍ, ປຈ຺ຉິມານິ ວິວຏ຺ຏໍ. ເຕສຸ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຏ຺ເຏ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິນິເວໂສ ໂຫຕິ, ວິວຏ຺ເຏ ນຕ຺ຖິ ອຠິນິເວໂສ. ປຸຣິມານິ ຫິ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂໍ, ຕຓ຺ຫາ ສມຸທໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ສງ຺ເຂເປນ ຈ, ‘‘ກຕເມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິຕ຺ຖາເຣນ ຈ ອາຈຣິຍສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວາຈາຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ອິຕເຣສຸ ປນ ທ຺ວີສຸ ສຈ຺ເຈສຸ – ‘‘ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ ອິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕໍ ມນາປໍ, ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ອິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕໍ ມນາປ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສວເນເນວ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ໂສ ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ເອກປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ເອກາຠິສມເຍນ ອຠິສເມຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຎ຺ຎາປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ສມຸທຍໍ ປຫານປຏິເວເຘນ, ນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍປຏິເວເຘນ, ມຄ຺ຄໍ ຠາວນາປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມເຍນ…ເປ… ມຄ຺ຄໍ ຠາວນາຠິສມເຍນ ອຠິສເມຕິ.

ເອວມສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ທ຺ວີສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາສວນຘາຣຓສມ຺ມສນປຏິເວໂຘ ໂຫຕິ, ທ຺ວີສຸ ສວນປຏິເວໂຘເຍວ. ອປຣຠາເຄ ຕີສຸ ກິຈ຺ຈໂຕ ປຏິເວໂຘ ໂຫຕິ, ນິໂຣເຘ ອາຣມ຺ມຓປຏິເວໂຘ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ປນ ປຕ຺ຕສຈ຺ຈສ຺ສ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຸພ຺ເພ ປຣິຄ຺ຄຫໂຕ – ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຊານາມິ, ສມຸທຍໍ ປຊຫາມິ, ນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກໂຣມິ, ມຄ຺ຄໍ ຠາເວມີ’’ຕິ ອາໂຠຄສມນ຺ນາຫາຣມນສິກາຣປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ນຕ຺ຖິ, ປຣິຄ຺ຄຫໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂຫຕິ. ອປຣຠາເຄ ປນ ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຎ຺ຎາຕເມວ ໂຫຕິ…ເປ… ມຄ຺ໂຄ ຠາວິໂຕວ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ທຸທ຺ທສຕ຺ຕາ ຄມ຺ຠີຣານິ, ທ຺ເວ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ທຸທ຺ທສານິ. ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປາກຏໍ, ຂາຓຸກຓ຺ຏກປຫາຣາທີສຸ ‘‘ອໂຫ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕມ຺ປິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສມຸທຍມ຺ປິ ຂາທິຕຸກາມຕາຠຸຎ຺ຊິຕຸກາມຕາທິວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປາກຏໍ. ລກ຺ຂຓປຏິເວຘໂຕ ປນ ອຸຠຍມ຺ປິ ຄມ຺ຠີຣໍ. ອິຕິ ຕານິ ທຸທ຺ທສຕ຺ຕາ ຄມ຺ຠີຣານິ. ອິຕເຣສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ປໂຍໂຄ ຠວຄ຺ຄຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຫຕ຺ຖປສາຣຓໍ ວິຍ ອວີຈິຜຸສນຕ຺ຖໍ ປາທປສາຣຓໍ ວິຍ ສຕຘາ ຠິນ຺ນສ຺ສ ວາລສ຺ສ ໂກຏິຍາ ໂກຏິໍ ປຏິປາທນໍ ວິຍ ຈ ໂຫຕິ. ອິຕິ ຕານິ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ທຸທ຺ທສານິ. ເອວໍ ທຸທ຺ທສຕ຺ຕາ ຄມ຺ຠີເຣສຸ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ຈ ທຸທ຺ທເສສຸ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ອຸຄ຺ຄຫາທິວເສນ ອິທໍ ‘‘ທຸກ຺ເຂ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິເວຘກ຺ຂເຓ ປນ ເອກເມວ ຕໍ ຎາຓໍ ໂຫຕິ.

ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ປາທີສຸ ກາມປຈ຺ຈນີກຏ຺ເຐນ ກາມໂຕ ນິສ຺ສຏຠາເວນ ວາ, ກາມໍ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ວາ, ກາມປທຆາຕໍ ກາມວູປສມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ວາ, ກາມວິວິຕ຺ຕນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ວາ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ໂປ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສພ຺ເພປິ ຈ ເຕ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ປາທໂຍ ກາມພ຺ຍາປາທວິຫິໍສາວິຣມຓສຎ຺ຎານໍ ນານຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ອິເມສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອກຸສລສງ຺ກປ຺ປສ຺ສ ປທຈ຺ເຉທໂຕ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິສາຘນວເສນ ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ປູຣຍມາໂນ ເອໂກວ ກຸສລສງ຺ກປ຺ໂປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ນາມ.

ມຸສາວາທາ ເວຣມຓີອາທໂຍປິ ມຸສາວາທາທີຫິ ວິຣມຓສຎ຺ຎານໍ ນານຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ອກຸສລທຸສ຺ສີລ຺ຍເຈຕນາຍ ປທຈ຺ເຉທໂຕ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິສາຘນວເສນ ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ປູຣຍມານາ ເອກາວ ກຸສລເວຣມຓີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ສມ຺ມາວາຈາ ນາມ.

ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓີ ອາທໂຍປິ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວິຣມຓສຎ຺ຎານໍ ນານຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ອິເມສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ອກຸສລທຸສ຺ສີລ຺ຍເຈຕນາຍ ອກິຣິຍໂຕ ປທຈ຺ເຉທໂຕ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິສາຘນວເສນ ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ປູຣຍມານາ ເອກາວ ກຸສລເວຣມຓີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ນາມ.

ມິຈ຺ຉາອາຊີວນ຺ຕິ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ກາຍວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ປຫາຍາຕິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ສມ຺ມາອາຊີເວນາຕິ ພຸທ຺ຘປສຕ຺ເຖນ ອາຊີເວນ. ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕີຕິ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ສມ຺ມາຊີໂວປິ ກຸຫນາທີຫິ ວິຣມຓສຎ຺ຎານໍ ນານຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາ. ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ອິເມສຸເຍວ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ມິຈ຺ຉາຊີວທຸສ຺ສີລ຺ຍເຈຕນາຍ ປທຈ຺ເຉທໂຕ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິສາຘນວເສນ ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ປູຣຍມານາ ເອກາວ ກຸສລເວຣມຓີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ສມ຺ມາອາຊີໂວ ນາມ.

ອນຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ຠເວ ຕຖາຣູເປ ວາ ອາຣມ຺ມເຓ ອຕ຺ຕໂນ ນ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ, ປຣສ຺ສ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ເມ ເອວຣູປາ ປາປກາ ຘມ຺ມາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປາທາຍ. ຉນ຺ທນ຺ຕິ ເຕສໍ ອກຸສລານໍ ອນຸປ຺ປາທກປຏິປຕ຺ຕິສາຘກໍ ວີຣິຍຈ຺ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ. ວາຍມຕີຕິ ວາຍາມໍ ກໂຣຕິ. ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕີຕິ ວີຣິຍໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ວີຣິເຍນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຫິຕໍ ກໂຣຕິ. ປທຫຕີຕິ ‘‘ກາມໍ ຕໂຈ ຈ ນ຺ຫາຣຸ ຈ ອຏ຺ຐິ ຈ ອວສິສ຺ສຕູ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໔) ປຘານໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ສມຸທາຈາຣວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພານໍ. ອິທານິ ຕາທິເສ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີຕິ ເຕສໍ ປຫານາຍ ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ.

ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລານນ຺ຕິ ອປຏິລທ຺ຘານໍ ປຐມຊ຺ຌານາທີນໍ. ອຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ປຏິລທ຺ຘານໍ. ຐິຕິຍາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປພນ຺ຘວເສນ ຐິຕຕ຺ຖໍ. ອສມ຺ໂມສາຍາຕິ ອວິນາສຕ຺ຖໍ. ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍາຕິ ອຸປຣິຠາວາຍ. ເວປຸລ຺ລາຍາຕິ ວິປຸລຠາວາຍ. ປາຣິປູຣິຍາຕິ ຠາວນາຍ ປຣິປູຣຓຕ຺ຖໍ. ອຍມ຺ປິ ສມ຺ມາວາຍາໂມ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອກຸສລານໍ ອນຸປ຺ປາທນາທິຈິຕ຺ຕນານຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາ. ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ອິເມສຸເຍວ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ປູຣຍມານໍ ເອກເມວ ກຸສລວີຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ສມ຺ມາວາຍາໂມ ນາມ.

