໓. ປຸຕ຺ຕມໍສູປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໓. ຕຕິເຍ ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາຣາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາເວຕ຺ຖ ອນຸປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ກຕຣາຍ ປນ ອິທໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ? ລາຠສກ຺ກາເຣນ. ຠຄວໂຕ ກິຣ ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ຍຖາ ຕໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍ ປູຣິຕທານປາຣມີສຎ຺ຈຍສ຺ສ. ສພ຺ພທິສາສຸ ຫິສ຺ສ ຍມກມຫາເມໂຆ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມໂຫຆໍ ວິຍ ສພ຺ພປາຣມິໂຍ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕາ ວິຍ ລາຠສກ຺ກາຣມໂຫຆໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຍິໍສຸ. ຕໂຕ ຕໂຕ ອນ຺ນປານຍານວຕ຺ຖມາລາຄນ຺ຘວິເລປນາທິຫຕ຺ຖາ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓາທໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ກຫໍ ພຸທ຺ໂຘ, ກຫໍ ຠຄວາ, ກຫໍ ເທວເທໂວ ນຣາສໂຠ ປຸຣິສສີໂຫ’’ຕິ? ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ. ສກຏສເຕຫິປິ ປຈ຺ຈເຍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂອກາສໍ ອລຠມານາ ສມນ຺ຕາ ຄາວຸຕປ຺ປມາຓມ຺ປິ ສກຏຘຸເຣນ ສກຏຘຸຣໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເຈວ ອນຸປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ອນ຺ຘກວິນ຺ທພ຺ຣາຫ຺ມຓາທໂຍ ວິຍ. ສພ຺ພໍ ຂນ຺ຘເກ ເຕສຸ ເຕສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ຈ ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຍຖາ ຠຄວໂຕ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສາປິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ –

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ ລາຠີ ຈີວຣ-ປິຓ຺ຑປາຕ-ເສນາສນ-ຄິລານ-ປຈ຺ຈຍ-ເຠສຊ຺ຊ-ປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ໂຂ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາຣານ’’ນ຺ຕິ (ອຸທາ. ໑໔; ສໍ. ນິ. ໒.໗໐).

ຕຖາ ‘‘ຍາວຕາ ໂຂ, ຈຸນ຺ທ, ເອຕຣຫິ ສງ຺ໂຆ ວາ ຄໂຓ ວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ນາຫໍ, ຈຸນ຺ທ, ອຎ຺ຎໍ ເອກສງ຺ຆມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເອວໍ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປຕ຺ຕໍ ຍຖຣິວາຍໍ, ຈຸນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໗໖).

ສ຺ວາຍໍ ຠຄວໂຕ ຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຫານທີນໍ ອຸທກໍ ວິຍ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ອໂຫສິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ຣໂຫຄໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຕີຕພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ເອວຣູໂປ ອໂຫສິ, ອນາຄຕານມ຺ປິ ເອວຣູໂປ ຠວິສ຺ສຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ອາຫາຣປຣິຄ຺ຄາຫເກນ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາຄາ ຫຸຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’’ຕິ?

ໂສ ອທ຺ທສ ເອກຈ຺ເຈ ອຘຸນາ ປພ຺ພຊິເຕ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊມາເນ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມຍາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ເຕນ ນ ຈີວຣາທິເຫຕຸ ປູຣິຕາ, ອຸຕ຺ຕມຜລສ຺ສ ປນ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ປູຣິຕາ. ອິເມປິ ຠິກ຺ຂູ ມມ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊນ຺ຕາ ນ ຈີວຣາທິເຫຕຸ ປພ຺ພຊິຕາ, ອຣຫຕ຺ຕສ຺ເສວ ປນ ອຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊິຕາ. ເຕ ອິທານິ ອສາຣເມວ ສາຣໍ ອນຕ຺ຖເມວ ຈ ອຕ຺ຖໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວມສ຺ສ ຘມ຺ມສໍເວໂຄ ອຸທປາທິ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ປຎ຺ຈມໍ ປາຣາຊິກໍ ປຎ຺ຎເປຕຸໍ ສກ຺ກາ ອຠວິສ຺ສ, ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕາຫາຣປຣິໂຠໂຄ ປຎ຺ຈມໍ ປາຣາຊິກໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ໂພ ຠເວຍ຺ຍ. ນ ປນ ສກ຺ກາ ເອວໍ ກາຕຸໍ, ຘຸວປຏິເສວນຏ຺ຐານຎ຺ເຫຕໍ ສຕ຺ຕານໍ. ຍຖາ ປນ ກຖິເຕ ປຎ຺ຈມໍ ປາຣາຊິກໍ ວິຍ ນໍ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ຘມ຺ມາທາສໍ ສໍວຣໍ ມຣິຍາທໍ ຐເປສ຺ສາມິ, ຍໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນາຄເຕ ຠິກ຺ຂູ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິມາຍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອິມໍ ປຸຕ຺ຕມໍສູປມສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາຣາຕິອາທິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ປນ ອາຫາເຣ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສຸ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິອາທິມາຫ? ຕຕ຺ຖ ຊາຍມ຺ປຕິກາຕິ ຊາຍາ ເຈວ ປຕິ ຈ. ປຣິຕ຺ຕໍ ສມ຺ພລນ຺ຕິ ປຸຏຠຕ຺ຕສຕ຺ຕຸໂມທກາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ປາເຖຍ຺ຍໍ. ກນ຺ຕາຣມຄ຺ຄນ຺ຕິ ກນ຺ຕາຣຠູຕໍ ມຄ຺ຄໍ, ກນ຺ຕາເຣ ວາ ມຄ຺ຄໍ. ກນ຺ຕາຣນ຺ຕິ ໂຈຣກນ຺ຕາຣໍ ວາຬກນ຺ຕາຣໍ ອມນຸສ຺ສກນ຺ຕາຣໍ ນິຣຸທກກນ຺ຕາຣໍ ອປ຺ປຠກ຺ຂກນ຺ຕາຣນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິຘໍ. ເຕສຸ ຍຕ຺ຖ ໂຈຣຠຍໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ໂຈຣກນ຺ຕາຣໍ. ຍຕ຺ຖ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທໂຍ ວາຬາ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ວາຬກນ຺ຕາຣໍ. ຍຕ຺ຖ ພລວາມຸຂຍກ຺ຂິນິອາທີນໍ ອມນຸສ຺ສານໍ ວເສນ ຠຍໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ອມນຸສ຺ສກນ຺ຕາຣໍ. ຍຕ຺ຖ ປາຕຸໍ ວາ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ວາ ອຸທກໍ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ນິຣຸທກກນ຺ຕາຣໍ. ຍຕ຺ຖ ຂາທິຕພ຺ພໍ ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ກນ຺ທມູລາທິມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ອປ຺ປຠກ຺ຂກນ຺ຕາຣໍ ນາມ. ຍຕ຺ຖ ປເນຕໍ ປຎ຺ຈວິຘມ຺ປິ ຠຍໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ກນ຺ຕາຣເມວ. ຕໍ ປເນຕໍ ເອກາຫທ຺ວີຫຕີຫາທິວເສນ ນິຕ຺ຖຣິຕພ຺ພມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ນ ຕໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອິຘ ປນ ນິຣຸທກໍ ອປ຺ປຠກ຺ຂໍ ໂຍຊນສຕິກກນ຺ຕາຣໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເອວຣູເປ ກນ຺ຕາເຣ ມຄ຺ຄໍ. ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຉາຕກຠເຍນ ເຈວ ໂຣຄຠເຍນ ຈ ຣາຊຠເຍນ ຈ ອຸປທ຺ທຸຕາ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ‘‘ເອຕໍ ກນ຺ຕາຣໍ ນິຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຘມ຺ມິກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ນິຣຸປທ຺ທເວ ຣຏ຺ເຐ ສຸຂໍ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ.

