໕. ພຫຸຘາຕຸກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ພຫຸຘາຕຸກສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຠຍານີຕິອາທີສຸ ຠຍນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາໂສ. ອຸປທ຺ທໂວຕິ ອເນກຄ຺ຄຕາກາໂຣ. ອຸປສຄ຺ໂຄຕິ ອຸປສຏ຺ຐາກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ລຄ຺ຄນາກາໂຣ. ເຕສໍ ເອວໍ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ປພ຺ພຕາທິວິສມນິສ຺ສິຕາ ໂຈຣາ ຊນປທວາສີນໍ ເປເສນ຺ຕິ ‘‘ມຍໍ ອສຸກທິວເສ ນາມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄາມໍ ປຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຍໍ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຍໍ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາໂສ ນາມ. ‘‘ອິຘ ໂນ ໂຈຣາ ກຸປິຕາ ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ອາວເຫຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖສາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປເທຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠູມິຍໍ ນິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຑໍສມກສາທີຫິ ຂຊ຺ຊມານາ ຄຸມ຺ພນ຺ຕຣານິ ປວິສນ຺ຕິ, ຂາຓຸກຓ຺ຏເກ ມທ຺ທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ເອວໍ ວິຈຣນ຺ຕານໍ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາໂວ ອເນກຄ຺ຄຕາກາໂຣ ນາມ. ຕໂຕ ໂຈເຣສຸ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ທິວເສ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ‘‘ຕຸຈ຺ຉກສາສນໍ ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄາມໍ ປວິສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສປຣິກ຺ຂາຣາ ຄາມໍ ປວິສນ຺ຕິ, ອຖ ເຕສໍ ປວິຏ຺ຐຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຄາມໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສ ຆາເຕຕ຺ວາ ໂຈຣາ ສພ຺ພໍ ວິຠວໍ ວິລຸມ຺ເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຆາຕິຕາວເສສາ ອຄ຺ຄິໍ ນິພ຺ພາເປຕ຺ວາ ໂກຏ຺ຐຈ຺ຉາຍຠິຕ຺ຕິຈ຺ຉາຍາທີສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ລຄ຺ຄິຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ຕິ ນຏ຺ຐໍ ອນຸໂສຈມານາ. ອຍໍ ອຸປສຏ຺ຐາກາໂຣ ລຄ຺ຄນາກາໂຣ ນາມ.

ນຬາຄາຣາຕິ ນເຬຫິ ປຣິຈ຺ຉນ຺ນາ ອຄາຣາ, ເສສສມ຺ຠາຣາ ປເນຕ຺ຖ ຣຸກ຺ຂມຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕິຓາຄາເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ. ພາລໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ພາລເມວ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ພາໂລ ຫິ ອປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ຣຊ຺ຊໍ ວາ ອຸປຣຊ຺ຊໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ປນ ມຫນ຺ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ກຕິປເຍ ອຕ຺ຕນາ ສທິເສ ວິຘວາປຸຕ຺ເຕ ມຫາຘຸຕ຺ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອຖ ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ອິສ຺ສເຣ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປພ຺ພຕຄຫນາທີນິ ນິສ຺ສາຍ ອນ຺ຕນ຺ເຕ ຄາເມ ປຫຣນ຺ໂຕ ທາມຣິກຠາວໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ນິຄເມປິ ຊນປເທປິ ປຫຣຕິ, ມນຸສ຺ສາ ເຄຫານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ເຂມນ຺ຕຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ຖຍມານາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ, ເຕ ນິສ຺ສາຍ ວສນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູປິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານານິ ປຫາຍ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ຠິກ຺ຂາປິ ເສນາສນມ຺ປິ ທຸລ຺ລຠໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ຠຍໍ ອາຄຕເມວ ໂຫຕິ. ປພ຺ພຊິເຕສຸປິ ທ຺ເວ ພາລາ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິວາທໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ໂຈທນໍ ອາຣຠນ຺ຕິ. ອິຕິ ໂກສມ຺ພິວາສິການໍ ວິຍ ມຫາກລໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ຠຍໍ ອາຄຕເມວ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ຍານິ ການິຈິ ຠຍານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສພ຺ພານິ ຕານິ ພາລໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ເອຕທໂວຈາຕິ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມເທສນາ ມຕ຺ຖກໍ ອປາເປຕ຺ວາວ ນິຏ຺ຐາປິຕາ. ຍໍນູນາຫໍ ທສພລໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓເນວສ຺ສ ເທສນາຍ ປາຣິປູຣິໍ ກເຣຍ຺ຍນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອຕໍ ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ.

໑໒໕. ອຏ຺ຐາຣສສຸ ຘາຕູສຸ ອຑ຺ເຒກາທສຘາຕຸໂຍ ຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ, ອຑ຺ຒຏ຺ຐມກຘາຕຸໂຍ ອຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ ຣູປາຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫວ ກຖິໂຕ. ສພ຺ພາປິ ຂນ຺ຘວເສນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈປິ ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ເຕສໍ ສມຸຏ຺ຐາປິກາ ຕຓ຺ຫາ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ອຸຠິນ຺ນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ນິໂຣຘປຊານນາ ປຏິປທາ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ. ອິຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິຄ຺ຄມນໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນຕາ ຘາຕຸໂຍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ກຖິຕາວ. ຊານາຕິ ປສ຺ສຕີຕິ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ.

ປຖວີຘາຕຸອາທໂຍ ສວິຎ຺ຎາຓກກາຍໍ ສຸຎ຺ຎໂຕ ນິສ຺ສຕ຺ຕໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຕາປິ ປຸຣິມາຫິ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ຘາຕູຫິ ປູເຣຕພ຺ພາ. ປູເຣນ຺ເຕນ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປູເຣຕພ຺ພາ. ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ເຫສາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິວເສນ ຉພ຺ພິຘາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາຍ ຕສ຺ສາ ວຕ຺ຖຸ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸ, ອາຣມ຺ມຓໍ ຣູປຘາຕູຕິ ທ຺ເວ ຘາຕຸໂຍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ປນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາຍ ຕສ຺ສາ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມວເສນ ມໂນຘາຕຸ, ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຘມ຺ມຘາຕູຕິ ທ຺ເວ ຘາຕຸໂຍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ອິມາສຸ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ຘາຕູສຸ ອຑ຺ເຒກາທສຘາຕຸໂຍ ຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ອິທມ຺ປິ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິຄ຺ຄມນໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ.

ສຸຂຘາຕູຕິອາທີສຸ ສຸຂຎ຺ຈ ຕໍ ນິສ຺ສຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕຏ຺ເຐນ ຘາຕຸ ຈາຕິ ສຸຂຘາຕຸ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມາ ຈຕສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ ສປ຺ປຏິປກ຺ຂວເສນ ຄຫິຕາ, ປຈ຺ຉິມາ ທ຺ເວ ສຣິກ຺ຂກວເສນ. ອວິຠູຕຠາເວນ ຫິ ອຸເປກ຺ຂາຘາຕຸ ອວິຊ຺ຊາຘາຕຸຍາ ສຣິກ຺ຂາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຸຂທຸກ຺ຂຘາຕູສຸ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາສຸ ກາຍວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາວ ໂຫຕິ, ເສສາສຸ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາສຸ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາວ ໂຫຕິ. ອິມາປິ ຉ ຘາຕຸໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ອຏ຺ຐາຣສຫິເຍວ ປູເຣຕພ຺ພາ. ປູເຣນ຺ເຕນ ອຸເປກ຺ຂາຘາຕຸໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປູເຣຕພ຺ພາ. ອິຕິ ອິມາສຸ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ຘາຕູສຸ ອຑ຺ເຒກາທສຘາຕຸໂຍ ຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ອິທມ຺ປິ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິຄ຺ຄມນໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ.

