໑໐. ນິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໐. ທສເມ ກຸຣູສຸ ວິຫຣຕີຕິ ກຸຣູຕິ ເອວໍ ພຫຸວຈນວເສນ ລທ຺ຘໂວຫາເຣ ຊນປເທ ວິຫຣຕິ. ກມ຺ມາສຘມ຺ມໍ ນາມ ກຸຣູນໍ ນິຄໂມຕິ ເອວໍນາມໂກ ກຸຣູນໍ ນິຄໂມ, ຕໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຍສ຺ມາຕິ ປິຍວຈນເມຕໍ ຄຣຸວຈນເມຕໍ. ອານນ຺ໂທຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທີຕິ ຉ ນິສຊ຺ຊໂທເສ ວິວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ທກ຺ຂິຓຊາຓຸມຓ຺ຑລສ຺ສ ອຠິມຸຂຏ຺ຐາເນ ຉພ຺ພຓ຺ຓານໍ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມີນໍ ອນ຺ໂຕ ປວິສິຕ຺ວາ ປສນ຺ນລາຂາຣສໍ ວິຄາຫນ຺ໂຕ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓປຏໍ ປາຣຸປນ຺ໂຕ ວິຍ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລວິຕານມຊ຺ຌໍ ປວິສນ຺ໂຕ ວິຍ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ນິສີທິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທີ’’ຕິ.

ກາຍ ປນ ເວລາຍ ເກນ ກາຣເຓນ ອຍມາຍສ຺ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕຕິ? ສາຍນ຺ຫເວລາຍ ປຈ຺ຈຍາກາຣປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນກາຣເຓນ. ຕໍ ທິວສໍ ກິຣ ອຍມາຍສ຺ມາ ກຸລສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ຆຣທ຺ວາເຣ ຆຣທ຺ວາເຣ ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ກມ຺ມາສຘມ຺ມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຣິ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິຏ຺ເຐ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທິວາຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕສຸ ທິວາຏ຺ຐານໍ ປຏິສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈມ຺ມກ຺ຂຓ຺ຑໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ອຸທກຕຸມ຺ພໂຕ ອຸທເກນ ຫຕ຺ຖປາເທ ສີຕລໍ ກຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ອຖ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລວເສນ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣສິ. ໂສ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ຕໍ, ອນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາທິໍ, ອຸຠຍນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຊ຺ຌໍ, ມຊ຺ຌໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ ປາເປນ຺ໂຕ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ທ຺ວາທສປທໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ສມ຺ມສິ. ຕສ຺ເສວໍ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ວິຠູໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕານກຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ສພ຺ພພຸທ຺ເຘຫິ ຄມ຺ຠີໂຣ ເຈວ ຄມ຺ຠີຣາວຠາໂສ ຈາຕິ ກຖິໂຕ, ມຍ຺ຫໍ ໂຂ ປນ ປເທສຎາເຓ ຐິຕສ຺ສ ສາວກສ຺ສ ສໂຕ ອຸຕ຺ຕາໂນ ວິຍ ວິຠູໂຕ ປາກໂຏ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ມຍ຺ຫໍເຍວ ນຸ ໂຂ ເອສ ອຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ເຎສມ຺ປີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐານກາຣຓໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ຈມ຺ມກ຺ຂຓ຺ຑໍ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ອາທາຍ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສາຍນ຺ຫເວລາຍໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນກາຣເຓນ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ’’ຕິ.

ຍາວ ຄມ຺ຠີໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ຍາວສທ຺ໂທ ປມາຓາຕິກ຺ກເມ. ອຕິກ຺ກມ຺ມ ປມາຓໍ ຄມ຺ຠີໂຣ, ອຕິຄມ຺ຠີໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄມ຺ຠີຣາວຠາໂສຕິ ຄມ຺ຠີໂຣວ ຫຸຕ຺ວາ ອວຠາສຕິ, ທິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກຎ຺ຫິ ອຸຕ຺ຕານເມວ ຄມ຺ຠີຣາວຠາສໍ ໂຫຕິ ປູຕິປຓ຺ຓຣສວເສນ ກາຬວຓ຺ຓໍ ປຸຣາຓອຸທກໍ ວິຍ. ຕຎ຺ຫິ ຊາຓຸປ຺ປມາຓມ຺ປິ ສຕໂປຣິສໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ເອກໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ອຸຕ຺ຕານາວຠາສໍ ໂຫຕິ ມຓິຠາສໍ ວິປ຺ປສນ຺ນອຸທກໍ ວິຍ. ຕຎ຺ຫິ ສຕໂປຣິສມ຺ປິ ຊາຓຸປ຺ປມາຓໍ ວິຍ ຂາຍຕິ. ເອກໍ ອຸຕ຺ຕານໍ ອຸຕ຺ຕານາວຠາສໍ ໂຫຕິ ປາຕິອາທີສຸ ອຸທກໍ ວິຍ. ເອກໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ຄມ຺ຠີຣາວຠາສໍ ໂຫຕິ ສິເນຣຸປາທກມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ວິຍ. ເອວໍ ອຸທກເມວ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠຕິ. ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ ປເນຕໍ ນຕ຺ຖິ. ອຍຎ຺ຫິ ຄມ຺ຠີໂຣ ຈ ຄມ຺ຠີຣາວຠາໂສ ຈາຕິ ເອກເມວ ນາມໍ ລຠຕິ. ເອວຣູໂປ ສມາໂນປິ ອຖ ຈ ປນ ເມ ອຸຕ຺ຕານກຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ຂາຍຕິ, ຕທິທໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິມ຺ຫຍໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ນິສີທິ.

ຠຄວາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອານນ຺ໂທ ຠວຄ຺ຄຄຫຓາຍ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ສິເນຣຸໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມິຎ຺ຊໍ ນີຫຣິຕຸໍ ວາຍມມາໂນ ວິຍ ວິນາ ນາວາຍ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ຕຣິຕຸກາໂມ ວິຍ ປຖວິໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຖໂວຊໍ ຄເຫຕຸໍ ວາຍມມາໂນ ວິຍ ພຸທ຺ຘວິສຍໍ ປຎ຺ຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຕ຺ຕານຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ວທຕິ, ຫນ຺ທສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຠາວໍ ອາຈິກ຺ຂາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມາ ເຫວນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ມາ ເຫວນ຺ຕິ ຫ-ກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ມາ ຠຓີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ມາ ເຫວ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິທໍ ວຈນໍ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຸສ຺ສາເທນ຺ໂຕປິ ຠຓຕິ ອປສາເທນ຺ໂຕປິ. ຕຕ຺ຖ ອຸສ຺ສາເທນ຺ໂຕປີຕິ, ອານນ຺ທ, ຕ຺ວໍ ມຫາປຎ຺ໂຎ ວິສທຎາໂຓ, ເຕນ ເຕ ຄມ຺ຠີໂຣປິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ອຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ຂາຍຕິ, ອຎ຺ເຎສໍ ປເນສ ອຸຕ຺ຕານໂກຕິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ໂພ, ຄມ຺ຠີໂຣເຍວ ຈ ໂສ ຄມ຺ຠີຣາວຠາໂສ ຈ.