ສມ຺ມາສຕິປິ ກາຍາທິປຣິຄ຺ຄາຫກຈິຕ຺ຕານໍ ນານຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ປູຣຍມານາ ເອກາ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ສມ຺ມາສຕິ ນາມ.

ຌານາທີນິ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ນານາ, ປຸພ຺ພຠາເຄ ສມາປຕ຺ຕິວເສນ ນານາ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ນານາມຄ຺ຄວເສນ. ເອກສ຺ສ ຫິ ປຐມມຄ຺ໂຄ ປຐມຊ຺ຌານິໂກ ໂຫຕິ, ທຸຕິຍມຄ຺ຄາທໂຍປິ ປຐມຊ຺ຌານິກາ ວາ ທຸຕິຍາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣຊ຺ຌານິກາ ວາ. ເອກສ຺ສ ປຐມມຄ຺ໂຄ ທຸຕິຍາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣຊ຺ຌານິໂກ ໂຫຕິ, ທຸຕິຍາທໂຍປິ ທຸຕິຍາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣຊ຺ຌານິກາ ວາ ປຐມຊ຺ຌານິກາ ວາ. ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຄ຺ຄາ ຌານວເສນ ສທິສາ ວາ ອສທິສາ ວາ ເອກຈ຺ຈສທິສາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ.

ອຍໍ ປນສ຺ສ ວິເສໂສ ປາທກຊ຺ຌານນິຍເມນ ໂຫຕິ. ປາທກຊ຺ຌານນິຍເມນ ຫິ ປຐມຊ຺ຌານລາຠິໂນ ປຐມຊ຺ຌານາ ວຸຏ຺ຐາຍ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນມຄ຺ໂຄ ປຐມຊ຺ຌານິໂກ ໂຫຕິ, ມຄ຺ຄງ຺ຄໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ ປເນຕ຺ຖ ປຣິປຸຓ຺ຓາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ທຸຕິຍຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ທຸຕິຍຊ຺ຌານິໂກ ໂຫຕິ, ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ປເນຕ຺ຖ ສຕ຺ຕ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕິຍຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຕຕິຍຊ຺ຌານິໂກ, ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ປເນຕ຺ຖ ສຕ຺ຕ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ ຉ ໂຫນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນາ.

ອາຣຸປ຺ເປ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກຊ຺ຌານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ, ໂນ ໂລກິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ກຖນ຺ຕິ? ເອຕ຺ຖາປິ ປຐມຊ຺ຌານາທີສຸ ຍໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໍ ຠາເວຕ຺ວາ ໂສ ອາຣຸປ຺ເປ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕໍຌານິກາວສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອວໍ ປາທກຊ຺ຌານເມວ ນິຍເມຕິ. ເກຈິ ປນ ເຖຣາ – ‘‘ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ຂນ຺ຘາ ນິຍເມນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເກຈິ ‘‘ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສໂຍ ນິຍເມຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເກຈິ ‘‘ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີວິປສ຺ສນາ ນິຍເມຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ວາທວິນິຈ຺ຉໂຍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີວິປສ຺ສນາຘິກາເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາສມາຘີຕິ ອຍໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ໂລກິໂຍ, ອປຣຠາເຄ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ສມ຺ມາສມາຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໙. ສູກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙. ນວເມ ມິຈ຺ຉາປຓິຫິຕນ຺ຕິ ສູກໍ ນາມ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ຫຕ຺ຖໍ ວາ ປາທໍ ວາ ຠິນ຺ທຕິ, ຕຖາ ອຏ຺ຐປິຕໍ ປນ ມິຈ຺ຉາປຓິຫິຕໍ ນາມ. ມິຈ຺ຉາປຓິຫິຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາຕິ ມິຈ຺ຉາຐປິຕາຍ ກມ຺ມສ຺ສກຕປຎ຺ຎາຍ. ອວິຊ຺ຊໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສຕີຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຉາທກໍ ອວິຊ຺ຊໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສຕິ. ວິຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວິຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສຕິ. ມິຈ຺ຉາປຓິຫິຕຕ຺ຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິຍາຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕປຎ຺ຎາຍ ເຈວ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ຈ ມິຈ຺ຉາ ຐປິຕຕ຺ຕາ, ອປ຺ປວຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓໍ ມຄ຺ຄນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ມິສ຺ສກມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ.

໑໐. ນນ຺ທິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐. ທສເມ ປຣິພ຺ພາຊໂກຕິ ຉນ຺ນປຣິພ຺ພາຊໂກ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ອວິຊ຺ຊາວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.