ເອກປຸຕ຺ຕໂກຕິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ ອນຸກມ຺ປິຕພ຺ພຍຸຕ຺ໂຕ ອຖິຣສຣີໂຣ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ. ວລ຺ລູຣຎ຺ຈ ໂສຓ຺ຑິກຎ຺ຈາຕິ ຆນຆນຏ຺ຐານໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ວລ຺ລູຣໍ, ອຏ຺ຐິນິສ຺ສິຕສິຣານິສ຺ສິຕຏ຺ຐານານິ ຄເຫຕ຺ວາ ສູລມໍສຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິປິເສຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ປຫເຣຍ຺ຍຸໍ. ກຫໍ ເອກປຸຕ຺ຕກາຕິ ອຍໍ ເຕສໍ ປຣິເທວນາກາໂຣ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ຠູຕມຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ – ທ຺ເວ ກິຣ ຊາຍມ຺ປຕິກາ ປຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຕ຺ເຕນ ປາເຖຍ຺ເຍນ ໂຍຊນສຕິກໍ ກນ຺ຕາຣມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິໍສຸ. ເຕສໍ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາເຖຍ຺ຍໍ ນິຏ຺ຐາສິ, ເຕ ຂຸປ຺ປິປາສາຕຸຣາ ວິຣຬຈ຺ຉາຍາຍໍ ນິສີທິໍສຸ. ຕໂຕ ປຸຣິໂສ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ ອິໂຕ ສມນ຺ຕາ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນານິ ຄາໂມ ວາ ນິຄໂມ ວາ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ຕໍ ປຸຣິເສນ ກາຕພ຺ພໍ ພຫຸມ຺ປິ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທິກມ຺ມໍ, ນ ທານິ ສກ຺ກາ ຕໍ ມຍາ ກາຕຸໍ, ເອຫິ ມໍ ມາເຣຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒໍ ປາເຖຍ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກນ຺ຕາຣໍ ນິຕ຺ຖຣາຫີ’’ຕິ. ປຸນ ສາປິ ຕໍ ອາຫ – ‘‘ສາມິ ມຍາ ທານິ ຍໍ ຕໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ກາຕພ຺ພໍ ພຫຸມ຺ປິ ສຸຕ຺ຕກນ຺ຕນາທິກມ຺ມໍ, ຕໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອຫິ ມໍ ມາເຣຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒໍ ປາເຖຍ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກນ຺ຕາຣໍ ນິຕ຺ຖຣາຫີ’’ຕິ. ປຸນ ໂສປິ ຕໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ ມາຕຸຄາມມຣເຓນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ນ ຫິ ມນ຺ໂທ ກຸມາໂຣ ມາຕຣາ ວິນາ ຊີວິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຍທິ ປນ ມຍໍ ຊີວາມ. ປຸນ ທາຣກໍ ລເຠຍ຺ຍາມ. ຫນ຺ທ ທານິ ປຸຕ຺ຕກໍ ມາເຣຕ຺ວາ, ມໍສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກນ຺ຕາຣໍ ນິຕ຺ຖຣາມາ’’ຕິ. ຕໂຕ ມາຕາ ປຸຕ຺ຕມາຫ – ‘‘ຕາຕ, ປິຕຸສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ, ໂສ ອຄມາສິ. ອຖສ຺ສ ປິຕາ, ‘‘ມຍາ ‘ປຸຕ຺ຕກໍ ໂປເສສ຺ສາມີ’ຕິ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທີຫິ ອນປ຺ປກໍ ທຸກ຺ຂມນຸຠູຕໍ, ນ ສກ຺ໂກມິ ອຫໍ ປຸຕ຺ຕໍ ມາເຣຕຸໍ, ຕ຺ວໍເຍວ ຕວ ປຸຕ຺ຕໍ ມາເຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ ມາຕຸສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ອຄມາສິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິ, ‘‘ມຍາ ປຸຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິຍາ ໂຄວຕກຸກ຺ກຸຣວຕເທວຕາຍາຈນາທີຫິປິ ຕາວ ອນປ຺ປກໍ ທຸກ຺ຂມນຸຠູຕໍ, ໂກ ປນ ວາໂທ ກຸຈ຺ຉິນາ ປຣິຫຣນ຺ຕິຍາ? ນ ສກ຺ໂກມິ ອຫໍ ປຸຕ຺ຕໍ ມາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ປິຕຸສນ຺ຕິກເມວ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ໂສ ທ຺ວິນ຺ນມນ຺ຕຣາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕເຍວ ມໂຕ. ເຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຣິເທວິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ມໍສານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ເຕສໍ ໂສ ປຸຕ຺ຕມໍສາຫາໂຣ ນວຫິ ກາຣເຓຫິ ປຏິກູລຕ຺ຕາ ເນວ ທວາຍ ໂຫຕິ, ນ ມທາຍ, ນ ມຓ຺ຑນາຍ, ນ ວິຠູສນາຍ, ເກວລໍ ກນ຺ຕາຣນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາເຍວ ໂຫຕິ. ກຕເມຫິ ນວຫິ ກາຣເຓຫິ ປຏິກູໂລຕິ ເຈ? ສຊາຕິມໍສຕາຍ ຎາຕິມໍສຕາຍ ປຸຕ຺ຕມໍສຕາຍ ປິຍປຸຕ຺ຕມໍສຕາຍ ຕຣຸຓມໍສຕາຍ ອາມກມໍສຕາຍ ອໂຠຄມໍສຕາຍ ອໂລຓຕາຍ ອຘູປິຕຕາຍາຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ ນວຫິ ກາຣເຓຫິ ປຏິກູລໍ ຕໍ ປຸຕ຺ຕມໍສໍ ຂາທນ຺ຕາ ນ ສາຣຕ຺ຕາ ຄິທ຺ຘມານສາ ຫຸຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາເວເຍວ ປນ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠເຄ ຐິຕາ ຂາທິໍສຸ. ນ ອຏ຺ຐິນ຺ຫາຣຸຈມ຺ມນິສ຺ສິຕຏ຺ຐານານິ ອປເນຕ຺ວາ ຖູລຖູລໍ ວຣມໍສເມວ ຂາທິໍສຸ, ຫຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕໍ ມໍສເມວ ປນ ຂາທິໍສຸ. ນ ຍາວທຕ຺ຖໍ ກຓ຺ຐປ຺ປມາຓໍ ກຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ໂຖກໍ ໂຖກໍ ປນ ເອກທິວສໍ ຍາປນມຕ຺ຕເມວ ຂາທິໍສຸ. ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຈ຺ຉຣາຍນ຺ຕາ ຂາທິໍສຸ, ວິຄຕມຈ຺ເຉຣມເລນ ປນ ປຣິສຸທ຺ເຘເນວ ເຈຕສາ ຂາທິໍສຸ. ນ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ມິຄມໍສໍ ວາ ໂມຣມໍສາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຂາທາມາຕິ ສມ຺ມູຬ຺ຫາ ຂາທິໍສຸ, ປິຍປຸຕ຺ຕມໍສຠາວໍ ປນ ຊານນ຺ຕາວ ຂາທິໍສຸ. ນ ‘‘ອໂຫ ວຕ ມຍໍ ປຸນປິ ເອວຣູປໍ ປຸຕ຺ຕມໍສໍ ຂາເທຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ປຕ຺ຖນໍ ປນ ວີຕິວຕ຺ຕາວ ຫຸຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ. ນ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກນ຺ຕາເຣ ຂາທິຕ຺ວາ ອວສິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕາຣໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ໂລຓມ຺ພິລາທີຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສນ຺ນິຘິໍ ອກໍສຸ, ກນ຺ຕາຣປຣິໂຍສາເນ ປນ ‘‘ປຸເຣ ມຫາຊໂນ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ຠູມິຍໍ ວາ ນິຂຓິໍສຸ, ອຄ຺ຄິນາ ວາ ຌາປຍິໍສຸ. ນ ‘‘ໂກຈິ ອຎ຺ໂຎ ອມ຺ເຫ ວິຍ ເອວຣູປໍ ປຸຕ຺ຕມໍສໍ ຂາທິຕຸໍ ນ ລຠຕີ’’ຕິ ມານໍ ວາ ທປ຺ປໍ ວາ ອກໍສຸ, ນິຫຕມານາ ປນ ນິຫຕທປ຺ປາ ຫຸຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ. ‘‘ກິໍ ອິມິນາ ອໂລເຓນ ອນມ຺ພິເລນ ອຘູປິເຕນ ທຸຄ຺ຄນ຺ເຘນາ’’ຕິ ນ ຫີເຬຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ຫີຬນໍ ປນ ວີຕິວຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ. ນ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຠາໂຄ ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຄ ຕວ ປຸຕ຺ໂຕ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຕິມຎ຺ຎິໍສຸ. ສມຄ຺ຄາ ປນ ສມ຺ໂມທມານາ ຫຸຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ. ອິມໍ ເນສໍ ເອວຣູປໍ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາຄາທິປຣິໂຠຄໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆມ຺ປິ ຕໍ ກາຣຓໍ ອນຸຊານາເປນ຺ໂຕ ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ເຕ ທວາຍ ວາ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທວາຍ ວາຕິອາທີນິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໘) ວິຕ຺ຖາຣິຕາເນວ. ກນ຺ຕາຣສ຺ສາຕິ ນິຕ຺ຕິຓ຺ຓາວເສສສ຺ສ ກນ຺ຕາຣສ຺ສ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ນວນ຺ນໍ ປາຏິກຸລ຺ຍານໍ ວເສນ ປິຍປຸຕ຺ຕມໍສສທິໂສ ກຕ຺ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕເມສໍ ນວນ຺ນໍ? ຄມນປາຏິກຸລ຺ຍຕາທີນໍ. ຄມນປາຏິກຸລ຺ຍຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕປິ ກພຬີກາຣາຫາຣໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຣິເຍສນປາຏິກຸລ຺ຍຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕປິ, ປຣິໂຠຄນິຘານອາສຍປຣິປກ຺ກາປຣິປກ຺ກສມ຺ມກ຺ຂຓນິສ຺ສນ຺ທປາຏິກຸລ຺ຍຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕປິ, ຕານິ ປເນຕານິ ຄມນປາຏິກຸລ຺ຍຕາທີນິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໙໔) ອາຫາຣປາຏິກຸລ຺ຍຕານິທ຺ເທເສ ວິຕ຺ຖາຣິຕາເນວ. ອິຕິ ອິເມສໍ ນວນ຺ນໍ ປາຏິກຸລ຺ຍານໍ ວເສນ ປຸຕ຺ຕມໍສູປມໍ ກຕ຺ວາ ອາຫາໂຣ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ.