ຕຕ຺ຖ ຈຕສ຺ໂສ ອຸປມາ ວທນ຺ຕິ – ຉ ມາເສ ສຸໂຠຊນຣສປຸຏ຺ຐສ຺ສ ກິຣ ກຕໂຍຄສ຺ສ ມຫາມລ຺ລສ຺ສ ສມຊ຺ຊສມເຍ ກຕມລ຺ລປາສາຓປຣິຈຍສ຺ສ ຍຸທ຺ຘຠູມິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ມລ຺ລປາສາຓໍ ທສ຺ເສສຸໍ. ໂສ ‘‘ກິໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ມລ຺ລປາສາໂຓຕິ. ອາຫຣຖ ນນ຺ຕິ. ‘‘ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກຸຫິໍ ອິມສ຺ສ ຠາຣິຍຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ທ຺ເວ ປາສາເຓ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກີຬາຄຸເຬ ວິຍ ຂິປິຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ມລ຺ລສ຺ສ ມລ຺ລປາສາໂຓ ລຫຸໂກຕິ ນ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ລຫຸໂກຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຉ ມາເສ ສຸໂຠຊນຣສປຸຏ຺ໂຐ ມລ຺ໂລ ວິຍ ຫິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ. ຍຖາ ມລ຺ລສ຺ສ ມຫາພລຕາຍ ມລ຺ລປາສາໂຓ ລຫຸໂກ, ເອວໍ ເຖຣສ຺ສ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ໂສ ອຎ຺ເຎສໍ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ມຫາສມຸທ຺ເທ ຈ ຕິມິ ນາມ ມຫາມຈ຺ໂຉ ທ຺ວິໂຍຊນສຕິໂກ, ຕິມິງ຺ຄໂລ ຕິໂຍຊນສຕິໂກ, ຕິມິຣປິງ຺ຄໂລ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິໂກ, ອານນ຺ໂທ ຕິມິນນ຺ໂທ ອຊ຺ຌາໂຣໂຫ ມຫາຕິມີຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຍຊນສຫສ຺ສິກາ. ຕຕ຺ຖ ຕິມິຣປິງ຺ຄເລເນວ ທີເປນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ທກ຺ຂິຓກຓ຺ຓໍ ຈາເລນ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈໂຍຊນສເຕ ປເທເສ ອຸທກໍ ຈລຕິ, ຕຖາ ວາມກຓ຺ຓໍ, ຕຖາ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ, ຕຖາ ສີສໍ. ທ຺ເວ ປນ ກຓ຺ເຓ ຈາເລຕ຺ວາ ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ປຫຣິຕ຺ວາ ສີສໍ ອປຣາປຣໍ ກຕ຺ວາ ກີຬິຕຸໍ ອາຣທ຺ຘສ຺ສ ສຕ຺ຕຏ຺ຐໂຍຊນສເຕ ຐາເນ ຠາຊເນ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘເນ ອາໂຣປິຕໍ ວິຍ ອຸທກໍ ປກ຺ກຸຖຕິ. ໂຍຊນສຕມຕ຺ເຕ ປເທເສ ອຸທກໍ ປິຏ຺ຐິໍ ຉາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘‘ອຍໍ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ຄມ຺ຠີໂຣຕິ ວທນ຺ຕິ, ກຸຕສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕາ, ມຍໍ ປິຏ຺ຐິມຕ຺ຕຈ຺ຉາທນມ຺ປິ ອຸທກໍ ນ ລຠາມາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຍູປປນ຺ນສ຺ສ ຕິມິຣປິງ຺ຄລສ຺ສ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ຂຸທ຺ທກມຈ຺ຉານໍ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ເອວເມວ ຎາຓູປປນ຺ນສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສຸປຓ຺ຓຣາຊາ ຈ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕິໂກ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ທກ຺ຂິຓປກ຺ໂຂ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນິໂກ ໂຫຕິ, ຕຖາ ວາມປກ຺ໂຂ, ປິຎ຺ຉວຏ຺ຏິ ຈ ສຏ຺ຐິໂຍຊນິກາ, ຄີວາ ຕິໍສໂຍຊນິກາ, ມຸຂໍ ນວໂຍຊນໍ, ປາທາ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກາ, ຕສ຺ມິໍ ສຸປຓ຺ຓວາຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຣທ຺ເຘ ສຕ຺ຕຏ຺ຐໂຍຊນສຕໍ ຐານໍ ນປ຺ປໂຫຕິ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘‘ອຍໍ ອາກາໂສ ອນນ຺ໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ, ກຸຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຕາ, ມຍໍ ປກ຺ຂວາຕປ຺ປຕ຺ຖຣໂຓກາສມ຺ປິ ນ ລຠາມາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຍູປປນ຺ນສ຺ສ ສຸປຓ຺ຓຣຎ຺ໂຎ ອາກາໂສ ປຣິຕ຺ໂຕຕິ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ຂຸທ຺ທກປກ຺ຂີນໍ ປຣິຕ຺ໂຕຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ເອວເມວ ຎາຓູປປນ຺ນສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ຣາຫຸ ອສຸຣິນ຺ໂທ ປນ ປາທນ຺ຕໂຕ ຍາວ ເກສນ຺ຕາ ໂຍຊນານໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຫສ຺ສານິ ອຏ຺ຐ ຈ ສຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພາຫານໍ ອນ຺ຕເຣ ທ຺ວາທສໂຍຊນສຕິກໍ, ພຫລຕ຺ເຕນ ຉໂຍຊນສຕິກໍ, ຫຕ຺ຖປາທຕລານິ ຕິໂຍຊນສຕິການິ, ຕຖາ ມຸຂໍ, ເອກງ຺ຄຸລິປພ຺ພໍ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນໍ, ຕຖາ ຠມຸກນ຺ຕຣໍ, ນລາຏໍ ຕິໂຍຊນສຕິກໍ, ສີສໍ ນວໂຍຊນສຕິກໍ. ຕສ຺ສ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ໂອຕິຓ຺ຓສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣໍ ອຸທກໍ ຊາຓຸປ຺ປມາຓໍ ໂຫຕິ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘‘ອຍໍ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ຄມ຺ຠີໂຣຕິ ວທນ຺ຕິ. ກຸຕສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕາ? ມຍໍ ຊາຓຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸທກໍ ນ ລຠາມາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຍູປປນ຺ນສ຺ສ ຣາຫຸໂນ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເອວເມວ ຎາຓູປປນ຺ນສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວາ ມາ ເຫວໍ, ອານນ຺ທ, ມາ ເຫວໍ, ອານນ຺ທາຕິ ອາຫ.

ເຖຣສ຺ສ ຫິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ຄມ຺ຠີໂຣ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ປຸພ຺ພູປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕິຕ຺ຖວາເສນ ໂສຕາປນ຺ນຕາຍ ພຫຸສ຺ສຸຕຠາເວນາຕິ.

