໑໐. ຘາຕຸວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໔໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຘາຕຸວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈາຣິກນ຺ຕິ ຕຸຣິຕຄມນຈາຣິກໍ. ສເຈ ເຕ ຠຄ຺ຄວ ອຄຣູຕິ ສເຈ ຕຸຍ຺ຫໍ ຠາຣິຍໍ ອຜາສຸກໍ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ໂສ ອນຸຊານາຕີຕິ ຠຄ຺ຄວສ຺ສ ກິຣ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປພ຺ພຊິຕາ ນາມ ນານາອຊ຺ຌາສຍາ, ເອໂກ ຄຓາຠິຣໂຕ ໂຫຕິ, ເອໂກ ເອກາຠິຣໂຕ. ສເຈ ໂສ ເອກາຠິຣໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ‘ອາວຸໂສ, ມາ ປາວິສິ, ມຍາ ສາລາ ລທ຺ຘາ’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ສເຈ ອຍໍ ເອກາຠິຣໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ‘ອາວຸໂສ, ນິກ຺ຂມ, ມຍາ ສາລາ ລທ຺ຘາ’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຫໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ວິວາທກາເຣຕາ ນາມ ຠວິສ຺ສາມິ, ທິນ຺ນໍ ນາມ ທິນ຺ນເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ກຕໍ ກຕເມວາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ.

ກຸລປຸຕ຺ໂຕຕິ ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ໂຕປິ ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ໂຕປິ. ວາສູປຄໂຕຕິ ວາສໍ ອຸປຄໂຕ. ກຸໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາຕິ? ຕກ຺ກສີລນຄຣໂຕ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ມຊ຺ຌິມປ຺ປເທເສ ກິຣ ຣາຊຄຫນຄເຣ ພິມ຺ພິສາເຣ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ຕກ຺ກສີລນຄເຣ ປຸກ຺ກຸສາຕິ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ອຖ ຕກ຺ກສີລໂຕ ຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາຓິຊາ ຣາຊຄຫໍ ອາຄຕາ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອທ຺ທສໍສຸ. ຣາຊາ ເຕ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິເຕ ‘‘ກຕ຺ຖວາສິໂນ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕກ຺ກສີລວາສິໂນ ເທວາຕິ. ອຖ ເນ ຣາຊາ ຊນປທສ຺ສ ເຂມສຸຠິກ຺ຂຕາທີນິ ນຄຣສ຺ສ ຈ ປວຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ນາມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ປຸກ຺ກຸສາຕິ ນາມ ເທວາຕິ. ຘມ຺ມິໂກຕິ? ອາມ ເທວ ຘມ຺ມິໂກ. ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ຊນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂລກສ຺ສ ມາຕາປິຕິຏ຺ຐາເນ ຐິໂຕ, ອງ຺ເຄ ນິປນ຺ນທາຣກໍ ວິຍ ຊນໍ ໂຕເສຕີຕິ. ກຕຣສ຺ມິໍ ວເຍ ວຕ຺ຕຕີຕິ? ອຖສ຺ສ ວຍໍ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ. ວເຍສຸປິ ພິມ຺ພິສາເຣນ ສມວໂຍ ຊາໂຕ. ອຖ ເຕ ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ຘມ຺ມິໂກ, ວເຍນ ຈ ເມ ສມາໂນ, ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາຖ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣາຊານໍ ມມ ມິຕ຺ຕໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສກ຺ໂກມ ເທວາຕິ. ຣາຊາ ເຕສໍ ສຸງ຺ກໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເຄຫຎ຺ຈ ທາເປຕ຺ວາ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຠຓ຺ຑໍ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ຄມນກາເລ ມໍ ທິສ຺ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ຄມນກາເລ ຣາຊານໍ ອທ຺ທສໍສຸ. ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣາຊານໍ ມມ ວຈເນນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘ຣາຊາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕຠາວໍ ອິຈ຺ຉຕີ’ຕິ ວທຖາ’’ຕິ ອາຫ.

ເຕ ສາຘູຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາສາ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ກຫໍ ຠເຓ ຕຸມ຺ເຫ ເອຕ຺ຕເກ ອິເມ ທິວເສ ນ ທິສ຺ສຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ສພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ – ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ນິສ຺ສາຍ ມຍາ ມຊ຺ຌິມປ຺ປເທເສ ຣາຊາ ມິຕ຺ໂຕ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ອປຣຠາເຄ ຣາຊຄຫວາສິໂນປິ ວາຓິຊາ ຕກ຺ກສີລໍ ອຄມໍສຸ. ເຕ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄເຕ ປຸກ຺ກຸສາຕິ ຣາຊາ ‘‘ກຸໂຕ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊຄຫໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍສ຺ສ ນຄຣໂຕ ອາຄຕາ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ. ອາມ ເທວາຕິ. ອາໂຣຄ຺ຍໍ ເມ ສຫາຍສ຺ສາຕິ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ເຍ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍສ຺ສ ນຄຣໂຕ ຊງ຺ຆສຕ຺ເຖນ ວາ ສກຏສຕ຺ເຖນ ວາ ວາຓິຊາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສໍ ມມ ວິສຍໍ ປວິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວສນເຄຫານິ, ຣາຊໂກຏ຺ຐາຄາຣໂຕ ນິວາປຎ຺ຈ ເທນ຺ຕຸ, ສຸງ຺ກໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕຸ, ກິຎ຺ຈິ ອຸປທ຺ທວໍ ມາ ກໂຣນ຺ຕູ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ. ພິມ຺ພິສາໂຣປິ ອຕ຺ຕໂນ ນຄເຣ ຕເຖວ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ.

ອຖ ພິມ຺ພິສາໂຣ ປຸກ຺ກຸສາຕິສ຺ສ ປຓ຺ຓໍ ປຫິຓິ – ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ຕເທເສ ນາມ ມຓິມຸຕ຺ຕາທີນິ ຣຕນານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຍໍ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍສ຺ສ ຣຊ຺ເຊ ທສ຺ສນີຍໍ ວາ ສວນີຍໍ ວາ ຣຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ເມ ມາ ມຈ຺ຉຣາຍຕູ’’ຕິ. ປຸກ຺ກຸສາຕິປິ – ‘‘ມຊ຺ຌິມເທໂສ ນາມ ມຫາຊນປໂທ, ຍໍ ຕຕ຺ຖ ເອວຣູປໍ ຣຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ເມ ສຫາໂຍ ມາ ມຈ຺ຉຣາຍຕູ’’ຕິ ປຏິປຓ຺ຓໍ ປຫິຓິ. ເອວໍ ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອທິສ຺ວາປິ ທຬ຺ຫມິຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ.

ເອວໍ ເຕສໍ ກຕິກໍ ກຕ຺ວາ ວສນ຺ຕານໍ ປຐມຕຣໍ ປຸກ຺ກຸສາຕິສ຺ສ ປຓ຺ຓາກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຣາຊາ ກິຣ ອຏ຺ຐ ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓ ອນຄ຺ຆກມ຺ພເລ ລຠິ. ໂສ – ‘‘ອຕິສຸນ຺ທຣາ ອິເມ ກມ຺ພລາ, ອຫໍ ສຫາຍສ຺ສ ເປສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ລາຂາຄຸຬມຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐ ສາຣກຣຓ຺ຑເກ ລິຂາເປຕ຺ວາ ເຕສຸ ເຕ ກມ຺ພເລ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ລາຂາຍ ວຏ຺ຏາເປຕ຺ວາ ເສຕວຕ຺ເຖນ ເວເຐຕ຺ວາ ສມຸຄ຺ເຄ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວຕ຺ເຖນ ເວເຐຕ຺ວາ ຣາຊມຸທ຺ທິກາຍ ລຎ຺ເຉຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ອມຈ຺ເຈ ເປເສສິ. ສາສນຎ຺ຈ ອທາສິ – ‘‘ອຍໍ ປຓ຺ຓາກາໂຣ ນຄຣມຊ຺ເຌ ອມຈ຺ຈາທິປຣິວຸເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ອທໍສຸ.

ໂສ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈາທໂຍ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕູຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ນຄຣມຊ຺ເຌ ອມຈ຺ຈາທິປຣິວຸໂຕ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕນ ຘາຣິຍມາເນນ ປລ຺ລງ຺ກວເຣ ນິສິນ຺ໂນ ລຎ຺ຉນໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖໍ ອປເນຕ຺ວາ ສມຸຄ຺ຄໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑິກໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ລາຂາຄຸເຬ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສຫາໂຍ ປຸກ຺ກຸສາຕິ ‘ຊຸຕວິຕ຺ຕໂກ ເມ ສຫາໂຍ’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ມຎ຺ເຎ ອິມໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ປຫິຓີ’’ຕິ ເອກໍ ຄຸຬໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຕຸລຍນ຺ໂຕວ ອນ຺ໂຕ ທຸສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ອຖ ນໍ ປລ຺ລງ຺ກປາເທ ປຫຣິຕ຺ວາ ຕາວເທວ ລາຂາ ປຣິປຕິ, ໂສ ນເຂນ ກຣຓ຺ຑກໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ກມ຺ພລຣຕນໍ ທິສ຺ວາ ອິຕເຣປິ ວິວຣາເປສິ, ສພ຺ເພປິ ກມ຺ພລາ ອເຫສຸໍ. ອຖ ເນ ປຕ຺ຖຣາເປສິ, ເຕ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນາ ຜສ຺ສສມ຺ປນ຺ນາ ທີຆໂຕ ໂສຬສຫຕ຺ຖາ ຕິຣິຍໍ ອຏ຺ຐຫຕ຺ຖາ ອເຫສຸໍ. ມຫາຊໂນ ທິສ຺ວາ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ໂປເຐສິ, ເຈລຸກ຺ເຂປໍ ອກາສິ, – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ອທິຏ຺ຐສຫາໂຍ ປຸກ຺ກຸສາຕິ ອທິສ຺ວາວ ເອວຣູປໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ເປເສສິ, ຍຸຕ຺ຕໍ ເອວຣູປໍ ມິຕ຺ຕໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ເອກເມກໍ ກມ຺ພລໍ ອຄ຺ຆາເປສິ, ສພ຺ເພ ອນຄ຺ຆາ ອເຫສຸໍ. ເຕສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເປເສສິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ຆເຣ ອກາສິ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຈ຺ຉາ ເປເສນ຺ເຕນ ປຐມໍ ເປສິຕປຓ຺ຓາກາຣໂຕ ອຕິເຣກໍ ເປເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສຫາເຍນ ຈ ເມ ອນຄ຺ໂຆ ປຓ຺ຓາກາໂຣ ເປສິໂຕ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເປເສມີ’’ຕິ?

