໕-໖. ປຸຓ຺ຓສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໘໘-໘໙. ປຎ຺ຈເມ ຕຎ຺ເຈຕິ ຕໍ ຈກ຺ຂຸຎ຺ເຈວ ຣູປຎ຺ຈ. ນນ຺ທິສມຸທຍາ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ສໂມຘາເນນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘທຸກ຺ຂສ຺ສ ສໂມຘານໍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ‘‘ນນ຺ທິສມຸທຍາ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ວເສນ ວຏ຺ຏໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ທຸຕິຍນເຍ ນິໂຣໂຘ ມຄ຺ໂຄຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ວເສນ ວິວຏ຺ຏໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ອິມິນາ ຕ຺ວໍ ປຸຓ຺ຓາຕິ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ອນຸສນ຺ຘິ. ເອວໍ ຕາວ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏວເສນ ເທສນໍ ອຣຫຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິທານິ ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖຣໍ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ສີຫນາທໍ ນທາເປຕຸໍ ອິມິນາ ຕ຺ວນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ຈຓ຺ຑາຕິ ທຸຏ຺ຐາ ກິພ຺ພິສາ. ຜຣຸສາຕິ ກກ຺ຂຬາ ອກ຺ໂກສິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອກ຺ໂກສິສ຺ສນ຺ຕິ. ປຣິຠາສິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ‘‘ກິໍ ສມໂຓ ນາມ ຕ຺ວໍ, ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ເຕ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕຊ຺ເຊສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖາຕິ ເອວໍ ມຍ຺ຫໍ ເອຕ຺ຖ ຠວິສ຺ສຕິ. ທຓ຺ເຑນາຕິ ຈຕຸຫຕ຺ຖທຓ຺ເຑນ ວາ ຂທິຣທຓ຺ເຑນ ວາ ຆຏິກມຸຄ຺ຄເຣນ ວາ. ສຕ຺ເຖນາຕິ ເອກໂຕຘາຣາທິນາ ສຕ຺ເຖນ. ສຕ຺ຖຫາຣກໍ ປຣິເຍສນ຺ຕີຕິ ຊີວິຕຫາຣກສຕ຺ຖໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ. ອິທໍ ເຖໂຣ ຕຕິຍປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອສຸຠກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາເວນ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຕ຺ຖຫາຣກປຣິເຍສນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ທມູປສເມນາຕິ ເອຕ຺ຖ ທໂມຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣາທີນໍ ເອຕໍ ນາມໍ.

‘‘ສຈ຺ເຈນ ທນ຺ໂຕ ທມສາ ອຸເປໂຕ,

ເວທນ຺ຕຄູ ວຸສິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໙໕; ສຸ. ນິ. ໔໖໗) –