ອິໂຕ ກິຣ ສຕສຫສ຺ສິເມ ກປ຺ເປ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕສ຺ສ ຫໍສວຕີ ນາມ ນຄຣໍ ອໂຫສິ, ອານນ຺ໂທ ນາມ ຣາຊາ ປິຕາ, ສຸເມຘາ ນາມ ເທວີ ມາຕາ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕຣກຸມາໂຣ ນາມ ອໂຫສິ. ໂສ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕທິວເສ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຘານມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ, ‘‘ອເນກຊາຕິສໍສາຣ’’ນ຺ຕິ ອຸທານໍ ອຸທາເນຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ‘‘ປຖວິຍໍ ປາທໍ ຐເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາທໍ ອຠິນີຫຣິ. ອຖ ປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ປທຸມໍ ອຸຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ສ ຘຸຣປຕ຺ຕານິ ນວຸຕິຫຕ຺ຖານິ, ເກສຣໍ ຕິໍສຫຕ຺ຖໍ, ກຓ຺ຓິກາ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖາ, ນວຆຏປ຺ປມາຓາ ເຣຓຸ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ປນ ອຸພ຺ເພຘໂຕ ອຏ຺ຐປຎ຺ຎາສຫຕ຺ໂຖ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ອຸຠິນ຺ນໍ ພາຫານມນ຺ຕຣໍ ອຏ຺ຐາຣສຫຕ຺ຖໍ, ນລາຏໍ ປຎ຺ຈຫຕ຺ຖໍ, ຫຕ຺ຖປາທາ ເອກາທສຫຕ຺ຖາ. ຕສ຺ສ ເອກາທສຫຕ຺ເຖນ ປາເທນ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖາຍ ກຓ຺ຓິກາຍ ອກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ຕາຍ ນວຆຏປ຺ປມາຓາ ເຣຓຸ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຏ຺ຐປຎ຺ຎາສຫຕ຺ຖໍ ປເທສໍ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອກິຓ຺ຓມໂນສິລາຈຸຓ຺ຓໍ ວິຍ ປຈ຺ໂຈກິຓ຺ຓໍ. ຕທຸປາທາຍ ຠຄວາ ‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ’’ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ຕສ຺ສ ເທວິໂລ ຈ ສຸຊາໂຕ ຈ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ອເຫສຸໍ, ອມິຕາ ຈ ອສມາ ຈ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວິກາ, ສຸມໂນ ນາມ ອຸປຏ຺ຐາໂກ. ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ຠຄວາ ປິຕຸສງ຺ຄຫໍ ກຸຣຸມາໂນ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ຫໍສວຕິຍາ ຣາຊຘານິຍາ ວສຕິ.

ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ປນສ຺ສ ສຸມນກຸມາໂຣ ນາມ. ຕສ຺ສ ຣາຊາ ຫໍສວຕິໂຕ ວີສໂຍຊນສເຕ ໂຠຄໍ ອທາສິ. ໂສ ກທາຈິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຕຣຎ຺ຈ ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ປສ຺ສຕິ. ອເຖກທິວສໍ ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກຸປິໂຕ. ສຸມໂນ ຣຎ຺ໂຎ ສາສນໍ ເປເສສິ. ຣາຊາ ‘‘ຕ຺ວໍ ມຍາ, ຕາຕ, ກສ຺ມາ ຐປິໂຕ’’ຕິ ປຏິເປເສສິ. ໂສ ໂຈເຣ ວູປສເມຕ຺ວາ ‘‘ອຸປສນ຺ໂຕ, ເທວ, ຊນປໂທ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ເປເສສິ. ຣາຊາ ຕຸຏ຺ໂຐ ‘‘ສີຆໍ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ອມຈ຺ຈາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປິຕາ ຕຸຏ຺ໂຐ ສເຈ ເມ ວຣໍ ເທຕິ, ກິໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ? ອຖ ນໍ ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ຫຕ຺ຖິໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫຖ, ຊນປທໍ ຄຓ຺ຫຖ, ສຕ຺ຕຣຕນານິ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອປເຣ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປຖວິສ຺ສຣສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ, ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘນໍ ທຸລ຺ລຠໍ, ລທ຺ຘມ຺ປິ ເຈຕໍ ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ຄມນີຍໍ, ປຸຎ຺ຎເມວ ເອກໍ ອາທາຍ ຄມນີຍໍ, ຕສ຺ມາ ເທເວ ວຣໍ ທທມາເນ ເຕມາສໍ ປທຸມຸຕ຺ຕຣໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ວຣໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມຍ຺ຫໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕາ ນາມ, ມເມຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ປນ ອຸປ຺ປາທິຕໍ, ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປິຕຣາ ອາລິງ຺ເຄຕ຺ວາ, ມຕ຺ຖເກ ຈຸມ຺ພິຕ຺ວາ ‘‘ວຣໍ ເຕ, ປຸຕ຺ຕ, ເທມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວນ຺ຕໍ ເຕມາສໍ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ຊີວິຕໍ ອວຎ຺ຌໍ ກາຕຸໍ, ອິທໍ ເມ ວຣໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ນ ສກ຺ກາ, ຕາຕ, ອຎ຺ຎໍ ວເຣຫີຕິ. ເທວ, ຂຕ຺ຕິຍານໍ ນາມ ທ຺ເວກຖາ ນຕ຺ຖິ, ເອຕເມວ ເມ ເທຫິ, ນ ມມຎ຺ເຎນ ອຕ຺ໂຖຕິ. ຕາຕ, ພຸທ຺ຘານໍ ນາມ ຈິຕ຺ຕໍ ທຸຊ຺ຊານໍ, ສເຈ ຠຄວາ ນ ອິຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ມຍາ ທິນ຺ນມ຺ປິ ກິໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ? ‘‘ສາຘຸ, ເທວ, ອຫໍ ຠຄວໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິຫາຣໍ ຄໂຕ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ໂສ ມຓ຺ຑລມາເຬ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ເຕ ນໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຣາຊປຸຕ຺ຕ ກສ຺ມາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ? ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ, ທສ຺ເສຖ ເມ ຠຄວນ຺ຕນ຺ຕິ. ‘‘ນ ມຍໍ, ຣາຊປຸຕ຺ຕ, ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສຕ຺ຖາຣໍ ທຏ຺ຐຸໍ ລຠາມາ’’ຕິ. ໂກ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ລຠຕີຕິ? ສຸມນຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ຣາຊປຸຕ຺ຕາຕິ. ໂສ ‘‘ກຸຫິໍ ຠນ຺ເຕ ເຖໂຣ’’ຕິ? ເຖຣສ຺ສ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ປສ຺ສິຕຸໍ, ທສ຺ເສຖ ເມ ຠຄວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ເອຫິ, ຣາຊປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວເຓ ຐເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ອາຣຸຫິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ສຸມນ, ກສ຺ມາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອາຄໂຕຕິ. ເຕນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຫີຕິ. ເຖໂຣ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປສິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ອກາສິ, ‘‘ກທາ ອາຄໂຕສິ ຣາຊປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ? ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫສຸ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິຏ຺ເຐສຸ, ຠິກ຺ຂູ ປນ ‘‘ນ ມຍໍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ລຠາມາ’’ຕິ ມໍ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ປາເຫສຸໍ, ເຖໂຣ ປນ ເອກວຈເນເນວ ທສ຺ເສສິ, ເຖໂຣ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາສເນ ວລ຺ລໂຠ ມຎ຺ເຎຕິ. ອາມ, ຣາຊກຸມາຣ, ວລ຺ລໂຠ ເອສ ຠິກ຺ຂຸ ມຍ຺ຫໍ ສາສເນຕິ. ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘານໍ ສາສເນ ກິໍ ກຕ຺ວາ ວລ຺ລໂຠ ໂຫຕີຕິ? ທານໍ ທຕ຺ວາ ສີລໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ, ກຸມາຣາຕິ. ຠຄວາ ອຫມ຺ປິ ເຖໂຣ ວິຍ ພຸທ຺ຘສາສເນ ວລ຺ລໂຠ ໂຫຕຸກາໂມ, ເຕມາສໍ ເມ ວສ຺ສາວາສໍ ອຘິວາເສຖາຕິ. ຠຄວາ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ຄເຕນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ໂຂ, ຣາຊກຸມາຣ, ຕຖາຄຕາ ອຠິຣມນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ກຸມາໂຣ ‘‘ອຎ຺ຎາຕໍ ຠຄວາ, ອຎ຺ຎາຕໍ ສຸຄຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ – ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິມຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ກາເຣມິ, ມຍາ ເປສິເຕ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ທິນ຺ນາ ເມ, ເທວ, ຠຄວຕາ ປຏິຎ຺ຎາ, ມຍາ ປຫິເຕ ຕຸມ຺ເຫ ຠຄວນ຺ຕໍ ເປເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ປິຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວີສໂຍຊນສຕໍ ອທ຺ຘານໍ ຄໂຕ. ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນຄເຣ ວິຫາຣຏ຺ຐານໍ ວິຈິນນ຺ໂຕ ໂສຠນສ຺ສ ນາມ ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ອຸຍ຺ຍານໍ ທິສ຺ວາ ສຕສຫສ຺ເສນ ກິຓິຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ກາເຣສິ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ, ເສສຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານຕ຺ຖາຍ ກຸຏິເລຓມຓ຺ຑເປ ກາຣາເປຕ຺ວາ ປາກາຣປຣິກ຺ເຂປໍ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຎ຺ຈ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕໍ ມຍ຺ຫໍ ກິຈ຺ຈໍ, ສຕ຺ຖາຣໍ ປຫິຓຖາ’’ຕິ.

