໑. ນກຸລປິຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑. ຂນ຺ຘິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ຠຄ຺ເຄສູຕິ ເອວໍນາມເກ ຊນປເທ. ສຸສຸມາຣຄິເຣຕິ ສຸສຸມາຣຄິຣນຄເຣ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ມາປິຍມາເນ ສຸສຸມາໂຣ ສທ຺ທມກາສິ, ເຕນສ຺ສ ‘‘ສຸສຸມາຣຄິຣ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກໍສຸ. ເຠສກຬາວເນຕິ ເຠສກຬາຍ ນາມ ຍກ຺ຂິນິຍາ ອຘິວຸຕ຺ຖຕ຺ຕາ ເອວໍລທ຺ຘນາເມ ວເນ. ຕເທວ ມິຄຄຓສ຺ສ ອຠຍຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ມິຄທາໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຠຄວາ ຕສ຺ມິໍ ຊນປເທ ຕໍ ນຄຣໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ວິຫຣຕິ. ນກຸລປິຕາຕິ ນກຸລສ຺ສ ນາມ ທາຣກສ຺ສ ປິຕາ.

ຊິຓ຺ໂຓຕິ ຊຣາຊິຓ຺ໂຓ. ວຸຑ຺ໂຒຕິ ວໂຍວຸຑ຺ໂຒ. ມຫລ຺ລໂກຕິ ຊາຕິມຫລ຺ລໂກ. ອທ຺ຘຄໂຕຕິ ຕິຍທ຺ຘຄໂຕ. ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ເຕສຸ ຕີສຸ ອທ຺ເຘສຸ ປຈ຺ຉິມວຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ອາຕຸຣກາໂຍຕິ ຄິລານກາໂຍ. ອິທຎ຺ຫິ ສຣີຣໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓມ຺ປິ ນິຈ຺ຈປຄ຺ຆຣຓຏ຺ເຐນ ອາຕຸຣໍເຍວ ນາມ. ວິເສເສນ ປນສ຺ສ ຊຣາຕຸຣຕາ ພ຺ຍາຘາຕຸຣຕາ ມຣຓາຕຸຣຕາຕິ ຕິສ຺ໂສ ອາຕຸຣຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕາສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ເອໂສ ມຫລ຺ລກຕ຺ຕາ ຊຣາຕຸໂຣວ, ອຠິຓ຺ຫໂຣຄຕາຍ ປນສ຺ສ ພ຺ຍາຘາຕຸຣຕາ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອຠິກ຺ຂຓາຕງ຺ໂກຕິ ອຠິຓ຺ຫໂຣໂຄ ນິຣນ຺ຕຣໂຣໂຄ. ອນິຈ຺ຈທສ຺ສາວີຕິ ຕາຍ ອາຕຸຣຕາຍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ອາຄນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ກທາຈິເທວ ທຏ຺ຐຸໍ ລຠາມິ, ນ ສພ຺ພກາລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມໂນຠາວນີຍານນ຺ຕິ ມນວຑ຺ຒການໍ. ເຍສຸ ຫິ ທິຏ຺ເຐສຸ ກຸສລວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ວຑ຺ຒຕິ, ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາທໂຍ ມຫາເຖຣາ ມໂນຠາວນີຍາ ນາມ. ອນຸສາສຕູຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສາສຕຸ. ປຸຣິມຎ຺ຫິ ວຈນໍ ໂອວາໂທ ນາມ, ອປຣາປຣໍ ອນຸສາສນີ ນາມ. ໂອຕິຓ຺ເຓ ວາ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວຈນໍ ໂອວາໂທ ນາມ, ອໂນຕິຓ຺ເຓ ຕນ຺ຕິວເສນ ວາ ປເວຓິວເສນ ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ອນຸສາສນີ ນາມ. ອປິຈ ໂອວາໂທຕິ ວາ ອນຸສາສນີຕິ ວາ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກເມວ, ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ຕເມວ ນານໍ.

