໗. ມຫາວຄ຺ໂຄ

໑. ອສ຺ສຸຕວາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໑. ມຫາວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ອສ຺ສຸຕວາຕິ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນປຈ຺ຈຍາກາຣສຕິປຏ຺ຐານາທີສຸ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາວິນິຈ຺ຉຍຣຫິໂຕ. ປຸຖຸຊ຺ຊໂນຕິ ປຸຖູນໍ ນານປ຺ປກາຣານໍ ກິເລສາທີນໍ ຊນນາທິກາຣເຓຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ປຸຖຸ ກິເລເສ ຊເນນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ອປິຈ ປຸຖູນໍ ຄຓນປຖມຕີຕານໍ ອຣິຍຘມ຺ມປຣມ຺ມຸຂານໍ ນີຈຘມ຺ມສມາຈາຣານໍ ຊນານໍ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາປິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ, ປຸຖຸ ວາ ອຍໍ ວິສຸໍເຍວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ, ວິສໍສຏ຺ໂຐ ສີລສຸຕາທິຄຸຓຍຸຕ຺ເຕຫິ ອຣິເຍຫິ ຊໂນຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ເອວເມເຕຫິ ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ ທ຺ວີຫິປິ ປເທຫິ ເຍ ເຕ –

‘‘ທຸເວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວຸຕ຺ຕາ, ພຸທ຺ເຘນາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ;

ອນ຺ໂຘ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ເອໂກ, ກລ຺ຍາເຓໂກ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ. (ມຫານິ. ໙໔); –

ທ຺ເວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຄຫິໂຕ. ອິມສ຺ມິນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈກ຺ຂກາຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ຈາຕຸມຫາຠູຕິກສ຺ມິນ຺ຕິ ຈຕຸມຫາຠູຕກາເຍ ຈຕຸມຫາຠູເຕຫິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ຈຕຸມຫາຠູຕມເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ເຐຍ຺ຍ. ວິຣຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ນ ຣຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ວິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາຕິ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາໂມ ຠເວຍ຺ຍ. ອາຈໂຍຕິ ວຸຑ຺ຒິ. ອປຈໂຍຕິ ປຣິຫານິ. ອາທານນ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ນິກ຺ເຂປນນ຺ຕິ ເຠໂທ.

ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຸຑ຺ຒິຫານິນິພ຺ພຕ຺ຕິເຠທາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍກາຣຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ຠຄວາ ຈາຕຸມຫາຠູຕິເກ ກາເຍ ຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕຣູປໍ ກຕ຺ວາ ອຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຣູປໍ ກໂຣຕິ. ກສ຺ມາ? ເຕສຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຣູປສ຺ມິໍ ຄາໂຫ ພລວາ ອຘິມຕ຺ໂຕ, ເຕນ ເຕສໍ ຣູເປ ຄາຫສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພຣູປຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນິກ຺ກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ອຣູເປ ປຕິຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ເອວມາຫ.

ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ມນາຍຕນສ຺ເສວ ນາມໍ. ຕຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕວຕ຺ຖຸຕາຍ ຈິຕ຺ຕໂຄຈຣຕາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມຈິຕ຺ຕຕາຍ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ, ມນນຏ຺ເຐນ ມໂນ, ວິຊານນຏ຺ເຐນ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນາລນ຺ຕິ ນ ສມຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ໂຌສິຕນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ. ມມາຍິຕນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາມມຕ຺ເຕນ ມມ ອິທນ຺ຕິ ຄຫິຕໍ. ປຣາມຏ຺ຐນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ ປຣາມສິຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ. ເອຕໍ ມມາຕິ ຕຓ຺ຫາຄາໂຫ, ເຕນ ອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕໍ ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ. ເອໂສຫມສ຺ມີຕິ ມານຄາໂຫ, ເຕນ ນວ ມານາ ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ທິຏ຺ຐິຄາໂຫ, ເຕນ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເອວໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ມາ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕຸໍ ນ ສມຕ຺ໂຖ.

ວຣໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ອາຫ? ປຐມຎ຺ຫິ ເຕນ ຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕຣູປໍ ກຕໍ, ອຣູປໍ ຍຸຕ຺ຕຣູປໍ, ອຖ ‘‘ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຣູປໂຕ ຄາໂຫ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຣູປໍ ຄໂຕ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕຸໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ຕາຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ຠິຍ຺ໂຍປີຕິ ວສ຺ສສຕໂຕ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ. ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ເອວມາຫ? ກິໍ ອຕິເຣກວສ຺ສສຕໍ ຕິຏ຺ຐມານໍ ຣູປໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ? ນນຸ ປຐມວເຍ ປວຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ມຊ຺ຌິມວຍໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ມຊ຺ຌິມວເຍ ປວຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉິມວຍໍ, ປຸເຣຠຕ຺ເຕ ປວຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ປວຕ຺ຕໍ ປຐມຍາມໍ, ປຐມຍາເມ ປວຕ຺ຕໍ ມຊ຺ຌິມຍາມໍ, ມຊ຺ຌິມຍາເມ ປວຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉິມຍາມໍ ນ ປາປຸຓາຕິ? ຕຖາ ຄມເນ ປວຕ຺ຕໍ ຐານໍ, ຐາເນ ປວຕ຺ຕໍ ນິສຊ຺ຊໍ, ນິສຊ຺ຊາຍ ປວຕ຺ຕໍ ສຍນໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ເອກອິຣິຍາປເຖປິ ປາທສ຺ສ ອຸທ຺ຘຣເຓ ປວຕ຺ຕໍ ອຕິຫຣຓໍ, ອຕິຫຣເຓ ປວຕ຺ຕໍ ວີຕິຫຣຓໍ, ວີຕິຫຣເຓ ປວຕ຺ຕໍ ໂວສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ໂວສ຺ສຊ຺ຊເນ ປວຕ຺ຕໍ ສນ຺ນິກ຺ເຂປນໍ, ສນ຺ນິກ຺ເຂປເນ ປວຕ຺ຕໍ ສນ຺ນິຣຸຊ຺ຌນໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ໂອຘິ ໂອຘິ ປພ຺ພໍ ປພ຺ພໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຕກປາເລ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຕິລາ ວິຍ ປຏປຏາຍນ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ. ຍຖາ ປນ ປທີປສ຺ສ ຊລໂຕ ຊາຕາ ຕໍ ຕໍ ວຏ຺ຏິປ຺ປເທສໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຠິຊ຺ຊຕິ, ອຖ ຈ ປນ ປເວຓິສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຊລິໂຕ ປທີໂປຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວມິຘາປິ ປເວຓິວເສນ ອຍມ຺ປິ ກາໂຍ ເອວໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ວິຍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສິໂຕ.

ຣຕ຺ຕິຍາ ຈ ທິວສສ຺ສ ຈາຕິ ຣຕ຺ຕິມ຺ຫິ ຈ ທິວເສ ຈ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ເຫຕໍ ສາມິວຈນໍ. ອຎ຺ຎເທວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ຍໍ ຣຕ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຈ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎເທວ ທິວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອນຸປ຺ປນ຺ນເມວ ອຎ຺ຎໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເອວໍ ປນ ອຕ຺ໂຖ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ‘‘ຣຕ຺ຕິຍາ ຈ ທິວສສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ອິທໍ ປຸຣິມປເວຓິໂຕ ປຣິຕ຺ຕກໍ ປເວຓິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປເວຓິວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອກຣຕ຺ຕິໍ ປນ ເອກທິວສໍ ວາ ເອກເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຈ຺ຉຣາກ຺ຂເຓ ອເນການິ ຈິຕ຺ຕໂກຏິສຕສຫສ຺ສານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ມິລິນ຺ທປຎ຺ເຫ –

‘‘ວາຫສຕໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ວີຫີນໍ, ອຑ຺ຒຈູຬຎ຺ຈ ວາຫາ, ວີຫິສຕ຺ຕມ຺ພຓານິ, ທ຺ເວ ຈ ຕຸມ຺ພາ, ເອກຈ຺ຉຣາກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕ຺ຕກາ ວີຫີ ລກ຺ຂໍ ຐປີຍມານາ ປຣິກ຺ຂຍໍ ປຣິຍາທານໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ.

ປວເນຕິ ມຫາວເນ. ຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອິມິນາ ນ ໂສ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພສາຂໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຠູມິໍ ໂອຕຣຕິ. ອຖ ໂຂ ຕສ຺ມິໍ ມຫາວເນ ວິຈຣນ຺ໂຕ ຕໍ ຕໍ ສາຂໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕເຍວ ຈຣຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ອຣຎ຺ຎມຫາວນໍ ວິຍ ຫິ ອາຣມ຺ມຓວນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມິໍ ວເນ ວິຈຣຓມກ຺ກໂຏ ວິຍ ອາຣມ຺ມຓວເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຈິຕ຺ຕໍ. ສາຂາຄຫຓໍ ວິຍ ອາຣມ຺ມເຓ ລຸພ຺ຠນໍ. ຍຖາ ໂສ ອຣຎ຺ເຎ ວິຈຣນ຺ໂຕ ມກ຺ກໂຏ ຕໍ ຕໍ ສາຂໍ ປຫາຍ ຕໍ ຕໍ ສາຂໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວມິທໍ ອາຣມ຺ມຓວເນ ວິຈຣນ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ກທາຈິ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກທາຈິ ສທ຺ທາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ກທາຈິ ອຕີຕໍ, ກທາຈິ ອນາຄຕໍ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ, ຕຖາ ກທາຈິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ກທາຈິ ພາຫິຣໍ. ຍຖາ ຈ ໂສ ອຣຎ຺ເຎ ວິຈຣນ຺ໂຕ ມກ຺ກໂຏ ສາຂໍ ອລຠິຕ຺ວາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຠູມິຍໍ ນິສິນ຺ໂນຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ເອກໍ ປນ ປຓ຺ຓສາຂໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ນິສີທຕິ, ເອວເມວ ອາຣມ຺ມຓວເນ ວິຈຣນ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ເອກໍ ໂອລຸພ຺ຠາຣມ຺ມຓໍ ອລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເອກຊາຕິຍໍ ປນ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ປນ ຠຄວຕາ ຣູປໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຣູເປ ຄາໂຫ ປຕິຏ຺ຐາປິໂຕ, ອຣູປໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຣູເປ.

ອິທານິ ຕໍ ອຸຠຍໂຕ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕຸກາໂມ ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກຕິ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ອາສີວິສທຏ຺ຐູປມາຍ ທີເປຕພ຺ໂພ – ເອໂກ ກິຣ ປຸຣິໂສ ອາສີວິເສນ ທຏ຺ໂຐ, ອຖສ຺ສ ວິສໍ ຫຣິສ຺ສາມີຕິ ເຉໂກ ຠິສກ຺ໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວມນໍ ກາເຣຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ຄຣຸໂຬ, ອຸປຣິ ນາໂຄຕິ ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວິສໍ ອຸປຣິ ອາໂຣເປສິ. ໂສ ຍາວ ອກ຺ຂິປ຺ປເທສາ ອາຣຸຬ຺ຫຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຣໍ ອຠິຣຸຫິຕຸໍ ນ ທສ຺ສາມິ, ທຏ຺ຐຏ຺ຐາເນເຍວ ຐເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປຣິ ຄຣຸໂຬ, ເຫຏ຺ຐາ ນາໂຄຕິ ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກຓ຺ເຓ ຘຸເມຕ຺ວາ ທຓ຺ຑເກນ ປຫຣິຕ຺ວາ ວິສໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ທຏ຺ຐຏ຺ຐາເນເຍວ ຐເປສິ. ຕຕ຺ຣສ຺ສ ຐິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຄທເລເປນ ວິສໍ ນິມ຺ມເຖຕ຺ວາ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຸຂີ ໂຫຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຍນກາມໍ ປກ຺ກາມິ.

ຕຕ຺ຖ ອາສີວິເສນ ທຏ຺ຐສ຺ສ ກາເຍ ວິສປຕິຏ຺ຐານໍ ວິຍ ອິເມສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຣູເປ ອຘິມຕ຺ຕຄາຫກາໂລ, ເຉໂກ ຠິສກ຺ໂກ ວິຍ ຕຖາຄໂຕ, ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປຣິ ວິສສ຺ສ ອາໂຣປິຕກາໂລ ວິຍ ຕຖາຄເຕນ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຣູປໂຕ ຄາຫໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຣູເປ ປຕິຏ຺ຐາປິຕກາໂລ, ຍາວ ອກ຺ຂິປ຺ປເທສາ ອາຣຸຬ຺ຫວິສສ຺ສ ອຸປຣິ ອຠິຣຸຫິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ປຸນ ມນ຺ຕພເລນ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ທຏ຺ຐຏ຺ຐາເນເຍວ ຐປນໍ ວິຍ ສຕ຺ຖາຣາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຣູປໂຕ ຄາຫໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຣູເປ ປຕິຏ຺ຐາປິຕກາໂລ. ທຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ຐິຕສ຺ສ ວິສສ຺ສ ອຄທເລເປນ ນິມ຺ມຖນໍ ວິຍ ອຸຠຍໂຕ ຄາຫໍ ນີຫຣຓຕ຺ຖາຍ ອິມິສ຺ສາ ເທສນາຍ ອາຣທ຺ຘກາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພິນ຺ທໍ ວິຣຊ຺ຊຕີຕິ ອິມິນາ ມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ, ວິຣາຄາ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ຜລໍ, ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິນ຺ຕິອາທິນາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ. ປຐມໍ.

