໔. ນນ຺ທໂກວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໙໘. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ນນ຺ທໂກວາທສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາຕິ ຠຄວາ ມຫາປຊາປຕິຍາ ຍາຈິໂຕ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ – ‘‘ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ວາເຣນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທນ຺ຕູ’’ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠາຣໍ ອກາສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຍາເຍນາຕິ ວາເຣນ. ນ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ທູຣໍ ຄາມໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສູຈິກມ຺ມາທີນິ ວາ ອາຣຠິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ນາມສ຺ສ ປປຎ຺ໂຈ’’ຕິ ວທາເປສິ. ອິມໍ ປນ ປຣິຍາເຍນ ໂອວາທໍ ຠຄວາ ນນ຺ທກຕ຺ເຖຣສ຺ເສວ ກາຣຓາ ອກາສິ. ກສ຺ມາ? ອິມາສຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ ປສີທຕິ. ເຕນ ຕາ ຕສ຺ສ ໂອວາທໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸກາມາ, ຘມ຺ມກຖໍ ໂສຕຸກາມາ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ – ‘‘ນນ຺ທໂກ ອຕ຺ຕໂນ ວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ໂອວາທໍ ທສ຺ສຕິ, ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາເຣນ ໂອວາທໍ ອກາສິ. ເຖໂຣ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ວາຣໍ ນ ກໂຣຕິ, ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ຕາ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປຸພ຺ເພ ເຖຣສ຺ສ ຊມ຺ພຸທີເປ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ຕສ຺ສ ໂອໂຣຘາ ອເຫສຸໍ. ເຖໂຣ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມໍ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ນໍ ອຸປມາໂຍ ຈ ກາຣຓານິ ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ກຖຍມານໍ ທິສ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓລາຠີ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ກາຣຓໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ທໂກ ຍາວຊ຺ຊທິວສາ ໂອໂຣເຘ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ໂສຠຕາຍມາຍສ຺ມາ ໂອໂຣຘປຣິວຸໂຕ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ວາຣໍ ນ ກໂຣຕິ. ອິມາສຎ຺ຈ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ເຖຣສ຺ເສວ ເທສນາ ສປ຺ປາຍາ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຎຕ຺ວາ ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທກໍ ອາມນ຺ເຕສິ.

ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປຸພ຺ເພ ຕສ຺ສ ໂອໂຣຘຠາວຊານນຕ຺ຖໍ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸໍ – ປຸພ຺ເພ ກິຣ ພາຣາຓສິຍໍ ປຎ຺ຈ ທາສສຕານິ ປຎ຺ຈ ທາສິສຕານິ ຈາຕິ ຊງ຺ຆສຫສ຺ສໍ ເອກໂຕວ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສິ. ອຍໍ ນນ຺ທກຕ຺ເຖໂຣ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ເຊຏ຺ຐກທາໂສ ໂຫຕິ, ໂຄຕມີ ເຊຏ຺ຐກທາສີ. ສາ ເຊຏ຺ຐກທາສສ຺ສ ປາທປຣິຈາຣິກາ ອໂຫສິ ປຓ຺ຑິຕາ ພ຺ຍຕ຺ຕາ. ຊງ຺ຆສຫສ຺ສມ຺ປິ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ເອກໂຕ ກໂຣຕິ. ອຖ ວສ຺ສູປນາຍິກສມເຍ ປຎ຺ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ນນ຺ທມູລກປພ຺ຠາຣໂຕ ອິສິປຕເນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນຄເຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ອິສິປຕນເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ວສ຺ສູປນາຍິກກຸຏິຍາ ອຕ຺ຖາຍ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ຍາຈິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຆຣທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເຊຏ຺ຐກທາສີ ກຸຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທກຕິຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ເຕ ອທ຺ທສ. ເສຏ຺ຐິ ເຕສໍ ອາຄຕກາຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ໂອກາໂສ ນຕ຺ຖິ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ອາຫ.