ຍຖາ ເຕ ຊາຍມ຺ປຕິກາ ປາຏິກຸລ຺ຍໍ ປິຍປຸຕ຺ຕມໍສໍ ຂາທນ຺ຕາ ນ ສາຣຕ຺ຕາ ຄິທ຺ຘມານສາ ຫຸຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາເວເຍວ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠເຄ ຐິຕາ ຂາທິໍສຸ, ເອວໍ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຈ ເຕ ນ ອຏ຺ຐິນ຺ຫາຣຸຈມ຺ມນິສ຺ສິຕໍ ອປເນຕ຺ວາ ຖູລຖູລໍ ວຣມໍສເມວ ຂາທິໍສຸ, ຫຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕເມວ ປນ ຂາທິໍສຸ, ເອວໍ ສຸກ຺ຂຠຕ຺ຕມນ຺ທພ຺ຍຎ຺ຊນາທີນິ ປິຏ຺ຐິຫຕ຺ເຖນ ອປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວຏ຺ຏເກນ ວິຍ ກຸກ຺ກຸເຏນ ວິຍ ຈ ໂອຘິໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ຕໂຕ ສປ຺ປິມໍສາທິສໍສຏ຺ຐວຣໂຠຊນໍເຍວ ວິຈິນິຕ຺ວາ ອຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ ສີເຫນ ວິຍ ສປທານໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ.