໒. ທຸຕິຍອສ຺ສຸຕວາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໒. ທຸຕິເຍ ສຸຂເວທນິຍນ຺ຕິ ສຸຂເວທນາຍ ປຈ຺ຈຍໍ. ຜສ຺ສນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິໍ. ນນຸ ຈ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ ສຸຂເວທນາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ? ສຫຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ນ ໂຫຕິ, ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປນ ຊວນເວທນາຍ ໂຫຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສຕສມ຺ຜສ຺ສາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕຊ຺ຊາຕິກໍ ຕສ຺ສາຣຸປ຺ປໍ, ຕສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ອນຸຣູປນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂເວທນິຍນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຆຏ຺ຏນສໂມຘານາຕິ ສງ຺ຆຏ຺ຏເນນ ເຈວ ສໂມຘາເນນ ຈ, ສງ຺ຆຏ຺ຏນສມ຺ປິຓ຺ຑເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸສ຺ມາຕິ ອຸຓ຺ຫາກາໂຣ. ເຕໂຊ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ອຄ຺ຄິຈຸຓ຺ໂຓ ນິກ຺ຂມຕີຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອຸສ຺ມາກາຣສ຺ເສວ ປນ ເອຕໍ ເວວຈນໍ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຏ຺ຐານນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຣຓີນໍ. ຕຕ຺ຖ ອໂຘອຣຓີ ວິຍ ວຕ຺ຖຸ, ອຸຕ຺ຕຣາຣຓີ ວິຍ ອາຣມ຺ມຓໍ, ສງ຺ຆຏ຺ຏນໍ ວິຍ ຜສ຺ໂສ, ອຸສ຺ມາຘາຕຸ ວິຍ ເວທນາ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ປຸຕ຺ຕມໍສູປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໓. ຕຕິເຍ ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາຣາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາເວຕ຺ຖ ອນຸປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ກຕຣາຍ ປນ ອິທໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ? ລາຠສກ຺ກາເຣນ. ຠຄວໂຕ ກິຣ ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ຍຖາ ຕໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍ ປູຣິຕທານປາຣມີສຎ຺ຈຍສ຺ສ. ສພ຺ພທິສາສຸ ຫິສ຺ສ ຍມກມຫາເມໂຆ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມໂຫຆໍ ວິຍ ສພ຺ພປາຣມິໂຍ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕາ ວິຍ ລາຠສກ຺ກາຣມໂຫຆໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຍິໍສຸ. ຕໂຕ ຕໂຕ ອນ຺ນປານຍານວຕ຺ຖມາລາຄນ຺ຘວິເລປນາທິຫຕ຺ຖາ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓາທໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ກຫໍ ພຸທ຺ໂຘ, ກຫໍ ຠຄວາ, ກຫໍ ເທວເທໂວ ນຣາສໂຠ ປຸຣິສສີໂຫ’’ຕິ? ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ. ສກຏສເຕຫິປິ ປຈ຺ຈເຍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂອກາສໍ ອລຠມານາ ສມນ຺ຕາ ຄາວຸຕປ຺ປມາຓມ຺ປິ ສກຏຘຸເຣນ ສກຏຘຸຣໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເຈວ ອນຸປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ອນ຺ຘກວິນ຺ທພ຺ຣາຫ຺ມຓາທໂຍ ວິຍ. ສພ຺ພໍ ຂນ຺ຘເກ ເຕສຸ ເຕສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ຈ ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຍຖາ ຠຄວໂຕ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສາປິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ –

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ ລາຠີ ຈີວຣ-ປິຓ຺ຑປາຕ-ເສນາສນ-ຄິລານ-ປຈ຺ຈຍ-ເຠສຊ຺ຊ-ປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ໂຂ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາຣານ’’ນ຺ຕິ (ອຸທາ. ໑໔; ສໍ. ນິ. ໒.໗໐).

ຕຖາ ‘‘ຍາວຕາ ໂຂ, ຈຸນ຺ທ, ເອຕຣຫິ ສງ຺ໂຆ ວາ ຄໂຓ ວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ນາຫໍ, ຈຸນ຺ທ, ອຎ຺ຎໍ ເອກສງ຺ຆມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເອວໍ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປຕ຺ຕໍ ຍຖຣິວາຍໍ, ຈຸນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໗໖).

ສ຺ວາຍໍ ຠຄວໂຕ ຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຫານທີນໍ ອຸທກໍ ວິຍ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ອໂຫສິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ຣໂຫຄໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຕີຕພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ເອວຣູໂປ ອໂຫສິ, ອນາຄຕານມ຺ປິ ເອວຣູໂປ ຠວິສ຺ສຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ອາຫາຣປຣິຄ຺ຄາຫເກນ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາຄາ ຫຸຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’’ຕິ?

ໂສ ອທ຺ທສ ເອກຈ຺ເຈ ອຘຸນາ ປພ຺ພຊິເຕ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊມາເນ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມຍາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ເຕນ ນ ຈີວຣາທິເຫຕຸ ປູຣິຕາ, ອຸຕ຺ຕມຜລສ຺ສ ປນ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ປູຣິຕາ. ອິເມປິ ຠິກ຺ຂູ ມມ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊນ຺ຕາ ນ ຈີວຣາທິເຫຕຸ ປພ຺ພຊິຕາ, ອຣຫຕ຺ຕສ຺ເສວ ປນ ອຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊິຕາ. ເຕ ອິທານິ ອສາຣເມວ ສາຣໍ ອນຕ຺ຖເມວ ຈ ອຕ຺ຖໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວມສ຺ສ ຘມ຺ມສໍເວໂຄ ອຸທປາທິ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ປຎ຺ຈມໍ ປາຣາຊິກໍ ປຎ຺ຎເປຕຸໍ ສກ຺ກາ ອຠວິສ຺ສ, ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕາຫາຣປຣິໂຠໂຄ ປຎ຺ຈມໍ ປາຣາຊິກໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ໂພ ຠເວຍ຺ຍ. ນ ປນ ສກ຺ກາ ເອວໍ ກາຕຸໍ, ຘຸວປຏິເສວນຏ຺ຐານຎ຺ເຫຕໍ ສຕ຺ຕານໍ. ຍຖາ ປນ ກຖິເຕ ປຎ຺ຈມໍ ປາຣາຊິກໍ ວິຍ ນໍ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ຘມ຺ມາທາສໍ ສໍວຣໍ ມຣິຍາທໍ ຐເປສ຺ສາມິ, ຍໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນາຄເຕ ຠິກ຺ຂູ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິມາຍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອິມໍ ປຸຕ຺ຕມໍສູປມສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາຣາຕິອາທິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ປນ ອາຫາເຣ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສຸ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິອາທິມາຫ? ຕຕ຺ຖ ຊາຍມ຺ປຕິກາຕິ ຊາຍາ ເຈວ ປຕິ ຈ. ປຣິຕ຺ຕໍ ສມ຺ພລນ຺ຕິ ປຸຏຠຕ຺ຕສຕ຺ຕຸໂມທກາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ປາເຖຍ຺ຍໍ. ກນ຺ຕາຣມຄ຺ຄນ຺ຕິ ກນ຺ຕາຣຠູຕໍ ມຄ຺ຄໍ, ກນ຺ຕາເຣ ວາ ມຄ຺ຄໍ. ກນ຺ຕາຣນ຺ຕິ ໂຈຣກນ຺ຕາຣໍ ວາຬກນ຺ຕາຣໍ ອມນຸສ຺ສກນ຺ຕາຣໍ ນິຣຸທກກນ຺ຕາຣໍ ອປ຺ປຠກ຺ຂກນ຺ຕາຣນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິຘໍ. ເຕສຸ ຍຕ຺ຖ ໂຈຣຠຍໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ໂຈຣກນ຺ຕາຣໍ. ຍຕ຺ຖ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທໂຍ ວາຬາ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ວາຬກນ຺ຕາຣໍ. ຍຕ຺ຖ ພລວາມຸຂຍກ຺ຂິນິອາທີນໍ ອມນຸສ຺ສານໍ ວເສນ ຠຍໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ອມນຸສ຺ສກນ຺ຕາຣໍ. ຍຕ຺ຖ ປາຕຸໍ ວາ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ວາ ອຸທກໍ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ນິຣຸທກກນ຺ຕາຣໍ. ຍຕ຺ຖ ຂາທິຕພ຺ພໍ ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ກນ຺ທມູລາທິມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ອປ຺ປຠກ຺ຂກນ຺ຕາຣໍ ນາມ. ຍຕ຺ຖ ປເນຕໍ ປຎ຺ຈວິຘມ຺ປິ ຠຍໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ກນ຺ຕາຣເມວ. ຕໍ ປເນຕໍ ເອກາຫທ຺ວີຫຕີຫາທິວເສນ ນິຕ຺ຖຣິຕພ຺ພມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ນ ຕໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອິຘ ປນ ນິຣຸທກໍ ອປ຺ປຠກ຺ຂໍ ໂຍຊນສຕິກກນ຺ຕາຣໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເອວຣູເປ ກນ຺ຕາເຣ ມຄ຺ຄໍ. ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຉາຕກຠເຍນ ເຈວ ໂຣຄຠເຍນ ຈ ຣາຊຠເຍນ ຈ ອຸປທ຺ທຸຕາ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ‘‘ເອຕໍ ກນ຺ຕາຣໍ ນິຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຘມ຺ມິກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ນິຣຸປທ຺ທເວ ຣຏ຺ເຐ ສຸຂໍ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ.