ກາມຘາຕຸອາທີນໍ ທ຺ເວຘາວິຕກ຺ເກ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໖) ກາມວິຕກ຺ກາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຠິຘມ຺ເມປິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ກາມຘາຕຸ, ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໑໘໒) ນເຍເນວ ເອຕາສໍ ວິຕ຺ຖາໂຣ ອາຄໂຕເຍວ. ອິມາປິ ຉ ຘາຕຸໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ອຏ຺ຐາຣສຫິເຍວ ປູເຣຕພ຺ພາ. ປູເຣນ຺ເຕນ ກາມຘາຕຸໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປູເຣຕພ຺ພາ. ອິຕິ ອິມາສຸ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ຘາຕູສຸ ອຑ຺ເຒກາທສຘາຕຸໂຍ ຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ອິທມ຺ປິ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິຄ຺ຄມນໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ.

ກາມຘາຕຸອາທີສຸ ປຎ຺ຈ ກາມາວຈຣກ຺ຂນ຺ຘາ ກາມຘາຕຸ ນາມ, ປຎ຺ຈ ຣູປາວຈຣກ຺ຂນ຺ຘາ ຣູປຘາຕຸ ນາມ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປາວຈຣກ຺ຂນ຺ຘາ ອຣູປຘາຕຸ ນາມ. ອຠິຘມ຺ເມ ປນ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ກາມຘາຕຸ, ເຫຏ຺ຐໂຕ ອວີຈິນິຣຍໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຣິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໑໘໒) ນເຍນ ເອຕາສໍ ວິຕ຺ຖາໂຣ ອາຄໂຕເຍວ. ອິມາປິ ຕິສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ອຏ຺ຐາຣສຫິເຍວ ປູເຣຕພ຺ພາ. ປູເຣນ຺ເຕນ ກາມຘາຕຸໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປູເຣຕພ຺ພາ. ອິຕິ ອິມາສຸ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ຘາຕູສຸ ອຑ຺ເຒກາທສຘາຕຸໂຍ ຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ອິທມ຺ປິ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິຄ຺ຄມນໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ.

ສງ຺ຂຕາຕິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕາ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ນ ສງ຺ຂຕາ ອສງ຺ຂຕາ. ນິພ຺ພານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິມາປິ ທ຺ເວ ຘາຕຸໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ອຏ຺ຐາຣສຫິເຍວ ປູເຣຕພ຺ພາ. ປູເຣນ຺ເຕນ ສງ຺ຂຕຘາຕຸໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປູເຣຕພ຺ພາ. ອິຕິ ອິມາສຸ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ຘາຕູສຸ ອຑ຺ເຒກາທສຘາຕຸໂຍ ຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ອິທມ຺ປິ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິຄ຺ຄມນໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ.

໑໒໖. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານີຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ຈ ພາຫິຣານິ ຈ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຈກ຺ຂຸອາທີນິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ຉ, ຣູປາທີນິ ພາຫິຣານິ ຉ. ອິຘາປິ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕີຕິ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ.

ອິມສ຺ມິໍ ສຕິ ອິທນ຺ຕິອາທິ ມຫາຕຓ຺ຫາສງ຺ຂເຍ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ.

໑໒໗. ອຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເຫຕຸປຏິກ຺ເຂໂປ. ອນວກາໂສຕິ ປຈ຺ຈຍປຏິກ຺ເຂໂປ. ອຸຠເຍນາປິ ກາຣຓເມວ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ກາຣຓຎ຺ຫິ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ ຐານນ຺ຕິ ຈ ອວກາໂສຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍນ຺ຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ. ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ມຄ຺ຄທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ປນ຺ໂນ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຣິຍສາວໂກ. ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ຈຕຸຠູມເກສຸ ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາເຣສຸ ກຎ຺ຈິ ເອກສງ຺ຂາຣມ຺ປິ. ນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ນິຈ຺ໂຈຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕໍ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ຍໍ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕໍ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ. ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ ຫິ ໂສ ເຕຠູມເກສຸ ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາເຣສຸ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸຕ຺ຖຠູມກສງ຺ຂາຣາ ປນ ເຕຊຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ທິວສໍ ສນ຺ຕຕ຺ໂຕ ອໂຍຄຸໂຬ ວິຍ ມກ຺ຂິການໍ ທິຏ຺ຐິຍາ ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ອກຸສລານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ສຸຂໂຕຕິອາທີສຸປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສຸຂໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ‘‘ເອກນ຺ຕສຸຂີ ອຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ອໂຣໂຄ ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໑, ໒໒) ເອວໍ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິວເສນ ສຸຂໂຕ ຄາຫໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ປນ ອຣິຍສາວໂກ ປຣິຬາຫາຠິຠູໂຕ ປຣິຬາຫວູປສມຕ຺ຖໍ ມຕ຺ຕຫຕ຺ຖິໍ ປຣິຕ຺ຕາສິໂຕ ວິຍ, ໂຈກ຺ຂພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວິຍ ຈ ຄູຖໍ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ສຸຂໂຕ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ອຕ຺ຕວາເຣ ກສິຓາທິປຓ຺ຓຕ຺ຕິສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘາປິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຈຕຸຠູມກວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ, ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ເຕຠູມກວເສນ. ສພ຺ພວາເຣສຸ ອຣິຍສາວກສ຺ສາປິ ເຕຠູມກວເສເນວ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ຍຎ຺ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໂຕ ຕໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ຄາຫໍ ວິນິເວເຐຕິ. ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຫິ ຍໍ ຍໍ ນິຈ຺ຈໍ ສຸຂໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ຕໍ ອຣິຍສາວໂກ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕໍ ຄາຫໍ ວິນິເວເຐຕິ.

໑໒໘. ມາຕຣນ຺ຕິອາທີສຸ ຊນິກາວ ມາຕາ, ຊນໂກ ປິຕາ, ມນຸສ຺ສຠູໂຕວ ຂີຓາສໂວ ອຣຫາຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ກິໍ ປນ ອຣິຍສາວໂກ ອຎ຺ຎໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍາຕິ? ເອຕມ຺ປິ ອຏ຺ຐານໍ. ສເຈປິ ຫິ ຠວນ຺ຕຣຄຕໍ ອຣິຍສາວກໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຣິຍຠາວໍ ອຊານນ຺ຕມ຺ປິ ໂກຈິ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ອິມໍ ກຸນ຺ຖກິປິລ຺ລິກໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ສກລຈກ຺ກວາຬຄພ຺ເຠ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊາຫີ’’ຕິ, ເນວ ໂສ ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ. ອຖາປິ ນໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ສເຈ ອິມໍ ນ ຆາເຕສ຺ສສິ, ສີສໍ ເຕ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ສີສເມວສ຺ສ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ, ນ ຈ ໂສ ຕໍ ຆາເຕຍ຺ຍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວສ຺ສ ປນ ມຫາສາວຊ຺ຊຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຈ ພລທີປນຕ຺ຖເມຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ສາວຊ຺ໂຊ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາໂວ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ມາຕຸຆາຕາທີນິປິ ອານນ຺ຕຣິຍານິ ກຣິສ຺ສຕິ. ມຫາພໂລ ຈ ອຣິຍສາວໂກ, ໂຍ ເອຕານິ ກມ຺ມານິ ນ ກໂຣຕີຕິ.

ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕຕິ ວຘກຈິຕ຺ເຕນ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ. ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍາຕິ ຊີວມານກສຣີເຣ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາຍ ປິວນມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ. ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ສມານສໍວາສກໍ ສມານສີມາຍ ຐິຕໍ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ ອາກາເຣຫິ ສງ຺ໂຆ ຠິຊ຺ຊຕິ. ກມ຺ເມນ ອຸທ຺ເທເສນ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ອນຸສ຺ສາວເນນ ສລາກຄ຺ຄາເຫນາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໕໘).

ຕຕ຺ຖ ກມ຺ເມນາຕິ ອປໂລກນາທີສຸ ຈຕູສຸ ກມ຺ເມສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ກມ຺ເມນ. ອຸທ຺ເທເສນາຕິ ປຎ຺ຈສຸ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອຸທ຺ເທເສນ. ໂວຫຣນ຺ໂຕຕິ ກຖຍນ຺ໂຕ, ຕາຫິ ຕາຫິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີຫິ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິອາທີນິ ອຏ຺ຐາຣສ ເຠທກຣວຕ຺ຖູນິ ທີເປນ຺ໂຕ. ອນຸສ຺ສາວເນນາຕິ ນນຸ ຕຸມ຺ເຫ ຊານາຖ ມຍ຺ຫໍ ອຸຈ຺ຈາກຸລາ ປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ພຫຸສ຺ສຸຕຠາວຎ຺ຈ, ມາທິໂສ ນາມ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ຄາເຫຍ຺ຍາຕິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ອວີຈິ ນີລຸປ຺ປລວນໍ ວິຍ ສີຕໂລ, ກິໍ ອຫໍ ອປາຍໂຕ ນ ຠາຍາມີຕິອາທິນາ ນເຍນ ກຓ຺ຓມູເລ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ອນຸສ຺ສາວເນນ. ສລາກຄ຺ຄາເຫນາຕິ ເອວໍ ອນຸສ຺ສາເວຕ຺ວາ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕ຺ວາ ອນິວຕ຺ຕິຘມ຺ເມ ກຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ອິມໍ ສລາກ’’ນ຺ຕິ ສລາກຄ຺ຄາເຫນ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ກມ຺ມເມວ ອຸທ຺ເທໂສ ວາ ປມາຓໍ, ໂວຫາຣານຸສ຺ສາວນສລາກຄ຺ຄາຫາ ປນ ປຸພ຺ພຠາຄາ. ອຏ຺ຐາຣສວຕ຺ຖຸທີປນວເສນ ຫິ ໂວຫຣນ຺ເຕນ ຕຕ຺ຖ ຣຸຈິຊນນຕ຺ຖໍ ອນຸສ຺ສາເວຕ຺ວາ ສລາກາຍ ຄາຫິຕາຍປິ ອຠິນ຺ໂນວ ໂຫຕິ ສງ຺ໂຆ. ຍທາ ປນ ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ອຕິເຣກາ ວາ ສລາກໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ອາເວຓິກໍ ກມ຺ມໍ ວາ ອຸທ຺ເທສໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕທາ ສງ຺ໂຆ ຠິນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕິ. ເອວໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ມາຕຸຆາຕາທີນິ ປຎ຺ຈ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມານິ ທສ຺ສິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຍານິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກໂຣຕິ, ນ ອຣິຍສາວໂກ, ເຕສໍ ອາວິຠາວຕ຺ຖໍ –

ກມ຺ມໂຕ ທ຺ວາຣໂຕ ເຈວ, ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິຍໂຕ ຕຖາ;

ປາກສາຘາຣຓາທີຫິ, ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມໂຕ ຕາວ – ເອຕ຺ຖ ຫິ ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ເສວ ມນຸສ຺ສຠູຕໍ ມາຕຣໍ ວາ ປິຕຣໍ ວາ ອປິ ປຣິວຕ຺ຕລິງ຺ຄໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິສ຺ສາມີຕິ ສກລຈກ຺ກວາຬໍ ມຫາເຈຕິຍປ຺ປມາເຓຫິ ກຎ຺ຈນຖູເປຫິ ປູເຣຕ຺ວາປິ ສກລຈກ຺ກວາຬໍ ປູເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາປິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສງ຺ຆາຏິກຓ຺ຓໍ ອມຸຎ຺ຈນ຺ໂຕ ວິຈຣິຕ຺ວາປິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ນິຣຍເມວ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ປນ ສຍໍ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕໍ ມາຕຣໍ ວາ ປິຕຣໍ ວາ, ສຍໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຠູໂຕ ມນຸສ຺ສຠູຕໍ, ຕິຣຈ຺ຉາໂນເຍວ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ນ ໂຫຕິ, ຠາຣິຍໍ ປນ ໂຫຕິ, ອານນ຺ຕຣິຍໍ ອາຫຈ຺ເຈວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ມນຸສ຺ສຊາຕິການໍ ປນ ວເສນ ອຍໍ ປຎ຺ໂຫ ກຖິໂຕ.

ຕຕ຺ຖ ເອຬກຈຕຸກ຺ກໍ ສງ຺ຄາມຈຕຸກ຺ກໍ ໂຈຣຈຕຸກ຺ກຎ຺ຈ ກເຖຕພ຺ພໍ. ເອຬກໍ ມາເຣມີຕິ ອຠິສນ຺ຘິນາປິ ຫິ ເອຬກຏ຺ຐາເນ ຐິຕໍ ມນຸສ຺ໂສ ມນຸສ຺ສຠູຕໍ ມາຕຣໍ ວາ ປິຕຣໍ ວາ ມາເຣນ຺ໂຕ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ຜຸສຕິ. ເອຬກາຠິສນ຺ຘິນາ ປນ ມາຕາປິຕາອຠິສນ຺ຘິນາ ວາ ເອຬກໍ ມາເຣນ຺ໂຕ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ນ ຜຸສຕິ. ມາຕາປິຕາອຠິສນ຺ຘິນາ ມາຕາປິຕໂຣ ມາເຣນ຺ໂຕ ຜຸສເຕວ. ເອເສວ ນໂຍ ອິຕຣສ຺ມິມ຺ປິ ຈຕຸກ຺ກທ຺ວເຍ. ຍຖາ ຈ ມາຕາປິຕູສຸ, ເອວໍ ອຣຫນ຺ເຕປິ ເອຕານິ ຈຕຸກ຺ການິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ມນຸສ຺ສອຣຫນ຺ຕເມວ ມາເຣຕ຺ວາ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ຜຸສຕິ, ນ ຍກ຺ຂຠູຕໍ. ກມ຺ມໍ ປນ ຠາຣິຍໍ, ອານນ຺ຕຣິຍສທິສເມວ. ມນຸສ຺ສອຣຫນ຺ຕສ຺ສ ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາເລເຍວ ສຕ຺ຖປ຺ປຫາເຣ ວາ ວິເສ ວາ ທິນ຺ເນປິ ຍທິ ໂສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ເຕເນວ ມຣຕິ, ອຣຫນ຺ຕຆາໂຕ ໂຫຕິເຍວ. ຍໍ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາເລ ທິນ຺ນໍ ທານໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ເສວ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ເສສອຣິຍປຸຄ຺ຄເລ ມາເຣນ຺ຕສ຺ສ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ນຕ຺ຖິ. ກມ຺ມໍ ປນ ຠາຣິຍໍ, ອານນ຺ຕຣິຍສທິສເມວ.