ຍຖາ ຈ ເຕ ນ ຍາວທຕ຺ຖໍ ກຓ຺ຐປ຺ປມາຓໍ ຂາທິໍສຸ, ໂຖກໍ ໂຖກໍ ປນ ເອເກກທິວສໍ ຍາປນມຕ຺ຕເມວ ຂາທິໍສຸ, ເອວເມວ ອາຫຣຫຕ຺ຖກາທິພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ວິຍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ອຸທຣາວເທຫກໍ ອຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວາ ອາໂລປານໍ ໂອກາສໍ ຐເປຕ຺ວາວ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ວິຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ໂສ ກິຣ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສ ວສ຺ສານິ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ‘‘ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ອມ຺ພິລຸຄ຺ຄາຣສມຸຏ຺ຐາປກໍ ກຕ຺ວາ ເອກທິວສມ຺ປິ ອາຫາຣໍ ນ ອາຫາເຣສິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈ ອາໂລເປ, ອຠຸຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປິເວ;

ອລໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ, ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໙໘໓);

ຍຖາ ຈ ເຕ ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຈ຺ຉຣາຍນ຺ຕາ ຂາທິໍສຸ, ວິຄຕມລມຈ຺ເຉເຣນ ປນ ປຣິສຸທ຺ເຘເນວ ເຈຕສາ ຂາທິໍສຸ, ເອວເມວ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ອມຈ຺ຉຣາຍິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ສພ຺ພໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພໍ ທສ຺ສາມິ, ອຸປຑ຺ຒໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອຸປຑ຺ຒໍ, ສເຈ ຄຫິຕາວເສໂສ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຕ຺ຕນາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາຣຓີຍຘມ຺ເມ ຐິເຕເນວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຈ ເຕ ນ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ມຍໍ ມິຄມໍສໍ ວາ ໂມຣມໍສາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຂາທາມາ’’ຕິ ສມ຺ມູຬ຺ຫາ ຂາທິໍສຸ, ປິຍປຸຕ຺ຕມໍສຠາວໍ ປນ ຊານນ຺ຕາວ ຂາທິໍສຸ, ເອວເມວ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຂາທາມິ ຠຸຎ຺ຊາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕູປລທ຺ຘິສມ຺ໂມຫໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ນ ຊານາຕິ ‘ຈາຕຸມຫາຠູຕິກກາຍໍ ວຑ຺ເຒມີ’ຕິ, ກາໂຍປິ ນ ຊານາຕິ ‘ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ມໍ ວຑ຺ເຒຕີ’’’ຕິ, ເອວໍ ສມ຺ໂມຫໍ ປຫາຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎວເສນາປິ ເຈສ ອສມ຺ມູຬ຺ເຫເນວ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ.