ຣາຊາ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ‘‘ຠຄວາ ສຸມນສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຄມນໍ ປຈ຺ຈາສີສຕີ’’ຕິ. ຠຄວາ ສຕສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ວິຫາເຣສຸ ວສມາໂນ ອຄມາສິ. ກຸມາໂຣ ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ໂຍຊນໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູຊຍມາໂນ ວິຫາຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ –

‘‘ສຕສຫສ຺ເສນ ເມ ກີຕໍ, ສຕສຫສ຺ເສນ ມາປິຕໍ;

ໂສຠນໍ ນາມ ອຸຍ຺ຍານໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫ, ມຫາມຸນີ’’ຕິ. –

ວິຫາຣໍ ນິຍ຺ຍາເຕສິ. ໂສ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕທາເຣ ຈ ອມຈ຺ເຈ ຈ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຫ –‘‘ສຕ຺ຖາ ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ທູຣໂຕ ອາຄໂຕ, ພຸທ຺ຘາ ຈ ນາມ ຘມ຺ມຄຣຸໂນວ, ນາມິສຄຣຸກາ. ຕສ຺ມາ ອຫໍ ອິມໍ ເຕມາສໍ ທ຺ເວ ສາຏເກ ນິວາເສຕ຺ວາ ທສ ສີລານິ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອິເຘວ ວສິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ຂີຓາສວສຕສຫສ຺ສສ຺ສ ອິມິນາວ ນີຫາເຣນ ເຕມາສໍ ທານໍ ທເທຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ.