ໂລຫິຕຸປ຺ປາເທ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອເຠຊ຺ຊກາຍຕາຍ ປຣູປກ຺ກເມນ ຈມ຺ມຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ໂລຫິຕປຄ຺ຆຣຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສຣີຣສ຺ສ ປນ ອນ຺ໂຕເຍວ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ໂລຫິຕໍ ສໂມສຣຕິ. ເທວທຕ຺ເຕນ ປວິທ຺ຘສິລໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຕາ ສກລິກາປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາທນ຺ຕໍ ປຫຣິ, ຜຣສຸນາ ປຫໂຏ ວິຍ ປາໂທ ອນ຺ໂຕໂລຫິໂຕເຍວ ອໂຫສິ. ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ໂຫຕິ. ຊີວໂກ ປນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຣຸຈິຍາ ສຕ຺ຖເກນ ຈມ຺ມໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕມ຺ຫາ ຐານາ ທຸຏ຺ຐໂລຫິຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຜາສຸມກາສິ, ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ.

ອຖ ເຍ ຈ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຕຖາຄເຕ ເຈຕິຍໍ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ, ໂພຘິໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ ຘາຕຸມ຺ຫິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ, ເຕສໍ ກິໍ ໂຫຕີຕິ? ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ໂຫຕິ ອານນ຺ຕຣິຍສທິສໍ. ສຘາຕຸກໍ ປນ ຖູປໍ ວາ ປຏິມໍ ວາ ພາຘມານໍ ໂພຘິສາຂໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ຕຕ຺ຖ ນິລີນາ ສກຸຓາ ເຈຕິເຍ ວຈ຺ຈໍ ປາເຕນ຺ຕິ, ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ປຣິໂຠຄເຈຕິຍໂຕ ຫິ ສຣີຣເຈຕິຍໍ ມຫນ຺ຕຕຣໍ. ເຈຕິຍວຕ຺ຖຸໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ໂພຘິມູລມ຺ປິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍາ ປນ ໂພຘິສາຂາ ໂພຘິຆຣໍ ພາຘຕິ, ຕໍ ເຄຫຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ໂພຘິອຕ຺ຖຎ຺ຫິ ເຄຫໍ, ນ ເຄຫຕ຺ຖາຍ ໂພຘິ. ອາສນຆເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ອາສນຆເຣ ຘາຕຸ ນິຫິຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ໂພຘິສາຂໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂພຘິຊຄ຺ຄນຕ຺ຖໍ ໂອໂຊຫຣຓສາຂໍ ວາ ປູຕິຏ຺ຐານໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ, ຠຄວໂຕ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄເນ ວິຍ ປຸຎ຺ຎມ຺ປິ ໂຫຕິ.

ສງ຺ຆເຠເທ ສີມຏ຺ຐກສງ຺ເຆ ອສນ຺ນິປຕິເຕ ວິສຸໍ ປຣິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຕໂວຫາຣານຸສ຺ສາວນ-ສລາກຄ຺ຄາຫສ຺ສ ກມ຺ມໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ, ອຸທ຺ເທສໍ ວາ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕສ຺ສ ເຠໂທ ຈ ໂຫຕິ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມຎ຺ຈ. ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎາຍ ປນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ເຠໂທວ ໂຫຕິ, ນ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມໍ, ຕຖາ ນວໂຕ ອູນປຣິສາຍໍ. ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ນວນ຺ນໍ ຊນານໍ ໂຍ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ຕສ຺ສ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ອນຸວຕ຺ຕການໍ ອຘມ຺ມວາທີນໍ ມຫາສາວຊ຺ຊກມ຺ມໍ. ຘມ຺ມວາທິໂນ ປນ ອນວຊ຺ຊາ.

ຕຕ຺ຖ ນວນ຺ນເມວ ສງ຺ຆເຠເທ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອກໂຕ ອຸປາລິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ນວໂມ ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ອຍໍ ວິນໂຍ ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິທໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ, ເອວໍ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆຣາຊິ ເຈວ ໂຫຕິ ສງ຺ຆເຠໂທ ຈ. ນວນ຺ນໍ ວາ, ອຸປາລິ, ອຕິເຣກນວນ຺ນໍ ວາ ສງ຺ຆຣາຊິ ເຈວ ໂຫຕິ ສງ຺ຆເຠໂທ ຈາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໕໑). ເອເຕສຸ ປນ ປຎ຺ຈສຸ ສງ຺ຆເຠໂທ ວຈີກມ຺ມໍ, ເສສານິ ກາຍກມ຺ມານີຕິ. ເອວໍ ກມ຺ມໂຕ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ທ຺ວາຣໂຕຕິ ສພ຺ພາເນວ ເຈຕານິ ກາຍທ຺ວາຣໂຕປິ ວຈີທ຺ວາຣໂຕປິ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ປຸຣິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອາຓຕ຺ຕິກວິຊ຺ຊາມຍປໂຍຄວເສນ ວຈີທ຺ວາຣໂຕ ສມຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາປິ ກາຍທ຺ວາຣເມວ ປູເຣນ຺ຕິ, ສງ຺ຆເຠໂທ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ເຠທໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາຍທ຺ວາຣໂຕ ສມຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາປິ ວຈີທ຺ວາຣເມວ ປູເຣຕີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ທ຺ວາຣໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິຍໂຕຕິ ສງ຺ຆເຠໂທເຍວ ເຈຕ຺ຖ ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິໂຍ. ສຓ຺ຐຫນ຺ເຕ ຫິ ກປ຺ເປ ກປ຺ປເວມຊ຺ເຌ ວາ ສງ຺ຆເຠທໍ ກຕ຺ວາ ກປ຺ປວິນາເສເຍວ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈປິ ຫິ ສ຺ເວວ ກປ຺ໂປ ວິນສ຺ສິສ຺ສຕີຕິ ອຊ຺ຊ ສງ຺ຆເຠທໍ ກໂຣຕິ, ສ຺ເວວ ມຸຈ຺ຈຕິ, ເອກທິວສເມວ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ກຣຓໍ ປນ ນຕ຺ຖິ. ເສສານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກມ຺ມານິ ອານນ຺ຕຣິຍາເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິຍານີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິຍໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ປາກໂຕຕິ ເຍນ ຈ ປຎ຺ຈເປ’ຕານິ ກມ຺ມານິ ກຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ສງ຺ຆເຠໂທເຍວ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວິປຈ຺ຈຕິ, ເສສານິ ‘‘ອໂຫສິກມ຺ມໍ, ນາໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສງ຺ຆສ຺ສ ເຠທາຠາເວ ໂລຫິຕຸປ຺ປາໂທ, ຕທຠາເວ ອຣຫນ຺ຕຆາໂຕ, ຕທຠາເວ ຈ ສເຈ ປິຕາ ສີລວາ ໂຫຕິ, ມາຕາ ທຸສ຺ສີລາ, ໂນ ວາ ຕຖາ ສີລວຕີ, ປິຕຸຆາໂຕ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວິປຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ມາຕາປິຕຸຆາໂຕ, ທ຺ວີສຸປິ ສີເລນ ວາ ທຸສ຺ສີເລນ ວາ ສມາເນສຸ ມາຕຸຆາໂຕວ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວິປຈ຺ຈຕິ. ມາຕາ ຫິ ທຸກ຺ກຣກາຣິນີ ພຫູປກາຣາ ຈ ປຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ປາກໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ສາຘາຣຓາທີຫີຕິ ປຸຣິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕານໍ ສາຘາຣຓານິ. ສງ຺ຆເຠໂທ ປນ ‘‘ນ ໂຂ, ອຸປາລິ ຠິກ຺ຂຸນີ, ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ນ ສິກ຺ຂມານາ, ນ ສາມເຓໂຣ, ນ ສາມເຓຣີ, ນ ອຸປາສໂກ, ນ ອຸປາສິກາ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປກຕຕ຺ໂຕ ສມານສໍວາສໂກ ສມານສີມາຍໍ ຐິໂຕ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໕໑) ວຈນໂຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນວ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ອສາຘາຣໂຓ. ອາທິສທ຺ເທນ ສພ຺ເພປິ ເຕ ທຸກ຺ຂເວທນາສຫຄຕາ ໂທສໂມຫສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສາຘາຣຓາທີຫິປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖາຣນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ເມ ສຕ຺ຖາ ສຕ຺ຖຸກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຠວນ຺ຕເຣປິ ອຎ຺ຎໍ ຕິຕ຺ຖກຣໍ ‘‘ອຍໍ ເມ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອວໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໒໙. ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາຕິ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸຍາ. ຕີຓິ ຫິ ເຂຕ຺ຕານິ ຊາຕິເຂຕ຺ຕໍ ອາຓາເຂຕ຺ຕໍ ວິສຍເຂຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕິເຂຕ຺ຕໍ ນາມ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ. ສາ ຫິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂອກ຺ກມນກາເລ ນິກ຺ຂມນກາເລ ສມ຺ໂພຘິກາເລ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕເນ ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣສ຺ສຊ຺ຊເນ ປຣິນິພ຺ພາເນ ຈ ກມ຺ປຕິ. ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬໍ ປນ ອາຓາເຂຕ຺ຕໍ ນາມ. ອາຏານາຏິຍໂມຣປຣິຕ຺ຕຘຊຄ຺ຄປຣິຕ຺ຕຣຕນປຣິຕ຺ຕາທີນຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຖ ອາຓາ ວຕ຺ຕຕິ. ວິສຍເຂຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ປຣິມາຓໍ ນຕ຺ຖິ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ‘‘ຍາວຕກໍ ຎາຓໍ ຕາວຕກໍ ເນຍ຺ຍໍ, ຍາວຕກໍ ເນຍ຺ຍໍ ຕາວຕກໍ ຎາຓໍ, ຎາຓປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເນຍ຺ຍໍ ເນຍ຺ຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໕) ວຈນໂຕ ອວິສໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ອິເມສຸ ປນ ຕີສຸ ເຂຕ຺ເຕສຸ ຐເປຕ຺ວາ ອິມໍ ຈກ຺ກວາຬໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປນ ອຕ຺ຖິ. ຕີຓິ ປິຏການິ ວິນຍປິຏກໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ, ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສງ຺ຄີຕິ, ຍສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສງ຺ຄີຕິ, ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສງ຺ຄີຕີຕິ. ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣຸຬ຺ເຫ ເຕປິຏເກ ພຸທ຺ຘວຈເນ ອິມໍ ຈກ຺ກວາຬໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປນ ອຕ຺ຖິ.

ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມນ຺ຕິ ອປຸເຣ ອປຈ຺ຉາ. ເອກໂຕ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປຸເຣ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ໂພຘິໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ນ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີຕິ ນິສິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໍ, ຕາວ ປຸພ຺ເພຕິ ນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫເຓນ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬກມ຺ປເນເນວ ເຂຕ຺ຕປຣິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນິວາຣິຕາວ ໂຫຕິ. ປຣິນິພ຺ພານກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ສາສປມຕ຺ຕາ ຘາຕຸ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕາວ ປຈ຺ຉາຕິ ນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘາຕູສຸ ຫິ ຐິຕາສຸ ພຸທ຺ຘາ ຐິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອຎ຺ຎສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນິວາຣິຕາວ ໂຫຕິ. ຘາຕຸປຣິນິພ຺ພາເນ ປນ ຊາເຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ນິວາຣິຕາ.

ຕີຓິ ຫິ ອນ຺ຕຣຘານານິ ນາມ ປຣິຍຕ຺ຕິອນ຺ຕຣຘານໍ, ປຏິເວຘອນ຺ຕຣຘານໍ, ປຏິປຕ຺ຕິອນ຺ຕຣຘານນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຍຕ຺ຕີຕິ ຕີຓິ ປິຏການິ. ປຏິເວໂຘຕິ ສຈ຺ຈປຏິເວໂຘ. ປຏິປຕ຺ຕີຕິ ປຏິປທາ. ຕຕ຺ຖ ປຏິເວໂຘ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິປິ ນ ໂຫຕິປິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ ປຏິເວຘຘຣາ ຠິກ຺ຂູ ພຫູ ໂຫນ຺ຕິ, ເອໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນຕິ ອງ຺ຄຸລິໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ມິໍເຍວ ທີເປ ເອກວາເຣ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠິກ຺ຂຸ ນາມ ນາໂຫສິ. ປຏິປຕ຺ຕິປູຣິກາປິ ກທາຈິ ພຫູ ໂຫນ຺ຕິ ກທາຈິ ອປ຺ປາ. ອິຕິ ປຏິເວໂຘ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິປິ ນ ໂຫຕິປິ, ສາສນຏ຺ຐິຕິຍາ ປນ ປຣິຍຕ຺ຕິ ປມາຓໍ.

ປຓ຺ຑິໂຕ ຫິ ເຕປິຏກໍ ສຸຕ຺ວາ ທ຺ເວປິ ປູເຣຕິ. ຍຖາ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຬາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາ ສຕ຺ຕ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິ, ໂສ ນ ຊານາມີຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ອຸທກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຘິຄຕໍ ວິເສສໍ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິ, ໂສ ອາຈິກ຺ຂິ, ຕສ຺ສ ວຈນສມນນ຺ຕຣເມວ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕໍ ສມ຺ປາເທສິ, ເອວເມວ ປຎ຺ຎວາ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ທ຺ເວປິ ປູເຣຕິ. ຕສ຺ມາ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ຐິຕາຍ ສາສນໍ ຐິຕໍ ໂຫຕິ.

ຍທາ ປນ ສາ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ຕທາ ປຐມໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ນສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຏ຺ຐານໍ ສພ຺ພປຐມໍ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ອນຸກ຺ກເມນ ປຈ຺ຉາ ຘມ຺ມສງ຺ຄໂຫ, ຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ອິຕເຣສຸ ທ຺ວີສຸ ປິຏເກສຸ ຐິເຕສຸ ສາສນໍ ຐິຕເມວ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏເກ ອນ຺ຕຣຘາຍມາເນ ປຐມໍ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາໂຍ ເອກາທສກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເອກກາ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາໂຍ ຈກ຺ກເປຍ຺ຍາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ໂອຆຕຣຓາ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ມຊ຺ຌິມນິກາໂຍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມູລປຣິຍາຍາ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ທີຆນິກາໂຍ ທສຸຕ຺ຕຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລາ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ເອກິສ຺ສາປິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຄາຖານໍ ປຸຈ຺ຉາ ອທ຺ຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສາສນໍ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ສຠິຍປຸຈ຺ຉາ (ສຸ. ນິ. ສຠິຍສຸຕ຺ຕໍ) ວິຍ ອາຬວກປຸຈ຺ຉາ (ສຸ. ນິ. ອາຬວກສຸຕ຺ຕໍ; ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖) ວິຍ ຈ. ເອຕາ ກິຣ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາລິກາ ອນ຺ຕຣາ ສາສນໍ ຘາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ.