ຍຖາ ຈ ເຕ ນ ‘‘ອໂຫ ວຕ ມຍໍ ປຸນປິ ເອວຣູປໍ ປຸຕ຺ຕມໍສໍ ຂາເທຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ປຕ຺ຖນໍ ປນ ວີຕິວຕ຺ຕາວ ຫຸຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ເອວເມວ ປຓີຕໂຠຊນໍ ລທ຺ຘາ ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ສ຺ເວປິ ປຸນທິວເສປິ ເອວຣູປໍ ລເຠຍ຺ຍໍ’, ລູຂໍ ວາ ປນ ລທ຺ຘາ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ວິຍ ເມ ອຊ຺ຊ ປຓີຕໂຠຊນໍ ນ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ວາ ອນຸໂສຈນໍ ວາ ອກຕ຺ວາ ນິຕ຺ຕຓ຺ເຫນ –

‘‘ອຕີຕໍ ນານຸໂສຈາມິ, ນປ຺ປຊປ຺ປາມິນາຄຕໍ;

ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນນ ຍາເປມິ, ເຕນ ວຓ຺ໂຓ ປສີທຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໙໐) –

ອິມໍ ໂອວາທໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ເຕນ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນເນວ ຍາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ.

ຍຖາ ຈ ເຕ ນ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກນ຺ຕາເຣ ຂາທິຕ຺ວາ ອວສິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕາຣໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ໂລຓມ຺ພິລາທີຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສນ຺ນິຘິໍ ອກໍສຸ, ກນ຺ຕາຣປຣິໂຍສາເນ ປນ ‘‘ປຸເຣ ມຫາຊໂນ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ຠູມິຍໍ ວາ ນິຂຓິໍສຸ, ອຄ຺ຄິນາ ວາ ຌາປຍິໍສຸ, ເອວເມວ –

‘‘ອນ຺ນານມໂຖ ປານານໍ,

ຂາທນີຍານໍ ອໂຖປິ ວຕ຺ຖານໍ;

ລທ຺ຘາ ນ ສນ຺ນິຘິໍ ກຍິຣາ,

ນ ຈ ປຣິຕ຺ຕເສ ຕານິ ອລຠມາໂນ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໙໓໐); –

ອິມໍ ໂອວາທໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ເຕນ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ຍໍ ຍໍ ລຠຕິ, ຕໂຕ ຕໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ເສສໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສນ຺ນິຘິໍ ປຣິວຊ຺ຊນ຺ເຕນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຈ ເຕ ນ ‘‘ໂກຈິ ອຎ຺ໂຎ ອມ຺ເຫ ວິຍ ເອວຣູປໍ ປຸຕ຺ຕມໍສໍ ຂາທິຕຸໍ ນ ລຠຕີ’’ຕິ ມານໍ ວາ ທປ຺ປໍ ວາ ອກໍສຸ, ນິຫຕມານາ ປນ ນິຫຕທປ຺ປາ ຫຸຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ເອວເມວ ປຓີຕໂຠຊນໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອຫມສ຺ມິ ລາຠີ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕາທີນ’’ນ຺ຕິ ນ ມາໂນ ວາ ທປ຺ໂປ ວາ ກາຕພ຺ໂພ. ‘‘ນາຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈີວຣາທິເຫຕຸ, ອຣຫຕ຺ຕເຫຕຸ ປນາຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ນິຫຕມານທປ຺ເປເນວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ.

ຍຖາ ຈ ເຕ ‘‘ກິໍ ອິມິນາ ອໂລເຓນ ອນມ຺ພິເລນ ອຘູປິເຕນ ທຸຄ຺ຄນ຺ເຘນາ’’ຕິ ຫີເຬຕ຺ວາ ນ ຂາທິໍສຸ, ຫີຬນໍ ປນ ວີຕິວຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ເອວເມວ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິມິນາ ອສ຺ສໂຄຓຠຕ຺ຕສທິເສນ ລູເຂນ ນິຣເສນ, ສຸວານໂທຓິຍໍ ຕໍ ປກ຺ຂິປຖາ’’ຕິ ເອວໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ວາ ‘‘ໂກ ອິມໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕິ, ກາກສຸນຂາທີນໍ ເທຫີ’’ຕິ ເອວໍ ທາຍກໍ ວາ ອຫີເຬນ຺ເຕນ –

‘‘ສ ປຕ຺ຕປາຓິ ວິຈຣນ຺ໂຕ, ອມູໂຄ ມູຄສມ຺ມໂຕ;

ອປ຺ປໍ ທານໍ ນ ຫີເຬຍ຺ຍ, ທາຕາຣໍ ນາວຊານິຍາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໗໑໘); –

