໖. ອຸປຍວຄ຺ໂຄ

໑. ອຸປຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໓. ອຸປຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ອຸປໂຍຕິ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ອຸປຄໂຕ. ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓໍ. ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ກມ຺ມໍ ຊວາເປຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິອາກຑ຺ຒນສມຕ຺ຖຕາຍ ວຸທ຺ຘິອາທີນິ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ວິຎ຺ຎາຓຸປຍນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອຄ຺ຄຫເຓ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ໂວຈ຺ຉິຊ຺ຊຕາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິອາກຑ຺ຒນສມຕ຺ຖຕາຍ ອຠາເວນ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂວຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ. ປຕິຏ຺ຐາ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສາຕິ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາ ນ ໂຫຕິ. ຕທປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ຕໍ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ. ອນຠິສງ຺ຂຈ຺ຈ ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອນຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ຕໍ. ປຐມໍ.

໒. ພີຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໔. ທຸຕິເຍ ພີຊຊາຕານີຕິ ພີຊານິ. ມູລພີຊນ຺ຕິ ວຈໍ ວຈຕ຺ຕໍ ຫລິທ຺ທໍ ສິງ຺ຄິເວຣນ຺ຕິ ເອວມາທິ. ຂນ຺ຘພີຊນ຺ຕິ ອສ຺ສຕ຺ໂຖ ນິຄ຺ໂຣໂຘຕິ ເອວມາທິ. ຜລຸພີຊນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຉຸ ເວຬຸ ນໂຬຕິ ເອວມາທິ. ອຄ຺ຄພີຊນ຺ຕິ ອຊ຺ຊຸກໍ ຜຓິຊ຺ຊກນ຺ຕິ ເອວມາທິ. ພີຊພີຊນ຺ຕິ ສາລິວີຫິອາທິ ປຸພ຺ພຓ຺ຓຎ຺ເຈວ ມຸຄ຺ຄມາສາທິ ອປຣຓ຺ຓຎ຺ຈ. ອຂຓ຺ຑານີຕິ ອຠິນ຺ນານິ. ຠິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພີຊໍ ພີຊຕ຺ຖາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ອປູຕິການີຕິ ອຸທກເຕມເນນ ອປູຕິການິ. ປູຕິພີຊຎ຺ຫິ ພີຊຕ຺ຖາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ອວາຕາຕປຫຕານີຕິ ວາເຕນ ຈ ອາຕເປນ ຈ ນ ຫຕານິ, ນິໂຣຊຕໍ ນ ປາປິຕານິ. ນິໂຣຊຎ຺ຫິ ກສຏໍ ພີຊໍ ພີຊຕ຺ຖາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ສາຣາທານີຕິ ຄຫິຕສາຣານິ ປຕິຏ຺ຐິຕສາຣານິ. ນິສ຺ສາຣຎ຺ຫິ ພີຊໍ ພີຊຕ຺ຖາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ສຸຂສຍິຕານີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ໂກຏ຺ເຐ ປກ຺ຂິຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ສຸຂໍ ສຍິຕານິ. ປຖວີຕິ ເຫຏ຺ຐາ ປຕິຏ຺ຐານປຖວີ. ອາໂປຕິ ອຸປຣິສ຺ເນຫນອາໂປ. ຈຕສ຺ໂສ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍຕິ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ຣູປາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ. ເຕ ຫິ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ປຕິຏ຺ຐາຠູຕຕ຺ຕາ ປຖວີຘາຕຸສທິສາ. ນນ຺ທິຣາໂຄ ສິເນຫນຏ຺ເຐນ ອາໂປຘາຕຸສທິໂສ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ສາຫາຣນ຺ຕິ ສປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ພີຊໍ ວິຍ ປຖວິຍໍ ອາຣມ຺ມຓປຖວິຍໍ ວິຣຸຫຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ອຸທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໕. ຕຕິເຍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ ພລວໂສມນສ຺ສສມຸຏ຺ຐານໍ ອຸທານໍ ອຸທາຫຣິ. ກິໍ ນິສ຺ສາຍ ປເນສ ຠຄວໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ. ສາສນສ຺ສ ນິຍ຺ຍານິກຠາວໍ. ກຖໍ? ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ, ‘‘ຕໂຍເມ ອຸປນິສ຺ສຍາ – ທານູປນິສ຺ສໂຍ ສີລູປນິສ຺ສໂຍ ຠາວນູປນິສ຺ສໂຍ ຈາ’’ຕິ. ເຕສຸ ທານສີລູປນິສ຺ສຍາ ທຸພ຺ພລາ, ຠາວນູປນິສ຺ສໂຍ ພລວາ. ທານສີລູປນິສ຺ສຍາ ຫິ ຕໂຍ ມຄ຺ເຄ ຈ ຜລານິ ຈ ປາເປນ຺ຕິ, ຠາວນູປນິສ຺ສໂຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປຕິ. ອິຕິ ທຸພ຺ພລູປນິສ຺ສເຍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ພນ຺ຘນານິ ເຉຕ຺ວາ ຕີຓິ ມຄ຺ຄຜລານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ‘‘ອໂຫ ສາສນໍ ນິຍ຺ຍານິກ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ອຍໍ ອຸທປາທິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ທຸພ຺ພລູປນິສ຺ສເຍ ຐຕ຺ວາ ຆຏມາໂນ ຕີຓິ ມຄ຺ຄຜລານິ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສາວິຠາວນຕ຺ຖໍ ມິລກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ເວທິຕພ຺ພໍ – ໂສ ກິຣ ຄິຫິກາເລ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ເມນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ເຎ ປາສສຕຎ຺ເຈວ ອທູຫລສຕຎ຺ຈ ໂຍເຊສິ. ອເຖກທິວສໍ ອງ຺ຄາຣປກ຺ກມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ປາສຏ຺ຐາເນສຸ ວິຈຣນ຺ໂຕ ປິປາສາຠິຠູໂຕ ເອກສ຺ສ ອຣຎ຺ຎວາສິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຈງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ຐິຕໍ ປານີຍຆຏໍ ວິວຣິ, ຫຕ຺ຖເຕມນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸທກໍ ນາທ຺ທສ. ໂສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠິກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂຸ ຕຸມ຺ເຫ ຄຫປຕິເກຫິ ທິນ຺ນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຸປຖ, ປານີຍຆເຏ ອຎ຺ຊລິມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸທກໍ ນ ຐເປຖ, ນ ຍຸຕ຺ຕເມຕ’’ນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ມຍາ ປານີຍຆໂຏ ປູເຣຕ຺ວາ ຐປິໂຕ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ? ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓຆຏໍ ທິສ຺ວາ ປານີຍສງ຺ຂໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ທ຺ວຕ຺ຕິສງ຺ຂປູຣໍ ປິວິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອວໍ ປູຣິຕຆໂຏ ນາມ ມມ ກມ຺ມໍ ອາຄມ຺ມ ຕຕ຺ຕກປາໂລ ວິຍ ຊາໂຕ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ອນາຄເຕ ອຕ຺ຕຠາເວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ສໍວິຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ຘນຸໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ, ‘‘ປພ຺ພາເຊຖ ມໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕໍ ປພ຺ພາເຊສິ.