ເອກປຸຕ຺ຕໂກຕິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ ອນຸກມ຺ປິຕພ຺ພຍຸຕ຺ໂຕ ອຖິຣສຣີໂຣ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ. ວລ຺ລູຣຎ຺ຈ ໂສຓ຺ຑິກຎ຺ຈາຕິ ຆນຆນຏ຺ຐານໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ວລ຺ລູຣໍ, ອຏ຺ຐິນິສ຺ສິຕສິຣານິສ຺ສິຕຏ຺ຐານານິ ຄເຫຕ຺ວາ ສູລມໍສຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິປິເສຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ປຫເຣຍ຺ຍຸໍ. ກຫໍ ເອກປຸຕ຺ຕກາຕິ ອຍໍ ເຕສໍ ປຣິເທວນາກາໂຣ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ຠູຕມຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ – ທ຺ເວ ກິຣ ຊາຍມ຺ປຕິກາ ປຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຕ຺ເຕນ ປາເຖຍ຺ເຍນ ໂຍຊນສຕິກໍ ກນ຺ຕາຣມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິໍສຸ. ເຕສໍ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາເຖຍ຺ຍໍ ນິຏ຺ຐາສິ, ເຕ ຂຸປ຺ປິປາສາຕຸຣາ ວິຣຬຈ຺ຉາຍາຍໍ ນິສີທິໍສຸ. ຕໂຕ ປຸຣິໂສ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ ອິໂຕ ສມນ຺ຕາ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນານິ ຄາໂມ ວາ ນິຄໂມ ວາ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ຕໍ ປຸຣິເສນ ກາຕພ຺ພໍ ພຫຸມ຺ປິ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທິກມ຺ມໍ, ນ ທານິ ສກ຺ກາ ຕໍ ມຍາ ກາຕຸໍ, ເອຫິ ມໍ ມາເຣຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒໍ ປາເຖຍ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກນ຺ຕາຣໍ ນິຕ຺ຖຣາຫີ’’ຕິ. ປຸນ ສາປິ ຕໍ ອາຫ – ‘‘ສາມິ ມຍາ ທານິ ຍໍ ຕໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ກາຕພ຺ພໍ ພຫຸມ຺ປິ ສຸຕ຺ຕກນ຺ຕນາທິກມ຺ມໍ, ຕໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອຫິ ມໍ ມາເຣຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒໍ ປາເຖຍ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກນ຺ຕາຣໍ ນິຕ຺ຖຣາຫີ’’ຕິ. ປຸນ ໂສປິ ຕໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ ມາຕຸຄາມມຣເຓນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ນ ຫິ ມນ຺ໂທ ກຸມາໂຣ ມາຕຣາ ວິນາ ຊີວິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຍທິ ປນ ມຍໍ ຊີວາມ. ປຸນ ທາຣກໍ ລເຠຍ຺ຍາມ. ຫນ຺ທ ທານິ ປຸຕ຺ຕກໍ ມາເຣຕ຺ວາ, ມໍສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກນ຺ຕາຣໍ ນິຕ຺ຖຣາມາ’’ຕິ. ຕໂຕ ມາຕາ ປຸຕ຺ຕມາຫ – ‘‘ຕາຕ, ປິຕຸສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ, ໂສ ອຄມາສິ. ອຖສ຺ສ ປິຕາ, ‘‘ມຍາ ‘ປຸຕ຺ຕກໍ ໂປເສສ຺ສາມີ’ຕິ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທີຫິ ອນປ຺ປກໍ ທຸກ຺ຂມນຸຠູຕໍ, ນ ສກ຺ໂກມິ ອຫໍ ປຸຕ຺ຕໍ ມາເຣຕຸໍ, ຕ຺ວໍເຍວ ຕວ ປຸຕ຺ຕໍ ມາເຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ ມາຕຸສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ອຄມາສິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິ, ‘‘ມຍາ ປຸຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິຍາ ໂຄວຕກຸກ຺ກຸຣວຕເທວຕາຍາຈນາທີຫິປິ ຕາວ ອນປ຺ປກໍ ທຸກ຺ຂມນຸຠູຕໍ, ໂກ ປນ ວາໂທ ກຸຈ຺ຉິນາ ປຣິຫຣນ຺ຕິຍາ? ນ ສກ຺ໂກມິ ອຫໍ ປຸຕ຺ຕໍ ມາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ປິຕຸສນ຺ຕິກເມວ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ໂສ ທ຺ວິນ຺ນມນ຺ຕຣາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕເຍວ ມໂຕ. ເຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຣິເທວິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ມໍສານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ເຕສໍ ໂສ ປຸຕ຺ຕມໍສາຫາໂຣ ນວຫິ ກາຣເຓຫິ ປຏິກູລຕ຺ຕາ ເນວ ທວາຍ ໂຫຕິ, ນ ມທາຍ, ນ ມຓ຺ຑນາຍ, ນ ວິຠູສນາຍ, ເກວລໍ ກນ຺ຕາຣນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາເຍວ ໂຫຕິ. ກຕເມຫິ ນວຫິ ກາຣເຓຫິ ປຏິກູໂລຕິ ເຈ? ສຊາຕິມໍສຕາຍ ຎາຕິມໍສຕາຍ ປຸຕ຺ຕມໍສຕາຍ ປິຍປຸຕ຺ຕມໍສຕາຍ ຕຣຸຓມໍສຕາຍ ອາມກມໍສຕາຍ ອໂຠຄມໍສຕາຍ ອໂລຓຕາຍ ອຘູປິຕຕາຍາຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ ນວຫິ ກາຣເຓຫິ ປຏິກູລໍ ຕໍ ປຸຕ຺ຕມໍສໍ ຂາທນ຺ຕາ ນ ສາຣຕ຺ຕາ ຄິທ຺ຘມານສາ ຫຸຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາເວເຍວ ປນ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠເຄ ຐິຕາ ຂາທິໍສຸ. ນ ອຏ຺ຐິນ຺ຫາຣຸຈມ຺ມນິສ຺ສິຕຏ຺ຐານານິ ອປເນຕ຺ວາ ຖູລຖູລໍ ວຣມໍສເມວ ຂາທິໍສຸ, ຫຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕໍ ມໍສເມວ ປນ ຂາທິໍສຸ. ນ ຍາວທຕ຺ຖໍ ກຓ຺ຐປ຺ປມາຓໍ ກຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ໂຖກໍ ໂຖກໍ ປນ ເອກທິວສໍ ຍາປນມຕ຺ຕເມວ ຂາທິໍສຸ. ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຈ຺ຉຣາຍນ຺ຕາ ຂາທິໍສຸ, ວິຄຕມຈ຺ເຉຣມເລນ ປນ ປຣິສຸທ຺ເຘເນວ ເຈຕສາ ຂາທິໍສຸ. ນ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ມິຄມໍສໍ ວາ ໂມຣມໍສາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຂາທາມາຕິ ສມ຺ມູຬ຺ຫາ ຂາທິໍສຸ, ປິຍປຸຕ຺ຕມໍສຠາວໍ ປນ ຊານນ຺ຕາວ ຂາທິໍສຸ. ນ ‘‘ອໂຫ ວຕ ມຍໍ ປຸນປິ ເອວຣູປໍ ປຸຕ຺ຕມໍສໍ ຂາເທຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ປຕ຺ຖນໍ ປນ ວີຕິວຕ຺ຕາວ ຫຸຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ. ນ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກນ຺ຕາເຣ ຂາທິຕ຺ວາ ອວສິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕາຣໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ໂລຓມ຺ພິລາທີຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສນ຺ນິຘິໍ ອກໍສຸ, ກນ຺ຕາຣປຣິໂຍສາເນ ປນ ‘‘ປຸເຣ ມຫາຊໂນ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ຠູມິຍໍ ວາ ນິຂຓິໍສຸ, ອຄ຺ຄິນາ ວາ ຌາປຍິໍສຸ. ນ ‘‘ໂກຈິ ອຎ຺ໂຎ ອມ຺ເຫ ວິຍ ເອວຣູປໍ ປຸຕ຺ຕມໍສໍ ຂາທິຕຸໍ ນ ລຠຕີ’’ຕິ ມານໍ ວາ ທປ຺ປໍ ວາ ອກໍສຸ, ນິຫຕມານາ ປນ ນິຫຕທປ຺ປາ ຫຸຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ. ‘‘ກິໍ ອິມິນາ ອໂລເຓນ ອນມ຺ພິເລນ ອຘູປິເຕນ ທຸຄ຺ຄນ຺ເຘນາ’’ຕິ ນ ຫີເຬຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ຫີຬນໍ ປນ ວີຕິວຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ. ນ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຠາໂຄ ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຄ ຕວ ປຸຕ຺ໂຕ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຕິມຎ຺ຎິໍສຸ. ສມຄ຺ຄາ ປນ ສມ຺ໂມທມານາ ຫຸຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ. ອິມໍ ເນສໍ ເອວຣູປໍ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາຄາທິປຣິໂຠຄໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆມ຺ປິ ຕໍ ກາຣຓໍ ອນຸຊານາເປນ຺ໂຕ ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ເຕ ທວາຍ ວາ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທວາຍ ວາຕິອາທີນິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໘) ວິຕ຺ຖາຣິຕາເນວ. ກນ຺ຕາຣສ຺ສາຕິ ນິຕ຺ຕິຓ຺ຓາວເສສສ຺ສ ກນ຺ຕາຣສ຺ສ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ນວນ຺ນໍ ປາຏິກຸລ຺ຍານໍ ວເສນ ປິຍປຸຕ຺ຕມໍສສທິໂສ ກຕ຺ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕເມສໍ ນວນ຺ນໍ? ຄມນປາຏິກຸລ຺ຍຕາທີນໍ. ຄມນປາຏິກຸລ຺ຍຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕປິ ກພຬີກາຣາຫາຣໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຣິເຍສນປາຏິກຸລ຺ຍຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕປິ, ປຣິໂຠຄນິຘານອາສຍປຣິປກ຺ກາປຣິປກ຺ກສມ຺ມກ຺ຂຓນິສ຺ສນ຺ທປາຏິກຸລ຺ຍຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕປິ, ຕານິ ປເນຕານິ ຄມນປາຏິກຸລ຺ຍຕາທີນິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໙໔) ອາຫາຣປາຏິກຸລ຺ຍຕານິທ຺ເທເສ ວິຕ຺ຖາຣິຕາເນວ. ອິຕິ ອິເມສໍ ນວນ຺ນໍ ປາຏິກຸລ຺ຍານໍ ວເສນ ປຸຕ຺ຕມໍສູປມໍ ກຕ຺ວາ ອາຫາໂຣ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ.

ຍຖາ ເຕ ຊາຍມ຺ປຕິກາ ປາຏິກຸລ຺ຍໍ ປິຍປຸຕ຺ຕມໍສໍ ຂາທນ຺ຕາ ນ ສາຣຕ຺ຕາ ຄິທ຺ຘມານສາ ຫຸຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາເວເຍວ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠເຄ ຐິຕາ ຂາທິໍສຸ, ເອວໍ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຈ ເຕ ນ ອຏ຺ຐິນ຺ຫາຣຸຈມ຺ມນິສ຺ສິຕໍ ອປເນຕ຺ວາ ຖູລຖູລໍ ວຣມໍສເມວ ຂາທິໍສຸ, ຫຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕເມວ ປນ ຂາທິໍສຸ, ເອວໍ ສຸກ຺ຂຠຕ຺ຕມນ຺ທພ຺ຍຎ຺ຊນາທີນິ ປິຏ຺ຐິຫຕ຺ເຖນ ອປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວຏ຺ຏເກນ ວິຍ ກຸກ຺ກຸເຏນ ວິຍ ຈ ໂອຘິໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ຕໂຕ ສປ຺ປິມໍສາທິສໍສຏ຺ຐວຣໂຠຊນໍເຍວ ວິຈິນິຕ຺ວາ ອຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ ສີເຫນ ວິຍ ສປທານໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ.

ຍຖາ ຈ ເຕ ນ ຍາວທຕ຺ຖໍ ກຓ຺ຐປ຺ປມາຓໍ ຂາທິໍສຸ, ໂຖກໍ ໂຖກໍ ປນ ເອເກກທິວສໍ ຍາປນມຕ຺ຕເມວ ຂາທິໍສຸ, ເອວເມວ ອາຫຣຫຕ຺ຖກາທິພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ວິຍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ອຸທຣາວເທຫກໍ ອຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວາ ອາໂລປານໍ ໂອກາສໍ ຐເປຕ຺ວາວ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ວິຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ໂສ ກິຣ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສ ວສ຺ສານິ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ‘‘ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ອມ຺ພິລຸຄ຺ຄາຣສມຸຏ຺ຐາປກໍ ກຕ຺ວາ ເອກທິວສມ຺ປິ ອາຫາຣໍ ນ ອາຫາເຣສິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈ ອາໂລເປ, ອຠຸຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປິເວ;

ອລໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ, ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໙໘໓);

ຍຖາ ຈ ເຕ ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຈ຺ຉຣາຍນ຺ຕາ ຂາທິໍສຸ, ວິຄຕມລມຈ຺ເຉເຣນ ປນ ປຣິສຸທ຺ເຘເນວ ເຈຕສາ ຂາທິໍສຸ, ເອວເມວ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ອມຈ຺ຉຣາຍິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ສພ຺ພໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພໍ ທສ຺ສາມິ, ອຸປຑ຺ຒໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອຸປຑ຺ຒໍ, ສເຈ ຄຫິຕາວເສໂສ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຕ຺ຕນາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາຣຓີຍຘມ຺ເມ ຐິເຕເນວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຈ ເຕ ນ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ມຍໍ ມິຄມໍສໍ ວາ ໂມຣມໍສາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຂາທາມາ’’ຕິ ສມ຺ມູຬ຺ຫາ ຂາທິໍສຸ, ປິຍປຸຕ຺ຕມໍສຠາວໍ ປນ ຊານນ຺ຕາວ ຂາທິໍສຸ, ເອວເມວ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຂາທາມິ ຠຸຎ຺ຊາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕູປລທ຺ຘິສມ຺ໂມຫໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ນ ຊານາຕິ ‘ຈາຕຸມຫາຠູຕິກກາຍໍ ວຑ຺ເຒມີ’ຕິ, ກາໂຍປິ ນ ຊານາຕິ ‘ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ມໍ ວຑ຺ເຒຕີ’’’ຕິ, ເອວໍ ສມ຺ໂມຫໍ ປຫາຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎວເສນາປິ ເຈສ ອສມ຺ມູຬ຺ເຫເນວ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ.

ຍຖາ ຈ ເຕ ນ ‘‘ອໂຫ ວຕ ມຍໍ ປຸນປິ ເອວຣູປໍ ປຸຕ຺ຕມໍສໍ ຂາເທຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ປຕ຺ຖນໍ ປນ ວີຕິວຕ຺ຕາວ ຫຸຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ເອວເມວ ປຓີຕໂຠຊນໍ ລທ຺ຘາ ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ສ຺ເວປິ ປຸນທິວເສປິ ເອວຣູປໍ ລເຠຍ຺ຍໍ’, ລູຂໍ ວາ ປນ ລທ຺ຘາ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ວິຍ ເມ ອຊ຺ຊ ປຓີຕໂຠຊນໍ ນ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ວາ ອນຸໂສຈນໍ ວາ ອກຕ຺ວາ ນິຕ຺ຕຓ຺ເຫນ –

‘‘ອຕີຕໍ ນານຸໂສຈາມິ, ນປ຺ປຊປ຺ປາມິນາຄຕໍ;

ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນນ ຍາເປມິ, ເຕນ ວຓ຺ໂຓ ປສີທຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໙໐) –

ອິມໍ ໂອວາທໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ເຕນ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນເນວ ຍາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ.