ກິໍ ປນ ຣາຊຄເຫ ຕໂຕ ອຘິກໍ ຣຕນໍ ນຕ຺ຖີຕິ? ໂນ ນຕ຺ຖິ, ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ຣາຊາ, ອປິຈ ໂຂ ປນສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຐເປຕ຺ວາ ຕີຓິ ຣຕນານິ ອຎ຺ຎໍ ຣຕນໍ ໂສມນສ຺ສໍ ຊເນຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ຣຕນໍ ວິຈິນິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ – ຣຕນໍ ນາມ ສວິຎ຺ຎາຓກໍ ອວິຎ຺ຎາຓກນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອວິຎ຺ຎາຓກໍ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທິ, ສວິຎ຺ຎາຓກໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘໍ. ອວິຎ຺ຎາຓກໍ ສວິຎ຺ຎາຓກສ຺ເສວ ອລງ຺ກາຣາທິວເສນ ປຣິໂຠຄໍ ໂຫຕິ, ອິຕິ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ຣຕເນສຸ ສວິຎ຺ຎາຓກໍ ເສຏ຺ຐໍ. ສວິຎ຺ຎາຓກມ຺ປິ ທຸວິຘໍ ຕິຣຈ຺ຉານຣຕນໍ ມນຸສ຺ສຣຕນນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕິຣຈ຺ຉານຣຕນໍ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຕນໍ, ຕມ຺ປິ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸປໂຠຄຕ຺ຖເມວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ອິຕິ ອິເມສຸປິ ທ຺ວີສຸ ມນຸສ຺ສຣຕນໍ ເສຏ຺ຐໍ. ມນຸສ຺ສຣຕນມ຺ປິ ທຸວິຘໍ ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ ປຸຣິສຣຕນນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ຣຎ຺ໂຎ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖິຣຕນມ຺ປິ ປຸຣິສສ຺ເສວ ອຸປໂຠຄໍ. ອິຕິ ອິເມສຸປິ ທ຺ວີສຸ ປຸຣິສຣຕນເມວ ເສຏ຺ຐໍ.

ປຸຣິສຣຕນມ຺ປິ ທຸວິຘໍ ອຄາຣິຍຣຕນໍ ອນຄາຣິຍຣຕນຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ອຄາຣິຍຣຕເນສຸປິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ອຊ຺ຊ ປພ຺ພຊິຕສາມເຓຣໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທຕິ, ອິຕິ ອິເມສຸປິ ທ຺ວີສຸ ອນຄາຣິຍຣຕນເມວ ເສຏ຺ຐໍ. ອນຄາຣິຍຣຕນມ຺ປິ ທຸວິຘໍ ເສກ຺ຂຣຕນຎ຺ຈ ອເສກ຺ຂຣຕນຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ເສກ຺ຂານໍ ອເສກ຺ຂສ຺ສ ປເທສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ອິຕິ ອິເມສຸປິ ທ຺ວີສຸ ອເສກ຺ຂຣຕນເມວ ເສຏ຺ຐໍ. ຕມ຺ປິ ທຸວິຘໍ ພຸທ຺ຘຣຕນໍ ສາວກຣຕນນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ສາວກຣຕນານໍ ພຸທ຺ຘຣຕນສ຺ສ ປເທສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ອິຕິ ອິເມສຸປິ ທ຺ວີສູ ພຸທ຺ຘຣຕນເມວ ເສຏ຺ຐໍ.

ພຸທ຺ຘຣຕນມ຺ປິ ທຸວິຘໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘຣຕນໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘຣຕນນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສ຺ສ ປເທສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ອິຕິ ອິເມສຸປິ ທ຺ວີສຸ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘຣຕນໍເຍວ ເສຏ຺ຐໍ. ສເທວກສ຺ມິຎ຺ຫິ ໂລເກ ພຸທ຺ຘຣຕນສມໍ ຣຕນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ອສທິສເມວ ຣຕນໍ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍສ຺ສ ເປເສສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕກ຺ກສີລວາສິໂນ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕາຕາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຊນປເທ ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ໂມ ສງ຺ໂຆຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ຣຕນານິ ທິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂຆໂສປິ ໂສ ມຫາຣາຊ ຕາວ ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ທສ຺ສນໍ ປນ ກຸໂຕຕິ.

‘‘ສຸນ຺ທຣໍ ຕາຕາ’’ຕິ ຣາຊາ ຕຸຏ຺ໂຐ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ ຊນສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ເປເສຕຸໍ, ພຸທ຺ຘາ ປນ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ຊນປເທສຸ ນ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐເປນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຖາຣາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາທໂຍ ມຫາສາວເກ ເປເສຕຸໍ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ. ມຍາ ປນ ‘ເຖຣາ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ວສນ຺ຕີ’ຕິ ສຸຕ຺ວາປິ ມນຸສ຺ເສ ເປເສຕ຺ວາ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ສມີປໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕຸເມວ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ນ ເຖເຣຫິປິ ສກ຺ກາ ຄນ຺ຕຸໍ. ເຍນ ປນາກາເຣນ ສາສເນ ເປສິເຕ ສຕ຺ຖາ ຈ ມຫາສາວກາ ຈ ຄຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນາກາເຣນ ສາສນໍ ປຫິຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຈຕຸຣຕນາຍາມໍ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕປຸຖຸລໍ ນາຕິຕນຸໍ ນາຕິພຫລໍ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ຏໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຊ ອກ຺ຂຣານິ ລິຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ປາໂຕວ ສີສໍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ອປນີຕຄນ຺ຘມາລາຠຣໂຓ ສຸວຓ຺ຓສຣເກນ ຊາຕິຫິງ຺ຄຸລິກໍ ອາທາຍ ເຫຏ຺ຐໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ວາຣານິ ປິທຫນ຺ໂຕ ປາສາທມາຣຸຍ຺ຫ ປຸພ຺ພທິສາມຸຂໍ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອາກາສຕເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ອກ຺ຂຣານິ ລິຂນ຺ໂຕ – ‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’’ຕິ. ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ຕາວ ເອກເທເສນ ລິຂິ.

ຕໂຕ ‘‘ເອວໍ ທສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ຕຸສິຕຠວນໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ເອວໍ ໂລກວິວຣຓໍ ອໂຫສິ, ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ວສມາເນ ອິທໍ ນາມ ອໂຫສິ, ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສມາເນ ອິທໍ ນາມ ອໂຫສິ, ເອວໍ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ເອວໍ ມຫາປຘານໍ ປທຫິ. ເອວໍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ມຫາໂພຘິມຓ຺ຑໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂລກວິວຣຓໍ ອໂຫສິ. ສເທວເກ ໂລເກ ອຎ຺ຎໍ ເອວຣູປໍ ຣຕນໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ.

ຍໍກິຎ຺ຈິ ວິຕ຺ຕໍ ອິຘ ວາ ຫຸຣໍ ວາ,

ສຄ຺ເຄສຸ ວາ ຍໍ ຣຕນໍ ປຓີຕໍ;

ນ ໂນ ສມໍ ອຕ຺ຖິ ຕຖາຄເຕນ,

ອິທມ຺ປິ ພຸທ຺ເຘ ຣຕນໍ ປຓີຕໍ;

ເອເຕນ ສຈ຺ເຈນ ສຸວຕ຺ຖິ ໂຫຕູ’’ຕິ. (ຂຸ. ປາ. ໖.໓; ສຸ. ນິ. ໒໒໖) –

ເອວໍ ເອກເທເສນ ພຸທ຺ຘຄຸເຓປິ ລິຂິຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຘມ຺ມຣຕນໍ ໂຖເມນ຺ໂຕ – ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ…ເປ… ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ…ເປ… ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ. ‘‘ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິຕຘມ຺ໂມ ນາມ ເອວຣູໂປ ຈ ເອວຣູໂປ ຈາ’’ຕິ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິເຍ ເອກເທເສນ ລິຂິຕ຺ວາ –

‘‘ຍໍ ພຸທ຺ຘເສຏ຺ໂຐ ປຣິວຓ຺ຓຍີ ສຸຈິໍ,

ສມາຘິມານນ຺ຕຣິກຎ຺ຎມາຫຸ;

ສມາຘິນາ ເຕນ ສໂມ ນ ວິຊ຺ຊຕິ,

ອິທມ຺ປິ ຘມ຺ເມ ຣຕນໍ ປຓີຕໍ;

ເອເຕນ ສຈ຺ເຈນ ສຸວຕ຺ຖິ ໂຫຕູ’’ຕິ. (ຂຸ. ປາ. ໖.໕; ສຸ. ນິ. ໒໒໘) –

ເອວໍ ເອກເທເສນ ຘມ຺ມຄຸເຓ ລິຂິຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ສງ຺ຆຣຕນໍ ໂຖເມນ຺ໂຕ – ‘‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ…ເປ… ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ກຸລປຸຕ຺ຕາ ນາມ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ເອວໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເກຈິ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເກຈິ ອຸປຣຊ຺ຊໍ, ເກຈິ ເສນາປຕິຏ຺ຐານາທີນິ ປຫາຍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈ ປນ ອິມຎ຺ຈ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣນ຺ຕີ’’ຕິ ຈູຬສີລມຊ຺ຌິມສີລມຫາສີລາທີນິ ເອກເທເສນ ລິຂິຕ຺ວາ ຉທ຺ວາຣສໍວຣໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ຈຕຸປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສໍ ນວວິຘໍ ເສນາສນໍ, ນີວຣຓປ຺ປຫານໍ ປຣິກມ຺ມໍ ຌານາຠິຎ຺ຎາ ອຏ຺ຐຕິໍສ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ຍາວ ອາສວກ຺ຂຍາ ເອກເທເສນ ລິຂິ, ໂສຬສວິຘໍ ອານາປານສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິຕ຺ຖາເຣເນວ ລິຂິຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖຸ ສາວກສງ຺ໂຆ ນາມ ເອວຣູເປຫິ ຈ ຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

ເຍ ປຸຄ຺ຄລາ ອຏ຺ຐສຕໍ ປສຏ຺ຐາ,

ຈຕ຺ຕາຣິ ເອຕານິ ຍຸຄານິ ໂຫນ຺ຕິ;

ເຕ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍາ ສຸຄຕສ຺ສ ສາວກາ,

ເອເຕສຸ ທິນ຺ນານິ ມຫປ຺ຜລານິ;

ອິທມ຺ປິ ສງ຺ເຆ ຣຕນໍ ປຓີຕໍ,

ເອເຕນ ສຈ຺ເຈນ ສຸວຕ຺ຖິ ໂຫຕູ’’ຕິ. (ຂຸ. ປາ. ໖.໖; ສຸ. ນິ. ໒໒໙) –

ເອວໍ ເອກເທເສນ ສງ຺ຆຄຸເຓ ລິຂິຕ຺ວາ – ‘‘ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ສ຺ວາກ຺ຂາຕໍ ນິຍ຺ຍານິກໍ, ສເຈ ມຍ຺ຫໍ ສຫາໂຍ ສກ຺ໂກຕິ, ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊຕູ’’ຕິ ລິຂິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ຏໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ສຸຂຸມກມ຺ພເລນ ເວເຐຕ຺ວາ ສາຣສມຸຄ຺ເຄ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໍ ສມຸຄ຺ຄໍ ສຸວຓ຺ຓມເຍ, ສຸວຓ຺ຓມຍໍ, ຣຊຕມເຍ ຣຊຕມຍໍ ມຓິມເຍ, ມຓິມຍໍ ປວາຬມເຍ, ປວາຬມຍໍ ໂລຫິຕງ຺ກມເຍ, ໂລຫິຕງ຺ກມຍໍ ມສາຣຄລ຺ລມເຍ, ມສາຣຄລ຺ລມຍໍ ຜລິກມເຍ, ຜລິກມຍໍ ທນ຺ຕມເຍ, ທນ຺ຕມຍໍ ສພ຺ພຣຕນມເຍ, ສພ຺ພຣຕນມຍໍ ກິລຎ຺ຊມເຍ, ກິລຎ຺ຊມຍໍ ສມຸຄ຺ຄໍ ສາຣກຣຓ຺ຑເກ ຐເປສິ.