ອິມໍ ໂອວາທໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ເຕນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຈ ເຕ ນ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຠາໂຄ, ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຄ, ຕວ ປຸຕ຺ໂຕ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຕິມຎ຺ຎິໍສຸ, ສມຄ຺ຄາ ປນ, ສມ຺ໂມທມານາ ຫຸຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ເອວເມວໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ຍຖາ ເອກຈ຺ໂຈ ‘‘ໂກ ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ ທສ຺ສຕິ ນິກ຺ກາຣຓາ ອຸມ຺ມາເຣສຸ ປກ຺ຂລນ຺ຕານໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕານໍ ວິຊາຕມາຕາປິ ໂວ ທາຕພ຺ພໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ, ມຍໍ ປນ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ປຓີຕານິ ຈີວຣາທີນິ ລຠາມາ’’ຕິ ສີລວນ຺ເຕ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອຕິມຎ຺ຎຕິ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ໂສ ເຕນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິຓ຺ຓຈິຕ຺ໂຕ ອຎ຺ເຎ ເປສເລ ຠິກ຺ຂູ ອຕິມຎ຺ຎຕິ. ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຆປຸຣິສສ຺ສ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໖໑).

ເອວໍ ກຎ຺ຈິ ອນຕິມຎ຺ຎິຕ຺ວາ ສພ຺ເພຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມຄ຺ເຄນ ສມ຺ໂມທມາເນນ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ປຣິຎ຺ຎາເຕຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຕິ ອິມາຫິ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຎ຺ຎາເຕ. ກຖໍ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ນາມ ອຍໍ ສວຕ຺ຖຸກວເສນ ໂອຊຏ຺ຐມກຣູປໍ ໂຫຕິ, ໂອຊຏ຺ຐມກຣູປໍ ກຕ຺ຖ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ? ຊິວ຺ຫາປສາເທ, ຊິວ຺ຫາປສາໂທ ກິນ຺ນິສ຺ສິໂຕ? ຈຕຸມຫາຠູຕນິສ຺ສິໂຕ. ອິຕິ ໂອຊຏ຺ຐມກໍ ຊິວ຺ຫາປສາໂທ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍານິ ມຫາຠູຕານີຕິ ອິເມ ຘມ຺ມາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມ, ຕໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກາ ຘມ຺ມາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ. ອິຕິ ສພ຺ເພປິເມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ສງ຺ເຂປໂຕ ນາມຣູປມຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຊານາຕິ. ໂສ ເຕ ຘມ຺ເມ ສຣສລກ຺ຂຓໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ອນຸໂລມປຏິໂລມໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ປສ຺ສຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາເນນ ກພຬີກາຣາຫາຣມຸເຂນ ສປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ນາມຣູປສ຺ສ ຍາຖາວໂຕ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ ປຣິຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕິ. ໂສ ຕເທວ ສປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ນາມຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນານໍ ວເສນ ສມ຺ມສຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາເນນ ໂສ ຕິລກ຺ຂຓປຏິເວຘສມ຺ມສນຎາຓສງ຺ຂາຕາຍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ປຣິຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ນາມຣູເປ ຉນ຺ທຣາຄາວກຑ຺ຒເນນ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ປຣິຊານຕາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ປຣິຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕີຕິ.

ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓສມ຺ຠໂວ ຣາໂຄ ປຣິຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຕິສ຺ໂສ ປຣິຎ຺ຎາ ເອກປຣິຎ຺ຎາ ສພ຺ພປຣິຎ຺ຎາ ມູລປຣິຎ຺ຎາຕິ. ກຕມາ ເອກປຣິຎ຺ຎາ? ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຊິວ຺ຫາທ຺ວາເຣ ເອກຣສຕຓ຺ຫໍ ປຣິຊານາຕິ, ເຕນ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄ ປຣິຎ຺ຎາໂຕວ ໂຫຕີຕິ. ກສ຺ມາ? ຕສ຺ສາເຍວ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ສາເຍວ ຫິ ຕຓ຺ຫາ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຣູປຣາໂຄ ນາມ ໂຫຕິ, ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສທ຺ທຣາຄາທໂຍ. ອິຕິ ຍຖາ ເອກສ຺ເສວ ໂຈຣສ຺ສ ປຎ຺ຈມຄ຺ເຄ ຫນໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ຄເຫຕ຺ວາ ສີເສ ຉິນ຺ເນ ປຎ຺ຈປິ ມຄ຺ຄາ ເຂມາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ຊິວ຺ຫາທ຺ວາເຣ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ປຣິຎ຺ຎາຕາຍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄ ປຣິຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ເອກປຣິຎ຺ຎາ ນາມ.

ກຕມາ ສພ຺ພປຣິຎ຺ຎາ? ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິຕ຺ຕປິຓ຺ຑປາຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາໂຄ ລພ຺ຠຕິ. ກຖໍ? ປຣິສຸທ຺ຘໍ ຕາວສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ໂອໂລກຍໂຕ ຣູປຣາໂຄ ໂຫຕິ, ອຸຓ຺ເຫ ສປ຺ປິມ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ອາສິຎ຺ຈນ຺ເຕ ປຏປຏາຕິ ສທ຺ໂທ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ຕຖາຣູປໍ ຂາທນີຍໍ ວາ ຂາທນ຺ຕສ຺ສ ມຸຣຸມຸຣູຕິ ສທ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ອສ຺ສາທຍໂຕ ສທ຺ທຣາໂຄ. ຊີຣກາທິວສຄນ຺ຘໍ ອສ຺ສາເທນ຺ຕສ຺ສ ຄນ຺ຘຣາໂຄ, ສາທຸຣສວເສນ ຣສຣາໂຄ. ມຸທຸໂຠຊນໍ ຜສ຺ສວນ຺ຕນ຺ຕິ ອສ຺ສາທຍໂຕ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຣາໂຄ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອາຫາເຣ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຕ຺ເຕ ສພ຺ໂພປິ ໂສ ປຣິຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ສພ຺ພປຣິຎ຺ຎາ ນາມ.