ຍຖາ ຈ ເຕ ນ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກນ຺ຕາເຣ ຂາທິຕ຺ວາ ອວສິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕາຣໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ໂລຓມ຺ພິລາທີຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສນ຺ນິຘິໍ ອກໍສຸ, ກນ຺ຕາຣປຣິໂຍສາເນ ປນ ‘‘ປຸເຣ ມຫາຊໂນ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ຠູມິຍໍ ວາ ນິຂຓິໍສຸ, ອຄ຺ຄິນາ ວາ ຌາປຍິໍສຸ, ເອວເມວ –

‘‘ອນ຺ນານມໂຖ ປານານໍ,

ຂາທນີຍານໍ ອໂຖປິ ວຕ຺ຖານໍ;

ລທ຺ຘາ ນ ສນ຺ນິຘິໍ ກຍິຣາ,

ນ ຈ ປຣິຕ຺ຕເສ ຕານິ ອລຠມາໂນ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໙໓໐); –

ອິມໍ ໂອວາທໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ເຕນ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ຍໍ ຍໍ ລຠຕິ, ຕໂຕ ຕໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ເສສໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສນ຺ນິຘິໍ ປຣິວຊ຺ຊນ຺ເຕນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຈ ເຕ ນ ‘‘ໂກຈິ ອຎ຺ໂຎ ອມ຺ເຫ ວິຍ ເອວຣູປໍ ປຸຕ຺ຕມໍສໍ ຂາທິຕຸໍ ນ ລຠຕີ’’ຕິ ມານໍ ວາ ທປ຺ປໍ ວາ ອກໍສຸ, ນິຫຕມານາ ປນ ນິຫຕທປ຺ປາ ຫຸຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ເອວເມວ ປຓີຕໂຠຊນໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອຫມສ຺ມິ ລາຠີ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕາທີນ’’ນ຺ຕິ ນ ມາໂນ ວາ ທປ຺ໂປ ວາ ກາຕພ຺ໂພ. ‘‘ນາຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈີວຣາທິເຫຕຸ, ອຣຫຕ຺ຕເຫຕຸ ປນາຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ນິຫຕມານທປ຺ເປເນວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ.

ຍຖາ ຈ ເຕ ‘‘ກິໍ ອິມິນາ ອໂລເຓນ ອນມ຺ພິເລນ ອຘູປິເຕນ ທຸຄ຺ຄນ຺ເຘນາ’’ຕິ ຫີເຬຕ຺ວາ ນ ຂາທິໍສຸ, ຫີຬນໍ ປນ ວີຕິວຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ເອວເມວ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິມິນາ ອສ຺ສໂຄຓຠຕ຺ຕສທິເສນ ລູເຂນ ນິຣເສນ, ສຸວານໂທຓິຍໍ ຕໍ ປກ຺ຂິປຖາ’’ຕິ ເອວໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ວາ ‘‘ໂກ ອິມໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕິ, ກາກສຸນຂາທີນໍ ເທຫີ’’ຕິ ເອວໍ ທາຍກໍ ວາ ອຫີເຬນ຺ເຕນ –

‘‘ສ ປຕ຺ຕປາຓິ ວິຈຣນ຺ໂຕ, ອມູໂຄ ມູຄສມ຺ມໂຕ;

ອປ຺ປໍ ທານໍ ນ ຫີເຬຍ຺ຍ, ທາຕາຣໍ ນາວຊານິຍາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໗໑໘); –

ອິມໍ ໂອວາທໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ເຕນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຈ ເຕ ນ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຠາໂຄ, ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຄ, ຕວ ປຸຕ຺ໂຕ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຕິມຎ຺ຎິໍສຸ, ສມຄ຺ຄາ ປນ, ສມ຺ໂມທມານາ ຫຸຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ, ເອວເມວໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ຍຖາ ເອກຈ຺ໂຈ ‘‘ໂກ ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ ທສ຺ສຕິ ນິກ຺ກາຣຓາ ອຸມ຺ມາເຣສຸ ປກ຺ຂລນ຺ຕານໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕານໍ ວິຊາຕມາຕາປິ ໂວ ທາຕພ຺ພໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ, ມຍໍ ປນ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ປຓີຕານິ ຈີວຣາທີນິ ລຠາມາ’’ຕິ ສີລວນ຺ເຕ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອຕິມຎ຺ຎຕິ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ໂສ ເຕນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິຓ຺ຓຈິຕ຺ໂຕ ອຎ຺ເຎ ເປສເລ ຠິກ຺ຂູ ອຕິມຎ຺ຎຕິ. ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຆປຸຣິສສ຺ສ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໖໑).

ເອວໍ ກຎ຺ຈິ ອນຕິມຎ຺ຎິຕ຺ວາ ສພ຺ເພຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມຄ຺ເຄນ ສມ຺ໂມທມາເນນ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ປຣິຎ຺ຎາເຕຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຕິ ອິມາຫິ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຎ຺ຎາເຕ. ກຖໍ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ນາມ ອຍໍ ສວຕ຺ຖຸກວເສນ ໂອຊຏ຺ຐມກຣູປໍ ໂຫຕິ, ໂອຊຏ຺ຐມກຣູປໍ ກຕ຺ຖ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ? ຊິວ຺ຫາປສາເທ, ຊິວ຺ຫາປສາໂທ ກິນ຺ນິສ຺ສິໂຕ? ຈຕຸມຫາຠູຕນິສ຺ສິໂຕ. ອິຕິ ໂອຊຏ຺ຐມກໍ ຊິວ຺ຫາປສາໂທ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍານິ ມຫາຠູຕານີຕິ ອິເມ ຘມ຺ມາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມ, ຕໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກາ ຘມ຺ມາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ. ອິຕິ ສພ຺ເພປິເມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ສງ຺ເຂປໂຕ ນາມຣູປມຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຊານາຕິ. ໂສ ເຕ ຘມ຺ເມ ສຣສລກ຺ຂຓໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ອນຸໂລມປຏິໂລມໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ປສ຺ສຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາເນນ ກພຬີກາຣາຫາຣມຸເຂນ ສປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ນາມຣູປສ຺ສ ຍາຖາວໂຕ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ ປຣິຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕິ. ໂສ ຕເທວ ສປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ນາມຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນານໍ ວເສນ ສມ຺ມສຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາເນນ ໂສ ຕິລກ຺ຂຓປຏິເວຘສມ຺ມສນຎາຓສງ຺ຂາຕາຍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ປຣິຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ນາມຣູເປ ຉນ຺ທຣາຄາວກຑ຺ຒເນນ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ປຣິຊານຕາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ປຣິຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕີຕິ.

ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓສມ຺ຠໂວ ຣາໂຄ ປຣິຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຕິສ຺ໂສ ປຣິຎ຺ຎາ ເອກປຣິຎ຺ຎາ ສພ຺ພປຣິຎ຺ຎາ ມູລປຣິຎ຺ຎາຕິ. ກຕມາ ເອກປຣິຎ຺ຎາ? ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຊິວ຺ຫາທ຺ວາເຣ ເອກຣສຕຓ຺ຫໍ ປຣິຊານາຕິ, ເຕນ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄ ປຣິຎ຺ຎາໂຕວ ໂຫຕີຕິ. ກສ຺ມາ? ຕສ຺ສາເຍວ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ສາເຍວ ຫິ ຕຓ຺ຫາ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຣູປຣາໂຄ ນາມ ໂຫຕິ, ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສທ຺ທຣາຄາທໂຍ. ອິຕິ ຍຖາ ເອກສ຺ເສວ ໂຈຣສ຺ສ ປຎ຺ຈມຄ຺ເຄ ຫນໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ຄເຫຕ຺ວາ ສີເສ ຉິນ຺ເນ ປຎ຺ຈປິ ມຄ຺ຄາ ເຂມາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ຊິວ຺ຫາທ຺ວາເຣ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ປຣິຎ຺ຎາຕາຍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄ ປຣິຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ເອກປຣິຎ຺ຎາ ນາມ.

ກຕມາ ສພ຺ພປຣິຎ຺ຎາ? ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິຕ຺ຕປິຓ຺ຑປາຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາໂຄ ລພ຺ຠຕິ. ກຖໍ? ປຣິສຸທ຺ຘໍ ຕາວສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ໂອໂລກຍໂຕ ຣູປຣາໂຄ ໂຫຕິ, ອຸຓ຺ເຫ ສປ຺ປິມ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ອາສິຎ຺ຈນ຺ເຕ ປຏປຏາຕິ ສທ຺ໂທ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ຕຖາຣູປໍ ຂາທນີຍໍ ວາ ຂາທນ຺ຕສ຺ສ ມຸຣຸມຸຣູຕິ ສທ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ອສ຺ສາທຍໂຕ ສທ຺ທຣາໂຄ. ຊີຣກາທິວສຄນ຺ຘໍ ອສ຺ສາເທນ຺ຕສ຺ສ ຄນ຺ຘຣາໂຄ, ສາທຸຣສວເສນ ຣສຣາໂຄ. ມຸທຸໂຠຊນໍ ຜສ຺ສວນ຺ຕນ຺ຕິ ອສ຺ສາທຍໂຕ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຣາໂຄ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອາຫາເຣ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຕ຺ເຕ ສພ຺ໂພປິ ໂສ ປຣິຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ສພ຺ພປຣິຎ຺ຎາ ນາມ.

ກຕມາ ມູລປຣິຎ຺ຎາ? ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາຄສ຺ສ ຫິ ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ມູລໍ. ກສ຺ມາ? ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ຕສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓຕິສ຺ສຠເຍ ກິຣ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ຊາຍມ຺ປຕິການໍ ອຸປນິຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ນາໂຫສິ. ກສ຺ມາ? ອາຫາຣມນ຺ທຕາຍ. ຠເຍ ປນ ວູປສນ຺ເຕ ໂຍຊນສຕິໂກ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີໂປ ທາຣການໍ ຊາຕມງ຺ຄເລຫິ ເອກມງ຺ຄໂລ ອໂຫສິ. ອິຕິ ມູລຠູເຕ ອາຫາເຣ ປຣິຎ຺ຎາເຕ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄ ປຣິຎ຺ຎາໂຕວ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ມູລປຣິຎ຺ຎາ ນາມ.

ນຕ຺ຖິ ຕໍ ສໍໂຍຊນນ຺ຕິ ເຕນ ຣາເຄນ ສທ຺ຘິໍ ປຫາເນກຏ຺ຐຕາຍ ປຫີນຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖິ. ເອວມຍໍ ເທສນາ ຍາວ ອນາຄາມິມຄ຺ຄາ ກຖິຕາ. ‘‘ເອຕ຺ຕເກນ ປນ ມາ ໂວສານໍ ອາປຊ຺ຊິໍສູ’’ຕິ ເອເຕສໍເຍວ ຣູປາທີນໍ ວເສນ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ປຐມາຫາໂຣ (ນິຏ຺ຐິໂຕ).

ທຸຕິເຍ ນິຈ຺ຈມ຺ມາຕິ ຂຸຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ສິງ຺ຄມູລາ ສກລສຣີຣໂຕ ອຸທ຺ທາລິຕຈມ຺ມາ ກິໍສຸກຣາສິວຓ຺ຓາ. ກສ຺ມາ ປນ ອຎ຺ຎໍ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສໂຄຓາທິອຸປມໍ ອຄເຫຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈມ຺ມຄາວູປມາ ຄຫິຕາຕິ? ຕິຕິກ຺ຂິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຠາວທີປນຕ຺ຖໍ. ມາຕຸຄາໂມ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂເວທນໍ ຕິຕິກ຺ຂິຕຸໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວເມວ ຜສ຺ສາຫາໂຣ ອພໂລ ທຸພ຺ພໂລຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສທິສເມວ ອຸປມໍ ອາຫຣິ. ກຸຏ຺ຏນ຺ຕິ ສິລາກຸຏ຺ຏາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ກຸຏ຺ຏນິສ຺ສິຕາ ປາຓາ ນາມ ອຸຓ຺ຓນາຠິສຣພູມູສິກາທໂຍ. ຣຸກ຺ຂນິສ຺ສິຕາຕິ ອຸຈ຺ຈາລິງ຺ຄປາຓກາທໂຍ. ອຸທກນິສ຺ສິຕາຕິ ມຈ຺ຉສຸໍສຸມາຣາທໂຍ. ອາກາສນິສ຺ສິຕາຕິ ຑໍສມກສກາກກຸລລາທໂຍ. ຂາເທຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ. ສາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຕໍ ຕໍຐານສນ຺ນິສ຺ສຍມູລິກໍ ປາຓຂາທນຠຍໍ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ເນວ ອຕ຺ຕໂນ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ, ນ ປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ມສຣີຣສມ຺ພາຫນອຸຓ຺ໂຫທການິ ອິຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ຠິກ຺ຂຸ ຜສ຺ສາຫາຣມູລກໍ ກິເລສປາຓກຂາທນຠຍໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ເຕຠູມກຜສ຺ເສນ ອນຕ຺ຖິໂກ ໂຫຕິ.