ອຖ ເຕ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ເຊຏ຺ຐກທາສີ ກຸຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວິສນ຺ຕີ ທິສ຺ວາ ກຸຏໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ໂອນມິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ປິຘາຍ – ‘‘ອຍ຺ຍາ ນຄຣໍ ປວິຏ຺ຐມຕ຺ຕາວ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ກິໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ວສ຺ສູປນາຍິກກຸຏິຍາ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ຍາຈິຕຸໍ ອາຄມິມ຺ຫາຕິ. ລທ຺ຘໍ, ຠນ຺ເຕຕິ. ນ ລທ຺ຘໍ ອຸປາສິເກຕິ? ກິໍ ປເນສາ ກຸຏິ ອິສ຺ສເຣເຫວ ກາຕພ຺ພາ, ທຸຄ຺ຄເຕຫິປິ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ. ເຍນ ເກນຈິ ສກ຺ກາຕິ? ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ກຣິສ຺ສາມ. ສ຺ເວ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາຕິ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸທກໍ ເນຕ຺ວາ ປຸນ ກຸຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ຕິຕ຺ຖມຄ຺ເຄ ຐຕ຺ວາ ອາຄຕາ ອວເສສທາສິໂຍ ‘‘ເອຕ຺ເຖວ ໂຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສພ຺ພາສໍ ອາຄຕກາເລ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມ ກິໍ ນິຈ຺ຈເມວ ປຣສ຺ສ ທາສກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສຖ, ອຸທາຫຸ ທາສຠາວໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕຸໍ ອິຈ຺ຉຖາ’’ຕິ? ອຊ຺ເຊວ ມຸຈ຺ຈິຕຸມິຈ຺ຉາມ ອຍ຺ເຍຕິ. ຍທິ ເອວໍ ມຍາ ປຎ຺ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ອລຠນ຺ຕາ ສ຺ວາຕນາຍ ນິມນ຺ຕິຕາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາມິເກຫິ ເອກທິວສໍ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ທາເປຖາຕິ. ຕາ ສາຘູຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສາຍໍ ອຏວິໂຕ ອາຄຕກາເລ ສາມິການໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເຕ ສາຘູຕິ ເຊຏ຺ຐກທາສສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາເຣ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ.

ອຖ ເນ ເຊຏ຺ຐກທາສີ ສ຺ເວ ຕາຕາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ເທຖາຕິ ອານິສໍສໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ເຍປິ ນ ກາຕຸກາມາ, ເຕ ຄາຬ຺ເຫນ ໂອວາເທນ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາເປສິ. ສາ ປຸນທິວເສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ຠຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ທາສປຸຕ຺ຕານໍ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ເຕ ຕາວເທວ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທພ຺ພສມ຺ຠາເຣ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ສຕໍ ສຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ເອເກກກຸຏິໍ ເອເກກຈງ຺ກມນາທິປຣິວາຣໍ ກຕ຺ວາ ມຎ຺ຈປີຐປານີຍປຣິໂຠຊນີຍຠາຊນາທີນິ ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ເຕມາສໍ ຕຕ຺ຖ ວສນຕ຺ຖາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວາຣຠິກ຺ຂໍ ປຏ຺ຐເປສຸໍ. ໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ວາຣທິວເສ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ສ ເຊຏ຺ຐກທາສີ ສກເຄຫໂຕ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເທຕິ. ເອວໍ ເຕມາສໍ ຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐກທາສີ ເອເກກໍ ທາສໍ ເອເກກໍ ສາຏກໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສິ. ປຎ຺ຈ ຖູລສາຏກສຕານິ ອເຫສຸໍ. ຕານິ ປຣິວຕ຺ຕາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ຕິຈີວຣານິ ກຕ຺ວາ ອທາສິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຍຖາຜາສຸກໍ ອຄມໍສຸ. ຕມ຺ປິ ຊງ຺ຆສຫສ຺ສໍ ເອກໂຕ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕານິ ປຎ຺ຈ ມາຕຸຄາມສຕານິ ກາເລນ ກາລໍ ເຕສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປຸຣິສສຕານໍ ເຄເຫ ໂຫນ຺ຕິ, ກາເລນ ກາລໍ ສພ຺ພາປິ ເຊຏ຺ຐກທາສປຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ເຄເຫ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ເຊຏ຺ຐກທາສປຸຕ຺ໂຕ ເທວໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕາປິ ປຎ຺ຈສຕາ ເທວກຎ຺ຎາ ມຫາໂຠຄກຸເລສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣຊ຺ເຊ ຐິຕສ຺ສ ເຄຫໍ ອຄມໍສຸ. ເອເຕນ ນິຍາເມນ ສໍສຣນ຺ຕິໂຍ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ໂກລິຍນຄເຣ ເທວທຫນຄເຣ ຈ ຂຕ຺ຕິຍກຸເລສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ.