ອາຕຸໂຣ ຫາຍນ຺ຕິ ອາຕຸໂຣ ຫິ ອຍໍ, ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ປິຍງ຺ຄຸສາໂມປິ ສມາໂນ ນິຈ຺ຈປຄ຺ຆຣຓຏ຺ເຐນ ອາຕຸໂຣເຍວ. ອຓ຺ຑຠູໂຕຕິ ອຓ຺ຑໍ ວິຍ ຠູໂຕ ທຸພ຺ພໂລ. ຍຖາ ກຸກ຺ກຸຏຓ຺ຑໍ ວາ ມຍູຣຓ຺ຑໍ ວາ ເຄຓ຺ຑຸກໍ ວິຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຂິປນ຺ເຕນ ວາ ປຫຣນ຺ເຕນ ວາ ນ ສກ຺ກາ ກີຬິຕຸໍ, ຕາວເທວ ຠິຊ຺ຊຕິ, ເອວມຍມ຺ປິ ກາໂຍ ກຓ຺ຏເກປິ ຂາຓຸເກປິ ປກ຺ຂລິຕສ຺ສ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ອຓ຺ຑໍ ວິຍ ຠູໂຕຕິ ອຓ຺ຑຠູໂຕ. ປຣິໂຍນທ຺ໂຘຕິ ສຸຂຸເມນ ຉວິມຕ຺ເຕນ ປຣິໂຍນທ຺ໂຘ. ອຓ຺ຑຎ຺ຫິ ສາຣຕເຈນ ປຣິໂຍນທ຺ຘໍ, ເຕນ ຑໍສມກສາທໂຍ ນິລີຍິຕ຺ວາປິ ຉວິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍູສໍ ປຄ຺ຆຣາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຉວິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ສຸຂຸມາຍ ຉວິຍາ ປຣິໂຍນທ຺ໂຘ. ກິມຎ຺ຎຕ຺ຣ ພາລ຺ຍາຕິ ພາລຠາວໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກິມຕ຺ຖິ? ພາໂລເຍວ ອຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອຍໍ ກາໂຍ ເອວຣູໂປ, ຕສ຺ມາ.

ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນນ຺ຕຣໍ ປຣິຓາຍກຣຕນສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຣາຊປຸຣິໂສ ວິຍ, ສທ຺ຘມ຺ມຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ອນນ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ອປຈິຕິໍ ກາຕຸກາໂມ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ວິປ຺ປສນ຺ນານີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປສນ຺ນານິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ປຣິສຸທ຺ໂຘຕິ ນິທ຺ໂທໂສ. ປຣິໂຍທາໂຕຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ນິຣຸປກ຺ກິເລສຕາເຍວ ຫິ ເອສ ປຣິໂຍທາໂຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ເສຕຠາເວນ. ເອຕສ຺ສ ຈ ປຣິໂຍທາຕຕໍ ທິສ຺ວາວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວິປ຺ປສນ຺ນຕໍ ອຎ຺ຎາສິ. ນຍຄ຺ຄາຫປຎ຺ຎາ ກິເຣສາ ເຖຣສ຺ສ.

ກຖຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາຕິ ເກນ ກາຣເຓນ ນ ລທ຺ຘາ ຠວິສ຺ສຕິ? ລທ຺ຘາເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ກິໍ ທີເປຕິ? ສຕ຺ຖຸວິສ຺ສາສິກຠາວໍ. ອຍໍ ກິຣ ສຕ຺ຖຸ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປິຕິເປມໍ, ອຸປາສິກາ ຈສ຺ສ ມາຕິເປມໍ ປຏິລຠຕິ. ອຸໂຠປິ ‘‘ມມ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ວທນ຺ຕິ. ຠວນ຺ຕຣຄໂຕ ຫິ ເນສໍ ສິເນໂຫ. ສາ ກິຣ ອຸປາສິກາ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມາຕາວ, ໂສ ຈ, ຄຫປຕິ, ປິຕາວ ອໂຫສິ. ປຸນ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ອຸປາສິກາ ມຫາມາຕາ, ອຸປາສໂກ ມຫາປິຕາ, ຕຖາ ຈູຬາມາຕາ ຈູຬປິຕາຕິ. ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ທິຍຑ຺ຒອຕ຺ຕຠາວສຫສ຺ສໍ ເຕສໍເຍວ ຫຕ຺ເຖ ວຑ຺ຒິໂຕ. ເຕເນວ ເຕ ຍໍ ເນວ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ, ນ ປິຕຸ ສນ຺ຕິເກ ກເຖຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຕໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ນາ ກເຖນ຺ຕິ. ອິມິນາເຍວ ຈ ກາຣເຓນ ຠຄວາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ອຸປາສການໍ ວິສ຺ສາສິການໍ ຍທິທໍ ນກຸລປິຕາ ຄຫປຕິ, ຍທິທໍ ນກຸລມາຕາ ຄຫປຕານີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໕໗) ເຕ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ. ອິຕິ ໂສ ອິມໍ ວິສ຺ສາສິກຠາວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ກຖຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາຕິ ອາຫ. ອມເຕນ ອຠິສິຕ຺ໂຕຕິ ນສ຺ສິຘ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ຌານໍ ວາ ວິປສ຺ສນາ ວາ ມຄ຺ໂຄ ວາ ຜລໍ ວາ ‘‘ອມຕາຠິເສໂກ’’ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ມຘຸຣຘມ຺ມເທສນາເຍວ ປນ ‘‘ອມຕາຠິເສໂກ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທູຣໂຕປີຕິ ຕິໂຣຣຏ຺ຐາປິ ຕິໂຣຊນປທາປິ.

ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີຕິອາທີສຸ ອຣິຍາຕິ ອາຣກຕ຺ຕາ ກິເລເສຫິ, ອນເຍ ນ ອິຣິຍນໂຕ, ອເຍ ອິຣິຍນໂຕ, ສເທວເກນ ຈ ໂລເກນ ອຣຓີຍໂຕ ພຸທ຺ຘາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ພຸທ຺ຘສາວກາ ຈ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘາ ເອວ ວາ ອິຘ ອຣິຍາ. ຍຖາຫ – ‘‘ສເທວເກ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ…ເປ… ຕຖາຄໂຕ ອຣິໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໘). ສປ຺ປຸຣິສານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຕຖາຄຕສາວກາ ຈ ສປ຺ປຸຣິສາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕ ຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓໂຍເຄນ ໂສຠນາ ປຸຣິສາຕິ ສປ຺ປຸຣິສາ. ສພ຺ເພວ ວາ ເອເຕ ທ຺ເວຘາປິ ວຸຕ຺ຕາ. ພຸທ຺ຘາປິ ຫິ ອຣິຍາ ຈ ສປ຺ປຸຣິສາ ຈ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ພຸທ຺ຘສາວກາປິ. ຍຖາຫ –

‘‘ໂຍ ເວ ກຕຎ຺ຎູ ກຕເວທິ ຘີໂຣ,

ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ;

ທຸຂິຕສ຺ສ ສກ຺ກຈ຺ຈ ກໂຣຕິ ກິຈ຺ຈໍ,

ຕຖາວິຘໍ ສປ຺ປຸຣິສໍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໑໗.໗໘);

‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ພຸທ຺ຘສາວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ, ກຕຎ຺ຎຸຕາທີຫິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘາຕິ. ອິທານິ ໂຍ ເຕສໍ ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສນສີໂລ, ນ ຈ ທສ຺ສເນ ສາຘຸກາຣີ, ໂສ ‘‘ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຈ ຈກ຺ຂຸນາ ອທສ຺ສາວີ, ຎາເຓນ ອທສ຺ສາວີຕິ ທຸວິໂຘ. ເຕສຸ ຎາເຓນ ອທສ຺ສາວີ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ວາ ອຣິຍາ ທິຏ຺ຐາປິ ອທິຏ຺ຐາວ ໂຫນ຺ຕິ ເຕສໍ ຈກ຺ຂູນໍ ວຓ຺ຓມຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໂຕ ນ ອຣິຍຠາວໂຄຈຣໂຕ. ໂສຓສິງ຺ຄາລາທໂຍປິ ຈກ຺ຂຸນາ ອຣິເຍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ເຈເຕ ອຣິຍານໍ ທສ຺ສາວິໂນ ນາມ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພຕວາສິໂນ ກິຣ ຂີຓາສວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ ເອກທິວສໍ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ, ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ປິຏ຺ຐິໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຣິຍາ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ກີທິສາ’’ຕິ? ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ມຫລ຺ລໂກ ອຣິຍານໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສຫຈຣນ຺ໂຕປິ ເນວ ອຣິເຍ ຊານາຕິ, ເອວໍ ທຸຊ຺ຊານາວຸໂສ, ອຣິຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ໂສ ເນວ ອຎ຺ຎາສິ. ຕສ຺ມາ ນ ຈກ຺ຂຸນາ ທສ຺ສນໍ ທສ຺ສນໍ, ຎາເຓນ ທສ຺ສນເມວ ທສ຺ສນໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ກິໍ ເຕ, ວກ຺ກລິ, ອິມິນາ ປູຕິກາເຍນ ທິຏ຺ເຐນ? ໂຍ ໂຂ, ວກ຺ກລິ, ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ມໍ ປສ຺ສຕິ. ໂຍ ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໗). ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຎາເຓນ ອຣິເຍຫິ ທິຏ຺ຐໍ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ, ອຣິຍາຘິຄຕຎ຺ຈ ຘມ຺ມໍ ອນຘິຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຣິຍກຣຘມ຺ມານໍ ອຣິຍຠາວສ຺ສ ຈ ອທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘‘ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທຕິ, ສຕິປຏ຺ຐານາທິເຠເທ ອຣິຍຘມ຺ເມ ອກຸສໂລ. ອຣິຍຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ –

‘‘ທຸວິໂຘ ວິນໂຍ ນາມ, ເອກເມເກຕ຺ຖ ປຎ຺ຈຘາ;

ອຠາວໂຕ ຕສ຺ສ ອຍໍ, ອວິນີໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ’’.

ອຍຎ຺ຫິ ສໍວຣວິນໂຍ ປຫານວິນໂຍຕິ ທຸວິໂຘ ວິນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທຸວິເຘປິ ວິນເຍ ເອກເມໂກ ວິນໂຍ ປຎ຺ຈຘາ ຠິຊ຺ຊຕິ. ສໍວຣວິນໂຍປິ ຫິ ສີລສໍວໂຣ ສຕິສໍວໂຣ ຎາຓສໍວໂຣ ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ ວີຣິຍສໍວໂຣຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ. ປຫານວິນໂຍປິ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານໍ ນິສ຺ສຣຓປ຺ປຫານນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ ສມຸເປໂຕ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໑) ອຍໍ ສີລສໍວໂຣ. ‘‘ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອຍໍ (ທີ. ນິ. ໑.໒໑໓; ມ. ນິ. ໑.໒໙໕; ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໙; ອ. ນິ. ໓.໑໖) ສຕິສໍວໂຣ.

‘‘ຍານິ ໂສຕານິ ໂລກສ຺ມິໍ, (ອຊິຕາຕິ ຠຄວາ)

ສຕິ ເຕສໍ ນິວາຣຓໍ;

ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມິ,

ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໑; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ.໔) –

ອຍໍ ຎາຓສໍວໂຣ. ‘‘ຂໂມ ໂຫຕິ ສີຕສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສ຺ສາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔; ອ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ອຍໍ ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ. ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໖; ອ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ອຍໍ ວີຣິຍສໍວໂຣ. ສພ຺ໂພປິ ຈາຍໍ ສໍວໂຣ ຍຖາສກໍ ສໍວຣິຕພ຺ພານໍ ວິເນຕພ຺ພານຎ຺ຈ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ສໍວຣຓໂຕ ‘‘ສໍວໂຣ’’ ວິນຍນໂຕ ‘‘ວິນໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ຕາວ ສໍວຣວິນໂຍ ປຎ຺ຈຘາ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຖາ ຍໍ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທາທີສຸ ວິປສ຺ສນາຎາເຓສຸ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ທີປາໂລເກເນວ ຕມສ຺ສ, ເຕນ ເຕນ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ປຫານໍ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ນາມຣູປວວຕ຺ຖາເນນ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ, ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫນ ອເຫຕຸວິສມເຫຕຸທິຏ຺ຐີນໍ, ຕສ຺ເສວ ອປຣຠາເຄນ ກງ຺ຂາວິຕຣເຓນ ກຖໍກຖີຠາວສ຺ສ, ກລາປສມ຺ມສເນນ ‘‘ອຫໍ ມມາ’’ຕິ ຄາຫສ຺ສ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄວວຕ຺ຖາເນນ ອມຄ຺ເຄ ມຄ຺ຄສຎ຺ຎາຍ, ອຸທຍທສ຺ສເນນ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ, ວຍທສ຺ສເນນ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ, ຠຍທສ຺ສເນນ ສຠເຍ ອຠຍສຎ຺ຎາຍ, ອາທີນວທສ຺ສເນນ ອສ຺ສາທສຎ຺ຎາຍ, ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຍ ອຠິຣຕິສຎ຺ຎາຍ, ມຸຈ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາເຓນ ອມຸຈ຺ຈິຕຸກາມຕາຍ. ອຸເປກ຺ຂາຎາເຓນ ອນຸເປກ຺ຂາຍ, ອນຸໂລເມນ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍໍ ນິພ຺ພາເນ ຈ ປຏິໂລມຠາວສ຺ສ, ໂຄຕ຺ຣຠຸນາ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕຄາຫສ຺ສ ປຫານໍ, ເອຕໍ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ ນາມ.