ທ຺ວີສຸ ປນ ປິຏເກສຸ ອນ຺ຕຣຫິເຕສຸປິ ວິນຍປິຏເກ ຐິເຕ ສາສນໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປຣິວາຣຂນ຺ຘເກສຸ ອນ຺ຕຣຫິເຕສຸ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ເຄ ຐິເຕ ຐິຕເມວ ໂຫຕິ. ອຸຠໂຕວິຠງ຺ເຄ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ມາຕິກາຍ ຐິຕາຍປິ ຐິຕເມວ ໂຫຕິ. ມາຕິກາຍ ອນ຺ຕຣຫິຕາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂປພ຺ພຊ຺ຊອຸປສມ຺ປທາສຸ ຐິຕາສຸ ສາສນໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ລິງ຺ຄມທ຺ຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເສຕວຕ຺ຖສມຓວໍໂສ ປນ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາສນໍ ຘາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ປຈ຺ຉິມກສ຺ສ ປນ ສຈ຺ຈປຏິເວຘໂຕ ປຈ຺ຉິມກສ຺ສ ສີລເຠທໂຕ ຈ ປຏ຺ຐາຍ ສາສນໍ ໂອສກ຺ກິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ວາຣິຕາຕິ.

ຕີຓິ ປຣິນິພ຺ພານານິ ນາມ ກິເລສປຣິນິພ຺ພານໍ ຂນ຺ຘປຣິນິພ຺ພານໍ ຘາຕຸປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິເລສປຣິນິພ຺ພານໍ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ອໂຫສິ, ຂນ຺ຘປຣິນິພ຺ພານໍ ກຸສິນາຣາຍໍ, ຘາຕຸປຣິນິພ຺ພານໍ ອນາຄເຕ ຠວິສ຺ສຕິ. ສາສນສ຺ສ ກິຣ ໂອສກ຺ກນກາເລ ອິມສ຺ມິໍ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປ ຘາຕຸໂຍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ມຫາເຈຕິຍໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຫາເຈຕິຍໂຕ ນາຄທີເປ ຣາຊາຍຕນເຈຕິຍໍ, ຕໂຕ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ກໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ນາຄຠວນໂຕປິ ເທວໂລກໂຕປິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕປິ ຘາຕຸໂຍ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ກເມວ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ສາສປມຕ຺ຕາປິ ຘາຕຸ ອນ຺ຕຣາ ນ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ. ສພ຺ພາ ຘາຕຸໂຍ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ຣາສິຠູຕາ ສຸວຓ຺ຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ເອກຄ຺ຆນາ ຫຸຕ຺ວາ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣສ຺ມິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສນ຺ຕິ, ຕາ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ຜຣິສ຺ສນ຺ຕິ.

ຕໂຕ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ເທວຕາ ໂຍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຖາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ອຊ຺ຊ ສາສນໍ ໂອສກ຺ກຕິ, ປຈ຺ຉິມທສ຺ສນໍ ທານິ ອິທໍ ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ທສພລສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕທິວສໂຕ ມຫນ຺ຕຕຣໍ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຐເປຕ຺ວາ ອນາຄາມິຂີຓາສເວ ອວເສສາ ສກຠາເວນ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ຘາຕູສຸ ເຕໂຊຘາຕຸ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ສາສປມຕ຺ຕາຍປິ ຘາຕຸຍາ ສຕິ ເອກຊາລາວ ຠວິສ຺ສຕິ, ຘາຕູສຸ ປຣິຍາທານໍ ຄຕາສຸ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ເອວໍ ມຫນ຺ຕໍ ອານຸຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຘາຕູສຸ ອນ຺ຕຣຫິຕາສຸ ສາສນໍ ອນ຺ຕຣຫິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຍາວ ເອວໍ ນ ອນນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ຕາວ ອຈຣິມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ອນຈ຺ຉຣິຍຕ຺ຕາ. ພຸທ຺ຘາ ຫິ ອຈ຺ຉຣິຍມນຸສ຺ສາ. ຍຖາຫ – ‘‘ເອກປຸຄ຺ຄໂລ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຈ຺ຉຣິຍມນຸສ຺ໂສ, ກຕໂມ ເອກປຸຄ຺ຄໂລ, ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໗໑-໑໗໔).

ຍທິ ຈ ທ຺ເວ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ອຏ຺ຐ ວາ ໂສຬສ ວາ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ນ ອຈ຺ຉຣິຍາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ວິຫາເຣ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເຈຕິຍານມ຺ປິ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸຬາໂຣ ນ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂູປິ ພຫຸຕາຍ ນ ອຈ຺ຉຣິຍາ ຊາຕາ, ເອວໍ ພຸທ຺ຘາປິ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ມາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ເທສນາຍ ຈ ວິເສສາຠາວໂຕ. ຍຎ຺ຫິ ສຕິປຏ຺ຐານາທິເຠທໍ ຘມ຺ມໍ ເອໂກ ເທເສຕິ, ອຎ຺ເຎນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ ໂສວ ເທເສຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ຕໂຕ ນ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ສິຍາ, ເອກສ຺ມິໍ ປນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ ເທສນາປິ ອຈ຺ຉຣິຍາ ໂຫຕິ.

ວິວາທາຠາວໂຕ ຈ. ພຫູສຸ ຈ ພຸທ຺ເຘສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕສຸ ພຫູນໍ ອາຈຣິຍານໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ວິຍ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ ປາສາທິໂກ, ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ ມຘຸຣສ຺ສໂຣ ລາຠີ ປຸຎ຺ຎວາ’’ຕິ ວິວເທຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ມາປິ ເອວໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອປິເຈຕໍ ກາຣຓໍ ມິລິນ຺ທຣຎ຺ຎາ ປຸຏ຺ເຐນ ນາຄເສນຕ຺ເຖເຣນ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ (ມິ. ປ. ໕.໑.໑) –

‘‘ຕຕ຺ຖ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ທ຺ເວ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’ຕິ. ເທເສນ຺ຕາ ຈ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສພ຺ເພປິ ຕຖາຄຕາ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມ ເທເສນ຺ຕິ, ກຖຍມານາ ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ກເຖນ຺ຕິ, ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕາ ຈ ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ, ອນຸສາສມານາ ຈ ອປ຺ປມາທປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອນຸສາສນ຺ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຕຖາຄຕານໍ ເອກາ ເທສນາ ເອກາ ກຖາ ເອກາ ສິກ຺ຂາ ເອກາ ອນຸສິຏ຺ຐິ, ເກນ ກາຣເຓນ ທ຺ເວ ຕຖາຄຕາ ເອກກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ? ເອເກນປິ ຕາວ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທນ ອຍໍ ໂລໂກ ໂອຠາສຊາໂຕ. ຍທິ ທຸຕິໂຍ ພຸທ຺ໂຘ ຠເວຍ຺ຍ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຠາຍ ອຍໍ ໂລໂກ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ໂອຠາສຊາໂຕ ຠເວຍ຺ຍ. ໂອວທມານາ ຈ ທ຺ເວ ຕຖາຄຕາ ສຸຂໍ ໂອວເທຍ຺ຍຸໍ, ອນຸສາສມານາ ຈ ສຸຂໍ ອນຸສາເສຍ຺ຍຸໍ, ຕຕ຺ຖ ເມ ກາຣຓໍ ພ຺ຣູຫິ, ຍຖາຫໍ ນິສ຺ສໍສໂຍ ຠເວຍ຺ຍນ຺ຕິ.

