໑. ອສ຺ສຸຕວາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໑. ມຫາວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ອສ຺ສຸຕວາຕິ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນປຈ຺ຈຍາກາຣສຕິປຏ຺ຐານາທີສຸ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາວິນິຈ຺ຉຍຣຫິໂຕ. ປຸຖຸຊ຺ຊໂນຕິ ປຸຖູນໍ ນານປ຺ປກາຣານໍ ກິເລສາທີນໍ ຊນນາທິກາຣເຓຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ປຸຖຸ ກິເລເສ ຊເນນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ອປິຈ ປຸຖູນໍ ຄຓນປຖມຕີຕານໍ ອຣິຍຘມ຺ມປຣມ຺ມຸຂານໍ ນີຈຘມ຺ມສມາຈາຣານໍ ຊນານໍ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາປິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ, ປຸຖຸ ວາ ອຍໍ ວິສຸໍເຍວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ, ວິສໍສຏ຺ໂຐ ສີລສຸຕາທິຄຸຓຍຸຕ຺ເຕຫິ ອຣິເຍຫິ ຊໂນຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ເອວເມເຕຫິ ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ ທ຺ວີຫິປິ ປເທຫິ ເຍ ເຕ –

‘‘ທຸເວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວຸຕ຺ຕາ, ພຸທ຺ເຘນາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ;

ອນ຺ໂຘ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ເອໂກ, ກລ຺ຍາເຓໂກ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ. (ມຫານິ. ໙໔); –

ທ຺ເວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຄຫິໂຕ. ອິມສ຺ມິນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈກ຺ຂກາຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ຈາຕຸມຫາຠູຕິກສ຺ມິນ຺ຕິ ຈຕຸມຫາຠູຕກາເຍ ຈຕຸມຫາຠູເຕຫິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ຈຕຸມຫາຠູຕມເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ເຐຍ຺ຍ. ວິຣຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ນ ຣຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ວິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາຕິ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາໂມ ຠເວຍ຺ຍ. ອາຈໂຍຕິ ວຸຑ຺ຒິ. ອປຈໂຍຕິ ປຣິຫານິ. ອາທານນ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ນິກ຺ເຂປນນ຺ຕິ ເຠໂທ.

ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຸຑ຺ຒິຫານິນິພ຺ພຕ຺ຕິເຠທາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍກາຣຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ຠຄວາ ຈາຕຸມຫາຠູຕິເກ ກາເຍ ຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕຣູປໍ ກຕ຺ວາ ອຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຣູປໍ ກໂຣຕິ. ກສ຺ມາ? ເຕສຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຣູປສ຺ມິໍ ຄາໂຫ ພລວາ ອຘິມຕ຺ໂຕ, ເຕນ ເຕສໍ ຣູເປ ຄາຫສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພຣູປຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນິກ຺ກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ອຣູເປ ປຕິຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ເອວມາຫ.

ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ມນາຍຕນສ຺ເສວ ນາມໍ. ຕຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕວຕ຺ຖຸຕາຍ ຈິຕ຺ຕໂຄຈຣຕາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມຈິຕ຺ຕຕາຍ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ, ມນນຏ຺ເຐນ ມໂນ, ວິຊານນຏ຺ເຐນ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນາລນ຺ຕິ ນ ສມຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ໂຌສິຕນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ. ມມາຍິຕນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາມມຕ຺ເຕນ ມມ ອິທນ຺ຕິ ຄຫິຕໍ. ປຣາມຏ຺ຐນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ ປຣາມສິຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ. ເອຕໍ ມມາຕິ ຕຓ຺ຫາຄາໂຫ, ເຕນ ອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕໍ ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ. ເອໂສຫມສ຺ມີຕິ ມານຄາໂຫ, ເຕນ ນວ ມານາ ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ທິຏ຺ຐິຄາໂຫ, ເຕນ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເອວໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ມາ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕຸໍ ນ ສມຕ຺ໂຖ.

ວຣໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ອາຫ? ປຐມຎ຺ຫິ ເຕນ ຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕຣູປໍ ກຕໍ, ອຣູປໍ ຍຸຕ຺ຕຣູປໍ, ອຖ ‘‘ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຣູປໂຕ ຄາໂຫ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຣູປໍ ຄໂຕ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕຸໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ຕາຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ຠິຍ຺ໂຍປີຕິ ວສ຺ສສຕໂຕ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ. ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ເອວມາຫ? ກິໍ ອຕິເຣກວສ຺ສສຕໍ ຕິຏ຺ຐມານໍ ຣູປໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ? ນນຸ ປຐມວເຍ ປວຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ມຊ຺ຌິມວຍໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ມຊ຺ຌິມວເຍ ປວຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉິມວຍໍ, ປຸເຣຠຕ຺ເຕ ປວຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ປວຕ຺ຕໍ ປຐມຍາມໍ, ປຐມຍາເມ ປວຕ຺ຕໍ ມຊ຺ຌິມຍາມໍ, ມຊ຺ຌິມຍາເມ ປວຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉິມຍາມໍ ນ ປາປຸຓາຕິ? ຕຖາ ຄມເນ ປວຕ຺ຕໍ ຐານໍ, ຐາເນ ປວຕ຺ຕໍ ນິສຊ຺ຊໍ, ນິສຊ຺ຊາຍ ປວຕ຺ຕໍ ສຍນໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ເອກອິຣິຍາປເຖປິ ປາທສ຺ສ ອຸທ຺ຘຣເຓ ປວຕ຺ຕໍ ອຕິຫຣຓໍ, ອຕິຫຣເຓ ປວຕ຺ຕໍ ວີຕິຫຣຓໍ, ວີຕິຫຣເຓ ປວຕ຺ຕໍ ໂວສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ໂວສ຺ສຊ຺ຊເນ ປວຕ຺ຕໍ ສນ຺ນິກ຺ເຂປນໍ, ສນ຺ນິກ຺ເຂປເນ ປວຕ຺ຕໍ ສນ຺ນິຣຸຊ຺ຌນໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ໂອຘິ ໂອຘິ ປພ຺ພໍ ປພ຺ພໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຕກປາເລ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຕິລາ ວິຍ ປຏປຏາຍນ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ. ຍຖາ ປນ ປທີປສ຺ສ ຊລໂຕ ຊາຕາ ຕໍ ຕໍ ວຏ຺ຏິປ຺ປເທສໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຠິຊ຺ຊຕິ, ອຖ ຈ ປນ ປເວຓິສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຊລິໂຕ ປທີໂປຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວມິຘາປິ ປເວຓິວເສນ ອຍມ຺ປິ ກາໂຍ ເອວໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ວິຍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສິໂຕ.

ຣຕ຺ຕິຍາ ຈ ທິວສສ຺ສ ຈາຕິ ຣຕ຺ຕິມ຺ຫິ ຈ ທິວເສ ຈ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ເຫຕໍ ສາມິວຈນໍ. ອຎ຺ຎເທວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ຍໍ ຣຕ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຈ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎເທວ ທິວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອນຸປ຺ປນ຺ນເມວ ອຎ຺ຎໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເອວໍ ປນ ອຕ຺ໂຖ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ‘‘ຣຕ຺ຕິຍາ ຈ ທິວສສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ອິທໍ ປຸຣິມປເວຓິໂຕ ປຣິຕ຺ຕກໍ ປເວຓິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປເວຓິວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອກຣຕ຺ຕິໍ ປນ ເອກທິວສໍ ວາ ເອກເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຈ຺ຉຣາກ຺ຂເຓ ອເນການິ ຈິຕ຺ຕໂກຏິສຕສຫສ຺ສານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ມິລິນ຺ທປຎ຺ເຫ –

‘‘ວາຫສຕໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ວີຫີນໍ, ອຑ຺ຒຈູຬຎ຺ຈ ວາຫາ, ວີຫິສຕ຺ຕມ຺ພຓານິ, ທ຺ເວ ຈ ຕຸມ຺ພາ, ເອກຈ຺ຉຣາກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕ຺ຕກາ ວີຫີ ລກ຺ຂໍ ຐປີຍມານາ ປຣິກ຺ຂຍໍ ປຣິຍາທານໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ.