ໂສ ສຸມນຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານສຠາເຄເຍວ ຐາເນ ວສນ຺ໂຕ ຍໍ ເຖໂຣ ຠຄວໂຕ ວຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອກນ຺ຕວລ຺ລໂຠ ເອສ ເຖໂຣ, ເອຕສ຺ເສວ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ອຸປກຏ຺ຐາຍ ປວາຣຓາຍ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຠິກ຺ຂູສຕສຫສ຺ສສ຺ສ ປາທມູເລ ຕິຈີວຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍເທຕໍ ມຍາ ມຄ຺ເຄ ໂຍຊນນ຺ຕຣິກວິຫາຣກາຣາປນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸຎ຺ຎໍ ກຕໍ, ຕໍ ເນວ ສກ຺ກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ນ ມາຣພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປນ ອຸປຏ຺ຐາກຠາວໍ ປຕ຺ເຖນ຺ເຕນ ກຕໍ. ຕສ຺ມາ ອຫມ຺ປິ ຠຄວາ ອນາຄເຕ ສຸມນຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫມີ’’ຕິ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ປຕິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ. ຠຄວາ ‘‘ມຫນ຺ຕໍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ, ອິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ, ໂນ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ‘‘ອນາຄເຕ ອິໂຕ ສຕສຫສ຺ສິເມ ກປ຺ເປ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ເສວ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ –

‘‘ອິຈ຺ຉິຕໍ ປຕ຺ຖິຕໍ ຕຸຍ຺ຫໍ, ສພ຺ພເມວ ສມິຊ຺ຌຕຸ;

ສພ຺ເພ ປູເຣນ຺ຕຸ ສງ຺ກປ຺ປາ, ຈນ຺ໂທ ປນ຺ນຣໂສ ຍຖາ’’ຕິ. –

ອາຫ. ກຸມາໂຣ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ອທ຺ເວຊ຺ຌກຖາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ທຸຕິຍທິວເສເຍວ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ອໂຫສິ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລປິ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣໂຕ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ອຸຕ຺ຕຣິສາຏກໍ ທຕ຺ວາ ປູຊໍ ອກາສິ. ປຸນ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ພາຣາຓສິຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ປຓ຺ຓສາລາໂຍ ກາເຣຕ຺ວາ ມຓິອາຘາຣເກ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ທສວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອກາສິ. ເອຕານິ ປາກຏຏ຺ຐານານິ.

ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ປນ ທານໍ ທທມາໂນວ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຕຸສິຕປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມິໂຕທນສກ຺ກສ຺ສ ເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ກຕາຠິນິກ຺ຂມໂນ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ ປຐມຄມເນນ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ຠຄວຕິ ຠຄວໂຕ ປຣິວາຣຕ຺ຖໍ ຣາຊກຸມາເຣສຸ ປພ຺ພຊນ຺ເຕສຸ ຠທ຺ທິຍາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອາຍສ຺ມໂຕ ປຸຓ຺ຓສ຺ສ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ເອວເມສ ອາຍສ຺ມາ ປຸພ຺ພູປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສິມາຍ ປຸພ຺ພູປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຄມ຺ຠີໂຣປິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ອຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ.

ຕິຕ຺ຖວາໂສຕິ ປນ ຄຣູນໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຫຓສວນປຣິປຸຈ຺ຉນຘາຣຓານິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ໂສ ເຖຣສ຺ສ ອຕິວິຍ ປຣິສຸທ຺ໂຘ. ເຕນາປິສ຺ສາຍໍ ຄມ຺ຠີໂຣປິ ອຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ໂສຕາປນ຺ນານຎ຺ຈ ນາມ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ອຸຕ຺ຕານໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ອຍຎ຺ຈ ອາຍສ຺ມາ ໂສຕາປນ຺ໂນ. ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ຈຕຸຫຕ຺ເຖ ໂອວຣເກ ປທີເປ ຊລມາເນ ມຎ຺ຈປີຐໍ ວິຍ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉໂທ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ອຍຎ຺ຈ ອາຍສ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ອຄ຺ໂຄ. ອິຕິ ພາຫຸສຈ຺ຈຠາເວນປິສ຺ສ ຄມ຺ຠີໂຣປິ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ອຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ຈຕູຫິ ຄມ຺ຠີຣຕາຫິ ຄມ຺ຠີໂຣ. ສາ ປນສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາຣິຕາວ. ສາ ສພ຺ພາປິ ເຖຣສ຺ສ ອຸຕ຺ຕານກາ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຸສ຺ສາເທນ຺ໂຕ ມາ ເຫວນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອານນ຺ທ, ຕ຺ວໍ ມຫາປຎ຺ໂຎ ວິສທຎາໂຓ, ເຕນ ເຕ ຄມ຺ຠີໂຣປິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ອຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ຂາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ມຍ຺ຫເມວ ນຸ ໂຂ ເອສ ອຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ເຎສມ຺ປີ’’ຕິ ມາ ເອວໍ ອວຈ.

ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປສາເທນ຺ໂຕ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ອານນ຺ທ, ‘‘ອຖ ຈ ປນ ເມ ອຸຕ຺ຕານກຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ຂາຍຕີ’’ຕິ ມາ ເຫວໍ ອວຈ. ຍທິ ຫິ ເຕ ເອສ ອຸຕ຺ຕານກຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ຂາຍຕິ, ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ໂສຕາປນ຺ໂນ ນາໂຫສິ, ມຍາ ທິນ຺ນນເຍ ຐຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປຏິວິຊ຺ຌິ? ອານນ຺ທ, ອິທໍ ນິພ຺ພານເມວ ຄມ຺ຠີຣໍ, ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ປນ ອຸຕ຺ຕານໂກ ຊາໂຕ, ອຖ ກສ຺ມາ ໂອຬາຣິກໍ ກາມຣາຄສໍໂຍຊນໍ ປຏິຆສໍໂຍຊນໍ ໂອຬາຣິກໍ ກາມຣາຄານຸສຍໍ ປຏິຆານຸສຍນ຺ຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກິເລເສ ສມຸຄ຺ຆາເຕຕ຺ວາ ສກທາຄາມິຜລໍ ນ ສຈ຺ຉິກໂຣສິ, ເຕເຍວ ອຓຸສຫຄເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກິເລເສ ສມຸຄ຺ຆາເຕຕ຺ວາ ອນາຄາມິຜລໍ ນ ສຈ຺ຉິກໂຣສິ, ຣູປຣາຄາທີນິ ປຎ຺ຈ ສໍໂຍຊນານິ, ມານານຸສຍໍ ຠວຣາຄານຸສຍໍ ອວິຊ຺ຊານຸສຍນ຺ຕິ ອິເມ ອຏ຺ຐ ກິເລເສ ສມຸຄ຺ຆາເຕຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ນ ສຈ຺ຉິກໂຣສິ? ກສ຺ມາ ວາ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິກໍ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ປູຣິຕປາຣມິໂນ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ວິຍ ສາວກປາຣມີຎາຓໍ ນ ປຏິວິຊ຺ຌສິ, ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິການິ ທ຺ເວ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ປູຣິຕປາຣມິໂນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ວິຍ ຈ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ ນ ປຏິວິຊ຺ຌສິ? ຍທິ ວາ ເຕ ສພ຺ພຖາວ ເອສ ອຸຕ຺ຕານໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ອຖ ກສ຺ມາ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຏ຺ຐ ໂສຬສ ວາ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ປູຣິຕປາຣມິໂນ ພຸທ຺ຘາ ວິຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ນ ສຈ຺ຉິກໂຣສິ? ກິໍ ອນຕ຺ຖິໂກສິ ເອເຕຫິ ວິເສສາຘິຄເມຫິ? ປສ຺ສ ຍາວ ຈ ເຕ ອປຣທ຺ຘໍ, ຕ຺ວໍ ນາມ ສາວກປເທສຎາເຓ ຐິໂຕ ອຕິຄມ຺ຠີຣໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ‘‘ອຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ເມ ອຸປຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ວທສິ. ຕສ຺ສ ເຕ ອິທໍ ວຈນໍ ພຸທ຺ຘານໍ ກຖາຍ ປຈ຺ຈນີກໍ ໂຫຕິ. ຕາທິເສນ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນາ ພຸທ຺ຘານໍ ກຖາຍ ປຈ຺ຈນີກໍ ກເຖຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ຍຸຕ຺ຕເມຕໍ. ນນຸ ມຍ຺ຫໍ, ອານນ຺ທ, ອິມໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ວາຍມນ຺ຕສ຺ເສວ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕານິ. ປຈ຺ຈຍາກາຣປຏິວິຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ຈ ປນ ເມ ອທິນ຺ນທານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອປູຣິຕປາຣມີ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ອຊ຺ຊ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປນ ເມ ນິຣຸສ຺ສາຫໍ ວິຍ ມາຣພລໍ ວິຘມນ຺ຕສ຺ສ ອຍໍ ມຫາປຖວີ ທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ນາກມ຺ປິ, ຕຖາ ປຐມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ, ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ສມ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ. ປຈ຺ຉິມຍາເມ ປນ ເມ ພລວປຈ຺ຈູສສມເຍ, ‘‘ອວິຊ຺ຊາ ສງ຺ຂາຣານໍ ນວຫິ ອາກາເຣຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕເຍວ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ອຍທຓ຺ເຑນ ອາໂກຏິຕກໍສຖາໂລ ວິຍ ວິຣວສຕໍ ວິຣວສຫສ຺ສໍ ມຸຎ຺ຈມານາ ວາຕາຫເຕ ປທຸມິນິປຓ຺ເຓ ອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ປກມ຺ປິຕ຺ຖ. ເອວໍ ຄມ຺ຠີໂຣ ຈາຍໍ, ອານນ຺ທ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ຄມ຺ຠີຣາວຠາໂສ ຈ, ເອຕສ຺ສ, ອານນ຺ທ, ຘມ຺ມສ຺ສ ອນນຸໂພຘາ…ເປ… ນາຕິວຕ຺ຕຕີຕິ.

ເອຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ເອຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມສ຺ສ. ອນນຸໂພຘາຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາວເສນ ອນນຸພຸຊ຺ຌນາ. ອປ຺ປຏິເວຘາຕິ ຕີຣຓປ຺ປຫານປຣິຎ຺ຎາວເສນ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນາ. ຕນ຺ຕາກຸລກຊາຕາຕິ ຕນ຺ຕໍ ວິຍ ອາກຸລຊາຕາ. ຍຖາ ນາມ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ມູສິກຈ຺ຉິນ຺ນໍ ເປສກາຣານໍ ຕນ຺ຕໍ ຕຫິໍ ຕຫິໍ ອາກຸລໍ ໂຫຕິ, ‘‘ອິທໍ ອຄ຺ຄໍ, ອິທໍ ມູລ’’ນ຺ຕິ ອຄ຺ເຄນ ວາ ອຄ຺ຄໍ, ມູເລນ ວາ ມູລໍ ສມາເນຕຸໍ ທຸກ຺ກຣໍ ໂຫຕິ. ເອວເມວ ສຕ຺ຕາ ອິມສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ຂລິຕາ ອາກຸລາ ພ຺ຍາກຸລາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ. ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣ ຐຕ຺ວາ ສກ຺ກາປິ ຠເວຍ຺ຍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ, ຐເປຕ຺ວາ ປນ ທ຺ເວ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາ ປນ ອາກຸລໍ ຕນ຺ຕໍ ກຎ຺ຊິຍໍ ທຕ຺ວາ ໂກຈ຺ເຉນ ປຫຏໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄຸຬກຊາຕໍ ໂຫຕິ ຄຓ຺ຐິພທ຺ຘໍ, ເອວມິເມ ສຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈເຍສຸ ປກ຺ຂລິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເຍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕວເສນ ຄຸຬກຊາຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຄຓ຺ຐິພທ຺ຘາ. ເຍ ຫິ ເກຈິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ສນ຺ນິສ຺ສິຕາ, ສພ຺ເພ ເຕ ປຈ຺ຈຍໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາເຍວ.

ກຸລາຄຓ຺ຐິກຊາຕາຕິ ກຸລາຄຓ຺ຐິກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເປສກາຣກຎ຺ຊິຍສຸຕ຺ຕໍ. ກຸລາ ນາມ ສກຸຓິກາ, ຕສ຺ສາ ກຸລາວໂກຕິປິ ເອເກ. ຍຖາ ຫິ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອາກຸລໍ ອຄ຺ເຄນ ວາ ອຄ຺ຄໍ, ມູເລນ ວາ ມູລໍ ສມາເນຕຸໍ ທຸກ຺ກຣນ຺ຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ມຸຎ຺ຊປພ຺ພຊຠູຕາຕິ ມຸຎ຺ຊຕິຓໍ ວິຍ ປພ຺ພຊຕິຓໍ ວິຍ ຈ ຠູຕາ ຕາທິສາ ຊາຕາ. ຍຖາ ຫິ ຕານິ ຕິຓານິ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ກຕຣຊ຺ຊຸ ຊິຓ຺ຓກາເລ ກຕ຺ຖຈິ ປຕິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ຕິຓານໍ ‘‘ອິທໍ ອຄ຺ຄໍ, ອິທໍ ມູລ’’ນ຺ຕິ ອຄ຺ເຄນ ວາ ອຄ຺ຄໍ, ມູເລນ ວາ ມູລໍ ສມາເນຕຸໍ ທຸກ຺ກຣໍ, ຕມ຺ປິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣ ຐຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ, ຐເປຕ຺ວາ ປນ ທ຺ເວ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອວມຍໍ ປຊາ ປຈ຺ຈຍໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ທິຏ຺ຐິຄຕວເສນ ຄຓ຺ຐິກຊາຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ສໍສາຣໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປາໂຍຕິ ນິຣຍຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິເປຕ຺ຕິວິສຍອສຸຣກາຍາ. ສພ຺ເພປິ ຫິ ເຕ ວຑ຺ຒິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ ‘‘ອປາໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຕິຠາວໂຕ ທຸຄ຺ຄຕິ, ສຸຂສມຸສ຺ສຍໂຕ ວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ ວິນິປາໂຕ. ອິຕໂຣ ປນ –

‘‘ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ປຏິປາຏິ, ຘາຕຸອາຍຕນານ ຈ;

ອພ຺ໂຠຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວຕ຺ຕມານາ, ສໍສາໂຣຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ’’.

ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ ນາຕິກ຺ກມຕິ, ອຖ ໂຂ ຈຸຕິໂຕ ປຏິສນ຺ຘິໍ, ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ຈຸຕິນ຺ຕິ ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິໂຍ ຄຓ຺ຫມານາ ຕີສຸ ຠເວສຸ ຈຕູສຸ ໂຍນີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຄຕີສຸ ສຕ຺ຕສຸ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕີສຸ ນວສຸ ສຕ຺ຕາວາເສສຸ ມຫາສມຸທ຺ເທ ວາຕກ຺ຂິຕ຺ຕາ ນາວາ ວິຍ ຍນ຺ເຕ ຍຸຕ຺ຕໂຄໂຓ ວິຍ ຈ ປຣິພ຺ຠມຕິເຍວ. ອິຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອປສາເທນ຺ໂຕ ອາຫ. ເສສເມຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ. ທສມໍ.

ທຸກ຺ຂວຄ຺ໂຄ ຉຏ຺ໂຐ.