ຕສ຺ສ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ພຫູນໍ ມິຄສູກຣານໍ ມາຣິຕຏ຺ຐານໍ ປາສອທູຫລານຎ຺ຈ ໂຍຊິຕຏ຺ຐານໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ຕໍ ອນຸສ຺ສຣໂຕ ສຣີເຣ ທາໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກູຏໂຄໂຓ ວິຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານມ຺ປິ ວີຖິໍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ກຣິສ຺ສາມິ ຠິກ຺ຂຸຠາເວນາ’’ຕິ? ອນຠິຣຕິຍາ ປີຬິໂຕ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ນ ສກ຺ໂກມິ, ຠນ຺ເຕ, ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ‘‘ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸທຸມ຺ພຣາທໂຍ ອລ຺ລຣຸກ຺ເຂ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ? ຌາເປຫິ ນນ຺ຕິ. ໂສ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ຌາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ເຕນ ຫິ ອເປຫີ’’ຕິ ປຖວິໍ ທ຺ວິຘາ ກຕ຺ວາ ອວີຈິໂຕ ຂຊ຺ໂຊປນກມຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປິ. ໂສ ຕາວ ມຫນ຺ຕໍ ຣາສິໍ ສຸກ຺ຂປຓ຺ຓໍ ວິຍ ຂເຓນ ຌາເປສິ. ອຖສ຺ສ ເຖໂຣ ອວີຈິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ‘‘ສເຈ ວິພ຺ຠມິສ຺ສສິ, ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈິສ຺ສສີ’’ຕິ ສໍເວຄໍ ຊເນສິ. ໂສ ອວີຈິທສ຺ສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປເວຘມາໂນ ‘‘ນິຍ຺ຍານິກໍ, ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘສາສນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ, ອາມາວຸໂສຕິ. ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘສາສນສ຺ສ ນິຍ຺ຍານິກຕ຺ເຕ ສຕິ ມິລໂກ ອຕ຺ຕໂມກ຺ຂໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖາຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຕິ ຆເຏຕິ, ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕິ, ນິທ຺ທາຍ ພາຘຍມານາຍ ຕິນ຺ຕໍ ປລາລໍ ສີເສ ຐເປຕ຺ວາ ປາເທ ໂສຓ຺ຑິຍໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ນິສີທຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ປານີຍໍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ຆຏໍ ອູຣຸມ຺ຫິ ຐເປຕ຺ວາ ອຸທກມຓິການໍ ປຈ຺ເຉທໍ ອາຄມຍມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ເຖໂຣ ສາມເຓຣສ຺ສ ອິມໍ ອຸທ຺ເທສໍ ເທຕິ –

‘‘ອຸຏ຺ຐານວໂຕ ສຕີມໂຕ,

ສຸຈິກມ຺ມສ຺ສ ນິສມ຺ມກາຣິໂນ;

ສຎ຺ຎຕສ຺ສ ຘມ຺ມຊີວິໂນ,

ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ຍໂສຠິວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໔);

ໂສ ຈຕຸປ຺ປທິກມ຺ປິ ຕໍ ຄາຖໍ ອຕ຺ຕນິເຍວ ອຸປເນສິ – ‘‘ອຸຏ຺ຐານວຕາ ນາມ ມາທິເສນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ສຕິມຕາປິ ມາທິເສເນວ…ເປ… ອປ຺ປມຕ຺ເຕນປິ ມາທິເສເນວ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ຕໍ ຄາຖໍ ອຕ຺ຕນິ ອຸປເນຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປທວາເຣ ຐິໂຕ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ –

‘‘ອລ຺ລໍ ປລາລປຸຎ຺ຊາຫໍ, ສີເສນາທາຍ ຈງ຺ກມິໍ;