ປຸນ ສາຣກຣຓ຺ຑກໍ ສຸວຓ຺ຓກຣຓ຺ຑເກຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ຫຣິຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕນມຍໍ ກຣຓ຺ຑກໍ ກິລຎ຺ຊມເຍ ກຣຓ຺ຑເກ ຐເປສິ. ຕໂຕ ກິລຎ຺ຊມຍໍ ກຣຓ຺ຑກໍ ສາຣມຍເປຬາຍາຕິ ປຸນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຫຣິຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕນມຍໍ ເປຬໍ ກິລຎ຺ຊມຍເປຬາຍ ຐເປຕ຺ວາ ພຫິ ວຕ຺ເຖນ ເວເຐຕ຺ວາ ຣາຊມຸທ຺ທິກາຍ ລຎ຺ເຉຕ຺ວາ ອມຈ຺ເຈ ອາຓາເປສິ – ‘‘ມມ ອາຓາປວຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ມຄ຺ຄໍ ອລງ຺ກາຣາເປຖ ມຄ຺ໂຄ ອຏ຺ຐຸສຠວິຕ຺ຖໂຕ ໂຫຕຸ, ຈຕຸອຸສຠຏ຺ຐານໍ ໂສຘິຕມຕ຺ຕກເມວ ໂຫຕຸ, ມຊ຺ເຌ ຈຕຸອຸສຠໍ ຣາຊານຸຠາເວນ ປຏິຍາເທຖາ’’ຕິ. ຕໂຕ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖິໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ນຄຣວີຖິໂຍ ສິຕ຺ຕສມ຺ມຏ຺ຐາ ສມຸສ຺ສິຕທ຺ຘຊປຏາກາ ກທລິປຸຓ຺ຓຆຏຄນ຺ຘຘູມປຸປ຺ຜາທີຫິ ສຸປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕາ ກາເຣຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍປ຺ປເທເສ ເອວຣູປໍ ປູຊໍ ກາເຣນ຺ຕູ’’ຕິ ອນ຺ຕຣໂຠຄິການໍ ຊວນທູເຕ ເປເສຕ຺ວາ ສຍໍ ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣນ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ – ‘‘ສພ຺ພຕາຬາວຈຣສມ຺ມິສ຺ສພລກາຍປຣິວຸໂຕ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ເປເສມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍປຣິຍນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈສ຺ສ ມຸຂສາສນໍ ອທາສິ – ‘‘ຕາຕ ມຍ຺ຫໍ ສຫາໂຍ ປຸກ຺ກຸສາຕິ ອິມໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂອໂຣຘມຊ຺ເຌ ອປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ປຏິຈ຺ຉຕູ’’ຕິ. ເອວໍ ສາສນໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕເທສໍ ສຕ຺ຖາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິ. ອນ຺ຕຣໂຠຄິກາ ເຕເນວ ນິຍາເມນ ມຄ຺ຄໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ນຍິໍສຸ.

ປຸກ຺ກຸສາຕິປິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຊ຺ຊສີມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕເນວ ນິຍາເມນ ມຄ຺ຄໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ນຄຣໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ປຓ຺ຓາກາຣສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ອກາສິ. ປຓ຺ຓາກາໂຣ ຕກ຺ກສີລໍ ປາປຸຓນ຺ໂຕ ອຸໂປສຖທິວເສ ປາປຸຓິ, ປຓ຺ຓາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຕອມຈ຺ໂຈປິ ຣຎ຺ໂຎ ວຸຕ຺ຕສາສນໍ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປຓ຺ຓາກາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຕານໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ອາທາຍ ປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ‘‘ມາ ອິຘ ໂກຈິ ປວິສຕູ’’ຕິ ທ຺ວາເຣ ອາຣກ຺ຂໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ອຸຈ຺ຈາສເນ ຐເປຕ຺ວາ ສຍໍ ນີຈາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ລຎ຺ຉນໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິວາສນໍ ອປເນຕ຺ວາ ກິລຎ຺ຊເປຬໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວິວຣນ຺ໂຕ ສາຣມຍໍ ສມຸຄ຺ຄໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຫາປຣິຫາໂຣ ນາຍໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຣຕນສ຺ສ ຠວິສ຺ສຕິ, ອທ຺ຘາ ມຊ຺ຌິມເທເສ ໂສຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ຣຕນໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ຕໍ ສມຸຄ຺ຄໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຣາຊລຎ຺ຉນໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຸຂຸມກມ຺ພລໍ ອຸຠໂຕ ວິຍູຫິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ຏໍ ອທ຺ທສ.

ໂສ ຕໍ ປສາເຣຕ຺ວາ – ‘‘ມນາປານິ ວຕ ອກ຺ຂຣານິ ສມສີສານິ ສມປນ຺ຕີນິ ຈຕຸຣສ຺ສານີ’’ຕິອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວາເຈຕຸໍ ອາຣຠິ. ຕສ຺ສ – ‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ວາເຈນ຺ຕສ຺ສ ພລວໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ນວນວຸຕິໂລມກູປສຫສ຺ສານິ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄໂລມານິ ອເຫສຸໍ. ອຕ຺ຕໂນ ຐິຕຠາວໍ ວາ ນິສິນ຺ນຠາວໍ ວາ ນ ຊານາຕິ. ອຖສ຺ສ – ‘‘ກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ເສຫິປິ ເອຕໍ ທຸລ຺ລຠສາສນໍ ສຫາຍໍ ນິສ຺ສາຍ ໂສຕຸໍ ລຠາມີ’’ຕິ ຠິຍ຺ໂຍ ພລວປີຕິ ອຸທປາທິ. ໂສ ຫິ ອຸປຣິ ວາເຈຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຍາວ ປີຕິເວຄປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຣໂຕ – ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ຘມ຺ມຄຸເຓ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຣາປິສ຺ສ ຕເຖວ ອໂຫສິ. ໂສ ປຸນ ຍາວ ປີຕິເວຄປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຣໂຕ ‘‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ ສງ຺ຆຄຸເຓ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຣາປິສ຺ສ ຕເຖວ ອໂຫສິ. ອຖ ສພ຺ພປຣິຍນ຺ເຕ ອານາປານສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວາເຈຕ຺ວາ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກຊ຺ຌານານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ, ໂສ ຌານສຸເຂເນວ ວີຕິນາເມສິ. ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ລຠຕິ, ເອໂກວ ຈູຬຸປຏ຺ຐາໂກ ປວິສຕິ. ເອວໍ ອທ຺ຘມາສມຕ຺ຕໍ ວີຕິນາເມສິ.

ນາຄຣາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິໍ ອກໍສຸ ‘‘ປຓ຺ຓາກາຣໍ ປຏິຈ຺ຉິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພລທສ຺ສນໍ ວາ ນາຏກທສ຺ສນໍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ວິນິຈ຺ຉຍທານໍ ນຕ຺ຖິ, ຣາຊາ ສຫາເຍນ ປຫິຕໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ຍສ຺ສິຈ຺ຉຕິ ຕສ຺ສ ທສ຺ເສຕຸ, ຣາຊາໂນ ນາມ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຓ຺ຓາກາຣວເສນປິ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ອຕ຺ຕໂນ ກາຕຸໍ ວາຍມນ຺ຕິ. ກິໍ ນາມ ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ກໂຣຕີ’’ຕິ? ຣາຊາ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ຣຊ຺ຊໍ ນຸ ໂຂ ຘາເຣມິ, ອຸທາຫຸ ສຕ຺ຖາຣ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຣຊ຺ຊກາຣິຕອຕ຺ຕຠາໂວ ນາມ ເນວ ຄຓເກນ, ນ ຄຓກມຫາມຕ຺ເຕນ ຄເຓຕຸໍ ສກ຺ໂກ. ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ຘາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຍເນ ຐປິຕໍ ອສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເກເສ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ – ‘‘ເອຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຖາ’’ຕິ ສທ຺ຘິໍ ຈູຬາມຓິນາ ເກສກລາປໍ ປຣິສມຊ຺ເຌ ປາເຕສິ, ມຫາຊໂນ ຕໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ – ‘‘ສຫາຍກສນ຺ຕິກາ ລທ຺ຘປຓ຺ຓາກາຣາ ນາມ ຣາຊາໂນ ຕຸມ຺ຫາທິສາ ໂຫນ຺ຕິ ເທວາ’’ຕິ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ວິຣວິ. ຣຎ຺ໂຎປິ ທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕໍ ເກສມສ຺ສຸ ອໂຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາສທິສເມວ ກິຣ ຊາຕໍ.

ຕໂຕ ຈູຬຸປຏ຺ຐາກໍ ເປເສຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາປຓາ ທ຺ເວ ກາສາຍວຕ຺ຖານິ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕຎ຺ຈ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ – ‘‘ເຍ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ, ເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ເອກໍ ກາສາວໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ວາມອໍສກູເຏ ກຕ຺ວາ ກຕ຺ຕຣທຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ – ‘‘ໂສຠຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ໂນ ວາ’’ຕິ ມຫາຕເລ ກຕິປຍວາເຣ ອປຣາປຣໍ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ – ‘‘ໂສຠຕິ ເມ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ປາສາທາ ໂອຕຣິ. ໂອຕຣນ຺ຕໍ ປນ ນໍ ຕີສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ຐິຕນາຏກາທີນິ ທິສ຺ວາປິ ນ ສຎ຺ຊານິໍສຸ. ‘‘ເອໂກ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕຸໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ກິຣ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ. ອຸປຣິປາສາທໍ ປນ ອາຣຸຍ຺ຫ ຣຎ຺ໂຎ ຐິຕນິສິນ຺ນຏ຺ຐານານິ ທິສ຺ວາ ຣາຊາ ຄໂຕຕິ ຎຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ ໂອສີທມານາຍ ນາວາຍ ຊໂນ ວິຍ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ວິຣວິໍສຸ. ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ຠູມິຕລໍ ໂອຕິຓ຺ຓມຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາຣສເສນິໂຍ ສພ຺ເພ ນາຄຣາ ພລກາຍາ ຈ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ມຫາວິຣວໍ ວິຣວິໍສຸ. ອມຈ຺ຈາປິ ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ເທວ ມຊ຺ຌິມເທສຣາຊາໂນ ນາມ ພຫຸມາຍາ, ສາສນໍ ເປເສຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຣຕນໍ ນາມ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ ໂນ ວາຕິ ຎຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສຖ, ນິວຕ຺ຕຖ ເທວາ’’ຕິ. ສທ຺ທຫາມຫໍ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍກສ຺ສ, ຕສ຺ສ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວຊ຺ຌວຈນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕິຏ຺ຐຖ ຕຸມ຺ເຫຕິ. ເຕ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ຕິເຍວ.

ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ກຕ຺ຕຣທຓ຺ເຑນ ເລຂໍ ກຕ຺ວາ – ‘‘ອິທໍ ຣຊ຺ຊໍ ກສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ? ຕຸມ຺ຫາກໍ ເທວາຕິ. ໂຍ ອິມໍ ເລຂໍ ອນ຺ຕຣໍ ກໂຣຕິ, ຣາຊາຓາຍ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ. ມຫາຊນກຊາຕເກ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ກຕເລຂໍ ສີວລິເທວີ ອນ຺ຕຣໍ ກາຕຸໍ ອວິສຫນ຺ຕີ ວິວຕ຺ຕມານາ ອຄມາສິ. ຕສ຺ສາ ຄຕມຄ຺ເຄນ ມຫາຊໂນ ອຄມາສິ. ຕໍ ປນ ເລຂໍ ມຫາຊໂນ ອນ຺ຕຣໍ ກາຕຸໍ ນ ວິສຫິ, ເລຂໍ ອຸສ຺ສີສກໍ ກຕ຺ວາ ວິວຕ຺ຕມານາ ວິຣວິໍສຸ. ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ເມ ຄຕຏ຺ຐາເນ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ວາ ມຸໂຂທກໍ ວາ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ອນ຺ຕມໂສ ເອກເຈຏກມ຺ປິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ມມ ສຕ຺ຖາ ຈ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເອກໂກວ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ເອກໂກວ ອຄມາສິ. ‘‘ສຕ຺ຖຸ ລຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ກິຣ ເມ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຍານໍ ນາຣຸຬ຺ໂຫ’’ຕິ ຈ ອນ຺ຕມໂສ ເອກປຏລິກມ຺ປິ ອຸປາຫນໍ ນາຣຸຫິ, ປຓ຺ຓຈ຺ຉຕ຺ຕກມ຺ປິ ນ ຘາເຣສິ. ມຫາຊໂນ ຣຸກ຺ຂປາກາຣຏ຺ຏາລກາທີນິ ອາຣຸຍ຺ຫ ເອສ ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂອໂລເກສິ. ກຸລປຸຕ຺ໂຕ – ‘‘ທູຣໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ສກ຺ກາ ເອເກນ ມຄ຺ໂຄ ນິຕ຺ຖຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອກໍ ສຕ຺ຖວາຫໍ ອນຸພນ຺ຘິ. ສຸຂຸມາລສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ກຐິນຕຕ຺ຕາຍ ປຖວິຍາ ຄຉນ຺ຕສ຺ສ ປາທຕເລສຸ ໂຜຏາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖວາເຫ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ເອກສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທຕິ. ນິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ປາທປຣິກມ຺ມໍ ວາ ປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ມໍ ວາ ກຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄທຣຖກິລມຖປຣິຬາຫໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ຌານຣຕິຍາ ວີຕິນາເມຕິ.

ປຸນທິວເສ ອຸຏ຺ຐິເຕ ອຣຸເຓ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ສຕ຺ຖວາຫໍ ອນຸພນ຺ຘຕິ. ປາຕຣາສກາເລ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ. ຕໍ ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລມ຺ປິ ໂຫຕິ ກິລິນ຺ນມ຺ປິ ສມສກ຺ຂຣມ຺ປິ ອໂລຓາຕິໂລຓມ຺ປິ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປວິສນຏ຺ຐານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອມຕໍ ວິຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເອເຕນ ນິຍາເມນ ອຏ຺ຐຫິ ອູນການິ ທ຺ເວ ໂຍຊນສຕານິ ຄໂຕ. ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສ຺ສ ປນ ສມີເປນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ – ‘‘ກຫໍ ສຕ຺ຖາ ວສຕີ’’ຕິ ນາປຸຈ຺ຉິ. ກສ຺ມາ? ສຕ຺ຖຸຄາຣເວນ ເຈວ ຣຎ຺ໂຎ ເປສິຕສາສນວເສນ ຈ. ຣຎ຺ໂຎ ຫິ – ‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ຣາຊຄເຫ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ສາສນໍ ເປສິຕໍ, ຕສ຺ມາ ນໍ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ໂສ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນເວລາຍ ຣາຊຄຫໍ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ກຫໍ ວສຕີຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ກຸໂຕ ນຸ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄໂຕຕິ? ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣໂຕຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕຸຍ຺ຫໍ ອາຄຕມຄ຺ເຄ ອິໂຕ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນມຕ຺ເຕ ສາວຕ຺ຖິ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ວສຕີຕິ. ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິທານິ ອກາໂລ ນ ສກ຺ກາ ຄນ຺ຕຸໍ, ອຊ຺ຊ ອິເຘວ ວສິຕ຺ວາ ສ຺ເວ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕໂຕ – ‘‘ວິກາເລ ສມ຺ປຕ຺ຕປພ຺ພຊິຕາ ກຫໍ ວສນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອິມາຍ ກຸມ຺ຠກາຣສາລາຍ, ຠນ຺ເຕຕິ. ອຖ ໂສ ຕໍ ກຸມ຺ຠກາຣໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວາສຕ຺ຖາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສີທິ.

ຠຄວາປິ ຕໍທິວສໍ ປຈ຺ຈູສກາເລ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ປຸກ຺ກຸສາຕິໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສຫາເຍນ ເປສິຕໍ ສາສນມຕ຺ຕກໍ ວາເຈຕ຺ວາ ອຕິເຣກຕິໂຍຊນສຕິກໍ ມຫາຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐຫິ ອູນການິ ທ຺ເວ ໂຍຊນສຕານິ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຣາຊຄຫໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ, ມຍິ ອຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ປນ ຕີຓິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເອກຣຕ຺ຕິວາເສນ ອນາຖກາລກິຣິຍໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ມຍິ ປນ ຄເຕ ຕີຓິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ. ຊນສງ຺ຄຫຕ຺ຖາເຍວ ປນ ມຍາ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ປາຣມິໂຍ ປູຣິຕາ, ກຣິສ຺ສາມິ ຕສ຺ສ ສງ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ ປາໂຕວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕທຣຖກິລມຖໍ ປຏິປສ຺ສມ຺ເຠຕ຺ວາ – ‘‘ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ມຍິ ຄາຣເວນ ທຸກ຺ກຣໍ ອກາສິ, ອຕິເຣກໂຍຊນສຕໍ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ອນ຺ຕມໂສ ມຸຂໂຘວນທາຍກມ຺ປິ ເຈຏກໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໂກວ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານາທີສຸ ກຎ຺ຈິ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຍເມວ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໂກວ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ. ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ເນວ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິ, ນ ປຖວິໍ ສໍຂິປິ, – ‘‘ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ມມ ລຊ຺ຊມາໂນ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຖສຸວຓ຺ຓສິວິກາທີສຸ ເອກຍາເນປິ ອນິສີທິຕ຺ວາ ອນ຺ຕມໂສ ເອກປຏລິກໍ ອຸປາຫນມ຺ປິ ອນາຣຸຍ຺ຫ ປຓ຺ຓຈ຺ຉຕ຺ຕກມ຺ປິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ມຍາປິ ປທສາວ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປທສາວ ອຄມາສິ.

ໂສ ອສີຕິ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາ ພາຕ຺ຕິໍສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານີຕິ ອິມໍ ພຸທ຺ຘສິຣິໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ວລາຫກປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ອຎ຺ຎຕຣຠິກ຺ຂຸເວເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕເນວ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສ ໂຍຊນານິ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມລີເວລາຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປວິຏ຺ຐມຕ຺ເຕເຍວ ຕໍ ກຸມ຺ຠກາຣສາລໍ ປາປຸຓິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ, ປຸກ຺ກຸສາຕິ, ນາມ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ສທ຺ຘາຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ໂສ ຕສ຺ມິໍ ກຸມ຺ຠກາຣາເວສເນ ປຐມໍ ວາສູປຄໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ປນ ຠຄວາ – ‘‘ອຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ປສຍ຺ຫ ກຸມ຺ຠກາຣສາລໍ ອປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ຐິໂຕວ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ໂອກາສໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ສເຈ ເຕ ຠິກ຺ຂູຕິອາທິມາຫ. ອຸຣຸນ຺ທນ຺ຕິ ວິວິຕ຺ຕໍ ອສມ຺ພາຘໍ. ວິຫຣຕາຍສ຺ມາ ຍຖາສຸຂນ຺ຕິ ເຍນ ເຍນ ອິຣິຍາປເຖນ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ເຕນ ເຕນ ຍຖາສຸຂໍ ອາຍສ຺ມາ ວິຫຣຕູຕິ ໂອກາສໍ ອກາສິ. ອຕິເຣກຕິໂຍຊນສຕຎ຺ຫິ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປຣສ຺ສ ຉຑ຺ຑິຕປຕິຕໍ ກຸມ຺ຠກາຣສາລໍ ກິໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ມຈ຺ຉຣາຍິສ຺ສຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ປນ ໂມຆປຸຣິສາ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອາວາສມຈ຺ຉຣິຍາທີຫິ ອຠິຠູຕາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ມຍ຺ຫໍ ກຸຏິ ມຍ຺ຫໍ ປຣິເວຓນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ອວາສາຍ ປຣກ຺ກມນ຺ຕິ. ນິສີທີຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂຸມາໂລ ໂລກນາໂຖ ເທວວິມານສທິສໍ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປຫາຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓຉາຣິກາຍ ຠິນ຺ນຠາຊນຕິຓປລາສກຸກ຺ກຸຏສູກຣວຈ຺ຈາທິສໍກິລິຏ຺ຐາຍ ສງ຺ກາຣຏ຺ຐານສທິສາຍ ກຸມ຺ຠກາຣສາລາຍ ຕິຓສນ຺ຖາຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປໍສຸກູລຈີວຣໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ເທວວິມານສທິສໍ ທິພ຺ພຄນ຺ຘສຸຄນ຺ຘໍ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ໂຕ ວິຍ ນິສີທິ.

ອິຕິ ຠຄວາປິ ອສມ຺ຠິນ຺ນມຫາສມ຺ມຕວໍເສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕປິ ຂຕ຺ຕິຍຄພ຺ເຠ ວຑ຺ຒິໂຕ. ຠຄວາປິ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ໂນ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕປິ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ໂນ. ຠຄວາປິ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕປິ. ຠຄວາປິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕປິ. ຠຄວາປິ ສມາປຕ຺ຕິລາຠີ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕປິ. ອິຕິ ທ຺ເວປິ ຂຕ຺ຕິຍາ ທ຺ເວປິ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ນາ ທ຺ເວປິ ຣາຊປພ຺ພຊິຕາ ທ຺ເວປິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ທ຺ເວປິ ສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ກຸມ຺ຠກາຣສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາຕິ ເຕຫິ ກຸມ຺ຠກາຣສາລາ ອຕິວິຍ ໂສຠຕິ, ທ຺ວີຫິ ສີຫາທີຫິ ປວິຏ຺ຐຄຸຫາທີຫິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທີເປຕພ຺ພໍ. ເຕສຸ ປນ ທ຺ວີສຸ ຠຄວາ – ‘‘ສຸຂຸມາໂລ ອຫໍ ປຣມສຸຂຸມາໂລ ເອກປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສ ໂຍຊນານິ ອາຄໂຕ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຕາວ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄທຣຖໍ ປຏິປສ຺ສມ຺ເຠມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ໂຕວ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ກຸລປຸຕ຺ໂຕປິ – ‘‘ທ຺ວານວຸຕິໂຍຊນສຕໍ ອາຄໂຕມ຺ຫິ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຕາວ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄທຣຖໍ ວິໂນເທມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ນິສີທມາໂນວ ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນນຸ ຈ ຠຄວາ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີຕິ ອາຄໂຕ, ກສ຺ມາ ນ ເທເສສີຕິ? ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄທຣໂຖ ອປ຺ປຏິປສ຺ສທ຺ໂຘ, ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ຘມ຺ມເທສນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ, ໂສ ຕາວສ຺ສ ປຏິປສ຺ສມ຺ຠຕູຕິ ນ ເທເສສິ. ອປເຣ – ‘‘ຣາຊຄຫໍ ນາມ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສໍ ອວິວິຕ຺ຕໍ ທສຫິ ສທ຺ເທຫິ, ໂສ ສທ຺ໂທ ທິຍຑ຺ຒຍາມມຕ຺ເຕນ ສນ຺ນິສີທຕິ, ຕໍ ອາຄເມນ຺ໂຕ ນ ເທເສສີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ອກາຣຓໍ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປ຺ປມາຓມ຺ປິ ຫິ ສທ຺ທໍ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ວູປສເມຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ມຄ຺ຄທຣຖວູປສມໍ ອາຄເມນ຺ໂຕເຍວ ປນ ນ ເທເສສິ.

