໑-໒. ອວິຊ຺ຊາສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑-໒. ມຫາວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາຕິ ສຫຊາຕວເສນ ຈ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ ຈາຕິ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ. ສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ສມາປຊ຺ຊນາຍ ສຠາວປຏິລາຠາຍ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ວເທວ ອຫິຣິກໍ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ສາ ປເນສາ ຍເທຕໍ ອລຊ຺ຊນາກາຣສຓ຺ຐິກໍ ອຫິຣິກໍ, ອຠາຍນາກາຣສຓ຺ຐິຕຎ຺ຈ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປໍ, ເອຕໍ ອນຸເທວ ສເຫວ ເອກໂຕວ, ນ ວິນາ ເຕນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຊ຺ຊາຄຕສ຺ສາຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ອຸປຄຕສ຺ສ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ອຍາຖາວທິຏ຺ຐິ ອນິຍ຺ຍານິກທິຏ຺ຐິ. ປໂຫຕີຕິ ໂຫຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາທີສຸປິ ອຍາຖາວອນິຍ຺ຍານິກວເສເນວ ມິຈ຺ຉາຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ອິມານິ ອຏ຺ຐປິ ອກຸສລຘມ຺ມສມາປຕ຺ຕິຍາ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕອງ຺ຄານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ປນ ນ ເອກກ຺ຂເຓ ສພ຺ພານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ນານກ຺ຂເຓ ລພ຺ຠນ຺ຕິ.

ກຖໍ? ຍທາ ຫິ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ ມິຈ຺ຉາວາຍາໂມ ມິຈ຺ຉາສຕິ ມິຈ຺ຉາສມາຘິ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ໂຕຕິ ຉ ອງ຺ຄານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຍທາ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ, ຕທາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວຊ຺ຊານິ ປຎ຺ຈ. ຍທາ ຕາເນວ ທ຺ເວ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ຕທາ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕຏ຺ຐາເນ ມິຈ຺ຉາວາຈາຍ ສທ຺ຘິໍ ຕາເນວ ຉ ວາ ປຎ຺ຈ ວາ. ອຍໍ ອາຊີໂວ ນາມ ກຸປ຺ປມາໂນ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣສຸເຍວ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ກຸປ຺ປຕິ, ນ ມໂນທ຺ວາເຣ. ຕສ຺ມາ ຍທາ ອາຊີວສີເສນ ຕາເນວ ຈິຕ຺ຕານິ ກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ຕທາ ກາຍກມ຺ມໍ ມິຈ຺ຉາຊີໂວ ນາມ ໂຫຕິ, ຕຖາ ວຈີກມ຺ມນ຺ຕິ ມິຈ຺ຉາຊີວສ຺ສ ວເສນ ຕາເນວ ຉ ວາ ປຎ຺ຈ ວາ. ຍທາ ປນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕານິ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕທາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປມິຈ຺ຉາວາຍາມມິຈ຺ຉາສຕິມິຈ຺ຉາສມາຘິວເສນ ປຎ຺ຈ ວາ, ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາທິວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ນ ເອກກ຺ຂເຓ ສພ຺ພານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ນານກ຺ຂເຓ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ.

ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ວິຊ຺ຊາຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓໍ. ອິຫາປິ ສຫຊາຕວເສນ ຈ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ ຈາຕິ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ຫິຣີ ຈ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ລຊ຺ຊນາກາຣສຓ຺ຐິຕາ ຫິຣີ, ຠາຍນາກາຣສຓ຺ຐິຕໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ໂຕວ. ວິຊ຺ຊາຄຕສ຺ສາຕິ ວິຊ຺ຊາຍ ອຸປຄຕສ຺ສ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ. ວິທ຺ທສຸໂນຕິ ວິທຸໂນ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ຍາຖາວທິຏ຺ຐິ ນິຍ຺ຍານິກທິຏ຺ຐິ. ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຕິ ກຸສລຘມ຺ມສມາປຕ຺ຕິຍາ ອິມານິ ອຏ຺ຐງ຺ຄານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ໂລກິຍມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ນ ເອກໂຕ ສພ຺ພານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຕານິ ຈ ໂຂ ປຐມຊ຺ຌານິກມຄ຺ເຄ, ທຸຕິຍຊ຺ຌານິກາທີສຸ ປນ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປວຊ຺ຊານິ ສຕ຺ເຕວ ໂຫນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂຍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ຍສ຺ມາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍມ຺ຫິ ມຫາສຬາຍຕນິກສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໓.໔໓໑) ‘ຍາ ຕຖາຠູຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ, ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ໂຍ ຕຖາຠູຕສ຺ສ, ສງ຺ກປ຺ໂປ, ສ຺ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ. ໂຍ ຕຖາຠູຕສ຺ສ ວາຍາໂມ, ສ຺ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາວາຍາໂມ. ຍາ ຕຖາຠູຕສ຺ສ ສຕິ, ສ຺ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສຕິ. ໂຍ ຕຖາຠູຕສ຺ສ ສມາຘິ, ສ຺ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມາຘິ. ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນສ຺ສ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ ອາຊີໂວ ຈ ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີ’’ຕິ ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ຕສ຺ມິໍເຍວ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ເອວມສ຺ສາຍໍ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ນ ປສ຺ສສິ? ຍໍ ປເນຕໍ ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິສຸທ຺ຘຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ປຣິສຸທ຺ຘານິ ກາຍກມ຺ມາທີນິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຕິປຣິສຸທ຺ຘານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ.

ຍມ຺ປິ ອຠິຘມ຺ເມ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສມເຍ ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໒໑໒), ຕໍ ເອກໍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕໍ ປຫາຍ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕໍ ປູເຣຕິ, ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ມິຈ຺ຉາວາຈາ ວາ ມິຈ຺ຉາຊີໂວ ວາ ນ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐິ ສງ຺ກປ຺ໂປ ວາຍາໂມ ສຕິ ສມາຘີຕິ ອິເມສຸເຍວ ປຎ຺ຈສຸ ກາຣກງ຺ເຄສຸ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ປູຣຕິ. ວິຣຕິວເສນ ຫິ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ປູຣຕິ ນາມ. ສມ຺ມາວາຈາສມ຺ມາອາຊີເວສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຕິ ອິມໍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂລກິຍມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈ ປຎ຺ເຈວ ໂຫນ຺ຕິ, ວິຣຕິ ປນ ອນິຍຕາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຉອງ຺ຄິໂກ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ’’ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນາສວຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂນ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ຠາວຍໂຕ ຕີຫິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕຫິ ອາຣຕິ ວິຣຕິ ປຏິວິຣຕິ ເວຣມຓີ ອກິຣິຍາ ອກຣຓໍ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂເວ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ອຣິໂຍ ອນາສໂວ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໓໙). ເອວໍ ປນ ມຫາຈຕ຺ຕາລີສກສຸຕ຺ຕາທີສຸ ອເນເກສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕາທີນຎ຺ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄສ຺ສ ອງ຺ຄຠາວສິທ຺ຘິໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກວ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສໂກວ ກຖິໂຕ. ທຸຕິຍໍ ໂກສລສໍຍຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕເມວ.