໘. ສຸທຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໒. ອຏ຺ຐເມ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນາຕິ ວາຓິຊ຺ຊກມ຺ມໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຈ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຠຄິນິປຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍທາ ຣາຊຄເຫ ອຸຏ຺ຐານກຠຓ຺ຑກໍ ມຫຄ຺ຆໍ ໂຫຕິ, ຕທາ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສກຏສເຕຫິ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຍຊນມຕ຺ເຕ ຐິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄຕຠາວໍ ຊານາເປຕິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ເອກຍານໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ປວິສຕິ. ໂສ ສເຈ ຠຓ຺ຑໍ ລຫຸກໍ ວິກ຺ກີຍຕິ, ວິກ຺ກິຓາຕິ. ໂນ ເຈ, ຠຄິນິຆເຣ ຐເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມຕິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກປິ ຕເຖວ ກໂຣຕິ. ສ຺ວາຍໍ ຕທາປິ ເຕເນວ ກຣຓີເຍນ ອຄມາສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕໍ ທິວສໍ ປນ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິ ໂຍຊນມຕ຺ເຕ ຐິເຕນ ອນາຖປິຓ຺ຑິເກນ ອາຄຕຠາວຊານນຕ຺ຖໍ ເປສິຕໍ ປຓ຺ຓໍ ນ ສຸຓິ, ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ໂສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສ຺ວາຕນາຍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຆເຣ ອຸທ຺ຘນຂຓາປນທາຣຸຜາລນາທີນິ ກາເຣສິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກປິ ‘‘ອິທານິ ມຍ຺ຫໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ອິທານິ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຆຣທ຺ວາເຣປິ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ອລຠິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຆຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ປຏິສນ຺ຖາຣມ຺ປິ ນ ພຫຸໍ ອລຕ຺ຖ. ‘‘ກິໍ, ມຫາເສຏ຺ຐິ, ກຸສລໍ ທາຣກຣູປານໍ? ນສິ ມຄ຺ເຄ ກິລນ຺ໂຕ’’ຕິ? ເອຕ຺ຕໂກວ ປຏິສນ຺ຖາໂຣ ອໂຫສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ມຫາພ຺ຍາປາຣໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ນຸ ເຕ, ຄຫປຕິ, ອາວາໂຫ ວາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໓໐໔) ອາຄຕນເຍເນວ ກຖໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຸຂໂຕ ພຸທ຺ຘສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓໍ ປີຕິໍ ປຏິລຠິ. ສາ ຕສ຺ສ ສີເສນ ອຸຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປາທປິຏ຺ຐິຍາ, ປາທປິຏ຺ຐິຍາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຍາວ ສີສາ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຸຠໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ມຊ຺ເຌ ໂອສຣຕິ, ມຊ຺ເຌ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຸຠໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ປີຕິຍາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຜຸຏ຺ໂຐ, ‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ວເທສິ? ພຸທ຺ໂຘ ຕາຫໍ, ຄຫປຕິ, ວທາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ໂຆໂສປິ ໂຂ ເອໂສ ທຸລ຺ລໂຠ ໂລກສ຺ມິໍ ຍທິທໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ອາຫ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ, ຄຫປຕິ, ພຸທ຺ໂຘ ກິຣ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ.

ເອຕທໂຫສິ ອກາໂລ ໂຂ ອຊ຺ຊາຕິ ໂສ ກິຣ ຕໍ ເສຏ຺ຐິໍ ປຸຈ຺ຉິ, ‘‘ກຸຫິໍ ຄຫປຕິ ສຕ຺ຖາ ວິຫຣຕີ’’ຕິ? ອຖສ຺ສ ໂສ – ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ທຸຣາສທາ ອາສີວິສສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ, ສຕ຺ຖາ ສິວຖິກາຍ ວສຕິ, ນ ສກ຺ກາ ຕຕ຺ຖ ຕຸມ຺ຫາທິເສຫິ ອິມາຍ ເວລາຍ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ. ພຸທ຺ຘຄຕາຍ ສຕິຍາ ນິປຊ຺ຊີຕິ ຕໍທິວສໍ ກິຣສ຺ສ ຠຓ຺ຑສກເຏສຸ ວາ ອຸປຏ຺ຐາເກສຸ ວາ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ສາຍມາສມ຺ປິ ນ ອກາສິ, ສຕ຺ຕຠູມິກໍ ປນ ປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕາລງ຺ກຕວຣສຍເນ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕວ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພຸທ຺ຘຄຕາຍ ສຕິຍາ ນິປຊ຺ຊີ’’ຕິ.