ຕຕ຺ຖ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິນ຺ຕິ ທິຍຑ຺ຒຍາມມຕ຺ຕໍ. ເອຕທໂຫສີຕິ ຠຄວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສຸວຓ຺ຓວິມາເນ ມຓິສີຫປຎ຺ຊຣໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ວິຍ ປຎ຺ຈປສາທປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕານິ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ໂອໂລເກສິ, ອຖສ຺ສ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສີສກມ຺ປນວິຣຫິຕໍ ສຸນິຂາຕອິນ຺ທຂີລໍ ວິຍ ນິຈ຺ຈລໍ ອວິພ຺ຠນ຺ຕໍ ສຸວຓ຺ຓປຏິມໍ ວິຍ ນິສິນ຺ນໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ເອຕໍ – ‘‘ປາສາທິກໍ ໂຂ’’ຕິອາທິ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ປາສາທິກນ຺ຕິ ປສາທາວຫໍ. ຠາວນປຸໍສກໍ ປເນຕໍ, ປາສາທິເກນ ອິຣິຍາປເຖນ ອິຣິຍຕິ. ຍຖາ ອິຣິຍໂຕ ອິຣິຍາປໂຖ ປາສາທິໂກ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອິຣິຍຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕູສຸ ຫິ ອິຣິຍາປເຖສຸ ຕໂຍ ອິຣິຍາປຖາ ນ ໂສຠນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຫຕ຺ຖາ ຈລນ຺ຕິ, ປາທາ ຈລນ຺ຕິ, ສີສໍ ຈລຕິ, ຐິຕສ຺ສ ກາໂຍ ຖທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ນິປນ຺ນສ຺ສາປິ ອິຣິຍາປໂຖ ອມນາໂປ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ປນ ທິວາຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈມ຺ມຂຓ຺ຑໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ສຸໂຘຕຫຕ຺ຖປາທສ຺ສ ຈຕຸສນ຺ຘິກປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິປນ຺ນສ຺ເສວ ອິຣິຍາປໂຖ ໂສຠຕິ. ອຍຎ຺ຈ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສີທິ. ອິຕິສ຺ສ ອິຣິຍາປເຖເນວ ປສນ຺ໂນ ຠຄວາ – ‘‘ປາສາທິກໍ ໂຂ’’ຕິ ປຣິວິຕກ຺ເກສິ.

ຍໍນູນາຫໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉຕິ? ກິໍ ຠຄວາ ອຕ຺ຕານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ນ ຊານາຕີຕິ? ໂນ ນ ຊານາຕິ, ອປຸຈ຺ຉິເຕ ປນ ກຖາ ນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ອປຕິຏ຺ຐິຕາຍ ກຖາຍ ກຖາ ນ ສຎ຺ຊາຍຕີຕິ ກຖາປຕິຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິ.

ທິສ຺ວາ ຈ ປນ ຊາເນຍ຺ຍາສີຕິ ຕຖາຄຕໍ ພຸທ຺ຘສິຣິຍາ ວິໂຣຈນ຺ຕໍ ອຍໍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ສພ຺ເພ ຊານນ຺ຕິ. ອນຈ຺ຉຣິຍເມຕໍ ຊານນໍ, ພຸທ຺ຘສິຣິໍ ປນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣປິຓ຺ຑປາຕິກເວເສນ ຈຣນ຺ໂຕ ທຸຊ຺ຊາໂນ ໂຫຕິ. ອິຈ຺ຈາຍສ຺ມາ, ປຸກ຺ກຸສາຕິ, ‘‘ນ ຊາເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ສຠາວເມວ ກເຖຕິ. ຕຖາ ຫິ ນໍ ເອກກຸມ຺ຠກາຣສາລາຍ ນິສິນ຺ນມ຺ປິ ນ ຊານາຕິ.

ເອຕທໂຫສີຕິ ມຄ຺ຄທຣຖສ຺ສ ວູປສມຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອໂຫສິ. ເອວມາວຸໂສຕິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສຫາເຍນ ເປສິຕໍ ສາສນມຕ຺ຕໍ ວາເຈຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊມາໂນ – ‘‘ທສພລສ຺ສ ມຘຸຣຘມ຺ມເທສນໍ ໂສຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ປພ຺ພຊິໂຕ, ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕກໍ ອທ຺ຘານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ – ‘‘ຘມ຺ມໍ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ປທມຕ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕາຣໍ ນາລຕ຺ຖ, ໂສ ‘‘ຘມ຺ມໍ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ກິໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ນ ສຸຓິສ຺ສຕິ. ປິປາສິຕໂສຓ຺ໂຑ ວິຍ ຫິ ປິປາສິຕຫຕ຺ຖີ ວິຍ ຈາຍໍ, ຕສ຺ມາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສວນໍ ປຏິຊານນ຺ໂຕ ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ອາຫ.

໓໔໓. ຉຘາຕຸໂຣ ອຍນ຺ຕິ ຠຄວາ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ອກເຖຕ຺ວາ ອາທິໂຕວ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຠູຕໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຎ຺ຎຕໍ ວິປສ຺ສນາລກ຺ຂຓເມວ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ຍສ຺ສ ຫິ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ ອປຣິສຸທ຺ຘາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປຐມເມວ ສີລສໍວຣໍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕໍ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕໍ ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄໍ ສຕ຺ຕ ສທ຺ຘມ຺ເມ ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານີຕິ ອິມໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ຍສ຺ສ ປເນສາ ປຣິສຸທ຺ຘາ, ຕສ຺ສ ຕໍ ອກເຖຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຠູຕໍ ວິປສ຺ສນເມວ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ ປຣິສຸທ຺ຘາ. ຕຖາ ຫິ ອເນນ ສາສນໍ ວາເຈຕ຺ວາ ປາສາທວຣຄເຕເນວ ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ, ຍທສ຺ສ ທ຺ວານວຸຕິໂຍຊນສຠໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຍານກິຈ຺ຈໍ ສາເຘສິ, ສາມເຓຣສີລມ຺ປິສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ອກເຖຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຠູຕໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຎ຺ຎຕໍ ວິປສ຺ສນາລກ຺ຂຓເມວສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ.

ຕຕ຺ຖ ຉຘາຕຸໂຣຕິ ຘາຕຸໂຍ ວິຊ຺ຊມານາ, ປຸຣິໂສ ອວິຊ຺ຊມາໂນ. ຠຄວາ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ວິຊ຺ຊມາເນນ ອວິຊ຺ຊມານໍ ທສ຺ເສຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ອວິຊ຺ຊມາເນນ ວິຊ຺ຊມານໍ, ກຕ຺ຖຈິ ວິຊ຺ຊມາເນນ ວິຊ຺ຊມານໍ, ກຕ຺ຖຈິ ອວິຊ຺ຊມາເນນ ອວິຊ຺ຊມານນ຺ຕິ ສພ຺ພາສເວ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ອິຘ ປນ ວິຊ຺ຊມາເນນ ອວິຊ຺ຊມານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ສເຈ ຫິ ຠຄວາ ປຸຣິໂສຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຘາຕຸໂຍ ອິຈ຺ເຈວ ວຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສນ຺ເທຫໍ ກເຣຍ຺ຍ, ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເທສນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ປຸຣິໂສຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ປຫາຍ ‘‘ສຕ຺ໂຕຕິ ວາ ປຸຣິໂສຕິ ວາ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ວາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສຕ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຘາຕຸມຕ຺ເຕເຍວ ຈິຕ຺ຕໍ ຐປາເປຕ຺ວາ ຕີຓິ ຜລານິ ປຏິວິຊ຺ຌາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອນງ຺ຄຓສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໕໗ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕຠາສນ຺ຕຣກຸສໂລ ຕາຍ ຕາຍ ຠາສາຍ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປນ຺ໂຕ ອາຈຣິໂຍ ວິຍ ເອວມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຉ ຘາຕຸໂຍ ອສ຺ສາຕິ ຉຘາຕຸໂຣ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍໍ ຕ຺ວໍ ປຸຣິໂສຕິ ສຎ຺ຊານາສິ, ໂສ ຉຘາຕຸໂກ, ນ ເຈຕ຺ຖ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປຸຣິໂສ ອຕ຺ຖິ, ປຸຣິໂສຕິ ປນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວາຕິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຈຕຸຣາຘິຏ຺ຐາໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຕິຏ຺ຐາ, ຈຕຸປຕິຏ຺ຐາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສ຺ວາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຣິໂສ ຉຘາຕຸໂຣ ຉຜສ຺ສາຍຕໂນ ອຏ຺ຐາຣສມໂນປວິຈາໂຣ, ໂສ ເອຕ຺ໂຕວ ວິວຏ຺ຏິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕມສິທ຺ຘິຠູຕໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫມາໂນ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຈຕຸຣາຘິຏ຺ຐາໂນຕິ. ຍຕ຺ຖ ຐິຕນ຺ຕິ ເຍສຸ ອຘິຏ຺ຐາເນສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ. ມຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ມຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ມານສ຺ສ ວາ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ມຸນິ ສນ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຂີຓາສວມຸນິ ອຸປສນ຺ໂຕ ນິພ຺ພຸໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຎ຺ຎໍ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລປຎ຺ຎາຍ ປຏິວິຊ຺ຌນຕ຺ຖໍ ອາທິໂຕວ ສມາຘິວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎໍ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ສຈ຺ຈມນຸຣກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍຕ຺ຖໍ ອາທິໂຕວ ວຈີສຈ຺ຈໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ. ຈາຄມນຸພ຺ຣູເຫຍ຺ຍາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພກິເລສປຣິຈ຺ຈາຄກຣຓຕ຺ຖໍ ອາທິໂຕວ ກິເລສປຣິຈ຺ຈາຄໍ ພ຺ຣູເຫຍ຺ຍ. ສນ຺ຕິເມວ ໂສ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພກິເລສວູປສມນຕ຺ຖໍ ອາທິໂຕວ ກິເລສວູປສມນໍ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ. ອິຕິ ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານາທີນໍ ອຘິຄມຕ຺ຖາຍ ອິມານິ ສມຖວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາທີນິ ປຸພ຺ພຠາຄາຘິຏ຺ຐານານິ ວຸຕ຺ຕານິ.