ຍໍ ປນ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠເທນ ສມາຘິນາ ປວຕ຺ຕິຠາວນິວາຣຓໂຕ ຆຏປ຺ປຫາເຣເນວ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ເສວາລສ຺ສ, ເຕສໍ ເຕສໍ ນີວຣຓາທິຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ, ເອຕໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ‘‘ທິຏ຺ຐິຄຕານໍ ປຫານາຍາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ (ຘ. ສ. ໒໗໗; ວິຠ. ໖໒໘) ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມຸທຍປກ຺ຂິກສ຺ສ ກິເລສຄຓສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຠາເວນ ປຫານໍ, ອິທໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ປນ ຜລກ຺ຂເຓ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕໍ ກິເລສານໍ, ເອຕໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານໍ ນາມ.

ຍໍ ສພ຺ພສງ຺ຂຕນິສ຺ສຏຕ຺ຕາ ປຫີນສພ຺ພສງ຺ຂຕໍ ນິພ຺ພານໍ, ເອຕໍ ນິສ຺ສຣຓປ຺ປຫານໍ ນາມ. ສພ຺ພມ຺ປິ ເຈຕໍ ປຫານໍ ຍສ຺ມາ ຈາຄຏ຺ເຐນ ປຫານໍ, ວິນຍຏ຺ເຐນ ວິນໂຍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຫານວິນໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍຕໍປຫານວໂຕ ວາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິນຍສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕເປຕໍ ‘‘ປຫານວິນໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ປຫານວິນໂຍປິ ປຎ຺ຈຘາ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວມຍໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ທຸວິໂຘ, ເຠທໂຕ ຈ ທສວິໂຘ ວິນໂຍ ຠິນ຺ນສໍວຣຕ຺ຕາ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ຈ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ຍສ຺ມາ ເອຕສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຠາວໂຕ ຕສ຺ສ ອຍໍ ‘‘ອວິນີໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ເອສ ນໂຍ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ອທສ຺ສາວີ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ນິນ຺ນານາກຣຓຎ຺ຫິ ເອຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ. ຍຖາຫ –

‘‘ເຍວ ເຕ ອຣິຍາ, ເຕວ ເຕ ສປ຺ປຸຣິສາ. ເຍວ ເຕ ສປ຺ປຸຣິສາ, ເຕວ ເຕ ອຣິຍາ. ໂຍ ເອວ ໂສ ອຣິຍານໍ ຘມ຺ໂມ, ໂສ ເອວ ໂສ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ຘມ຺ໂມ. ໂຍ ເອວ ໂສ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ຘມ຺ໂມ, ໂສ ເອວ ໂສ ອຣິຍານໍ ຘມ຺ໂມ. ເຍວ ເຕ ອຣິຍວິນຍາ, ເຕວ ເຕ ສປ຺ປຸຣິສວິນຍາ. ເຍວ ເຕ ສປ຺ປຸຣິສວິນຍາ, ເຕວ ເຕ ອຣິຍວິນຍາ. ອຣິເຍຕິ ວາ ສປ຺ປຸຣິເສຕິ ວາ, ອຣິຍຘມ຺ເມຕິ ວາ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມຕິ ວາ, ອຣິຍວິນເຍຕິ ວາ ສປ຺ປຸຣິສວິນເຍຕິ ວາ ເອເສເສ ເອເກ ເອກຏ຺ເຐ ສເມ ສມຠາເຄ ຕຊ຺ຊາເຕ ຕຎ຺ເຎວາ’’ຕິ.

ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ‘‘ຍໍ ຣູປໍ, ໂສ ອຫໍ, ໂຍ ອຫໍ, ຕໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ຣູປຎ຺ຈ ອຕ຺ຕຎ຺ຈ ອທ຺ວຍໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ເຕລປ຺ປທີປສ຺ສ ຌາຍໂຕ ຍາ ອຈ຺ຈິ, ໂສ ວຓ຺ໂຓ. ໂຍ ວຓ຺ໂຓ, ສາ ອຈ຺ຈີຕິ ອຈ຺ຈິຎ຺ຈ ວຓ຺ຓຎ຺ຈ ອທ຺ວຍໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ເອວເມວ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ…ເປ… ອທ຺ວຍໍ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ຣູປໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິປສ຺ສນາຍ ປສ຺ສຕິ. ຣູປວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຣູປໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຉາຍາວນ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ວິຍ ຕໍ ຣູປວນ຺ຕໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ອຕ຺ຕນິ ວາ ຣູປນ຺ຕິ ອຣູປເມວ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜສ຺ມິໍ ຄນ຺ຘໍ ວິຍ ອຕ຺ຕນິ ຣູປໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຣູປສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຣູປເມວ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ກຣຓ຺ຑເກ ມຓິໍ ວິຍ ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ຣູປສ຺ມິໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ປຣິຍຸຏ຺ຐຏ຺ຐາຍີຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐານາກາເຣນ ອຠິຠວນາກາເຣນ ຐິໂຕ, ‘‘ອຫໍ ຣູປໍ, ມມ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນໂກ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຣູປນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຕໍ ເອວໍ ຄຫິຕໍ ຣູປໍ. ເວທນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຸທ຺ຘຣູປເມວ ອຕ຺ຕາຕິ ກຖິຕໍ. ‘‘ຣູປວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕນິ ວາ ຣູປໍ, ຣູປສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ເວທນໍ ອຕ຺ຕໂຕ…ເປ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິເມສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ອຣູປໍ ອຕ຺ຕາຕິ ກຖິຕໍ. ‘‘ເວທນາວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕນິ ວາ ເວທນໍ, ເວທນາຍ ວາ ອຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕູສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວເສນ ທ຺ວາທສສຸ ຐາເນສຸ ຣູປາຣູປມິສ຺ສໂກ ອຕ຺ຕາ ກຖິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ກຖິຕາ, ອວເສເສສຸ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ປນ຺ນຣສ ຠວທິຏ຺ຐິໂຍ ປຎ຺ຈ ວິຠວທິຏ຺ຐິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ຕາ ສພ຺ພາປິ ມຄ຺ຄາວຣຓາ, ນ ສຄ຺ຄາວຣຓາ, ປຐມມຄ຺ຄວຊ຺ຌາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອວໍ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອາຕຸຣກາໂຍ ເຈວ ໂຫຕິ ອາຕຸຣຈິຕ຺ໂຕ ຈາຕິ ກາໂຍ ນາມ ພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ອາຕຸໂຣເຍວ. ຈິຕ຺ຕໍ ປນ ຣາຄໂທສໂມຫານຸຄຕໍ ອາຕຸຣໍ ນາມ, ຕໍ ອິຘ ທສ຺ສິຕໍ. ໂນ ຈ ອາຕຸຣຈິຕ຺ໂຕຕິ ອິຘ ນິກ຺ກິເລສຕາຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນາຕຸຣຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ໂລກິຍມຫາຊໂນ ອາຕຸຣກາໂຍ ເຈວ ອາຕຸຣຈິຕ຺ໂຕ ຈາຕິ ທສ຺ສິໂຕ, ຂີຓາສວາ ອາຕຸຣກາຍາ ອນາຕຸຣຈິຕ຺ຕາ, ສຕ຺ຕ ເສຂາ ເນວ ອາຕຸຣຈິຕ຺ຕາ, ນ ອນາຕຸຣຈິຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຠຊມານາ ປນ ອນາຕຸຣຈິຕ຺ຕຕໍເຍວ ຠຊນ຺ຕີຕິ. ປຐມໍ.