ຣຕ຺ຕິຍາ ສຸທໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸຏ຺ຐາສິ ປຠາຕນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນຕິ ປຐມຍາເມ ຕາວ ວີຕິວຕ຺ເຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ພຸທ຺ຘໍ ອນຸສ຺ສຣິ, ອຖສ຺ສ ພລວປ຺ປສາໂທ ອຸທປາທິ, ປີຕິອາໂລໂກ ອໂຫສິ, ສພ຺ພຕມໍ ວິຄຈ຺ຉິ, ທີປສຫສ຺ສຸຊ຺ຊລໍ ວິຍ ຈນ຺ທຸຏ຺ຐານໍ ສູຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ວິຍ ຈ ຊາຕໍ. ໂສ ‘‘ປປາທໍ ອາປນ຺ໂນ ວຕມ຺ຫິ, ສູຣິໂຍ ອຸຄ຺ຄໂຕ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ອາກາສຕເລ ຐິຕໍ ຈນ຺ທໍ ອຸລ຺ໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ເອໂກວ ຍາໂມ ຄໂຕ, ອຎ຺ເຎ ທ຺ເວ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸນ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ມຊ຺ຌິມຍາມາວສາເນປິ ປຈ຺ຉິມຍາມາວສາເນປີຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸຏ຺ຐາສິ. ປຈ຺ຉິມຍາມາວສາເນ ປນ ພລວປຈ຺ຈູເສເຍວ ອຸຏ຺ຐາຍ ອາກາສຕລໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາທ຺ວາຣາຠິມຸໂຂວ ອໂຫສິ, ສຕ຺ຕຠູມິກທ຺ວາຣໍ ສຍເມວ ວິວຏໍ ອໂຫສິ. ໂສ ປາສາທາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ປຏິປຊ຺ຊິ.

ວິວຣິໍສູຕິ ‘‘ອຍໍ ມຫາເສຏ຺ຐິ ‘ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານໍ ຄມິສ຺ສາມີ’ຕິ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ປຐມທສ຺ສເນເນວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ອຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອສທິສໍ ສງ຺ຆາຣາມໍ ກຕ຺ວາ ຈາຕຸທ຺ທິສສ຺ສ ອຣິຍຄຓສ຺ສ ອນາວຏທ຺ວາໂຣ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຍຸຕ຺ຕມສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ວິວຣິໍສຸ. ອນ຺ຕຣຘາຍີຕິ ຣາຊຄຫໍ ກິຣ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສໍ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ນວ ໂກຏິໂຍ, ພຫິນຄເຣ ນວາຕິ ຕໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ອຏ຺ຐາຣສ ມນຸສ຺ສໂກຏິໂຍ ວສນ຺ຕິ. ອເວລາຍ ມຕມນຸສ຺ເສ ພຫິ ນີຫຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ອຏ຺ຏາລເກ ຐຕ຺ວາ ພຫິທ຺ວາເຣ ຂິປນ຺ຕິ. ມຫາເສຏ຺ຐິ ນຄຣໂຕ ພຫິນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ໂຕວ ອລ຺ລສຣີຣໍ ປາເທນ ອກ຺ກມິ, ອປຣມ຺ປິ ປິຏ຺ຐິປາເທນ ປຫຣິ. ມກ຺ຂິກາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ປຣິກິຣິໍສຸ. ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ນາສປຸຏໍ ອຠິຫນິ. ພຸທ຺ຘປ຺ປສາໂທ ຕນຸຕ຺ຕໍ ຄໂຕ. ເຕນສ຺ສ ອາໂລໂກ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ອນ຺ຘກາໂຣ ປາຕຸຣໂຫສິ. ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສີຕິ ‘‘ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຸວຓ຺ຓກິງ຺ກິຓິກໍ ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ວິຍ ມຘຸຣສ຺ສເຣນ ສທ຺ທໍ ອນຸສ຺ສາເວສິ.