ປວເນຕິ ມຫາວເນ. ຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອິມິນາ ນ ໂສ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພສາຂໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຠູມິໍ ໂອຕຣຕິ. ອຖ ໂຂ ຕສ຺ມິໍ ມຫາວເນ ວິຈຣນ຺ໂຕ ຕໍ ຕໍ ສາຂໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕເຍວ ຈຣຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ອຣຎ຺ຎມຫາວນໍ ວິຍ ຫິ ອາຣມ຺ມຓວນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມິໍ ວເນ ວິຈຣຓມກ຺ກໂຏ ວິຍ ອາຣມ຺ມຓວເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຈິຕ຺ຕໍ. ສາຂາຄຫຓໍ ວິຍ ອາຣມ຺ມເຓ ລຸພ຺ຠນໍ. ຍຖາ ໂສ ອຣຎ຺ເຎ ວິຈຣນ຺ໂຕ ມກ຺ກໂຏ ຕໍ ຕໍ ສາຂໍ ປຫາຍ ຕໍ ຕໍ ສາຂໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວມິທໍ ອາຣມ຺ມຓວເນ ວິຈຣນ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ກທາຈິ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກທາຈິ ສທ຺ທາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ກທາຈິ ອຕີຕໍ, ກທາຈິ ອນາຄຕໍ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ, ຕຖາ ກທາຈິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ກທາຈິ ພາຫິຣໍ. ຍຖາ ຈ ໂສ ອຣຎ຺ເຎ ວິຈຣນ຺ໂຕ ມກ຺ກໂຏ ສາຂໍ ອລຠິຕ຺ວາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຠູມິຍໍ ນິສິນ຺ໂນຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ເອກໍ ປນ ປຓ຺ຓສາຂໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ນິສີທຕິ, ເອວເມວ ອາຣມ຺ມຓວເນ ວິຈຣນ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ເອກໍ ໂອລຸພ຺ຠາຣມ຺ມຓໍ ອລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເອກຊາຕິຍໍ ປນ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ປນ ຠຄວຕາ ຣູປໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຣູເປ ຄາໂຫ ປຕິຏ຺ຐາປິໂຕ, ອຣູປໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຣູເປ.

ອິທານິ ຕໍ ອຸຠຍໂຕ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕຸກາໂມ ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກຕິ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ອາສີວິສທຏ຺ຐູປມາຍ ທີເປຕພ຺ໂພ – ເອໂກ ກິຣ ປຸຣິໂສ ອາສີວິເສນ ທຏ຺ໂຐ, ອຖສ຺ສ ວິສໍ ຫຣິສ຺ສາມີຕິ ເຉໂກ ຠິສກ຺ໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວມນໍ ກາເຣຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ຄຣຸໂຬ, ອຸປຣິ ນາໂຄຕິ ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວິສໍ ອຸປຣິ ອາໂຣເປສິ. ໂສ ຍາວ ອກ຺ຂິປ຺ປເທສາ ອາຣຸຬ຺ຫຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຣໍ ອຠິຣຸຫິຕຸໍ ນ ທສ຺ສາມິ, ທຏ຺ຐຏ຺ຐາເນເຍວ ຐເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປຣິ ຄຣຸໂຬ, ເຫຏ຺ຐາ ນາໂຄຕິ ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກຓ຺ເຓ ຘຸເມຕ຺ວາ ທຓ຺ຑເກນ ປຫຣິຕ຺ວາ ວິສໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ທຏ຺ຐຏ຺ຐາເນເຍວ ຐເປສິ. ຕຕ຺ຣສ຺ສ ຐິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຄທເລເປນ ວິສໍ ນິມ຺ມເຖຕ຺ວາ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຸຂີ ໂຫຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຍນກາມໍ ປກ຺ກາມິ.

ຕຕ຺ຖ ອາສີວິເສນ ທຏ຺ຐສ຺ສ ກາເຍ ວິສປຕິຏ຺ຐານໍ ວິຍ ອິເມສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຣູເປ ອຘິມຕ຺ຕຄາຫກາໂລ, ເຉໂກ ຠິສກ຺ໂກ ວິຍ ຕຖາຄໂຕ, ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປຣິ ວິສສ຺ສ ອາໂຣປິຕກາໂລ ວິຍ ຕຖາຄເຕນ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຣູປໂຕ ຄາຫໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຣູເປ ປຕິຏ຺ຐາປິຕກາໂລ, ຍາວ ອກ຺ຂິປ຺ປເທສາ ອາຣຸຬ຺ຫວິສສ຺ສ ອຸປຣິ ອຠິຣຸຫິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ປຸນ ມນ຺ຕພເລນ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ທຏ຺ຐຏ຺ຐາເນເຍວ ຐປນໍ ວິຍ ສຕ຺ຖາຣາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຣູປໂຕ ຄາຫໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຣູເປ ປຕິຏ຺ຐາປິຕກາໂລ. ທຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ຐິຕສ຺ສ ວິສສ຺ສ ອຄທເລເປນ ນິມ຺ມຖນໍ ວິຍ ອຸຠຍໂຕ ຄາຫໍ ນີຫຣຓຕ຺ຖາຍ ອິມິສ຺ສາ ເທສນາຍ ອາຣທ຺ຘກາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພິນ຺ທໍ ວິຣຊ຺ຊຕີຕິ ອິມິນາ ມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ, ວິຣາຄາ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ຜລໍ, ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິນ຺ຕິອາທິນາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ. ປຐມໍ.