ຜສ຺ເສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາເຣ ປຣິຎ຺ຎາເຕຕິ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຎ຺ຎາເຕ. ອິຘາປິ ຕິສ຺ໂສ ປຣິຎ຺ຎາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຜສ຺ໂສ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຈິຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເຕສໍ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓານິ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ເອວໍ ສປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ນາມຣູປສ຺ສ ຍາຖາວໂຕ ທສ຺ສນໍ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ. ຕຕ຺ເຖວ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນານໍ ວເສນ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ຕຸລນໍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ປນ ນາມຣູເປ ຉນ຺ທຣາຄນິກ຺ກຑ຺ຒໂນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ. ຕິສ຺ໂສ ເວທນາຕິ ເອວໍ ຜສ຺ສາຫາເຣ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຎ຺ຎາເຕ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ປຣິຎ຺ຎາຕາວ ໂຫນ຺ຕິ ຕມ຺ມູລກຕ຺ຕາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ. ອິຕິ ຜສ຺ສາຫາຣວເສນ ເທສນາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກຖິຕາ. ທຸຕິຍາຫາໂຣ.

ຕຕິເຍ ອງ຺ຄາຣກາສູຕິ ອງ຺ຄາຣານໍ ກາສຸ. ກາສູຕິ ຣາສິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາວາໂຏປິ.

‘‘ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ອປເຣ ຜຸຓນ຺ຕິ,

ນຣາ ຣຸທນ຺ຕາ ປຣິທຑ຺ຒຄຕ຺ຕາ;

ຠຍຎ຺ຫິ ມໍ ວິນ຺ທຕິ ສູຕ ທິສ຺ວາ,

ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ ມາຕລິ ເທວສາຣຖີ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໔໖໒); –

ເອຕ຺ຖ ຣາສິ ‘‘ກາສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

‘‘ກິນ຺ນຸ ສນ຺ຕຣມາໂນວ, ກາສຸໍ ຂນສິ ສາຣຖີ’’ຕິ? (ຊາ. ໒.໒໒.໓). –

ເອຕ຺ຖ ອາວາໂຏ. ອິຘາປິ ອຍເມວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ສາຘິກໂປຣິສາຕິ ອຕິເຣກໂປຣິສາ ປຎ຺ຈຣຕນປ຺ປມາຓາ. ວີຕຈ຺ຈິການໍ ວີຕຘູມານນ຺ຕິ ເອເຕນສ຺ສ ມຫາປຣິຬາຫຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຊາລາຍ ວາ ຫິ ຘູເມ ວາ ສຕິ ວາໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ປຣິຬາໂຫ ມຫາ ນ ໂຫຕິ, ຕທຠາເວ ວາຕາຠາວໂຕ ປຣິຬາໂຫ ມຫາ ໂຫຕິ. ອາຣກາວສ຺ສາຕິ ທູເຣເຍວ ຠເວຍ຺ຍ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ອງ຺ຄາຣກາສຸ ວິຍ ຫິ ເຕຠູມກວຏ຺ຏໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຊີວິຕຸກາໂມ ປຸຣິໂສ ວິຍ ວຏ຺ຏນິສ຺ສິໂຕ ພາລປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ທ຺ເວ ພລວນ຺ໂຕ ປຸຣິສາ ວິຍ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມໍ. ເຕສໍ ຕໍ ປຸຣິສໍ ນານາພາຫາສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ອຸປກຑ຺ຒນກາໂລ ວິຍ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ກມ຺ມາຍູຫນກາໂລ. ກມ຺ມຎ຺ຫິ ອາຍູຫິຍມານເມວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒຕິ ນາມ. ອງ຺ຄາຣກາສຸນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິຍ ກມ຺ມນິທານໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຣິຎ຺ຎາເຕຕິ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຎ຺ຎາເຕ. ປຣິຎ຺ຎາໂຍຊນາ ປເນຕ຺ຖ ຜສ຺ເສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕິສ຺ໂສ ຕຓ຺ຫາຕິ ກາມຕຓ຺ຫາ ຠວຕຓ຺ຫາ ວິຠວຕຓ຺ຫາຕິ ອິມາ ປຣິຎ຺ຎາຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ຕຓ຺ຫາມູລກຕ຺ຕາ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຍ. ນ ຫິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ອປ຺ປຫີເນ ຜລໍ ປຫີຍຕິ. ອິຕິ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາຣວເສນປິ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ເທສນາ ກຖິຕາ. ຕຕິຍາຫາໂຣ.

ຈຕຸຕ຺ເຖ ອາຄຸຈາຣິນ຺ຕິ ປາປຈາຣິໍ ໂທສກາຣກໍ. ກຖໍ ໂສ ປຸຣິໂສຕິ ໂສ ປຸຣິໂສ ກຖໍຠູໂຕ, ກິໍ ຍາເປຕິ, ນ ຍາເປຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ? ຕເຖວ ເທວ ຊີວຕີຕິ ຍຖາ ປຸພ຺ເພ, ອິທານິປິ ຕເຖວ ຊີວຕິ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ອິຘາປິ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ຣາຊາ ວິຍ ຫິ ກມ຺ມໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອາຄຸຈາຣີ ປຸຣິໂສ ວິຍ ວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ພາລປຸຖຸຊ຺ຊໂນ, ຕີຓິ ສຕ຺ຕິສຕານິ ວິຍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓໍ, ອາຄຸຈາຣິໍ ປຸຣິສໍ ‘‘ຕີຫິ ສຕ຺ຕິສເຕຫິ ຫນຖາ’’ຕິ ຣຎ຺ຎາ ອາຓຕ຺ຕກາໂລ ວິຍ ກມ຺ມຣຎ຺ຎາ ວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິຕປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປກ຺ຂິປນກາໂລ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຕີຓິ ສຕ຺ຕິສຕານິ ວິຍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓໍ, ສຕ຺ຕີສຸ ປນ ທຸກ຺ຂໍ ນຕ຺ຖິ, ສຕ຺ຕີຫິ ປຫຏວຓມູລກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ເອວເມວ ປຏິສນ຺ຘິຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ນຕ຺ຖິ, ທິນ຺ນາຍ ປນ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ປວຕ຺ເຕ ວິປາກທຸກ຺ຂໍ ສຕ຺ຕິປຫຏວຓມູລກໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິຍ ໂຫຕິ.

ປຣິຎ຺ຎາເຕຕິ ຕີເຫວ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຎ຺ຎາເຕ. ອິຘາປິ ປຣິຎ຺ຎາໂຍຊນາ ຜສ຺ສາຫາເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ນາມຣູປນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປໍ. ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິຎ຺ຫິ ປຣິຎ຺ຎາເຕ ຕໍ ປຣິຎ຺ຎາຕເມວ ໂຫຕິ ຕມ຺ມູລກຕ຺ຕາ ສຫຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ. ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓາຫາຣວເສນປິ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ເທສນາ ກຖິຕາຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖາຫາໂຣ. ຕຕິຍໍ.

໔. ອຕ຺ຖິຣາຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຣາໂຄຕິອາທີນິ ໂລຠສ຺ເສວ ນາມານິ. ໂສ ຫິ ຣຎ຺ຊນວເສນ ຣາໂຄ, ນນ຺ທນວເສນ ນນ຺ທີ, ຕຓ຺ຫາຍນວເສນ ຕຓ຺ຫາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຣູຬ຺ຫນ຺ຕິ ກມ຺ມໍ ຊວາເປຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິອາກຑ຺ຒນສມຕ຺ຖຕາຍ ປຕິຏ຺ຐິຕຎ຺ເຈວ ວິຣູຬ຺ຫຎ຺ຈ. ຍຕ຺ຖາຕິ ເຕຠູມກວຏ຺ເຏ ຠຸມ຺ມໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ວາ ປຸຣິມປຸຣິມປເທ ເອຕໍ ຠຸມ຺ມໍ. ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣານໍ ວຸທ຺ຘີຕິ ອິທໍ ອິມສ຺ມິໍ ວິປາກວຏ຺ເຏ ຐິຕສ຺ສ ອາຍຕິວຏ຺ຏເຫຕຸເກ ສງ຺ຂາເຣ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ຣຊກຈິຕ຺ຕກາຣາ ວິຍ ຫິ ສຫກມ຺ມສມ຺ຠາຣໍ ກມ຺ມໍ, ຜລກຠິຕ຺ຕິທຸສ຺ສປຏາ ວິຍ ເຕຠູມກວຏ຺ຏໍ. ຍຖາ ຣຊກຈິຕ຺ຕກາຣາ ປຣິສຸທ຺ເຘສຸ ຜລກາທີສຸ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ເອວເມວ ສສມ຺ຠາຣກກມ຺ມໍ ຠເວສຸ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ອກຸສເລນ ຈິຕ຺ຕກາເຣນ ສມຸຏ຺ຐາປິຕໍ ຣູປໍ ວິຣູປໍ ໂຫຕິ ທຸສ຺ສຓ຺ຐິຕໍ ອມນາປໍ, ເອວເມວ ເອກຈ຺ໂຈ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ກໂຣຕິ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕໍ ຈກ຺ຂາທີນໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອທຕ຺ວາ ທຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ທຸສ຺ສຓ຺ຐິຕໍ ມາຕາປິຕູນມ຺ປິ ອມນາປໍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຍຖາ ປນ ກຸສເລນ ຈິຕ຺ຕກາເຣນ ສມຸຏ຺ຐາປິຕໍ ຣູປໍ ສຸຣູປໍ ໂຫຕິ ສຸສຓ຺ຐິຕໍ ມນາປໍ, ເອວເມວ ເອກຈ຺ໂຈ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ກໂຣຕິ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕໍ ຈກ຺ຂາທີນໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓໍ ສຸສຓ຺ຐິຕໍ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ວິຍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອາຫາຣໍ ວິຎ຺ຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາຫາຣນາມຣູປານໍ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກ ສນ຺ຘິ, ວິປາກວິຘິໍ ນາມຣູເປນ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນາມຣູປສງ຺ຂາຣານໍ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກ ສນ຺ຘິ, ສງ຺ຂາຣານຎ຺ຈ ອາຍຕິຠວສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກ ສນ຺ຘີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກູຏາຄາຣນ຺ຕິ ເອກກຓ຺ຓິກໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ກຕໍ ອຄາຣໍ. ກູຏາຄາຣສາລາຕິ ທ຺ເວ ກຓ຺ຓິເກ ຄເຫຕ຺ວາ ກຕສາລາ. ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ຂີຓາສວສ຺ສ ກມ຺ມໍ ສູຣິຍຣສ຺ມິສມໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສູຣິຍຣສ຺ມິ ປນ ອຕ຺ຖິ, ສາ ເກວລໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຠາເວນ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາ ນາມ ຊາຕາ, ຂີຓາສວສ຺ສ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິຕາຍ ເອວ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ກາຍາທໂຍ ອຕ຺ຖິ, ເຕຫິ ປນ ກຕກມ຺ມໍ ກຸສລາກຸສລໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ກິຣິຍມຕ຺ເຕ ຐຕ຺ວາ ອວິປາກໍ ໂຫຕິ. ເອວມສ຺ສ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິຕາຍ ເອວ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐໍ ນາມ ຊາຕນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ນຄຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໕. ປຎ຺ຈເມ ນາມຣູເປ ໂຂ ສຕິ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສງ຺ຂາເຣສຸ ສຕິ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ສຕິ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣາ ຫິ ຕຕິໂຍ ຠໂວ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຍໍ ວິປສ຺ສນາ ນ ຆຏີຍຕິ. ມຫາປຸຣິໂສ ຫິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນປຎ຺ຈໂວກາຣວເສນ ອຠິນິວິຏ຺ໂຐຕິ.

ນນຸ ຈ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາເຣສຸ ອທິຏ຺ເຐສຸ ນ ສກ຺ກາ ພຸທ຺ເຘນ ຠວິຕຸນ຺ຕິ. ສຈ຺ຈໍ ນ ສກ຺ກາ, ອິມິນາ ປນ ເຕ ຠວອຸປາທານຕຓ຺ຫາວເສນ ທິຏ຺ຐາວ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ນາມ ໂຄຘໍ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ຕໍ ກູປໍ ປວິຏ຺ຐໍ ທິສ຺ວາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປວິຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ຂຓິຕ຺ວາ ໂຄຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ, ນ ປຣຠາຄໍ ຂເນຍ຺ຍ, ກສ຺ມາ? ກສ຺ສຈິ ນຕ຺ຖິຕາຍ. ເອວໍ ມຫາປຸຣິໂສປິ ໂຄຘໍ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ວິຍ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ຊຣາມຣຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ອິມສ຺ສ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ, ອິມສ຺ສ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ຍາວ ນາມຣູປຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສປິ ປຈ຺ຈຍໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎາຓເມວ ອທ຺ທສ. ຕໂຕ ‘‘ເອຕ຺ຕໂກ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠວວເສນ ສມ຺ມສນຈາໂຣ’’ຕິ ວິປສ຺ສນໍ ປຏິນິວຕ຺ເຕສິ, ປຣໂຕ ຕຸຈ຺ຉກູປສ຺ສ ອຠິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ວິຍ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣທ຺ວຍໍ ອຕ຺ຖິ, ຕເທຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວິປສ຺ສນາຍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ສມ຺ມສນູປຄໍ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ອຄ຺ຄເຫສິ.

ປຈ຺ຈຸທາວຕ຺ຕຕີຕິ ປຏິນິວຕ຺ຕຕິ. ກຕມໍ ປເນຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຈ຺ຈຸທາວຕ຺ຕຕີຕິ? ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ວິປສ຺ສນາວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ. ຕຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓໍ ປຈ຺ຈຍໂຕ ປຏິນິວຕ຺ຕຕິ, ວິປສ຺ສນາວິຎ຺ຎາຓໍ ອາຣມ຺ມຓໂຕ. ອຸຠຍມ຺ປິ ນາມຣູປໍ ນາຕິກ຺ກມຕິ, ນາມຣູປໂຕ ປຣໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຊາເຍຖ ວາຕິອາທີສຸ ວິຎ຺ຎາເຓ ນາມຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈເຍ ໂຫນ຺ເຕ, ນາມຣູເປ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈເຍ ໂຫນ຺ເຕ, ທ຺ວີສຸປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈເຍສຸ ໂຫນ຺ເຕສຸ ເອຕ຺ຕເກນ ຊາເຍຖ ວາ ອຸປປຊ຺ເຊຖ ວາ. ອິໂຕ ຫິ ປຣໍ ກິມຎ຺ຎໍ ຊາເຍຖ ວາ ອຸປປຊ຺ເຊຖ ວາ, ນນຸ ເອຕເທວ ຊາຍຕິ ຈ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຈາຕິ?

ເອວໍ ສທ຺ຘິໍ ອປຣາປຣຈຸຕິປຏິສນ຺ຘີຫິ ປຎ຺ຈ ປທານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ນິຍ຺ຍາເຕນ຺ໂຕ ຍທິທໍ ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ອນຸໂລມປຈ຺ຈຍາກາຣວເສນ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປມູລກໍ ອາຍຕິຊຣາມຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ອຎ຺ຊສນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອຸທ຺ຘາປວນ຺ຕນ຺ຕິ ອາປໂຕ ອຸຄ຺ຄຕຕ຺ຕາ ອຸທ຺ຘາປນ຺ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາເຣນ ປາກາຣວຕ຺ຖຸນາ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ຣມຓີຍນ຺ຕິ ສມນ຺ຕາ ຈຕຸນ຺ນໍ ທ຺ວາຣານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຈ ນານາຠຓ຺ຑານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຣມຓີຍໍ. ມາເປຫີຕິ ມຫາຊນໍ ເປເສຕ຺ວາ ວາສໍ ກາເຣຫິ. ມາເປຍ຺ຍາຕິ ວາສໍ ກາເຣຍ຺ຍ. ກາເຣນ຺ໂຕ ຈ ປຐມໍ ອຏ຺ຐາຣສ ມນຸສ຺ສໂກຏິໂຍ ເປເສຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ປຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນ ຕາວ ສມ຺ປຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອປຣານິ ປຎ຺ຈກຸລານິ ເປເສຍ຺ຍ. ປຸນ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນ ຕາວ ສມ຺ປຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອປຣານິ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສກຸລານິ ເປເສຍ຺ຍ. ປຸນ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນ ຕາວ ສມ຺ປຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອປຣານິ ຕິໍສ ກຸລານິ ເປເສຍ຺ຍ. ປຸນ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນ ຕາວ ສມ຺ປຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອປຣໍ ກຸລສຫສ຺ສໍ ເປເສຍ຺ຍ. ປຸນ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນ ຕາວ ສມ຺ປຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອປຣານິ ເອກາທສນຫຸຕານິ ກຸລານິ ເປເສຍ຺ຍ. ປຸນ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນ ຕາວ ສມ຺ປຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອປຣານິ ຈຕຸຣາສີຕິກຸລສຫສ຺ສານິ ເປເສຍ຺ຍ. ປຸນ ‘‘ສມ຺ປຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ກິໍ ວເທສິ? ມຫນ຺ຕໍ ນຄຣໍ ອສມ຺ພາຘໍ, ອິມິນາ ນເຍນ ກຸລານິ ເປເສຕ຺ວາ ນ ສກ຺ກາ ປູເຣຕຸໍ, ເຠຣິໍ ປນ ຈຣາເປຕ຺ວາ ‘ອມ຺ຫາກໍ ນຄຣໍ ອິມາຍ ຈ ອິມາຍ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ປນ຺ນໍ, ເຍ ຕຕ຺ຖ ວສິຕຸກາມາ, ຍຖາສຸຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ອິມຎ຺ຈິມຎ຺ຈ ປຣິຫາຣໍ ລຠິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ນຄຣສ຺ສ ເຈວ ວຓ຺ຓໍ ໂລກສ຺ສ ຈ ປຣິຫາຣລາຠໍ ໂຆສາເປຖາ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ໂສ ເອວໍ ກເຣຍ຺ຍ. ຕໂຕ ມນຸສ຺ສາ ນຄຣຄຸຓຎ຺ເຈວ ປຣິຫາຣລາຠຎ຺ຈ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ພທິສາຫິ ສໂມສຣິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປູເຣຍ຺ຍຸໍ. ຕໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ອິທ຺ຘຎ຺ເຈວ ອສ຺ສ ຜີຕຎ຺ຈ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຕທສ຺ສ ນຄຣໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ອິທ຺ຘຎ຺ເຈວ ຜີຕຎ຺ຈາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ອິທ຺ຘນ຺ຕິ ສມິທ຺ຘໍ ສຸຠິກ຺ຂໍ. ຜີຕນ຺ຕິ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ປຸປ຺ຜິຕໍ. ພາຫຸຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ພຫູຫິ ຎາຕພ຺ພໍ, ພຫຸຊນານໍ ຫິຕໍ ວາ. ‘‘ພຫຸຊນ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສນ຺ຕິ ມນຸສ຺ເສຫິ ອາກິຓ຺ຓໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຜຸຏ຺ຐໍ. ວຸຑ຺ຒິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕຎ຺ຈ, ເສຏ຺ຐຠາວຎ຺ເຈວ ວິປຸລຠາວຎ຺ຈ ປຕ຺ຕໍ, ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ອຄ຺ຄນຄຣໍ ຊາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ອຣຎ຺ຎປວເນ ຈຣມານປຸຣິໂສ ວິຍ ຫິ ທີປງ຺ກຣປາທມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປາຣມິໂຍ ປູຣຍມາໂນ ມຫາປຸຣິໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປຸພ຺ພເກຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ອນຸຍາຕມຄ຺ຄທສ຺ສນໍ ວິຍ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸປຸພ຺ເພນ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄສ຺ສ ທສ຺ສນໍ, ປຸຣິສສ຺ສ ຕໍ ເອກປທິກມຄ຺ຄໍ ອນຸຄຈ຺ຉໂຕ ອປຣຠາເຄ ມຫາມຄ຺ຄທສ຺ສນໍ ວິຍ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຣິວິປສ຺ສນາຍ ຈິຓ຺ຓນ຺ເຕ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄທສ຺ສນໍ, ປຸຣິສສ຺ສ ເຕເນວ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉໂຕ ປຸຣໂຕ ນຄຣທສ຺ສນໍ ວິຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ນິພ຺ພານນຄຣທສ຺ສນໍ, ພຫິນຄຣໍ ປເນຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎນ ທິຏ຺ຐໍ, ອຎ຺ເຎນ ມນຸສ຺ສວາສໍ ກຕໍ, ນິພ຺ພານນຄຣໍ ສຕ຺ຖາ ສຍເມວ ປສ຺ສິ, ສຍໍ ວາສມກາສິ. ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຈຕຸນ຺ນໍ ທ຺ວາຣານໍ ທິຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ທິຏ຺ຐກາໂລ, ຕສ຺ສ ຈຕູຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ນຄຣໍ ປວິຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ນິພ຺ພານໍ ປວິຏ຺ຐກາໂລ, ຕສ຺ສ ນຄຣພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຠຓ຺ຑວວຕ຺ຖານກາໂລ ວິຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓນ ປໂຣປຓ຺ຓາສກຸສລຘມ຺ມວວຕ຺ຖານກາໂລ. ນຄຣສ຺ສ ອຄາຣກຣຓຕ຺ຖໍ ກຸລປຣິເຍສນກາໂລ ວິຍ ສຕ຺ຖຸ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ເຕ ໂວໂລກນກາໂລ, ເຕນ ປຸຣິເສນ ຍາຈິຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ເອກໍ ມຫາກຸຏຸມ຺ພິກໍ ທິຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ຍາຈິຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣໍ ທິຏ຺ຐກາໂລ, ຣຎ຺ໂຎ ມຫາກຸຏຸມ຺ພິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ນຄຣວາສໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ປຫິຕກາໂລ ວິຍ ຠຄວໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐາຣສໂຍຊນມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມທິວເສ ພາຣາຓສິຍໍ ອິສິປຕນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ກາຍສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕກາໂລ, ມຫາກຸຏຸມ຺ພິເກນ ອຏ຺ຐາຣສ ປຸຣິສໂກຏິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ນຄຣໍ ອຊ຺ຌາວຸຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ຕຖາຄເຕນ ຘມ຺ມຈກ຺ເກ ປວຕ຺ຕິເຕ ເຖຣສ຺ສ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ພ຺ຣຫ຺ມໂກຏີຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິຕກາໂລ, ເອວໍ ນິພ຺ພານນຄຣໍ ປຐມໍ ອາວາສິຕໍ, ຕໂຕ ສມ຺ປຸຓ຺ຓໍ ນຄຣນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນ ຕາວາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈ ກຸລານິ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ຈຕຸຣາສີຕິກຸລສຫສ຺ສເປສນໍ ວິຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຎ຺ຈມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕາທີນິ ເທເສຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍສປມຸຂາ ປຎ຺ຈປຓ຺ຓາສ ກຸລປຸຕ຺ຕາ, ຕິໍສ ຠທ຺ທວຄ຺ຄິຍາ, ສຫສ຺ສປຸຣາຓຊຏິລາ, ພິມ຺ພິສາຣປມຸຂານິ ເອກາທສປຸຣິສນຫຸຕານິ, ຕິໂຣກຸຏ຺ຏານຸໂມທເນ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສານີຕິ ເອຕ຺ຕກສ຺ສ ຊນສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ນິພ຺ພານນຄຣໍ ເປສິຕກາໂລ, ອຖ ເຕນ ນເຍນ ນຄເຣ ອປູຣິຍມາເນ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ນຄຣສ຺ສ ວຓ຺ຓໂຆສນໍ ກຸລານໍ ປຣິຫາຣລາຠໂຆສນໍ ວິຍ ຈ ມາສສ຺ສ ອຏ຺ຐ ທິວເສ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖິການໍ ນິພ຺ພານວຓ຺ຓສ຺ສ ເຈວ ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕານໍ ຊາຕິກນ຺ຕາຣາທິນິຕ຺ຖຣຓານິສໍສສ຺ສ ຈ ໂຆສນໍ, ຕໂຕ ສພ຺ພທິສາຫິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ນຄຣສໂມສຣຓໍ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອນຸໂລມປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນານໍ ອປຣິມາຓານໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ນິພ຺ພານສໂມສຣຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປຸຣາຓໍ ມຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ. ອຍຎ຺ຫິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ປວາຣຓສຸຕ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໑໕) ອວຕ຺ຕມານກຏ຺ເຐນ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອວຬຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ‘‘ປຸຣາຓມຄ຺ໂຄ’’ຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫໍ ສກລສາສນໍ. ອິທ຺ຘນ຺ຕິ ຌານສ຺ສາເທນ ສມິທ຺ຘໍ ສຸຠິກ຺ຂໍ. ຜີຕນ຺ຕິ ອຠິຎ຺ຎາຠຣເຓຫິ ປຸປ຺ຜິຕໍ. ວິຕ຺ຖາຣິກນ຺ຕິ ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓໍ. ພາຫຸຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ພຫຸຊນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ. ຍາວ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ສຸປ຺ປກາສິຕນ຺ຕິ ຍາວ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຕ຺ຖິ, ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ສຸປ຺ປກາສິຕໍ ສຸເທສິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ສມ຺ມສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໖. ຉຏ຺ເຐ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ກສ຺ມາ ອາມນ຺ເຕສິ? ຍສ຺ມາສ຺ສ ສຸຂຸມາ ຕິລກ຺ຂຓາຫຕາ ຘມ຺ມເທສນາ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ຊນປເທ ມນຸສ຺ສາ ສເຫຕຸກາ ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ. ສິນິທ຺ຘານິ ກິເຣຕ຺ຖ ໂຠຊນານິ, ຕານິເສວໂຕ ຊນສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ວຑ຺ຒຕິ, ເຕ ຄມ຺ຠີຣໍ ຕິລກ຺ຂຓາຫຕໍ ຘມ຺ມກຖໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕເນວ ຠຄວາ ທີຆມຊ຺ຌິເມສຸ ມຫາສຕິປຏ຺ຐານານິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໒ ອາທໂຍ) ມຫານິທານໍ (ທີ. ນິ. ໒.໙໕ ອາທໂຍ), ອາເນຎ຺ຊສປ຺ປາຍໍ (ມ. ນິ. ໓.໖໖ ອາທໂຍ), ສໍຍຸຕ຺ຕເກ ຈູຬນິທານາທິສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວມາທີນິ ອຎ຺ຎານິ ຄມ຺ຠີຣານິ ສຸຕ຺ຕານິ ຕຕ຺ເຖວ ກເຖສິ. ສມ຺ມສຖ ໂນຕິ ສມ຺ມສຖ ນຸ. ອນ຺ຕຣໍ ສມ຺ມສນ຺ຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ປຈ຺ຈຍສມ຺ມສນໍ. ນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘສີຕິ ປຈ຺ຈຍາກາຣວເສນ ພ຺ຍາກາຣາເປຕຸກາມສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຕຖາ ອພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣວເສນ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຄເຫຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ.