ນນ຺ທກຕ຺ເຖໂຣປິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ເຊຏ຺ຐກທາສິຘີຕາ ວຍໍ ອາຄມ຺ມ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐິຕາ, ອິຕຣາປິ ເຕສໍ ເຕສໍ ຣາຊປຸຕ຺ຕານໍເຍວ ຆຣໍ ຄຕາ. ຕາສໍ ສາມິກາ ປຎ຺ຈສຕາ ຣາຊກຸມາຣາ ອຸທກຈຸມ຺ພຏກລເຫ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕາ, ຣາຊຘີຕໂຣ ເຕສໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນຕ຺ຖໍ ສາສນໍ ເປເສສຸໍ. ເຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິເຕ ຠຄວາ ກຸຓາລທຫໍ ເນຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ມຫາສມຍທິວເສ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ຕາປິ ປຎ຺ຈສຕາ ຣາຊຘີຕໂຣ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຫາປຊາປຕິຍາ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ອຍມາຍສ຺ມາ ນນ຺ທໂກ ເອຕ຺ຕາວ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍຕິ ເອວເມຕໍ ວຕ຺ຖຸ ທີເປຕພ຺ພໍ.

ຣາຊກາຣາໂມຕິ ປເສນທິນາ ກາຣິໂຕ ນຄຣສ຺ສ ທກ຺ຂິຓທິສາຠາເຄ ຖູປາຣາມສທິເສ ຐາເນ ວິຫາໂຣ.

໓໙໙. ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເຫຕຸນາ ກາຣເຓນ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ຍາຖາວສຣສໂຕ ທິຏ຺ຐໍ.

໔໐໑. ຕຊ຺ຊໍ ຕຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕໍສຠາວໍ ຕໍສຠາວໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຕໍ ຕໍ ປຈ຺ຈຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕາ ຕາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໔໐໒. ປເຄວສ຺ສ ຉາຍາຕິ ມູລາທີນິ ນິສ຺ສາຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຉາຍາ ປຐມຕຣໍເຍວ ອນິຈ຺ຈາ.

໔໑໓. ອນຸປຫຈ຺ຈາຕິ ອນຸປຫນິຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຖ ມໍສໍ ປິຓ຺ຑໍ ປິຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ຈມ຺ມໍ ອລ຺ລິຍາເປນ຺ໂຕ ມໍສກາຍໍ ອຸປຫນຕິ ນາມ. ຈມ຺ມໍ ພທ຺ຘໍ ພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ມໍເສ ອລ຺ລິຍາເປນ຺ໂຕ ມໍສກາຍໍ ອຸປຫນຕິ ນາມ. ເອວໍ ອກຕ຺ວາ. ວິລິມໍສໍ ນ຺ຫາຣຸພນ຺ຘນນ຺ຕິ ສພ຺ພຈມ຺ເມ ລຄ຺ຄວິລີປນມໍສເມວ. ອນ຺ຕຣາກິເລສສໍໂຍຊນພນ຺ຘນນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ອນ຺ຕຣກິເລສເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໑໔. ສຕ຺ຕ ໂຂ ປນິເມຕິ ກສ຺ມາ ອາຫາຕິ? ຍາ ຫິ ເອສາ ປຎ຺ຎາ ກິເລເສ ຉິນ຺ທຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ນ ເອກິກາວ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຍຖາ ປນ ກຸຐາຣີ ນ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ເຉຊ຺ຊໍ ຉິນ຺ທຕິ, ປຸຣິສສ຺ສ ຕຊ຺ຊໍ ວາຍາມໍ ປຏິຈ຺ເຈວ ຉິນ຺ທຕິ, ເອວໍ ນ ວິນາ ຉຫິ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄຫິ ປຎ຺ຎາ ກິເລເສ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ເຕນ ຫີຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ຕຍາ ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານິ, ຉ ພາຫິຣານິ, ຉ ວິຎ຺ຎາຓກາເຍ, ທີໂປປມໍ, ຣຸກ຺ໂຂປມໍ, ຄາວູປມຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຫິ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄຫິ ອາສວກ຺ຂເຍນ ເທສນາ ນິຏ຺ຐປິຕາ, ເຕນ ກາຣເຓນ ຕ຺ວໍ ສ຺ເວປິ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເຕເນວ ໂອວາເທນ ໂອວເທຍ຺ຍາສີຕິ.

໔໑໕. ສາ ໂສຕາປນ຺ນາຕິ ຍາ ສາ ຄຸເຓຫິ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມິກາ, ສາ ໂສຕາປນ຺ນາ. ເສສາ ປນ ສກທາຄາມິອນາຄາມິນິໂຍ ຈ ຂີຓາສວາ ຈ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ປາຕິ. ອຊ຺ຌາສຍປາຣິປູຣິຍາ. ຍສ຺ສາ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອວມໂຫສິ – ‘‘ກທາ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ນນ຺ທກສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ຕີ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ, ສາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ຍສ຺ສາ ອໂຫສິ ‘‘ສກທາຄາມິຜລໍ ອນາຄາມິຜລໍ ອຣຫຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ສາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ອຕ຺ຕມນາ ເຈວ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ປາ ຈາ’’ຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ນນ຺ທໂກວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.