ປຕ຺ໂຕສ຺ມິ ຕຕິຍໍ ຐານໍ, ເອຕ຺ຖ ເມ ນຕ຺ຖິ ສໍສໂຍ’’ຕິ. –

ອິມໍ ອຸທານຄາຖໍ ອາຫ. ເອວໍ ທຸພ຺ພລູປນິສ຺ສເຍ ຐິໂຕ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕີຓິ ມຄ຺ຄຜລານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ໂນ ຈສ຺ສໍ, ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ, ນາຠວິສ຺ສ, ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ອຘິມຸຈ຺ຈມາໂນ ຠິກ຺ຂຸ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂນ ຈສ຺ສໍ, ໂນ ຈ ເມ ສິຍາຕິ ສເຈ ອຫໍ ນ ຠເວຍ຺ຍໍ, ມມ ປຣິກ຺ຂາໂຣປິ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ສເຈ ວາ ປນ ເມ ອຕີເຕ ກມ຺ມາຠິສງ຺ຂາໂຣ ນາຠວິສ຺ສ, ອິທໍ ເມ ເອຕຣຫິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ນາຠວິສ຺ສ, ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອິທານິ ປນ ຕຖາ ປຣກ຺ກມິສ຺ສາມິ, ຍຖາ ເມ ອາຍຕິໍ ຂນ຺ຘາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ ກມ຺ມສງ຺ຂາໂຣ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ອາຍຕິໍ ປຏິສນ຺ຘິ ນາມ ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ. ເອວໍ ອຘິມຸຈ຺ຈມາໂນຕິ ເອວໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ທຸພ຺ພລູປນິສ຺ສເຍ ຐິໂຕ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຕິ ເອວໍ ສາສນສ຺ສ ນິຍ຺ຍານິກຠາວໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ອິມສ຺ມິໍ ອຸທາເນ ວຸຕ຺ເຕ. ຣູປໍ ວິຠວິສ຺ສຕີຕິ ຣູປໍ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ຣູປສ຺ສ ວິຠວາຕິ ວິຠວທສ຺ສເນນ ສຫວິປສ຺ສເນນ. ສຫວິປສ຺ສນກາ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ຣູປາທີນໍ ວິຠວທສ຺ສນໍ ນາມ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ອຘິມຸຈ຺ຈມາໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ອຘິມຸຈ຺ຈມາໂນ ຠິກ຺ຂຸ ຉິນ຺ເທຍ຺ເຍວ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ. ກສ຺ມາ ນ ຉິນ຺ທິສ຺ສຕີຕິ?