ເອຕທໂວຈາຕິ ເທສນາ ຍຖານຸສນ຺ຘິໍ ນ ຄຕາ, ເທສນາຍ ຍຖານຸສນ຺ຘິຄມນຕ຺ຖໍ ເອຕທໂວຈ. ເຕນຫານນ຺ທ, ສຸຓາຖາຕິ ອິທໍ ເຕປິຏເກ ພຸທ຺ຘວຈເນ ອສມ຺ຠິນ຺ນປທໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຫິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຸປຘິນິທານນ຺ຕິ ຂນ຺ຘຸປຘິນິທານໍ. ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຸປຘີຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຊາຍຕິ. ນິວິສຕີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປວຕ຺ຕິວເສນ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ.

ຍໍ ໂຂ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປນ຺ຕິ ຍໍ ໂລກສ຺ມິໍ ປິຍສຠາວຎ຺ເຈວ ມຘຸຣສຠາວຎ຺ຈ. ຈກ຺ຂຸໍ ໂລເກຕິອາທີສຸ ໂລກສ຺ມິຎ຺ຫິ ຈກ຺ຂາທີສຸ ມມຕ຺ເຕນ ອຠິນິວິຏ຺ຐາ ສຕ຺ຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຈກ຺ຂຸໍ ອາທາສາທີສຸ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓານຸສາເຣນ ວິປ຺ປສນ຺ນປຎ຺ຈປສາທໍ ສຸວຓ຺ຓວິມາເນ ອຸຄ຺ຆາຏິຕມຓິສີຫປຎ຺ຊຣໍ ວິຍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ໂສຕໍ ຣຊຕປນາຬິກໍ ວິຍ ປາມງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ຈ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ຕຸງ຺ຄນາສາຕິ ລທ຺ຘໂວຫາຣໍ ຆານໍ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຐປິຕຫຣິຕາລວຏ຺ຏິໍ ວິຍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ຊິວ຺ຫໍ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລປຏລໍ ວິຍ ມຸທຸສິນິທ຺ຘມຘຸຣຣສທໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ກາຍໍ ສາລລຏ຺ຐິໍ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓໂຕຣຓໍ ວິຍ ຈ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ມນໍ ອຎ຺ເຎສໍ ມເນນ ອສທິສໍ ອຸຬາຣໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ.

ນິຈ຺ຈໂຕ ອທ຺ທກ຺ຂຸນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອທ຺ທສໍສຸ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນ ປຣິມຸຈ຺ຈິໍສຸ ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ສກລສ຺ມາປິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂາ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈິໍສຸ. ທກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ. ອາປານີຍກໍໂສຕິ ສຣກສ຺ສ ນາມໍ. ຍສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ອາປໍ ປິວນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາປານີໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາປານີໂຍ ຈ ໂສ ກໍໂສ ຈາຕິ ອາປານີຍກໍໂສ. ສຸຣາມຓ຺ຑສຣກສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ‘‘ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ປນ ກໍເສ ຐິຕປານເມວ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ໂຕຕິ ຆມ຺ເມນ ອຠິຕຕ຺ໂຕ. ຆມ຺ມປເຣໂຕຕິ ຆມ຺ເມນ ຜຸຏ຺ໂຐ, ອນຸຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປິວໂຕ ຫິ ໂຂ ຕໍ ຉາເທສ຺ສຕີຕິ ປິວນ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ປານີຍໍ ວຓ຺ຓາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຣຸຈ຺ຈິສ຺ສຕິ, ສກລສຣີຣໍ ວາ ຜຣິຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐິໍ ອຸປ຺ປາທຍມານໍ ຐສ຺ສຕິ. ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາຕິ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ອາປານີຍກໍໂສ ວິຍ ຫິ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ຕປຸຣິໂສ ວິຍ ວຏ຺ຏນິສ຺ສິໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ, ອາປານີຍກໍເສນ ນິມນ຺ຕນປຸຣິໂສ ວິຍ ໂລເກ ປິຍຣູເປນ ສາຕຣູເປນ ອາຣມ຺ມເຓນ ນິມນ຺ຕກຊໂນ, ອາປານີຍກໍເສ ສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ອາປານກມນຸສ຺ໂສ ວິຍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາທິໂກ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ. ຍເຖວ ຫິ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອປໂລກິຕມນຸສ຺ໂສ ອາປານີຍກໍເສ ຄຸຓຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ອາໂຣເຈຕິ, ເອວເມວ ອາຈຣິໂຍ ວາ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ວາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ກເຖຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ອາປານີຍກໍສມ຺ຫິ ຄຸເຓ ຈ ອາທີນເວ ຈ ອາໂຣຈິເຕ ໂສ ປຸຣິໂສ ປິຍວຓ຺ຓາທິສມ຺ປທາຍເມວ ສຎ຺ຊາຕເວໂຄ ‘‘ສເຈ ມຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຈ຺ຉາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຫສາ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາຍ ຕໍ ປິວິຕ຺ວາ ມຣຓໍ ວາ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ, ຠິກ຺ຂຸ, ‘‘ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ທສ຺ສນາທິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໂສມນສ຺ສມຕ຺ຕເມວ ອສ຺ສາໂທ, ອາທີນໂວ ປນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິໂກ ພຫຸ ນານປ຺ປກາໂຣ, ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ’’ຕິ ເອວໍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ອານິສໍສຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ກເຖຕ຺ວາ – ‘‘ສມຓປຏິປທໍ ປຏິປຊ຺ຊ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ຠວ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ໂອວທິໂຕປິ ອສ຺ສາທພທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕາຍ ‘‘ສເຈ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ອາທີນໂວ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຈ຺ຉາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍ ອປສາເທຕ຺ວາ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີນິ ເຈວ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ປຫາຍ ໂລກາມິສກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາມຕາຍ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ຕໂຕ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ປູເຣນ຺ໂຕ ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທນາທິກາເລ ‘‘ໂຈໂຣ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ສິໂຕ ອິເຘວ ຫຕ຺ຖປາທາທິເຉທນໍ ປຕ຺ວາ ສມ຺ປຣາເຍ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸໂຠຕິ.

ປານີເຍນ ວາ ວິເນຕຸນ຺ຕິ ສີເຕນ ວາຣິນາ ຫຣິຕຸໍ. ທຘິມຓ຺ຑເກນາຕິ ທຘິມຓ຺ຑນມຕ຺ເຕນ. ຠຏ຺ຐໂລຓິກາຍາຕິ ສໂລເຓນ ສຕ຺ຕຸປານີເຍນ. ໂລຓໂສວີຣເກນາຕິ ສພ຺ພຘຎ຺ຎຜລກຬີຣາທີນິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂລຓໂສວີຣກໍ ນາມ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕນ.

ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ ປເນຕ຺ຖ – ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ຕປຸຣິໂສ ວິຍ ວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິຕກາເລ ໂຍຄາວຈໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປຏິສງ຺ຂາ ອາປານີຍກໍສໍ ປຫາຍ ປານີຍາທີຫິ ປິປາສສ຺ສ ວິໂນທນໍ ວິຍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ຉທ຺ວາຣາທີນິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕຜລາຘິຄໂມ, ປານີຍາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປານານິ ວິຍ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ, ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປິວິຕ຺ວາ ສຸຣາປິປາສິຕໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ສຸຂິໂນ ເຍນ ກາມໍ ຄມນໍ ວິຍ ຂີຓາສວສ຺ສ ຈຕຸມຄ຺ຄປານໍ ປິວິຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ອຄຕປຸພ຺ພໍ ນິພ຺ພານທິສໍ ຄມນກາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ນຬກລາປີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໗. ສຕ຺ຕເມ ກິນ຺ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສຕິ ກສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉຕິ? ‘‘ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐ ກຖໍ ນຸ ໂຂ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເຖຣສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍຊານນຕ຺ຖໍ. ອປິຈ ອຕີເຕ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ວິນິຈ຺ຉຍິໍສູຕິ ອນາຄເຕ ຠິກ຺ຂູ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີຕິປິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອິທາເນວ ໂຂ ມຍນ຺ຕິ ອິທໍ ເຖໂຣ ຍສ຺ສ ນາມຣູປສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເທວ ນາມຣູປໍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຫ. ນຬກລາປິໂຍຕິ ອິຘ ປນ ອຍກລາປາທິວເສນ ອຸປມໍ ອນາຫຣິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຓນາມຣູປານໍ ອພລທຸພ຺ພລຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຍໍ ອຸປມາ ອາຠຕາ.

ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຕເກ ຐາເນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນປຎ຺ຈໂວກາຣຠວວເສນ ເທສນາ ກຖິຕາ. ຉຕ຺ຕິໍສາຍ ວຕ຺ຖູຫີຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕສຸ ທ຺ວາທສສຸ ປເທສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວເສນ ຉຕ຺ຕິໍສາຍ ກາຣເຓຫິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐໂມ ຘມ຺ມກຖິກຄຸໂຓ, ທຸຕິຍາ ປຏິປຕ຺ຕິ, ຕຕິຍໍ ປຏິປຕ຺ຕິຜລໍ. ຕຕ຺ຖ ປຐມນເຍນ ເທສນາສມ຺ປຕ຺ຕິ ກຖິຕາ, ທຸຕິເຍນ ເສກ຺ຂຠູມິ, ຕຕິເຍນ ອເສກ຺ຂຠູມີຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ໂກສມ຺ພິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໘. ອຏ຺ຐເມ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວາຕິ ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ປຣສ຺ສ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ຍໍ ເອສ ຠຓຕິ, ຕໍ ຠູຕນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອປຣສ຺ສ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ຍໍ ກາຣຓໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ຣຸຈິຍາ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອໂກ ‘‘ຈິຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວໍ ອນຸສ຺ສໂວ ອຕ຺ຖິ, ຠູຕເມຕ’’ນ຺ຕິ ອນຸສ຺ສເວນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິຕກ຺ກຍໂຕ ເອກໍ ກາຣຓໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ໂສ ‘‘ອຕ຺ເຖຕ’’ນ຺ຕິ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ເກນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອປຣສ຺ສ ຈິນ຺ຕຍໂຕ ເອກາ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຍາຍສ຺ສ ຕໍ ກາຣຓໍ ນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ຂມຕິ, ໂສ ‘‘ອຕ຺ເຖຕ’’ນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຖໂຣ ປນ ປຎ຺ຈປິ ເອຕານິ ກາຣຓານິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈກ຺ຂຎາເຓນ ປຏິວິທ຺ຘຠາວໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ, ອາວຸໂສ ມຸສິລ, ສທ຺ຘາຍາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວາຕິ ສທ຺ຘາທີນິ ກາຣຓານິ ຐເປຕ຺ວາ, ວິນາ ເອເຕຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານໍ.

ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສີຕິ ເຖໂຣ ຂີຓາສໂວ, ອຫໍ ປນ ຂີຓາສໂວຕິ ວາ ນ ວາຕິ ວາ ອວຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີເຍວ ອໂຫສິ. ອາຍສ຺ມາ ນາຣໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປວິຏ຺ຐໍ ເອຕທໂວຈາຕິ ກສ຺ມາ ອໂວຈ? ໂສ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠວນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານໍ ນາມາຕິ ເສເຂຫິປິ ຊານິຕພ຺ໂພ ປຎ຺ໂຫ ເອສ, ອຍໍ ປນ ເຖໂຣ ອິມໍ ເຖຣໍ ອເສຂຠູມິຍາ ກາເຣຕິ, ອິມໍ ຐານໍ ຊານາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອຕໍ ອໂວຈ.

ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ສຸຏ຺ຐຸ ທິຏ຺ຐໍ. ນ ຈມ຺ຫິ ອຣຫນ຺ຕິ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄ ຐິຕຕ຺ຕາ ອຣຫໍ ນ ໂຫມີຕິ ທີເປຕິ. ຍໍ ປນສ຺ສ ອິທານິ ‘‘ຠວນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ຎາຓໍ, ຕໍ ເອກູນວີສຕິຍາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓຫິ ວິມຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ. ອຸທປາໂນຕິ ວີສຕິໍສຫຕ຺ຖຄມ຺ຠີໂຣ ປານີຍກູໂປ. ອຸທກວາຣໂກຕິ ອຸທກອຸສ຺ສິຎ຺ຈນວາຣໂກ. ອຸທກນ຺ຕິ ຫິ ໂຂ ຎາຓໍ ອສ຺ສາຕິ ຕີເຣ ຐິຕສ຺ສ ໂອໂລກຍໂຕ ເອວໍ ຎາຓໍ ຠເວຍ຺ຍ. ນ ຈ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາຕິ ອຸທກໍ ປນ ນີຫຣິຕ຺ວາ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ. ອຸທປາເນ ອຸທກທສ຺ສນໍ ວິຍ ຫິ ອນາຄາມິໂນ ນິພ຺ພານທສ຺ສນໍ, ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ຕປຸຣິໂສ ວິຍ ອນາຄາມີ, ອຸທກວາຣໂກ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ, ຍຖາ ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ຕປຸຣິໂສ ອຸທປາເນ ອຸທກໍ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ອນາຄາມີ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓນ ‘‘ອຸປຣິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມໂຍ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຊານາຕິ. ຍຖາ ປນ ໂສ ປຸຣິໂສ ອຸທກວາຣກສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ ອຸທກໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ກາເຍນ ຜຸສິຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ເອວໍ ອນາຄາມີ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ອຸປຍນ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໙. ນວເມ ອຸປຍນ຺ໂຕຕິ ອຸທກວຑ຺ຒນສມເຍ ອຸປຣິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ມຫານທິໂຍຕິ ຄງ຺ຄາຍມຸນາທິກາ ມຫາສຣິຕາໂຍ. ອຸປຍາເປຕີຕິ ອຸປຣິ ຍາເປຕິ, ວຑ຺ເຒຕິ ປູເຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຊ຺ຊາ ອຸປຍນ຺ຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາ ອຸປຣິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ກຸຓນ຺ຕີ. ສງ຺ຂາເຣ ອຸປຍາເປຕີຕິ ສງ຺ຂາເຣ ອຸປຣິ ຍາເປຕິ ວຑ຺ເຒຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພປເທສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປຍນ຺ໂຕຕິ ອປຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂອສຣນ຺ໂຕ. ອວິຊ຺ຊາ ອປຍນ຺ຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາ ອປຄຈ຺ຉມານາ ໂອສຣມານາ ອຸປຣິ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸຓນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຂາເຣ ອປຍາເປຕີຕິ ສງ຺ຂາເຣ ອປຄຈ຺ຉາເປຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພປເທສຸ. ນວມໍ.

໑໐. ສຸສິມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໐. ທສເມ ຄຣຸກໂຕຕິ ສພ຺ເພຫິ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ວິຍ ຈິຕ຺ເຕນ ຄຣຸກໂຕ. ມານິໂຕຕິ ມເນນ ປິຍາຍິໂຕ. ປູຊິໂຕຕິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍປູຊາຍ ປູຊິໂຕ. ອປຈິໂຕຕິ ນີຈວຸຕ຺ຕິກຣເຓນ ອປຈິໂຕ. ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຫິ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ ໂອຕຣນ຺ຕິ ມຄ຺ຄໍ ເທນ຺ຕິ, ອໍສກູຏໂຕ ສາຏກໍ ອປເນນ຺ຕິ, ອາສນໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ວນ຺ທນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂສ ເຕຫິ ອປຈິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ສຸສິໂມຕິ ເອວໍນາມໂກ ເວທງ຺ເຄສຸ ກຸສໂລ ປຓ຺ຑິຕປຣິພ຺ພາຊໂກ. ເອຫິ ຕ຺ວນ຺ຕິ ເຕສໍ ກິຣ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ນ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕາທີນິ ອາຄມ຺ມ ລາຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ, ກວິເສຏ຺ໂຐ ປເນສ ອຸຕ຺ຕມກວິຕາຍ ສາວການໍ ຄນ຺ຖໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເທຕິ, ຕໍ ເຕ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ອຸປນິສິນ຺ນກຖມ຺ປິ ອນຸໂມທນມ຺ປິ ສຣຠຎ຺ຎມ຺ປີຕິ ເອວມາທີນິ ກເຖນ຺ຕິ, ເຕ ເຕສໍ ປສນ຺ນາ ລາຠໍ ອຸປສໍຫຣນ຺ຕິ. ສເຈ ມຍໍ ຍໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຊານາຕິ, ຕໂຕ ໂຖກໍ ຊາເນຍ຺ຍາມ, ອຕ຺ຕໂນ ສມຍໍ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຍມ຺ປິ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ກເຖຍ຺ຍາມ, ຕໂຕ ເອເຕຫິ ລາຠິຕຣາ ຠເວຍ຺ຍາມ. ໂກ ນຸ ໂຂ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຂິປ຺ປເມວ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຕ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ສຸສິໂມ ປຏິພໂລ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ.

ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ກສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມິ? ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ, ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຫໍ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຂິປ຺ປໍ ລທ຺ຘຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຄຣຸ ເຕຊຸສ຺ສໂທ ນິຍມມນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ນ ສກ຺ກາ ອກາເລ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ, ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ຂຕ຺ຕິຍາທໂຍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ສມເຍ ນ ສກ຺ກາ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ. ສາວເກສຸປິສ຺ສ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ມຫາປຎ຺ໂຎ ວິປສ຺ສນາລກ຺ຂຓມ຺ຫິ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ, ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ສມາຘິລກ຺ຂຓສ຺ມິໍ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ, ມຫາກສ຺ສໂປ ຘຸຕງ຺ຄຘເຣສຸ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸເກສຸ, ປຸຓ຺ໂຓ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມກຖິເກສຸ, ອຸປາລິຕ຺ເຖໂຣ ວິນຍຘເຣສຸ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ, ອຍໍ ປນ ອານນ຺ໂທ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຕິປິຏກຘໂຣ, ສຕ຺ຖາປິສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກຖິຕໍ ຘມ຺ມໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ, ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ວຣານໍ ລາຠີ, ຈຕູຫິ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຕສ຺ສ ສມີປໍ ຄໂຕ ຂິປ຺ປໍ ຘມ຺ມໍ ລທ຺ຘຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ກສ຺ມາ ສຍໍ ອປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ? ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ຕິຕ຺ຖິຍສມເຍ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ‘ອຫໍ ສຕ຺ຖາ’ຕິ ປຏິຊານນ຺ໂຕ ຈຣຕິ, ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສາສນສ຺ສ ອລາຠາຍປິ ປຣິສກ຺ເກຍ຺ຍ. ນ ໂຂ ປນສ຺ສາຫໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອາຊານາມິ, ສຕ຺ຖາ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ອາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ເຕນຫານນ຺ທ, ສຸສິມໍ ປພ຺ພາເຊຖາຕິ ສຕ຺ຖາ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕິຕ຺ຖິຍສມເຍ ‘ອຫໍ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ສຕ຺ຖາ’ຕິ ປຏິຊານມາໂນ ຈຣຕິ, ‘ອິຘ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ ອິຈ຺ຉາມີ’ຕິ ກິຣ ວທຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຍິ ປສນ຺ໂນ, ອຸທາຫຸ ມຍ຺ຫໍ ສາວເກສຸ, ອຸທາຫຸ ມຍ຺ຫໍ ວາ ມມ ສາວການໍ ວາ ຘມ຺ມກຖາຍ ປສນ຺ໂນ’’ຕິ? ອຖສ຺ສ ເອກຏ຺ຐາເນປິ ປສາທາຠາວໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ມມ ສາສເນ ຘມ຺ມໍ ເຖເນສ຺ສາມີຕິ ປພ຺ພຊຕິ. ອິຕິສ຺ສ ອາຄມນໍ ອປຣິສຸທ຺ຘໍ; ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ກີທິສາ’’ຕິ? ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ‘ຘມ຺ມໍ ເຖເນສ຺ສາມີ’ຕິ ປພ຺ພຊຕິ, ກຕິປາເຫເນວ ປນ ຆເຏຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ເຕນຫານນ຺ທ, ສຸສິມໍ ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິ ອາຫ.

ອຎ຺ຎາ ພ຺ຍາກຕາ ໂຫຕີຕິ ເຕ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕມາສໍ ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອນ຺ໂຕເຕມາເສ ຆເຏນ຺ຕາ ວາຍມນ຺ຕາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຏິລຠິໍສຸ. ເຕ ‘‘ປຏິລທ຺ຘຄຸຓໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສ຺ສາມາ’’ຕິ ປວາຣິຕປວາຣຓາ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິລທ຺ຘຄຸຓໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎາຕິ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ນາມໍ. ພ຺ຍາກຕາຕິ ອາໂຣຈິຕາ. ອສ຺ໂສສີຕິ ໂສ ກິຣ ໂອຫິຕໂສໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຕໍ ຕໍ ກຖໍ ສຸຓິຕຸກາໂມ. ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ກສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມິ? ຕໍ ກິຣສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຎ຺ຎາ ນາມ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປຣມປ຺ປມາຓໍ ສາຣຠູຕາ ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐິ ມຎ຺ເຎ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມິ.

ອເນກວິຫິຕນ຺ຕິ ອເນກວິຘໍ. ອິທ຺ຘິວິຘນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິໂກຏ຺ຐາສໍ. ອາວິຠາວໍ ຕິໂຣຠາວນ຺ຕິ ອາວິຠາວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິໂຣຠາວໍ, ຕິໂຣຠາວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາວິຠາວໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຖາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕິໂຣກຸຏ຺ຏນ຺ຕິ ປຣກຸຏ຺ຏໍ. ອິຕຣປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນຎ຺ຈ ນິມຸຊ຺ຊນຎ຺ຈ. ປລ຺ລງ຺ເກນາຕິ ປລ຺ລງ຺ກພນ຺ຘເນນ. ກມຖາຕິ ນິສີທິຕຸໍ ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ວາ ສກ຺ໂກຖາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ? ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓຕິ ປກ຺ຂຍຸຕ຺ໂຕ ສກຸໂຓ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ອິມສ຺ສ ອິທ຺ຘິວິຘສ຺ສ, ອິໂຕ ປເຣສໍ ທິພ຺ພໂສຕາທີນຎ຺ຈ ວຓ຺ຓນານໂຍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ສນ຺ຕາ ວິໂມກ຺ຂາຕິ ອງ຺ຄສນ຺ຕຕາຍ ເຈວ ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕາຍ ຈ ສນ຺ຕາ ອາຣຸປ຺ປວິໂມກ຺ຂາ. ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາຕິ ນາມກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ປຏິລຠິຕ຺ວາ. ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕາ ໂຂ ມຍໍ, ອາວຸໂສຕິ, ອາວຸໂສ, ມຍໍ ນິຊ຺ຌານກາ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກາ ປຎ຺ຎາມຕ຺ເຕເນວ ວິມຸຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອາຊາເນຍ຺ຍາສິ ວາ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ສຸສິມ, ນ ວາ ຕ຺ວໍ ອາຊາເນຍ຺ຍາສີຕິ ກສ຺ມາ ເອວມາຫໍສຸ? ເອວໍ ກິຣ ເນສໍ ອໂຫສິ – ‘‘ມຍໍ ອິມສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມ, ທສພລໍ ປນ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນິກ຺ກງ຺ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ, ຕໍ ປຐມຕຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ນິພ຺ພາເນ ຎາຓນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ຈິຓ຺ຓນ຺ເຕ ປວຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓໍ, ຕໍ ປຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ເອວມາຫ.

ອາຊາເນຍ຺ຍາສິ ວາຕິອາທິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ວິນາປິ ສມາຘິໍ ເອວໍ ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອິທຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສຸສິມ, ມຄ຺ໂຄ ວາ ຜລໍ ວາ ນ ສມາຘິນິສ຺ສນ຺ໂທ, ນ ສມາຘິອານິສໍໂສ, ນ ສມາຘິສ຺ສ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ, ວິປສ຺ສນາຍ ປເນໂສ ນິສ຺ສນ຺ໂທ, ວິປສ຺ສນາຍ ອານິສໍໂສ, ວິປສ຺ສນາຍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຊາເນຍ຺ຍາສິ ວາ ຕ຺ວໍ, ນ ວາ ຕ຺ວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ອຖ ໂຂ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ ປຸພ຺ເພ, ປຈ຺ຉາ ນິພ຺ພາເນ ຎາຓນ຺ຕິ.

ອິທານິສ຺ສ ປຏິເວຘຠພ຺ພຕໍ ຎຕ຺ວາ ເຕປຣິວຏ຺ຏໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສຸສິມ? ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາຕິອາທິມາຫ? ເຕ ປຣິວຏ຺ຏເທສນາວສາເນ ປນ ເຖໂຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ອິທານິສ຺ສ ອນຸໂຍຄໍ ອາໂຣເປນ຺ໂຕ ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ, ສຸສິມ, ປສ຺ສສີຕິອາທິມາຫ. ອປິ ປນ ຕ຺ວໍ, ສຸສິມາຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ອາຣຠິ? ນິຊ຺ຌານການໍ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກຠິກ຺ຂູນໍ ປາກຏກຣຓຕ຺ຖໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ນ ເກວລໍ ຕ຺ວເມວ ນິຊ຺ຌານໂກ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ, ເອເຕປິ ຠິກ຺ຂູ ເອວຣູປາເຍວາຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາກຏເມວາຕິ. ທສມໍ.

ມຫາວຄ຺ໂຄ ສຕ຺ຕໂມ.