ເອຕ຺ຖ ຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ທໂມຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ຍທິ ສຈ຺ຈາ ທມາ ຈາຄາ, ຂນ຺ຕ຺ຍາ ຠິຍ຺ໂຍຘ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໙໑; ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖) ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາ ທໂມຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ທາເນນ ທເມນ ສໍຍເມນ ສຈ຺ຈວຊ຺ເຊນາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໖໕; ມ. ນິ. ໒.໒໒໖) ເອຕ຺ຖ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ທໂມຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ຂນ຺ຕິ ທໂມຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸປສໂມຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓຕິ ໂກ ປເນສ ປຸຓ຺ໂຓ, ກສ຺ມາ ຈ ປເນຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ອໂຫສີຕິ? ສຸນາປຣນ຺ຕວາສິໂກ ເອວ ເອສ, ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປນ ອສປ຺ປາຍວິຫາຣໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ອໂຫສິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປ຺ປຸພ຺ພິກຖາ – ສຸນາປຣນ຺ຕຣຏ຺ເຐ ກິຣ ເອກສ຺ມິໍ ວາຓິຊຄາເມ ເອເຕ ທ຺ເວ ຠາຕໂຣ. ເຕສຸ ກທາຈິ ເຊຏ຺ໂຐ ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຊນປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑໍ ອາຫຣຕິ, ກທາຈິ ກນິຏ຺ໂຐ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສມເຍ ກນິຏ຺ຐໍ ຆເຣ ຐເປຕ຺ວາ, ເຊຏ຺ຐຠາຕິໂກ ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ, ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຕ຺ວາ, ເຊຕວນສ຺ສ ນາຕິທູເຣ ສກຏສຕ຺ຖໍ ນິເວເສຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ປຣິຊນປຣິວຸໂຕ ຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ນິສີທິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາສາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ສຸທ຺ຘຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄາ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທິຫຕ຺ຖາ ເຍນ ພຸທ຺ໂຘ, ເຍນ ຘມ຺ໂມ, ເຍນ ສງ຺ໂຆ, ຕນ຺ນິນ຺ນາ ຕປ຺ໂປຓາ ຕປ຺ປພ຺ຠາຣາ ຫຸຕ຺ວາ, ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ອິເມ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ເອກໍ ມນຸສ຺ສໍ ປຸຈ຺ຉິ. ກິໍ ຕ຺ວໍ, ອຍ຺ໂຍ, ນ ຊານາສິ? ໂລເກ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆຣຕນານິ ນາມ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ, ອິຈ຺ເຈໂສ ມຫາຊໂນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຘມ຺ມກຖໍ ໂສຕຸໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ. ຕສ຺ສ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວຈນໍ ຉວິຈມ຺ມາທີນິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊໍ ອາຫຈ຺ຈ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຊນປຣິວຸໂຕ ຕາຍ ປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ສຕ຺ຖຸ ມຘຸຣສ຺ສເຣນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ, ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ອຖ ຕຖາຄເຕນ ກາລໍ ວິທິຕ຺ວາ ປຣິສາຍ ອຸຍ຺ໂຍຊິຕາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ສ຺ວາຕນາຍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ທຸຕິຍທິວເສ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ, ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ, ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ, ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ, ‘‘ອິມໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ມຍ຺ຫໍ ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ, ກມ຺ມຏ຺ຐານປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ອຖສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ຊນປໂທ ມຍ຺ຫໍ ອສປ຺ປາໂຍ, ຍໍນູນາຫໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສກຣຏ຺ຐເມວ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ, ສາຍນ຺ເຫ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ, ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖາເປຕ຺ວາ, ສຕ຺ຕ ສີຫນາເທ ນທິຕ຺ວາ, ປກ຺ກາມິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ…ເປ… ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

ກຕ຺ຖ ປນາຍໍ ວິຫາສີຕິ? ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ວິຫາສິ. ສຸນາປຣນ຺ຕຣຏ຺ຐໍ ຕາວ ປວິສິຕ຺ວາ ຈ ອພ຺ພຸຫຕ຺ຖປພ຺ພຕໍ ນາມ ປຕ຺ວາ ວາຓິຊຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອຖ ນໍ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອິເຘວ ວສຖາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວສາເປສິ.

ຕໂຕ ສມຸທ຺ທຄິຣິວິຫາຣໍ ນາມ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ອຍກນ຺ຕປາສາເຓຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕຈງ຺ກໂມ ອຕ຺ຖິ, ໂກຈິ ຕໍ ຈງ຺ກມິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ສມຸທ຺ທວີຈິໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຍກນ຺ຕປາສາເຓສຸ ປຫຣິຕ຺ວາ ມຫາສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ຕານໍ ຜາສຸວິຫາໂຣ ໂຫຕູ’’ຕິ ສມຸທ຺ທໍ ນິສ຺ສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາສິ.

ຕໂຕ ມາຕຸລຄິຣິໍ ນາມ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖປິ ສກຸຓສງ຺ໂຆ ອຸສ຺ສນ຺ໂນ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ທິວາ ຈ ສທ຺ໂທ ເອກາພທ຺ໂຘວ ອໂຫສິ. ເຖໂຣ ‘‘ອິທໍ ຐານໍ ນ ຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ ຕໂຕ ມກຸລກາຣາມວິຫາຣໍ ນາມ ຄໂຕ. ໂສ ວາຓິຊຄາມສ຺ສ ນາຕິທູໂຣ ນຈ຺ຈາສນ຺ໂນ ຄມນາຄມນສມ຺ປນ຺ໂນ ວິວິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປສທ຺ໂທ. ເຖໂຣ ‘‘ອິມໍ ຐານໍ ຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານຈງ຺ກມນາທີນິ ກາເຣຕ຺ວາ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ. ເອວໍ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ວິຫາສິ.

ອເຖກທິວສໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ປຎ຺ຈ ວາຓິຊສຕານິ ‘‘ປຣສມຸທ຺ທໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ນາວາຍ ຠຓ຺ຑໍ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ນາວາໂຣຫນທິວເສ ເຖຣສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ເຖຣໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ, ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂາປທານິ ຄເຫຕ຺ວາ, ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສມຸທ຺ໂທ ນາມ ອສທ຺ເຘຍ຺ໂຍ ອເນກນ຺ຕຣາໂຍ, ອມ຺ເຫ ອາວຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນາວໍ ອາຣຸຫິ. ນາວາ ອຸຕ຺ຕມຊເວນ ຄຈ຺ຉມານາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ທີປກໍ ປາປຸຓິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ປາຕຣາສໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ທີປເກ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓາ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ທີປເກ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖິ, ຈນ຺ທນວນເມວ ອໂຫສິ.

ອເຖໂກ ວາສິຍາ ຣຸກ຺ຂໍ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ໂລຫິຕຈນ຺ທນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ໂຠ, ມຍໍ ລາຠຕ຺ຖາຍ ປຣສມຸທ຺ທໍ ຄຈ຺ຉາມ, ອິໂຕ ຈ ອຸຕ຺ຕຣິ ລາໂຠ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຈຕຸຣງ຺ຄຸລມຕ຺ຕາ ຆຏິກາ ສຕສຫສ຺ສໍ ອຄ຺ຆຕິ. ຫາເຣຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ຠຓ຺ຑໍ ຫາເຣຕ຺ວາ ຈນ຺ທນສ຺ສ ປູເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຕ ຕຖາ ກຣິໍສຸ. ຈນ຺ທນວເນ ອຘິວຕ຺ຖາ ອມນຸສ຺ສາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ, ‘‘ອິເມຫິ ອມ຺ຫາກໍ ຈນ຺ທນວນໍ ນາສິຕໍ ຆາເຕສ຺ສາມ ເນ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ອິເຘວ ຆາຕິເຕສຸ ສພ຺ພໍ ເອກກຸຓປໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ ເນສໍ ນາວໍ ໂອສີເທສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ນາວໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄຕກາເລເຍວ ອຸປ຺ປາຕິກໍ ອຸຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ເຕ ອມນຸສ຺ສາ ຠຍານການິ ຣູປານິ ທສ຺ສຍິໍສຸ. ຠີຕາ ມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ເທວຕານໍ ນມສ຺ສນ຺ຕິ. ເຖຣສ຺ສ ກນິຏ຺ໂຐ ຈູຬປຸຓ຺ຓກຸຏຸມ຺ພິໂກ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຠາຕາ ອວສ຺ສໂຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ນມສ຺ສມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ.

ເຖໂຣປິ ກິຣ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ເຕສໍ ພ຺ຍສນຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ, ເວຫາສໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ, ອຠິມຸໂຂ ອຏ຺ຐາສິ. ອມນຸສ຺ສາ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາວ ‘‘ອຍ຺ໂຍ ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖໂຣ ເອຕີ’’ຕິ ອປກ຺ກມິໍສຸ, ອຸປ຺ປາຕິກໍ ສນ຺ນິສີທິ. ເຖໂຣ ‘‘ມາ ຠາຍຖາ’’ຕິ ເຕ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ຄນ຺ຕຸກາມຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ສກຏ຺ຐານເມວ ຄຈ຺ຉາມາຕິ. ເຖໂຣ ນາວງ຺ຄເຓ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ເອເຕສໍ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ວາຓິຊາ ສກຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ປຸຕ຺ຕທາຣສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ, ‘‘ເອຖ ເຖຣໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ປຎ຺ຈສຕາປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຈຫິ ມາຕຸຄາມສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕີສຸ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຸປາສກຕ຺ຕໍ ປຏິເວເທສຸໍ. ຕໂຕ ນາວາຍ ຠຓ຺ຑໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ເອກໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂກຏ຺ຐາໂສ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຖໂຣ ມຍ຺ຫໍ ວິສຸໍ ໂກຏ຺ຐາສກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ສຕ຺ຖາ ປນ ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພຕິ. ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ຠນ຺ເຕຕິ. ເຕນ ຫິ ອິມິນາ ສຕ຺ຖຸ ມຓ຺ຑລມາຬໍ ກໂຣຖ. ເອວໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິສ຺ສຖາຕິ. ເຕ ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕຕິ. ເຕນ ຈ ໂກຏ຺ຐາເສນ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ໂກຏ຺ຐາເສຫິ ມຓ຺ຑລມາຬໍ ກາຕຸໍ ອາຣຠິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາປິ ກິຣ ຕໍ ອາຣທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິໂຠຄໍ ອກາສິ. ອາຣກ຺ຂມນຸສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິໍ ໂອຠາສໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ມເຫສກ຺ຂາ ເທວຕາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ກຣິໍສຸ. ອຸປາສກາ ມຓ຺ຑລມາຬຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ເສນາສນານິ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ທານສມ຺ຠາຣໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ‘‘ກຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ເຫຫິ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈໍ, ສຕ຺ຖາຣໍ ປກ຺ໂກສຖາ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເຖໂຣ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອິທ຺ຘິຍາ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ວາຓິຊຄາມວາສິໂນ ຕຸມ຺ເຫ ທຏ຺ຐຸກາມາ, ເຕສໍ ອນຸກມ຺ປໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິ. ຠຄວາ ອຘິວາເສສິ. ເຖໂຣ ສກຏ຺ຐານເມວ ປຈ຺ຈາຄໂຕ.

ຠຄວາປິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ, ‘‘ອານນ຺ທ, ສ຺ເວ ສຸນາປຣນ຺ເຕ ວາຓິຊຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສາມ, ຕ຺ວໍ ເອກູນປຎ຺ຈສຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສລາກໍ ເທຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ, ‘‘ອາກາສຈາຣີ ຠິກ຺ຂູ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍທິວສໍ ກຸຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖໂຣ ປຐມໍ ສລາກໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ວາຓິຊຄາມວາສິໂນປິ ‘‘ສ຺ເວ ກິຣ ສຕ຺ຖາ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຄາມມຊ຺ເຌ ມຓ຺ຑປໍ ກຕ຺ວາ ທານຄ຺ຄໍ ສຊ຺ຊຍິໍສຸ. ຠຄວາ ປາໂຕວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ, ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ, ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ, ນິສີທິ. ສກ຺ກສ຺ສ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາສນໍ ອຸຓ຺ຫໍ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສຸນາປຣນ຺ຕຄມນໍ ທິສ຺ວາ, ວິສ຺ສກມ຺ມໍ ອາມນ຺ເຕສິ, ‘‘ຕາຕ, ອຊ຺ຊ ຠຄວາ ຕິໍສມຕ຺ຕານິ ໂຍຊນສຕານິ ປິຓ຺ຑຈາຣໍ ຄມິສ຺ສຕິ. ປຎ຺ຈ ກູຏາຄາຣສຕານິ ມາເປຕ຺ວາ ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກມຕ຺ຖເກ ຄມນສຊ຺ຊານິ ກຕ຺ວາ ຐເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ຠຄວໂຕ ກູຏາຄາຣໍ ຈຕຸມຸຂໍ ອໂຫສິ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຄ຺ຄສາວການໍ ທ຺ວິມຸຂານິ, ເສສານິ ເອກມຸຂານິ, ສຕ຺ຖາ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ຐປິຕກູຏາຄາເຣສຸ ຘຸຣກູຏາຄາຣໍ ປາວິສິ. ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ເອກູນປຎ຺ຈຠິກ຺ຂຸສຕານິປິ ກູຏາຄາຣຄຕານິ ອເຫສຸໍ. ເອກໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ກູຏາຄາຣໍ ອໂຫສິ, ປຎ຺ຈປິ ກູຏາຄາຣສຕານິ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ສຈ຺ຈພນ຺ຘປພ຺ພຕໍ ນາມ ປຕ຺ວາ ກູຏາຄາຣໍ ອາກາເສ ຐເປສິ. ຕສ຺ມິໍ ປພ຺ພເຕ ສຈ຺ຈພນ຺ໂຘ ນາມ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກຕາປໂສ ມຫາຊນໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປນ຺ໂຕ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວສຕິ, ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຈສ຺ສ ອນ຺ໂຕຈາຏິຍໍ ປທີໂປ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕຜລສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ຊລຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຘມ຺ມມສ຺ສ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ຕາປໂສ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ມຄ຺ເຄເນວສ຺ສ ອຠິຎ຺ຎາ ອາຄຕາ. ໂສ ເອຫິຠິກ຺ຂຸ ຫຸຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣຘໂຣ ຕຸຈ຺ຉກູຏາຄາຣໍ ປາວິສິ.