ອິທານິ ອຸປຣິ ມຄ຺ຄຜລໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກຖໍ ປນ, ຠນ຺ເຕຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນນ຺ຕຣາຕິ ທ຺ເວ ອນນ຺ຕຣານິ ອາສນ຺ນານນ຺ຕຣຎ຺ຈ ທູຣານນ຺ຕຣຎ຺ຈ. ວິປສ຺ສນາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາສນ຺ນານນ຺ຕຣໍ ນາມ, ຜລສ຺ສ ທູຣານນ຺ຕຣໍ ນາມ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກຖໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຊານໂຕ ກຖໍ ປສ຺ສໂຕ ວິປສ຺ສນານນ຺ຕຣາ ‘ອາສວານໍ ຂໂຍ’ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຕສິຕາເຍຕິ ອຕສິຕພ຺ເພ ອຠາຍິຕພ຺ເພ ຐານມ຺ຫິ. ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ຠຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕາໂສ ເຫໂສຕິ ຍາ ເອສາ ‘‘ໂນ ຈສ຺ສໍ, ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ທຸພ຺ພລວິປສ຺ສນາ, ສາ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຕສິເນຫໍ ປຣິຍາທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ຕາໂສ ນາມ ໂຫຕິ. ໂສ ຫິ ‘‘ອິທານາຫໍ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສາມິ, ນ ທານິ ກິຎ຺ຈິ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປປາເຕ ປຕນ຺ຕໍ ວິຍ ປສ຺ສຕິ ອຎ຺ຎຕໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວິຍ. ໂລຫປາສາທສ຺ສ ກິຣ ເຫຏ຺ຐາ ຕິປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖໂຣ ຕິລກ຺ຂຓາຫຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ. ອຖ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເອກມນ຺ເຕ ຐຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣາ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ໂສ ປປາເຕ ປຕນ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ວິວຏທ຺ວາເຣນ ຕໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ, ປຸຕ຺ຕໍ ອຸເຣ ສຍາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ສກ຺ຍສມຍໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ມນມ຺ຫິ ນຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອາຫ. ນ ເຫໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕາໂສຕິ ເອສາ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ພລວວິປສ຺ສນາ ສຸຕວໂຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ນ ຕາໂສ ນາມ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ອຫໍ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ວິນສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາຕິ. ເອວໍ ປນ ໂຫຕິ ‘‘ສງ຺ຂາຣາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສງ຺ຂາຣາວ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ອຸປາທານປຣິປວຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໖. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຈຕຸປຣິວຏ຺ຏນ຺ຕິ ເອເກກສ຺ມິໍ ຂນ຺ເຘ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິວຏ຺ຏນວເສນ. ຣູປໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິນ຺ຕິ ຣູປໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຠິຎ຺ຎາສິໍ. ເອວໍ ສພ຺ພປເທສຸ ຈຕຸສຈ຺ຈວເສເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາຫາຣສມຸທຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຈ຺ຉນ຺ທຣາໂຄ ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ອາຫາໂຣ ນາມ. ປຏິປນ຺ນາຕິ ສີລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ປຏິປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ຄາຘນ຺ຕີຕິ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເສກ຺ຂຠູມິໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ອເສກ຺ຂຠູມິໍ ກເຖນ຺ໂຕ ເຍ ຈ ໂຂ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ສຸວິມຸຕ຺ຕາຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຕ຺ຕາ. ເກວລິໂນຕິ ສກລິໂນ ກຕສພ຺ພກິຈ຺ຈາ. ວຏ຺ຏໍ ເຕສໍ ນຕ຺ຖິ ປຎ຺ຎາປນາຍາຕິ ເຍນ ເຕ ອວສິຏ຺ເຐນ ວຏ຺ເຏນ ປຎ຺ຎາເປຍ຺ຍຸໍ, ຕໍ ເນສໍ ວຏ຺ຏໍ ນຕ຺ຖິ ປຎ຺ຎາປນາຍ. ອຖ ວາ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ກາຣຓໍ, ປຎ຺ຎາປນາຍ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອເສກ຺ຂຠູມິວາໂຣ ກຖິໂຕ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ສຕ຺ຕຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໗. ປຎ຺ຈເມ ສຕ຺ຕຏ຺ຐານກຸສໂລຕິ ສຕ຺ຕສຸ ໂອກາເສສຸ ເຉໂກ. ວຸສິຕວາຕິ ວຸສິຕວາໂສ. ອຸຕ຺ຕມປຸຣິໂສຕິ ເສຏ຺ຐປຸຣິໂສ. ເສສເມຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ປນ ສຸຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສທນນ຺ທິຍຎ຺ເຈວ ປໂລຠນີຍຎ຺ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຫິ ຣາຊາ ວິຊິຕສງ຺ຄາໂມ ສງ຺ຄາເມ ວິຊຍິໂນ ໂຍເຘ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ເອເຕສໍ ສກ຺ກາຣໍ ທິສ຺ວາ ເສສາປິ ສູຣາ ຠວິຕຸໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕີຕິ, ເອວເມວ ຠຄວາ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ກາລໍ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ມຫາໂພຘິມຓ຺ເຑ ກິເລສມາຣວິຊຍໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຂີຓາສເວ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂຖເມສິ ວຓ຺ເຓສິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ເອວໍ ອວເສສາ ເສກ຺ຂປຸຄ຺ຄລາ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ເອວເມຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຂີຓາສວານໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປສໍສິຕຕ຺ຕາ ອຸສ຺ສທນນ຺ທິຍໍ, ເສກ຺ຂານໍ ປໂລຠິຕຕ຺ຕາ ປໂລຠນີຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຕຏ຺ຐານກຸສໂລ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຈຕ຺ຖ ມຄ຺ຄຜລປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາປິ ປຸນ ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຕິວິຘູປປຣິກ຺ຂີ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ‘‘ຂີຓາສໂວ ຍສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ສຕຕວິຫາເຣນ ວິຫຣຕິ, ຕໍ ສຕ຺ໂຕ ວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ນ ໂຫຕິ, ຘາຕຸອາທິມຕ຺ຕເມວ ປນ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຂີຓາສວສ຺ສ ສຕຕວິຫາຣຎ຺ຈ, ‘‘ອິເມສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຍໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາຄມນີຍປຏິປທຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຘາຕຸໂສ ອຸປປຣິກ຺ຂຕີຕິ ຘາຕຸສຠາເວນ ປສ຺ສຕິ ໂອໂລເກຕິ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໘. ຉຏ຺ເຐ ໂກ ອຘິປ຺ປຍາໂສຕິ ໂກ ອຘິກປໂຍໂຄ. ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສາຕິ ອິມຎ຺ຫິ ມຄ຺ຄໍ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປາເທສິ, ອນ຺ຕຣາ ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຖາ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ອິຕິ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາ ນາມ. ນຄໂຣປມສ຺ມິຎ຺ຫິ ອວຬຎ຺ຊນຏ຺ຐາເນສຸ ປຸຣາຓມຄ຺ໂຄ ຊາໂຕ, ອິຘ ອວຕ຺ຕມານຏ຺ເຐນ ອນຸປ຺ປນ຺ນມຄ຺ໂຄ ນາມ. ອສຎ຺ຊາຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອນກ຺ຂາຕສ຺ສາຕິ ອກຖິຕສ຺ສ. ມຄ຺ຄໍ ຊານາຕີຕິ ມຄ຺ຄຎ຺ຎູ. ມຄ຺ຄໍ ວິທິຕໍ ປາກຏໍ ອກາສີຕິ ມຄ຺ຄວິທູ. ມຄ຺ເຄ ຈ ອມຄ຺ເຄ ຈ ໂກວິໂທຕິ ມຄ຺ຄໂກວິໂທ. ມຄ຺ຄານຸຄາຕິ ມຄ຺ຄໍ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ຕາ. ປຈ຺ຉາ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ອຫໍ ປຐມໍ ຄໂຕ, ສາວກາ ປຈ຺ຉາ ສມນ຺ນາຄຕາ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໙. ສຕ຺ຕເມ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍຕິ ອຎ຺ຎາສິ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣາທິເກ ປຎ຺ຈ ຊເນ ປຸຣາຓຸປຏ຺ຐາເກ. ອາມນ຺ເຕສີຕິ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມທິວເສ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຸກ຺ກເມນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິເຕ ‘‘ອິທານິ ເນສໍ ອາສວກ຺ຂຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຎ຺ຈມິຍໍ ປກ຺ຂສ຺ສ ອາມນ຺ເຕສິ. ເອຕທໂວຈາຕິ ເອຕໍ ‘‘ຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕໍ ອໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ອນຕ຺ຕາຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ອນຕ຺ຕາ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘໍ? ເອຕ຺ຕເກນ ຐາເນນ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓເມວ ກຖິຕໍ, ນ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓານິ, ອິທານິ ຕານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ຕີຓິປິ ລກ຺ຂຓານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທມາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອິເມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ອນຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ຣູປນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ປຎ຺ຎາຠາວນາຘິກາເຣ ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕາວ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓເມວ ກຖິຕນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ມຫາລິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໐. ອຏ຺ຐເມ ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂນ຺ຕິອາທີນິ ຘາຕຸສໍຍຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນຍາເນວ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ອາທິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໑. ນວເມ ອາທິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອກາທສຫິ ອຄ຺ຄີຫິ ອາທິຕ຺ຕໍ ປຊ຺ຊລິຕໍ. ອິຕິ ທ຺ວີສຸປິ ອິເມສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓເມວ ກຖິຕໍ. ນວມໍ.