ກຕມາ ມູລປຣິຎ຺ຎາ? ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາຄສ຺ສ ຫິ ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ມູລໍ. ກສ຺ມາ? ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ຕສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓຕິສ຺ສຠເຍ ກິຣ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ຊາຍມ຺ປຕິການໍ ອຸປນິຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ນາໂຫສິ. ກສ຺ມາ? ອາຫາຣມນ຺ທຕາຍ. ຠເຍ ປນ ວູປສນ຺ເຕ ໂຍຊນສຕິໂກ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີໂປ ທາຣການໍ ຊາຕມງ຺ຄເລຫິ ເອກມງ຺ຄໂລ ອໂຫສິ. ອິຕິ ມູລຠູເຕ ອາຫາເຣ ປຣິຎ຺ຎາເຕ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄ ປຣິຎ຺ຎາໂຕວ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ມູລປຣິຎ຺ຎາ ນາມ.

ນຕ຺ຖິ ຕໍ ສໍໂຍຊນນ຺ຕິ ເຕນ ຣາເຄນ ສທ຺ຘິໍ ປຫາເນກຏ຺ຐຕາຍ ປຫີນຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖິ. ເອວມຍໍ ເທສນາ ຍາວ ອນາຄາມິມຄ຺ຄາ ກຖິຕາ. ‘‘ເອຕ຺ຕເກນ ປນ ມາ ໂວສານໍ ອາປຊ຺ຊິໍສູ’’ຕິ ເອເຕສໍເຍວ ຣູປາທີນໍ ວເສນ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ປຐມາຫາໂຣ (ນິຏ຺ຐິໂຕ).

ທຸຕິເຍ ນິຈ຺ຈມ຺ມາຕິ ຂຸຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ສິງ຺ຄມູລາ ສກລສຣີຣໂຕ ອຸທ຺ທາລິຕຈມ຺ມາ ກິໍສຸກຣາສິວຓ຺ຓາ. ກສ຺ມາ ປນ ອຎ຺ຎໍ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສໂຄຓາທິອຸປມໍ ອຄເຫຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈມ຺ມຄາວູປມາ ຄຫິຕາຕິ? ຕິຕິກ຺ຂິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຠາວທີປນຕ຺ຖໍ. ມາຕຸຄາໂມ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂເວທນໍ ຕິຕິກ຺ຂິຕຸໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວເມວ ຜສ຺ສາຫາໂຣ ອພໂລ ທຸພ຺ພໂລຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສທິສເມວ ອຸປມໍ ອາຫຣິ. ກຸຏ຺ຏນ຺ຕິ ສິລາກຸຏ຺ຏາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ກຸຏ຺ຏນິສ຺ສິຕາ ປາຓາ ນາມ ອຸຓ຺ຓນາຠິສຣພູມູສິກາທໂຍ. ຣຸກ຺ຂນິສ຺ສິຕາຕິ ອຸຈ຺ຈາລິງ຺ຄປາຓກາທໂຍ. ອຸທກນິສ຺ສິຕາຕິ ມຈ຺ຉສຸໍສຸມາຣາທໂຍ. ອາກາສນິສ຺ສິຕາຕິ ຑໍສມກສກາກກຸລລາທໂຍ. ຂາເທຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ. ສາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຕໍ ຕໍຐານສນ຺ນິສ຺ສຍມູລິກໍ ປາຓຂາທນຠຍໍ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ເນວ ອຕ຺ຕໂນ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ, ນ ປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ມສຣີຣສມ຺ພາຫນອຸຓ຺ໂຫທການິ ອິຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ຠິກ຺ຂຸ ຜສ຺ສາຫາຣມູລກໍ ກິເລສປາຓກຂາທນຠຍໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ເຕຠູມກຜສ຺ເສນ ອນຕ຺ຖິໂກ ໂຫຕິ.

ຜສ຺ເສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາເຣ ປຣິຎ຺ຎາເຕຕິ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຎ຺ຎາເຕ. ອິຘາປິ ຕິສ຺ໂສ ປຣິຎ຺ຎາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຜສ຺ໂສ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຈິຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເຕສໍ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓານິ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ເອວໍ ສປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ນາມຣູປສ຺ສ ຍາຖາວໂຕ ທສ຺ສນໍ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ. ຕຕ຺ເຖວ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນານໍ ວເສນ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ຕຸລນໍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ປນ ນາມຣູເປ ຉນ຺ທຣາຄນິກ຺ກຑ຺ຒໂນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ. ຕິສ຺ໂສ ເວທນາຕິ ເອວໍ ຜສ຺ສາຫາເຣ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຎ຺ຎາເຕ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ປຣິຎ຺ຎາຕາວ ໂຫນ຺ຕິ ຕມ຺ມູລກຕ຺ຕາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ. ອິຕິ ຜສ຺ສາຫາຣວເສນ ເທສນາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກຖິຕາ. ທຸຕິຍາຫາໂຣ.

ຕຕິເຍ ອງ຺ຄາຣກາສູຕິ ອງ຺ຄາຣານໍ ກາສຸ. ກາສູຕິ ຣາສິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາວາໂຏປິ.