ຠຄວາ ກູຏາຄາຣຄເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ວາຓິຊຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ກູຏາຄາຣານິ ອທິສ຺ສມານການິ ກຕ຺ວາ, ວາຓິຊຄາມໍ ປາວິສິ. ວາຓິຊາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ມກຸລກາຣາມໍ ນຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ມຓ຺ຑລມາຬໍ ປາວິສິ. ມຫາຊໂນ ຍາວ ສຕ຺ຖາ ຠຕ຺ຕທຣຖໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕິ, ຕາວ ປາຕຣາສໍ ກຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ສມາທາຍ ພຫຸໍ ຄນ຺ຘຎ຺ຈ ປຸປ຺ຜຎ຺ຈ ອາທາຍ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ອາຣາມໍ ປຈ຺ຈາຄມາສິ. ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ມຫາຊນສ຺ສ ພນ຺ຘນໂມກ຺ໂຂ ຊາໂຕ, ມຫນ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ມຫາຊນສ຺ສ ສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຕາຫໍ ຕຕ຺ເຖວ ວສິ, ອຣຸຓໍ ປນ ມຫາຄນ຺ຘກຸຏິຍໍເຍວ ອຸຏ຺ຐເປສິ. ສຕ຺ຕາຫມ຺ປິ ຘມ຺ມເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາຫໍ ວສິຕ຺ວາ, ວາຓິຊຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ, ‘‘ຕ຺ວໍ ອິເຘວ ວສາຫີ’’ຕິ ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖຣໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອນ຺ຕເຣ ນມ຺ມທານທີ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສາ ຕີຣໍ ອຄມາສິ. ນມ຺ມທາ ນາຄຣາຊາ ສຕ຺ຖຸ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ, ນາຄຠວນໍ ປເວເສຕ຺ວາ, ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ສກ຺ກາຣໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ນາຄຠວນາ ນິກ຺ຂມິ. ໂສ ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິຈຣິຕພ຺ພໍ ເທຖາ’’ຕິ ຍາຈິ. ຠຄວາ ນມ຺ມທານທີຕີເຣ ປທເຈຕິຍໍ ທສ຺ເສສິ. ຕໍ ວີຈີສຸ ອາຄຕາສຸ ປິຘີຍຕິ, ຄຕາສຸ ວິວຣີຍຕິ. ມຫາສກ຺ກາຣປຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈພນ຺ຘປພ຺ພຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຈ຺ຈພນ຺ຘໍ ອາຫ – ‘‘ຕຍາ ມຫາຊໂນ ອປາຍມຄ຺ເຄ ໂອຕາຣິໂຕ. ຕ຺ວໍ ອິເຘວ ວສິຕ຺ວາ, ເອເຕສໍ ລທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ, ນິພ຺ພານມຄ຺ເຄ ປຕິຏ຺ຐາເປຫີ’’ຕິ. ໂສປິ ປຣິຈຣິຕພ຺ພໍ ຍາຈິ. ສຕ຺ຖາ ຆນປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ອລ຺ລມຕ຺ຕິກປິຓ຺ຑມ຺ຫິ ລຎ຺ຉນໍ ວິຍ ປທເຈຕິຍໍ ທສ຺ເສສິ. ຕໂຕ ເຊຕວນເມວ ຄໂຕ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ເຕເນວ ອນ຺ຕຣວສ຺ເສນາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ມຫາຊໂນ ເຖຣສ຺ສ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ສຣີຣປູຊໍ ກຕ຺ວາ, ພຫູນິ ຄນ຺ຘກຏ຺ຐານິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ, ສຣີຣໍ ຌາເປຕ຺ວາ ຘາຕຸໂຍ ອາທາຍ ເຈຕິຍໍ ອກາສິ. ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູຕິ ເຖຣສ຺ສ ອາຬາຫນຏ຺ຐາເນ ຐິຕຠິກ຺ຂູ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ຉຏ຺ຐໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.