ສຕໍ ກຎ຺ຎາສຫສ຺ສານີຕິ ປຸຣິມປທານິປິ ອິມິນາວ ສຫສ຺ສປເທນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ພນ຺ຘນີຍານິ. ຍເຖວ ຫິ ສຕໍ ກຎ຺ຎາສຫສ຺ສານິ, ສຕໍ ສຫສ຺ສານິ ຫຕ຺ຖີ, ສຕໍ ສຫສ຺ສານິ ອສ຺ສາ, ສຕໍ ສຫສ຺ສານິ ຣຖາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ເອເກກສຕສຫສ຺ສເມວ ທີປິຕໍ. ປທວີຕິຫາຣສ຺ສາຕິ ປທວີຕິຫາໂຣ ນາມ ສມຄມເນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ອນ຺ຕເຣ ມຸຏ຺ຐິຣຕນມຕ຺ຕໍ. ກລໍ ນາຄ຺ຆນ຺ຕິ ໂສຬສິນ຺ຕິ ຕໍ ເອກໍ ປທວີຕິຫາຣໍ ໂສຬສຠາເຄ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສ ປຸນ ໂສຬສຘາ, ຕໂຕ ເອໂກ ໂສຬສຘາຕິ ເອວໍ ໂສຬສ ວາເຣ ໂສຬສຘາ ຠິນ຺ນສ຺ສ ເອໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສ ໂສຬສິກລາ ນາມ, ຕໍ ໂສຬສິກລໍ ເອຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕສຫສ຺ສານິ ນ ອຄ຺ຆນ຺ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສຕໍ ຫຕ຺ຖິສຫສ຺ສານິ ສຕໍ ອສ຺ສສຫສ຺ສານິ ສຕໍ ຣຖສຫສ຺ສານິ ສຕໍ ກຎ຺ຎາສຫສ຺ສານິ, ຕາ ຈ ໂຂ ອາມຸກ຺ກມຓິກຸຓ຺ຑລາ ສກລຊມ຺ພຸທີປຣາຊຘີຕໂຣ ວາຕິ ອິມສ຺ມາ ເອຕ຺ຕກາ ລາຠາ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ໂສຬສິກລສງ຺ຂາເຕ ປເທເສ ປວຕ຺ຕເຈຕນາວ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣາຕິ. ອິທໍ ປນ ວິຫາຣຄມນໍ ກສ຺ສ ວເສນ ຄຫິຕນ຺ຕິ? ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ. ‘‘ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູຊໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມິ, ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມິ, ທີປປູຊໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ທານໍ ທສ຺ສາມິ, ສິກ຺ຂາປເທສຸ ວາ ສຣເຓສຸ ວາ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉໂຕປິ ວເສນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ອນ຺ຘກາໂຣ ອນ຺ຕຣຘາຍີຕິ ໂສ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ເອກໂກຕິ ສຎ຺ຎໍ ກໂຣມິ, ອນຸຍຸຕ຺ຕາປິ ເມ ອຕ຺ຖິ, ກສ຺ມາ ຠາຍາມີ’’ຕິ ສູໂຣ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ພລວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປສາໂທ ອຸທປາທິ. ຕສ຺ມາ ອນ຺ຘກາໂຣ ອນ຺ຕຣຘາຍີຕິ. ເສສວາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອປິຈ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠິໍສນເກ ສຸສານມຄ຺ເຄ ອຏ຺ຐິກສງ຺ຂລິກສມໍສໂລຫິຕນ຺ຕິອາທີນິ ອເນກວິຘານິ ກຸຓປານິ ອທ຺ທສ. ໂສຓສິງ຺ຄາລາທີນໍ ສທ຺ທໍ ອສ຺ໂສສິ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຣິສ຺ສຍໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ພຸທ຺ຘຄຕໍ ປສາທໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ມທ຺ທນ຺ໂຕ ອຄມາສິເຍວ.

ເອຫິ ສຸທຕ຺ຕາຕິ ໂສ ກິຣ ເສຏ຺ຐິ ຄຈ຺ຉມາໂນວ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ພຫູ ປູຣຓກສ຺ສປາທໂຍ ຕິຕ຺ຖິຍາ ‘ມຍໍ ພຸທ຺ຘາ ມຍໍ ພຸທ຺ຘາ’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ສຕ຺ຖຸ ພຸທ຺ຘຠາວໍ ຊາເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ? ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຄຸຓວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມໍ ມຫາຊໂນ ຊານາຕິ, ກຸລທຕ຺ຕິຍໍ ປນ ເມ ນາມໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມຍາ ນ ໂກຈິ ຊານາຕິ. ສເຈ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ກຸລທຕ຺ຕິກນາເມນ ມໍ ອາລປິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ເອວມາຫ.

ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ອາສຕ຺ຕິໂຍຕິ ຕຓ຺ຫາໂຍ. ສນ຺ຕິນ຺ຕິ ກິເລສວູປສມໍ. ປປ຺ປຸຍ຺ຍາຕິ ປຕ຺ວາ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອນຸປຸພ຺ພິກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ມຕ຺ຖເກ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ. ເສຏ຺ຐິ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫາທານໍ ທາຕຸໍ ອາຣຠິ. ພິມ຺ພິສາຣາທໂຍ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສາສນໍ ເປເສນ຺ຕິ – ‘‘ຕ຺ວໍ ອາຄນ຺ຕຸໂກ, ຍໍ ນປ຺ປໂຫຕິ, ຕໍ ອິໂຕ ອາຫຣາເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ອລໍ ຕຸມ຺ເຫ ພຫຸກິຈ຺ຈາ’’ຕິ ສພ຺ເພ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ອານີຕວິຠເວນ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ອທາສິ. ທານປຣິໂຍສາເນ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສ຺ສາວາສໍ ປຏິຊານາເປຕ຺ວາ ຣາຊຄຫສ຺ສ ຈ ສາວຕ຺ຖິຍາ ຈ ອນ຺ຕເຣ ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ສຕສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສ ວິຫາເຣ ກາເຣນ຺ໂຕ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຊຕວນມຫາວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເທສີຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.