‘‘ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ອປເຣ ຜຸຓນ຺ຕິ,

ນຣາ ຣຸທນ຺ຕາ ປຣິທຑ຺ຒຄຕ຺ຕາ;

ຠຍຎ຺ຫິ ມໍ ວິນ຺ທຕິ ສູຕ ທິສ຺ວາ,

ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ ມາຕລິ ເທວສາຣຖີ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໔໖໒); –

ເອຕ຺ຖ ຣາສິ ‘‘ກາສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

‘‘ກິນ຺ນຸ ສນ຺ຕຣມາໂນວ, ກາສຸໍ ຂນສິ ສາຣຖີ’’ຕິ? (ຊາ. ໒.໒໒.໓). –

ເອຕ຺ຖ ອາວາໂຏ. ອິຘາປິ ອຍເມວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ສາຘິກໂປຣິສາຕິ ອຕິເຣກໂປຣິສາ ປຎ຺ຈຣຕນປ຺ປມາຓາ. ວີຕຈ຺ຈິການໍ ວີຕຘູມານນ຺ຕິ ເອເຕນສ຺ສ ມຫາປຣິຬາຫຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຊາລາຍ ວາ ຫິ ຘູເມ ວາ ສຕິ ວາໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ປຣິຬາໂຫ ມຫາ ນ ໂຫຕິ, ຕທຠາເວ ວາຕາຠາວໂຕ ປຣິຬາໂຫ ມຫາ ໂຫຕິ. ອາຣກາວສ຺ສາຕິ ທູເຣເຍວ ຠເວຍ຺ຍ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ອງ຺ຄາຣກາສຸ ວິຍ ຫິ ເຕຠູມກວຏ຺ຏໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຊີວິຕຸກາໂມ ປຸຣິໂສ ວິຍ ວຏ຺ຏນິສ຺ສິໂຕ ພາລປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ທ຺ເວ ພລວນ຺ໂຕ ປຸຣິສາ ວິຍ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມໍ. ເຕສໍ ຕໍ ປຸຣິສໍ ນານາພາຫາສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ອຸປກຑ຺ຒນກາໂລ ວິຍ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ກມ຺ມາຍູຫນກາໂລ. ກມ຺ມຎ຺ຫິ ອາຍູຫິຍມານເມວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒຕິ ນາມ. ອງ຺ຄາຣກາສຸນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິຍ ກມ຺ມນິທານໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຣິຎ຺ຎາເຕຕິ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຎ຺ຎາເຕ. ປຣິຎ຺ຎາໂຍຊນາ ປເນຕ຺ຖ ຜສ຺ເສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕິສ຺ໂສ ຕຓ຺ຫາຕິ ກາມຕຓ຺ຫາ ຠວຕຓ຺ຫາ ວິຠວຕຓ຺ຫາຕິ ອິມາ ປຣິຎ຺ຎາຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ຕຓ຺ຫາມູລກຕ຺ຕາ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຍ. ນ ຫິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ອປ຺ປຫີເນ ຜລໍ ປຫີຍຕິ. ອິຕິ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາຣວເສນປິ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ເທສນາ ກຖິຕາ. ຕຕິຍາຫາໂຣ.

ຈຕຸຕ຺ເຖ ອາຄຸຈາຣິນ຺ຕິ ປາປຈາຣິໍ ໂທສກາຣກໍ. ກຖໍ ໂສ ປຸຣິໂສຕິ ໂສ ປຸຣິໂສ ກຖໍຠູໂຕ, ກິໍ ຍາເປຕິ, ນ ຍາເປຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ? ຕເຖວ ເທວ ຊີວຕີຕິ ຍຖາ ປຸພ຺ເພ, ອິທານິປິ ຕເຖວ ຊີວຕິ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ອິຘາປິ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ຣາຊາ ວິຍ ຫິ ກມ຺ມໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອາຄຸຈາຣີ ປຸຣິໂສ ວິຍ ວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ພາລປຸຖຸຊ຺ຊໂນ, ຕີຓິ ສຕ຺ຕິສຕານິ ວິຍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓໍ, ອາຄຸຈາຣິໍ ປຸຣິສໍ ‘‘ຕີຫິ ສຕ຺ຕິສເຕຫິ ຫນຖາ’’ຕິ ຣຎ຺ຎາ ອາຓຕ຺ຕກາໂລ ວິຍ ກມ຺ມຣຎ຺ຎາ ວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິຕປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປກ຺ຂິປນກາໂລ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຕີຓິ ສຕ຺ຕິສຕານິ ວິຍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓໍ, ສຕ຺ຕີສຸ ປນ ທຸກ຺ຂໍ ນຕ຺ຖິ, ສຕ຺ຕີຫິ ປຫຏວຓມູລກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ເອວເມວ ປຏິສນ຺ຘິຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ນຕ຺ຖິ, ທິນ຺ນາຍ ປນ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ປວຕ຺ເຕ ວິປາກທຸກ຺ຂໍ ສຕ຺ຕິປຫຏວຓມູລກໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິຍ ໂຫຕິ.

ປຣິຎ຺ຎາເຕຕິ ຕີເຫວ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຎ຺ຎາເຕ. ອິຘາປິ ປຣິຎ຺ຎາໂຍຊນາ ຜສ຺ສາຫາເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ນາມຣູປນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປໍ. ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິຎ຺ຫິ ປຣິຎ຺ຎາເຕ ຕໍ ປຣິຎ຺ຎາຕເມວ ໂຫຕິ ຕມ຺ມູລກຕ຺ຕາ ສຫຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ. ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓາຫາຣວເສນປິ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ເທສນາ ກຖິຕາຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖາຫາໂຣ. ຕຕິຍໍ.