໑໐. ນິຣຸຕ຺ຕິປຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໒. ທສເມ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍວ ນິຣຸຕ຺ຕິປຖາ, ອຖ ວາ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ ຈ ຕາ ນິຣຸຕ຺ຕິວເສນ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພານໍ ອຕ຺ຖານໍ ປຖຕ຺ຕາ ປຖາ ຈາຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິປຖາ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕີຓິປິ ເຈຕານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນາເນວາຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອສໍກິຓ຺ຓາຕິ ອວິຊຫິຕາ, ‘‘ໂກ ອິເມຫິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຉຑ຺ຑິຕາ. ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພາຕິ ອຕີເຕປິ ນ ຊຫິຕປຸພ຺ພາ. ນ ສໍກີຍນ຺ຕີຕິ ເອຕຣຫິປິ ‘‘ກິເມເຕຫີ’’ຕິ ນ ຉຑ຺ຑີຍນ຺ຕິ. ນ ສໍກີຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອນາຄເຕປິ ນ ຉຑ຺ຑີຍິສ຺ສນ຺ຕິ. ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐາຕິ ອປ຺ປຏິພາຫິຕາ. ອຕີຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ ຠງ຺ຄເມວ ວາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ. ນິຣຸທ຺ຘນ຺ຕິ ເທສນ຺ຕຣໍ ອສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘໍ ວູປສນ຺ຕໍ. ວິປຣິຓຕນ຺ຕິ ວິປຣິຓາມໍ ຄຕໍ ນຏ຺ຐໍ. ອຊາຕນ຺ຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ. ອປາຕຸຠູຕນ຺ຕິ ອປາກຏີຠູຕໍ.