໓໔໕. ຜສ຺ສາຍຕນນ຺ຕິ ຜສ຺ສສ຺ສ ອາຍຕນໍ, ອາກໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິອາທີນິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕານໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລປຎ຺ຎາທີນໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໓໔໘. ອິທານິ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມາຕິກາວເສນ ‘‘ຍຕ຺ຖ ຐິຕໍ ມຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ, ອຣຫຕ຺ເຕ ປນ ປຕ຺ເຕ ປຸນ ‘‘ປຎ຺ຎໍ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີຫິ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ອິຕິ ຠຄວາ ມາຕິກໍ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຘາຕຸກໍ ຐເປຕ຺ວາປິ ຍຖາຘມ຺ມວເສເນວ ວິຠງ຺ຄໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎໍ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ປຎ຺ຎໍ ປມຊ຺ຊຕິ, ໂກ ນປ຺ປມຊ຺ຊຕິ? ໂຍ ຕາວ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເວຊ຺ຊກມ຺ມາທິວເສນ ເອກວີສຕິວິຘາຍ ອເນສນາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊານຸຣູເປນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທໍ ຐເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຍໍ ປຎ຺ຎໍ ປມຊ຺ຊຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ສມາທາຍ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ນິສ຺ສາຍ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ວາ ອຊ຺ເຊວ ອຣຫຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ, ອຍໍ ປຎ຺ຎໍ ນປ຺ປມຊ຺ຊຕິ ນາມ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ ເອສ ປຎ຺ຎາຍ ອປ຺ປມາໂທ ວຸຕ຺ໂຕ. ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ປເນຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ຫຕ຺ຖິປໂທປມສຸຕ຺ຕາທີສຸ ວຸຕ຺ຕເມວ.

໓໕໔. ອຖາປຣໍ ວິຎ຺ຎາຓໍເຍວ ອວສິສ຺ສຕີຕິ ອຍມ຺ເປຕ຺ຖ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ອນຸສນ຺ຘິ. ເຫຏ຺ຐໂຕ ຫິ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖິຕໍ, ອິທານິ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເວທນາວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຍໍ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາ. ຍໍ ວາ ປເນຕໍ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຖວີຘາຕຸອາທີສຸ ອາຄມນິຍວິປສ຺ສນາວເສນ ກມ຺ມກາຣກວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸວເສນ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕປິ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ອວສິສ຺ສຕີຕິ ກິມຕ຺ຖາຍ ອວສິສ຺ສຕິ? ສຕ຺ຖຸ ກຖນຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ປຏິວິຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ອວສິສ຺ສຕິ. ປຣິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ນິຣຸປກ຺ກິເລສໍ. ປຣິໂຍທາຕນ຺ຕິ ປຠສ຺ສຣໍ. ສຸຂນ຺ຕິປິ ວິຊານາຕີຕິ ສຸຂເວທນໍ ເວທຍມາໂນ ສຸຂເວທນໍ ເວທຍາມີຕິ ປຊານາຕິ. ເສສປທທ຺ວເຍສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈ ປນາຍໍ ເວທນາກຖາ ເຫຏ຺ຐາ ນ ກຖິຕາ ຠເວຍ຺ຍ, ອິຘ ຐຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ. ສຕິປຏ຺ຐາເນ ປເນສາ ກຖິຕາວາຕິ ຕຕ຺ຖ ກຖິຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຸຂເວທນິຍນ຺ຕິ ເອວມາທິ ປຈ຺ຈຍວເສນ ອຸທຍຕ຺ຖງ຺ຄມນທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຸຂເວທນິຍນ຺ຕິ ສຸຂເວທນາຍ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໓໖໐. ອຸເປກ຺ຂາເຍວ ອວສິສ຺ສຕີຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ຍຖາ ນາມ ເຉເກນ ມຓິກາຣາຈຣິເຍນ ວຊິຣສູຈິຍາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຈມ຺ມຂຓ຺ເຑ ປາເຕຕ຺ວາ ປາເຕຕ຺ວາ ທິນ຺ນມຸຕ຺ຕໍ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ຄເຫຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕຄຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ມຸຕ຺ໂຕລມ຺ພກມຸຕ຺ຕຊາລາທີນິ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ຠຄວຕາ ກເຖຕ຺ວາ ກເຖຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຍໍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ປຄຸຓໍ ອກາສີຕິ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານມ຺ປິສ຺ສ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານມ຺ປິ ປຄຸຓໍ ຊາຕໍ, ອຖ ຠຄວາ ‘‘ອຖາປຣໍ ອຸເປກ຺ຂາເຍວ ອວສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ກິມຕ຺ຖໍ ປນ ອວສິສ຺ສຕີຕິ? ສຕ຺ຖຸ ກຖນຕ຺ຖໍ. ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິວິຊ຺ຌນຕ຺ຖນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ຫິ ສຫາຍສ຺ສ ສາສນໍ ວາເຈຕ຺ວາ ປາສາທຕເລ ຐິເຕເນວ ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ, ຍທສ຺ສ ເອຕ຺ຕກໍ ມຄ຺ຄໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຍານກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ. ສຕ຺ຖຸ ກຖນຕ຺ຖໍເຍວ ອວສິສ຺ສຕິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ຐາເນ ສຕ຺ຖາ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌາເນ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ. ອິທຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ປຄຸຓໍ ຕວ ອິທໍ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານ’’ນ຺ຕິ. ປຣິສຸທ຺ຘາຕິອາທິ ຕສ຺ສາເຍວ ອຸເປກ຺ຂາຍ ວຓ຺ຓຠຓນໍ. ອຸກ຺ກໍ ພນ຺ເຘຍ຺ຍາຕິ ອງ຺ຄາຣກປລ຺ລໍ ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອາລິມ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ຕຕ຺ຖ ອງ຺ຄາເຣ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ນາຬິກາຍ ຘເມນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລຍ຺ຍ. ອຸກ຺ກາມຸເຂ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍາຕິ ອງ຺ຄາເຣ ວິຍູຫິຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣມຕ຺ຖເກ ວາ ຐເປຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຕເກ ວາ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ. ນີຫຏນ຺ຕິ ນີຫຏໂທສໍ. ນິນ຺ນີຕກສາວນ຺ຕິ ອປນີຕກສາວໍ. ເອວເມວ ໂຂຕິ ຍຖາ ຕໍ ສຸວຓ຺ຓໍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕາຍ ປິຬນ຺ຘນວິກຕິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ເອວເມວ ອຍໍ ຕາວ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຸເປກ຺ຂາ ວິປສ຺ສນາ ອຠິຎ຺ຎາ ນິໂຣໂຘ ຠໂວກ຺ກນ຺ຕີຕິ ອິເມສຸ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ໂຫຕີຕິ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ.

ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ອິມສ຺ມິໍ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ນິກນ຺ຕິປຣິຍາທານຕ຺ຖໍ ອວຓ຺ຓໍ ອກເຖຕ຺ວາ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສີຕິ. ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ນິກນ຺ຕິປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ພລວໍ. ສເຈ ອວຓ຺ຓໍ ກເຖຍ຺ຍ, – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ທ຺ວານວຸຕິໂຍຊນສຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອິມໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ຍານກິຈ຺ຈໍ ສາເຘສິ, ອຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ມຄ຺ຄໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຌານສຸເຂນ ຌານຣຕິຍາ ອາຄໂຕ, ເອວຣູປສ຺ສ ນາມ ປຓີຕຘມ຺ມສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ, ຊານໍ ນຸ ໂຂ ກເຖຕິ ອຊານ’’ນ຺ຕິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສໍສຍໍ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ.

໓໖໑. ຕທນຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ ຘມ຺ໂມ ນາມ, ຕໍ ອນຸຄຕຕ຺ຕາ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ ອນຸຘມ຺ໂມຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປາກຊ຺ຌານໍ ວາ ຘມ຺ໂມ, ກຸສລຊ຺ຌານໍ ອນຸຘມ຺ໂມ. ຕທຸປາທານາຕິ ຕຄ຺ຄຫຓາ. ຈິຣໍ ທີຆມທ຺ຘານນ຺ຕິ ວີສຕິກປ຺ປສຫສ຺ສານິ. ວິປາກວເສນ ເຫຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໓໖໒. ເອວໍ ຈຕູຫິ ວາເຣຫິ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ຕສ຺ເສວ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂສ ເອວໍ ປຊານາຕີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂຕເມຕນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ເອຕ຺ຖ ວີສຕິກປ຺ປສຫສ຺ສານິ ອາຍຸ ອຕ຺ຖິ, ເອຕໍ ປນ ສງ຺ຂຕໍ ປກປ຺ປິຕໍ ອາຍູຫິຕໍ, ກໂຣນ຺ເຕນ ກຣີຍຕິ, ອນິຈ຺ຈໍ ອຘຸວໍ ອສສ຺ສຕໍ ຕາວກາລິກໍ, ຈວນປຣິເຠທນວິທ຺ຘໍສນຘມ຺ມໍ, ຊາຕິຍາ ອນຸຄຕໍ, ຊຣາຍ ອນຸສຏໍ, ມຣເຓນ ອພ຺ຠາຫຕໍ, ທຸກ຺ເຂ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ, ອຕາຓໍ ອເລຓໍ ອສຣຓໍ ອສຣຓີຠູຕນ຺ຕິ. ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອິທານິ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ໂສ ເນວ ຕໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີຕິອາທິມາຫ. ຍຖາ ຫິ ເຉໂກ ຠິສກ຺ໂກ ວິສວິກາຣໍ ທິສ຺ວາ ວມນໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວິສໍ ຐານໂຕ ຈາເວຕ຺ວາ ອຸປຣິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຂນ຺ຘໍ ວາ ສີສໍ ວາ ຄເຫຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ວິສໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປາເຕຍ຺ຍ, ເອວເມວ ຠຄວາ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌາເນ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌາເນ ນິກນ຺ຕິໍ ປຣິຍາທາຍ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌາເນ ປຕ຺ຖນໍ ຐເປສິ.

ຠຄວາ ຕໍ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ‘‘ອຕ຺ເຖສາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນາທີສຸ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ. ເຕສຎ຺ຫິ ປຐມພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ວີສຕິກປ຺ປສຫສ຺ສານິ ອາຍຸ, ທຸຕິເຍ ຈຕ຺ຕາລີສໍ, ຕຕິເຍ ສຏ຺ຐິ, ຈຕຸຕ຺ເຖ ຈຕຸຣາສີຕິ ກປ຺ປສຫສ຺ສານິ ອາຍຸ. ຕໍ ປນ ອນິຈ຺ຈໍ ອຘຸວໍ ອສສ຺ສຕໍ ຕາວກາລິກໍ, ຈວນປຣິເຠທນວິທ຺ຘໍສນຘມ຺ມໍ, ຊາຕິຍາ ອນຸຄຕໍ, ຊຣາຍ ອນຸສຏໍ, ມຣເຓນ ອພ຺ຠາຫຕໍ, ທຸກ຺ເຂ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ, ອຕາຓໍ ອເລຓໍ ອສຣຓໍ ອສຣຓີຠູຕໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາປິ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາລກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ປຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ອາທີນວໍ ເອກປເທເນວ ‘‘ສງ຺ຂຕເມຕ’’ນ຺ຕິ ກເຖສິ. ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌາເນ ນິກນ຺ຕິໍ ປຣິຍາທິຍິ, ຠຄວາ ຕສ຺ສ ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈເຣສຸ ນິກນ຺ຕິຍາ ປຣິຍາທິນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕນິກູຏໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ໂສ ເນວ ຕໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຍຖາ ວາ ປເນໂກ ມຫາໂຍໂຘ ເອກໍ ຣາຊານໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສຸຏ຺ຐານກໍ ຄາມວຣໍ ລເຠຍ຺ຍ, ປຸນ ຣາຊາ ຕສ຺ສານຸຠາວໍ ສຣິຕ຺ວາ – ‘‘ມຫານຸຠາໂວ ໂຍໂຘ, ອປ຺ປກໍ ເຕນ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ – ‘‘ນາຍໍ ຕາຕ ຄາໂມ ຕຸຍ຺ຫໍ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ, ອຎ຺ຎໍ ຈຕຸສຕສຫສ຺ສຸຏ຺ຐານກໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ທເທຍ຺ຍ ໂສ ສາຘຸ ເທວາຕິ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອິຕຣໍ ຄາມໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ຣາຊາ ອສມ຺ປຕ຺ຕເມວ ຈ ນໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ – ‘‘ກິໍ ເຕ ເຕນ, ອຫິວາຕໂຣໂຄ ເອຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ? ອສຸກສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ມຫນ຺ຕໍ ນຄຣໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຉຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຫີ’’ຕິ ປຫິເຓຍ຺ຍ, ໂສ ຕຖາ ກເຣຍ຺ຍ.

ຕຕ຺ຖ ຣາຊາ ວິຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ມຫາໂຍໂຘ ວິຍ ປຸກ຺ກຸສາຕິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ, ປຐມລທ຺ຘຄາໂມ ວິຍ ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ, ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອິຕຣໍ ຄາມໍ ຄຓ຺ຫາຫີຕິ ວຸຕ຺ຕກາໂລ ວິຍ ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ນິກນ຺ຕິປຣິຍາທານໍ ກຕ຺ວາ ອາຣຸປ຺ປກຖນໍ, ຕໍ ຄາມໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕເມວ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເຕ ເຕນ, ອຫິວາຕໂຣໂຄ ເອຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ? ອສຸກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນຄຣໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຉຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕກາໂລ ວິຍ ອຣູເປ ສງ຺ຂຕເມຕນ຺ຕິ ອາທີນວກຖເນນ ອປ຺ປຕ຺ຕາສຸເຍວ ຕາສຸ ສມາປຕ຺ຕີສຸ ປຕ຺ຖນໍ ນິວຕ຺ຖາເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນາຄຫຓໍ.

ຕຕ຺ຖ ເນວ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີຕິ ນາຍູຫຕິ ນ ຣາສິໍ ກໂຣຕິ. ນ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍຕີຕິ ນ ກປ຺ເປຕິ. ຠວາຍ ວາ ວິຠວາຍ ວາຕິ ວຸທ຺ຘິຍາ ວາ ປຣິຫານິຍາ ວາ, ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທວເສນປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ນ ກິຎ຺ຈິ ໂລເກ ອຸປາທິຍຕີຕິ ໂລເກ ຣູປາທີສຸ ກິຎ຺ຈິ ເອກຘມ຺ມມ຺ປິ ຕຓ຺ຫາຍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ປຣາມສຕິ. ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາຕີຕິ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ຐຕ຺ວາ ເທສນາຍ ອຣຫຕ຺ຕນິກູຏໍ ຄຓ຺ຫິ. ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ຍໂຖປນິສ຺ສເຍນ ຕີຓິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ປຏິວິຊ຺ຌິ. ຍຖາ ນາມ ຣາຊາ ສຸວຓ຺ຓຠາຊເນນ ນານາຣສໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປມາເຓນ ປິຓ຺ຑໍ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ອງ຺ເກ ນິສິນ຺ເນນ ຣາຊກຸມາເຣນ ປິຓ຺ຑມ຺ຫິ ອາລເຍ ທສ຺ສິເຕ ຕໍ ປິຓ຺ຑໍ ອຸປນາເມຍ຺ຍ, ກຸມາໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຂປ຺ປມາເຓເນວ ກພຬໍ ກເຣຍ຺ຍ, ເສສໍ ຣາຊາ ສຍໍ ວາ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ປາຕິຍໍ ວາ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ເອວໍ ຘມ຺ມຣາຊາ ຕຖາຄໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປມາເຓນ ອຣຫຕ຺ຕນິກູຏໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເທສນໍ ເທເສສິ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຍໂຖປນິສ຺ສເຍນ ຕີຓິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ປຏິວິຊ຺ຌິ.

ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ປນສ຺ສ ຂນ຺ຘາ ຘາຕຸໂຍ ອາຍຕນານີຕິ ເອວຣູປໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຎ຺ຎຕໍ ຕິລກ຺ຂຓາຫຕໍ ກຖໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ເນວ ກງ຺ຂາ, ນ ວິມຕິ, ນາປິ – ‘‘ເອວໍ ກິຣ ຕໍ, ເອວໍ ເມ ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິຕິ ກິຣ ນ ທນ຺ຘາຍິຕຕ຺ຕໍ ນ ວິຕ຺ຖາຍິຕຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິ. ເອກຈ຺ເຈສຸ ຈ ກິຣ ຐາເນສຸ ພຸທ຺ຘາ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ວິຈຣນ຺ຕິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ນຸ ໂຂ ເອໂສຕິ ອຫຸເທວ ສໍສໂຍ, ອຫຸ ວິມຕິ. ຍໂຕ ອເນນ ອນາຄາມິຜລໍ ປຏິວິທ຺ຘໍ, ອຖ ອຍໍ ເມ ສຕ຺ຖາຕິ ນິຏ຺ຐໍ ຄໂຕ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ອຈ຺ຈຍໍ ນ ເທເສສີຕິ. ໂອກາສາຠາວໂຕ. ຠຄວາ ຫິ ຍຖານິກ຺ຂິຕ຺ຕາຍ ມາຕິກາຍ ອຈ຺ຉິນ຺ນຘາຣໍ ກຕ຺ວາ ອາກາສຄງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ເທສນໍ ເທເສສິເຍວ.

໓໖໓. ໂສຕິ ອຣຫາ. ອນຊ຺ໂຌສິຕາຕິ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຖາຕິ ປຊານາຕິ. ອນຠິນນ຺ທິຕາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ອຠິນນ຺ທິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ປຊານາຕິ.

໓໖໔. ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ນໍ ເວເທຕີຕິ ສເຈ ຫິສ຺ສ ສຸຂເວທນໍ ອາຣພ຺ຠ ຣາຄານຸສໂຍ, ທຸກ຺ຂເວທນໍ ອາຣພ຺ຠ ປຏິຆານຸສໂຍ, ອິຕຣໍ ອາຣພ຺ຠ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ເວທິເຍຍ຺ຍ ນາມ. ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ປນ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ນໍ ເວເທຕິ ນິສ຺ສໂຏ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ. ກາຍປຣິຍນ຺ຕິກນ຺ຕິ ກາຍໂກຏິກໍ. ຍາວ ກາຍປວຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນເວທນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນຠິນນ຺ທິຕານິ ສີຕີຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ທ຺ວາທສສຸ ອາຍຕເນສຸ ກິເລສານໍ ວິເສວນສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ ອນຠິນນ຺ທິຕານິ ຫຸຕ຺ວາ ອິຘ ທ຺ວາທສສຸເຍວ ອາຍຕເນສຸ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕິ. ກິເລສາ ຫິ ນິພ຺ພານໍ ອາຄມ຺ມ ນິຣຸທ຺ຘາປິ ຍຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ນິຣຸທ຺ຘາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ – ‘‘ເອຕ຺ເຖສາ ຕຓ຺ຫາ ນິຣຸຊ຺ຌມານາ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ສມຸທຍປຎ຺ເຫນ ທີເປຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ນິພ຺ພານໍ ອາຄມ຺ມ ສີຕິຠູຕານິປິ ອິເຘວ ສີຕີຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອາຫ. ນນຸ ຈ ອິຘ ເວທຍິຕານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ກິເລສາຕິ. ເວທຍິຕານິປິ ກິເລສາຠາເວເນວ ສີຕີຠວນ຺ຕິ. ອິຕຣຖາ ເນສໍ ສີຕິຠາໂວ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ສຸວຸຕ຺ຕເມຕໍ.

໓໖໕. ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ຍຖາ ຫິ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ເຕລປທີປສ຺ສ ຌາຍໂຕ ເຕເລ ຂີເຓ ເຕລໍ ອາສິຎ຺ຈຕິ, ວຏ຺ຏິຍາ ຂີຓາຍ ວຏ຺ຏິໍ ປກ຺ຂິປຕິ, ເອວໍ ທີປສິຂາຍ ອນຸປຈ຺ເຉໂທວ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ເອກສ຺ມິໍ ຠເວ ຐິໂຕ ກຸສລາກຸສລໍ ກໂຣຕິ, ໂສ ເຕນ ສຸຄຕິຍຎ຺ຈ ອປາເຍສຸ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິເຍວ, ເອວໍ ເວທນານໍ ອນຸປຈ຺ເຉໂທວ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປເນໂກ ທີປສິຂາຍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ – ‘‘ອິມໍ ປຸຣິສໍ ອາຄມ຺ມ ທີປສິຂາ ນ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ນິລີໂນ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສີສໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ, ເອວໍ ວຏ຺ຏິຍາ ຈ ເຕລສ຺ສ ຈ ອນຸປຫາຣາ ທີປສິຂາ ອນາຫາຣາ ນິພ຺ພາຍຕິ, ເອວເມວ ວຏ຺ເຏ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ກຸສລາກຸສລໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ຕສ຺ສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຸນ ເວທຍິຕານິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ.

ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອາທິມ຺ຫິ ສມາຘິວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຫິ ອຣຫຕ຺ຕຜລປຎ຺ຎາ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣາ, ຕສ຺ມາ. ເອວໍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອິມິນາ ອຸຕ຺ຕເມນ ອຣຫຕ຺ຕຜລປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐາເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂເຍ ຎາຓໍ ນາມ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄ ຎາຓໍ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ຎາຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕເນວາຫ ຕສ຺ສ ສາ ວິມຸຕ຺ຕິ ສຈ຺ເຈ ຐິຕາ ອກຸປ຺ປາ ໂຫຕີຕິ.

໓໖໖. ເອຕ຺ຖ ຫິ ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິ, ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ນິພ຺ພານໍ. ອິຕິ ອກຸປ຺ປາຣມ຺ມຓກຣເຓນ ອກຸປ຺ປາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ມຸສາຕິ ວິຕຖໍ. ໂມສຘມ຺ມນ຺ຕິ ນສ຺ສນສຠາວໍ. ຕໍ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຕໍ ອວິຕຖໍ ສຠາໂວ. ອໂມສຘມ຺ມນ຺ຕິ ອນສ຺ສນສຠາວໍ.

ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອາທິໂຕ ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ ວຈີສຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສມຸທຍສຈ຺ເຈຫິ ຈ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ນິພ຺ພານເມວ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ, ຕສ຺ມາ. ເອວໍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອິມິນາ ອຸຕ຺ຕເມນ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐາເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

໓໖໗. ປຸພ຺ເພຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາເລ. ອຸປຘີ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຂນ຺ຘູປຘິ ກິເລສູປຘິ ອຠິສງ຺ຂາຣູປຘິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓູປຘີຕິ ອິເມ ອຸປຘໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາຕິ ປຣິປູຣາ ຄຫິຕາ ປຣມຏ຺ຐາ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອາທິໂຕ ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ ກິເລສປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາທີຫິ ຈ ກິເລສປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄເນວ ກິເລສປຣິຈ຺ຈາໂຄ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ, ຕສ຺ມາ. ເອວໍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອິມິນາ ອຸຕ຺ຕເມນ ຈາຄາຘິຏ຺ຐາເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

໓໖໘. ອາຆາໂຕຕິອາທີສຸ ອາຆາຕກຣຓວເສນ ອາຆາໂຕ, ພ຺ຍາປຊ຺ຊນວເສນ ພ຺ຍາປາໂທ, ສມ຺ປທຸສ຺ສນວເສນ ສມ຺ປໂທໂສຕິ ຕີຫິ ປເທຫິ ໂທສາກຸສລມູລເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອາທິໂຕ ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ ກິເລສວູປສມໂຕ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາທີຫິ ກິເລສວູປສມໂຕ ຈ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄເນວ ກິເລສວູປສໂມ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ, ຕສ຺ມາ. ເອວໍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອິມິນາ ອຸຕ຺ຕເມນ ອຸປສມາຘິຏ຺ຐາເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

໓໖໙. ມຎ຺ຎິຕເມຕນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາມຎ຺ຎິຕໍ ມານມຎ຺ຎິຕໍ ທິຏ຺ຐິມຎ຺ຎິຕນ຺ຕິ ຕິວິຘມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອຍມຫມສ຺ມີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອຍມຫນ຺ຕິ ເອກໍ ຕຓ຺ຫາມຎ຺ຎິຕເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຣໂຄຕິອາທີສຸ ອາພາຘຏ຺ເຐນ ໂຣໂຄ, ອນ຺ໂຕໂທສຏ຺ເຐນ ຄຓ຺ໂຑ, ອນຸປວິຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ສລ຺ລໍ. ມຸນິ ສນ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຂີຓາສວມຸນິ ສນ຺ໂຕ ນິພ຺ພຸໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຕ຺ຖ ຐິຕນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐິຕໍ. ສໍຂິຕ຺ເຕນາຕິ ພຸທ຺ຘານໍ ກິຣ ສພ຺ພາປິ ຘມ຺ມເທສນາ ສໍຂິຕ຺ຕາວ, ວິຕ຺ຖາຣເທສນາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສມນ຺ຕປຏ຺ຐານກຖາປິ ສໍຂິຕ຺ຕາເຍວ. ອິຕິ ຠຄວາ ເທສນໍ ຍຖານຸສນ຺ຘິໍ ປາເປສິ. ອຸຄ຺ຆາຏິຕຎ຺ຎູຕິອາທີສຸ ປນ ຈຕູສຸ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປຸກ຺ກຸສາຕິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ, ອິຕິ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎຸວເສນ ຠຄວາ ອິມໍ ຘາຕຸວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ ກເຖສິ.

໓໗໐. ນ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຕ຺ຕຈີວຣນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ປຸພ຺ເພ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປຣິກ຺ຂາຣານໍ ອທິນ຺ນຕ຺ຕາ. ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຫິ ທິນ຺ນທາໂນ ກຕາຠິນີຫາໂຣ, ນ ທິນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປນ ປຈ຺ຉິມຠວິການໍເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ອຍຎ຺ຈ ປຸນປຏິສນ຺ຘິໂກ, ຕສ຺ມາ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຖ ຠຄວາ ສຍໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທສີຕິ. ໂອກາສາຠາວໂຕ. ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຍຸ ປຣິກ຺ຂີຓໍ, ສຸທ຺ຘາວາສິໂກ ອນາຄາມີ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ກຸມ຺ຠກາຣສາລໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ວິຍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ສຍໍ ນ ປຣິເຍສິ.

ປຕ຺ຕຈີວຣປຣິເຍສນໍ ປກ຺ກາມີຕິ ກາຍ ເວລາຍ ປກ຺ກາມິ? ອຸຏ຺ຐິເຕ ອຣຸເຓ. ຠຄວໂຕ ກິຣ ຘມ຺ມເທສນາປຣິນິຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຣຸຓຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຣສ຺ມິວິສ຺ສຊ຺ຊນຎ຺ຈ ເອກກ຺ຂເຓ ອໂຫສິ. ຠຄວາ ກິຣ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາວ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣສ຺ມິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິ, ສກລກຸມ຺ຠກາຣນິເວສນໍ ເອກປຊ຺ໂຊຕໍ ອໂຫສິ, ຉພ຺ພຓ຺ຓຣສ຺ມິໂຍ ຊາລຊາລາ ປຸຎ຺ຊປຸຎ຺ຊາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຘາວນ຺ຕິໂຍ ສພ຺ພທິສາຠາເຄ ສຸວຓ຺ຓປຏປຣິໂຍນທ຺ເຘ ວິຍ ຈ ນານາວຓ຺ຓກຸສຸມຣຕນວິສຣສມຸຊ຺ຊເລ ວິຍ ຈ ອກໍສຸ. ຠຄວາ ‘‘ນຄຣວາສິໂນ ມໍ ປສ຺ສນ຺ຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ນຄຣວາສິໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາວ ‘‘ສຕ຺ຖາ ກິຣ ອາຄໂຕ, ກຸມ຺ຠກາຣສາລາຍ ກິຣ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ.

ຣາຊາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກາຍ ເວລາຍ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຫິຍ຺ໂຍ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນເວລາຍ ມຫາຣາຊາຕິ. ເກນ ກມ຺ເມນ ຠຄວາຕິ? ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຫາໂຍ ປຸກ຺ກຸສາຕິ ຣາຊາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ປຫິຕໍ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສ ໂຍຊນານິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິມໍ ກຸມ຺ຠກາຣສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສີທິ, ອຫໍ ຕສ຺ສ ສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິໍ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຕີຓິ ຜລານິ ປຏິວິຊ຺ຌິ ມຫາຣາຊາຕິ. ອິທານິ ກຫໍ, ຠນ຺ເຕຕິ? ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ອປຣິປຸຓ຺ຓປຕ຺ຕຈີວຣຕາຍ ປຕ຺ຕຈີວຣປຣິເຍສນຕ຺ຖໍ ຄໂຕ ມຫາຣາຊາຕິ. ຣາຊາ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຄຕທິສາຠາເຄນ ອຄມາສິ. ຠຄວາປິ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຊຕວນຄນ຺ຘກຸຏິມ຺ຫິເຍວ ປາຕຸຣໂຫສິ.

ກຸລປຸຕ຺ໂຕປິ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຣິເຍສມາໂນ ເນວ ພິມ຺ພິສາຣຣຎ຺ໂຎ ນ ຕກ຺ກສີລການໍ ຊງ຺ຆວາຓິຊານໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ນ ໂຂ ເມ ກຸກ຺ກຸຏສ຺ສ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ມນາປາມນາປເມວ ວິຈິນິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ມຫນ຺ຕໍ ນຄຣໍ ວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸທກຕິຕ຺ຖສຸສານສງ຺ກາຣຏ຺ຐານອນ຺ຕຣວີຖີສຸ ປຣິເຍສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ສງ຺ກາຣກູເຏສຸ ຕາວ ປິໂລຕິກໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ.

ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສີຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສງ຺ກາຣກູເຏ ປິໂລຕິກໍ ໂອໂລເກນ຺ຕໍ ວິພ຺ຠນ຺ຕາ ຕຣຸຓວຈ຺ຉາ ຄາວີ ອຸປຘາວິຕ຺ວາ ສິງ຺ເຄນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຆາເຕສິ. ຉາຕກຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອາກາເສເຍວ ອາຍຸກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ວາ ປຕິໂຕ. ສງ຺ກາຣຏ຺ຐາເນ ອໂຘມຸຂຏ຺ຐປິຕາ ສຸວຓ຺ຓປຏິມາ ວິຍ ອໂຫສິ, ກາລງ຺ກໂຕ ຈ ປນ ອວິຫາພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ນິພ຺ພຕ຺ຕມຕ຺ໂຕວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອວິຫາພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ກິຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕມຕ຺ຕາວ ສຕ຺ຕ ຊນາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອວິຫໍ ອຸປປນ຺ນາເສ, ວິມຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕ ຠິກ຺ຂໂວ;

ຣາຄໂທສປຣິກ຺ຂີຓາ, ຕິຓ຺ຓາ ໂລເກ ວິສຕ຺ຕິກໍ.

ເກ ຈ ເຕ ອຕຣຸໍ ປງ຺ກໍ, ມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ຍໍ ສຸທຸຕ຺ຕຣໍ;

ເກ ຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ທິພ຺ພໂຍຄໍ ອຸປຈ຺ຈຄຸໍ.

ອຸປໂກ ປລຄຓ຺ໂຑ ຈ, ປຸກ຺ກຸສາຕິ ຈ ເຕ ຕໂຍ;

ຠທ຺ທິໂຍ ຂຓ຺ຑເທໂວ ຈ, ພາຫຸຣຄ຺ຄິ ຈ ສິງ຺ຄິໂຍ;

ເຕ ຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ທິພ຺ພໂຍຄໍ ອຸປຈ຺ຈຄຸ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໕໐, ໑໐໕);

ພິມ຺ພິສາໂຣປິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສຫາໂຍ ມຍາ ເປສິຕສາສນມຕ຺ຕໍ ວາເຈຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ເອຕ຺ຕກໍ ອທ຺ຘານໍ ອາຄໂຕ, ທຸກ຺ກຣໍ ກຕໍ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ, ປພ຺ພຊິຕສກ຺ກາເຣນ ຕໍ ສກ຺ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ‘‘ປຣິເຍສຖ ເມ ສຫາຍກ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເປເສສິ. ເປສິຕາ ຕໍ ອທ຺ທສໍສຸ ສງ຺ກາຣຏ຺ຐາເນ ປຕິຕໍ, ທິສ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ນ ວຕ, ໂຠ, ລຠິມ຺ຫາ ສຫາຍກສ຺ສ ສກ຺ກາຣໍ ກາຕຸໍ, ອນາໂຖ ເມ ຊາໂຕ ສຫາຍໂກ’’ຕິ. ປຣິເທວິຕ຺ວາ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ມຎ຺ຈເກນ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ໂຕກາເສ ຐເປຕ຺ວາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສກ຺ກາຣໍ ກາຕຸໍ ຊານນາຠາເວນ ນ຺ຫາປກກປ຺ປກາທໂຍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ສີສໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘວຕ຺ຖານິ ນິວາສາເປຕ຺ວາ ຣາຊເວເສນ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ໂສວຓ຺ຓສິວິກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຕາຬາວຈຣຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນຄຣາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ພຫູຫິ ຄນ຺ຘກຏ຺ເຐຫິ ມຫາຈິຕກໍ ກາເຣຕ຺ວາ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຘາຕຸໂຍ ອາທາຍ ເຈຕິຍໍ ປຕິຏ຺ຐເປສິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ຘາຕຸວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.