ອຸກ຺ກລາຕິ ອຸກ຺ກລຊນປທວາສິໂນ. ວສ຺ສຠຎ຺ຎາຕິ ວສ຺ໂສ ຈ ຠຎ຺ໂຎ ຈ. ທ຺ເວປິ ຫິ ເຕ ມູລທິຏ຺ຐິຄຕິກາ. ອເຫຕຸກວາທາຕິອາທີສຸ ‘‘ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອເຫຕຸກວາທາ. ‘‘ກໂຣໂຕ ນ ກຣີຍຕິ ປາປ’’ນ຺ຕິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອກິຣິຍວາທາ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິຄຫຓໂຕ ນຕ຺ຖິກວາທາ. ຕຕ຺ຖ ອິເມ ທ຺ເວ ຊນາ, ຕິສ຺ໂສ ທິຏ຺ຐິໂຍ, ກິໍ ເອເກກສ຺ສ ທິຍຑ຺ຒາ ໂຫຕີຕິ? ນ ຕຖາ, ຍຖາ ປນ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ປຏິປາຏິຍາ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ຌານານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ເອວເມຕ຺ຖ ເອເກໂກ ຕິສ຺ໂສປິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ອາຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອຠິນນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ອສ຺ສາເທນ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄທສ຺ສນໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ໂສ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ໂສ ເອກນ຺ຕກາຬໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ປນ ອເຫຕຸກທິຏ຺ຐິຍໍ, ເອວໍ ‘‘ກໂຣໂຕ ນ ກຣີຍຕິ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອິເມສຸປິ ຐາເນສຸ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມຕິ.

ນ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ ນປ຺ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພໍ ອມຎ຺ຎິໍສູຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍເທຕໍ ອຕີຕໍ ນາມ, ນຍິທໍ ອຕີຕໍ, ອິທມສ຺ສ ອນາຄຕໍ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ຄຣຫຕິ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິມິນາ ຄຣຫິເຕນາ’’ຕິ? ວທນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ໂກສຕິ ນາມ. ອິເມ ປນ ນິຣຸຕ຺ຕິປເຖ ເຕປິ ອຈ຺ຈນ຺ຕກາຬກາ ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ນ ຄຣຫິຕພ຺ເພ ນ ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ເພ ມຎ຺ຎິໍສຸ. ອຕີຕໍ ປນ ອຕີຕເມວ, ອນາຄຕໍ ອນາຄຕເມວ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນເມວ ກຖຍິໍສຸ. ນິນ຺ທາຆຏ຺ຏນພ຺ຍາໂຣສອຸປາຣມ຺ຠຠຍາຕິ ວິຎ຺ຎູນໍ ສນ຺ຕິກາ ນິນ຺ທາຠເຍນ ຈ ຆຏ຺ຏນຠເຍນ ຈ ໂທສາໂຣປນຠເຍນ ຈ ອຸປາຣມ຺ຠຠເຍນ ຈ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ຈຕຸຠູມິກຂນ຺ຘານໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິ ກຖິຕາຕິ. ທສມໍ.

ອຸປຍວຄ຺ໂຄ ຉຏ຺ໂຐ.