ອຍໍ ມຫາຣາຊ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ເອກພຸທ຺ຘຘາຣຓີ, ເອກສ຺ເສວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ຘາເຣຕິ, ຍທິ ທຸຕິໂຍ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນາຍໍ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ຘາເຣຍ຺ຍ, ຈເລຍ຺ຍ ກມ຺ເປຍ຺ຍ ນເມຍ຺ຍ ໂອນເມຍ຺ຍ ວິນເມຍ຺ຍ ວິກິເຣຍ຺ຍ ວິຘເມຍ຺ຍ ວິທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ, ນ ຐານມຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ.

ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ນາວາ ເອກປຸຣິສສນ຺ຘາຣຓີ ຠເວຍ຺ຍ. ເອກສ຺ມິໍ ປຸຣິເສ ອຠິຣູຬ຺ເຫ ສາ ນາວາ ສມຸປາທິກາ ຠເວຍ຺ຍ. ອຖ ທຸຕິໂຍ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຕາທິໂສ ອາຍຸນາ ວຓ຺ເຓນ ວເຍນ ປມາເຓນ ກິສຖູເລນ ສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ເຄນ, ໂສ ຕໍ ນາວໍ ອຠິຣູເຫຍ຺ຍ. ອປິນຸ ສາ ມຫາຣາຊ, ນາວາ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຘາເຣຍ຺ຍາຕິ? ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຈເລຍ຺ຍ ກມ຺ເປຍ຺ຍ ນເມຍ຺ຍ ໂອນເມຍ຺ຍ ວິນເມຍ຺ຍ ວິກິເຣຍ຺ຍ ວິຘເມຍ຺ຍ ວິທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ, ນ ຐານມຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ໂອສີເທຍ຺ຍ ອຸທເກຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຍໍ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ເອກພຸທ຺ຘຘາຣຓີ, ເອກສ຺ເສວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ຘາເຣຕິ, ຍທິ ທຸຕິໂຍ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນາຍໍ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ຘາເຣຍ຺ຍ, ຈເລຍ຺ຍ…ເປ… ນ ຐານມຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ.

ຍຖາ ວາ ປນ ມຫາຣາຊ ປຸຣິໂສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ຉາເທນ຺ຕໍ ຍາວກຓ຺ຐມຠິປູຣຍິຕ຺ວາ, ໂສ ຘາໂຕ ປີຓິໂຕ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ນິຣນ຺ຕໂຣ ຕນ຺ທິກໂຕ ອໂນນມິຕທຓ຺ຑຊາໂຕ ປຸນເທວ ຕຕ຺ຕກໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອປິນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ສຸຂິໂຕ ຠເວຍ຺ຍາຕິ? ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ສກິໍ ຠຸຕ຺ໂຕວ ມເຣຍ຺ຍາຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຍໍ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ເອກພຸທ຺ຘຘາຣຓີ …ເປ… ນ ຐານມຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ.

ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຕິຘມ຺ມຠາເຣນ ປຖວີ ຈລຕີຕິ? ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ທ຺ເວ ສກຏາ ຣຕນປຣິປູຣິຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ ຍາວ ມຸຂສມາ. ເອກສ຺ມາ ສກຏໂຕ ຣຕນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ສກເຏ ອາກິເຣຍ຺ຍຸໍ, ອປິນຸ ໂຂ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ສກຏໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ສກຏານໍ ຣຕນໍ ຘາເຣຍ຺ຍາຕິ? ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ນາຠິປິ ຕສ຺ສ ຜເລຍ຺ຍ, ອຣາປິ ຕສ຺ສ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເນມິປິ ຕສ຺ສ ໂອປເຕຍ຺ຍ, ອກ຺ໂຂປິ ຕສ຺ສ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຕິຣຕນຠາເຣນ ສກຏໍ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ? ອາມ, ຠນ຺ເຕຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຕິຘມ຺ມຠາເຣນ ປຖວີ ຈລຕີຕິ.

ອປິຈ ມຫາຣາຊ ອິມໍ ກາຣຓໍ ພຸທ຺ຘພລປຣິທີປນາຍ ໂອສາຣິຕໍ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣູປໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ, ເຍນ ກາຣເຓນ ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເຕສໍ ປຣິສາຍ ວິວາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ອຸຠໂຕປກ຺ຂຊາຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ພລວາມຈ຺ຈານໍ ປຣິສາຍ ວິວາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອມຈ຺ໂຈ ອມ຺ຫາກໍ ອມຈ຺ໂຈ’ຕິ ອຸຠໂຕປກ຺ຂຊາຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຍທິ, ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເຕສໍ ປຣິສາຍ ວິວາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ອຸຠໂຕປກ຺ຂຊາຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ອິທໍ ຕາວ, ມຫາຣາຊ, ເອກໍ ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ, ເຍນ ກາຣເຓນ ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ອຄ຺ໂຄ ພຸທ຺ໂຘຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ ຠເວຍ຺ຍ. ເຊຏ຺ໂຐ ພຸທ຺ໂຘຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ ຠເວຍ຺ຍ. ເສຏ຺ໂຐ ພຸທ຺ໂຘຕິ, ວິສິຏ຺ໂຐ ພຸທ຺ໂຘຕິ, ອຸຕ຺ຕໂມ ພຸທ຺ໂຘຕິ, ປວໂຣ ພຸທ຺ໂຘຕິ, ອສໂມ ພຸທ຺ໂຘຕິ, ອສມສໂມ ພຸທ຺ໂຘຕິ, ອປ຺ປຏິສໂມ ພຸທ຺ໂຘຕິ, ອປ຺ປຏິຠາໂຄ ພຸທ຺ໂຘຕິ, ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ ພຸທ຺ໂຘຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ ຠເວຍ຺ຍ. ອິທມ຺ປິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖໂຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉ, ເຍນ ກາຣເຓນ ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ອປິຈ ໂຂ ມຫາຣາຊ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ສຠາວປກຕິ ເອສາ, ຍໍ ເອໂກເຍວ ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ ກາຣຓາ? ມຫນ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ມຫາຣາຊ ຍໍ ໂລເກ ມຫນ຺ຕໍ, ຕໍ ເອກໍເຍວ ໂຫຕິ. ປຖວີ, ມຫາຣາຊ, ມຫນ຺ຕີ, ສາ ເອກາເຍວ. ສາຄໂຣ ມຫນ຺ໂຕ, ໂສ ເອໂກເຍວ. ສິເນຣຸ ຄິຣິຣາຊາ ມຫນ຺ໂຕ, ໂສ ເອໂກເຍວ. ອາກາໂສ ມຫນ຺ໂຕ, ໂສ ເອໂກເຍວ. ສກ຺ໂກ ມຫນ຺ໂຕ, ໂສ ເອໂກເຍວ. ມາໂຣ ມຫນ຺ໂຕ, ໂສ ເອໂກເຍວ. ພ຺ຣຫ຺ມາ ມຫນ຺ໂຕ, ໂສ ເອໂກເຍວ. ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ມຫນ຺ໂຕ, ໂສ ເອໂກເຍວ ໂລກສ຺ມິໍ. ຍຕ຺ຖ ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎສ຺ສ ໂອກາໂສ ນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ເອໂກເຍວ ໂລກສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ສຸກຖິໂຕ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຎ຺ໂຫ ໂອປມ຺ເມຫິ ກາຣເຓຫີ’’ຕິ.

ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາຕິ ເອກສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ. ເຫຏ຺ຐາ ອິມິນາວ ປເທນ ທສຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ສານິ ຄຫິຕານິ ຕານິປິ, ເອກຈກ຺ກວາເຬເນວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘາ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຈກ຺ກວາເຬ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐາເນ ປນ ວາຣິເຕ ອິໂຕ ອຎ຺ເຎສຸ ຈກ຺ກວາເຬສຸ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວາຣິຕເມວ ໂຫຕິ.

ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈກ຺ກຣຕນປາຕຸຠາວໂຕ ປຸພ຺ເພ ປຸພ຺ພໍ, ຕສ຺ເສວ ອນ຺ຕຣຘານໂຕ ປຈ຺ຉາ ຈຣິມໍ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວິຘາ ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານໍ ໂຫຕິ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ກາລໍກິຣິຍໂຕ ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ວາ. ອນ຺ຕຣຘາຍມານຎ຺ຈ ປນ ຕໍ ກາລໍກິຣິຍໂຕ ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໂຕ ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ປາຕຸຠາໂວ ອວາຣິໂຕ.

ກສ຺ມາ ປນ ເອກຈກ຺ກວາເຬ ທ຺ເວ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ວິວາທຸປຈ຺ເຉທໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍຠາວໂຕ ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ມຫານຸຠາວໂຕ ຈ. ທ຺ວີສຸ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕສຸ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ມຫນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ມຫນ຺ໂຕ’’ຕິ ວິວາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເອກສ຺ມິໍ ທີເປ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີຕິ ຈ ເອກສ຺ມິໍ ທີເປ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີຕິ ຈ ອນຈ຺ຉຣິຍາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ໂຍ ຈາຍໍ ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ທ຺ວິສຫສ຺ສທີປປຣິວາເຣສຸ ຈຕູສຸ ມຫາທີເປສຸ ອິສ຺ສຣິຍານຸປ຺ປທານສມຕ຺ໂຖ ມຫານຸຠາໂວ, ໂສ ປຣິຫາເຍຖ. ອິຕິ ວິວາທຸປຈ຺ເຉທໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍຠາວໂຕ ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ມຫານຸຠາວໂຕ ຈ ນ ເອກຈກ຺ກວາເຬ ທ຺ເວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

໑໓໐. ຍໍ ອິຕ຺ຖີ ອສ຺ສ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕຸ ຕາວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸເຓ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕາຣຓສມຕ຺ໂຖ ພຸທ຺ຘຠາໂວ, ປຓິຘານມຕ຺ຕມ຺ປິ ອິຕ຺ຖິຍາ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ລິງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິ, ເຫຕຸ ສຕ຺ຖາຣທສ຺ສນໍ;

ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອຘິກາໂຣ ຈ ຉນ຺ທຕາ;

ອຏ຺ຐຘມ຺ມສໂມຘານາ, ອຠິນີຫາໂຣ ສມິຊ຺ຌຕີຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໕໙) –

ອິມານິ ຫິ ປຓິຘານສມ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓານິ. ອິຕິ ປຓິຘານມ຺ປິ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ກຸໂຕ ພຸທ຺ຘຠາໂວຕິ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ ຍໍ ອິຕ຺ຖີ ອສ຺ສ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພາກາຣປຣິປູໂຣ ຈ ປຸຎ຺ຎຸສ຺ສໂຍ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣເມວ ອຕ຺ຕຠາວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ປຸຣິໂສວ ອຣຫໍ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ.

ຍໍ ອິຕ຺ຖີ ຣາຊາ ອສ຺ສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີຕິອາທີສຸປິ ຍສ຺ມາ ອິຕ຺ຖິຍາ ໂກໂສຫິຕວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫຕາທີນໍ ອຠາເວນ ລກ຺ຂຓານິ ນ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ, ອິຕ຺ຖິຣຕນາຠາເວນ ສຕ຺ຕຣຕນສມງ຺ຄິຕາ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສພ຺ພມນຸສ຺ເສຫິ ຈ ອຘິໂກ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ ຍໍ ອິຕ຺ຖີ ຣາຊາ ອສ຺ສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ຈ ສກ຺ກຕ຺ຕາທີນິ ຕີຓິ ຐານານິ ອຸຕ຺ຕມານິ, ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄຎ຺ຈ ຫີນໍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາ ສກ຺ກຕ຺ຕາທີນິປິ ປຏິສິທ຺ຘານິ.

ນນຸ ຈ ຍຖາ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ, ເອວໍ ປຸຣິສລິງ຺ຄມ຺ປິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນຕ຺ຖິ? ຕສ຺ມາ ‘‘ຍໍ ປຸຣິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິປິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ. ໂນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ອິຘ ປຸຣິສສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕ. ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫິ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອິຕ຺ຖີ ຈ ອິຘ ຌານໍ ຠາເວຕ຺ວາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ນ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ, ປຸຣິໂສ ປນ ຕຕ຺ຖ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສມາເນປິ ເຈຕ຺ຖ ອຸຠຍລິງ຺ຄາຠາເວ ປຸຣິສສຓ຺ຐານາວ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ, ນ ອິຕ຺ຖິສຓ຺ຐານາ, ຕສ຺ມາ ສຸວຸຕ຺ຕເມເວຕໍ.

໑໓໑. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສາຕິອາທີສຸ ຍຖາ ນິມ຺ພພີຊໂກສາຕກີພີຊາທີນິ ມຘຸຣຜລໍ ນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ອສາຕໍ ອມຘຸຣເມວ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ເອວໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນິ ມຘຸຣວິປາກໍ ນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ອມຘຸຣເມວ ວິປາກໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ອຸຈ຺ຉຸພີຊສາລິພີຊາທີນິ ມຘຸຣໍ ສາທຸຣສເມວ ຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ນ ອສາຕໍ ກຏຸກໍ, ເອວໍ ກາຍສຸຈຣິຕາທີນິ ມຘຸຣເມວ ວິປາກໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ນ ອມຘຸຣໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ຍາທິສໍ ວປເຕ ພີຊໍ, ຕາທິສໍ ຫຣເຕ ຜລໍ;

ກລ຺ຍາຓກາຣີ ກລ຺ຍາຓໍ, ປາປກາຣີ ຈ ປາປກ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໕໖);

ຕສ຺ມາ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ ຍໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສມງ຺ຄີຕິອາທີສຸ ສມງ຺ຄີຕິ ປຎ຺ຈວິຘາ ສມງ຺ຄິຕາ ອາຍູຫນສມງ຺ຄິຕາ ເຈຕນາສມງ຺ຄິຕາ ກມ຺ມສມງ຺ຄິຕາ ວິປາກສມງ຺ຄິຕາ, ອຸປຏ຺ຐານສມງ຺ຄິຕາຕິ. ຕຕ຺ຖ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມາຍູຫນກ຺ຂເຓ ອາຍູຫນສມງ຺ຄິຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ເຈຕນາສມງ຺ຄິຕາ. ຍາວ ປນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ຕາວ ສພ຺ເພປິ ສຕ຺ຕາ ປຸພ຺ເພ ອຸປຈິຕໍ ວິປາກາຣຫໍ ກມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກມ຺ມສມງ຺ຄິໂນ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອສາ ກມ຺ມສມງ຺ຄິຕາ. ວິປາກສມງ຺ຄິຕາ ວິປາກກ຺ຂເຓເຍວ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍາວ ປນ ສຕ຺ຕາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ຕາວ ເນສໍ ຕໂຕ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ນິຣເຍ ຕາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ອຄ຺ຄິຊາລໂລຫກຸມ຺ຠິອາທີຫິ ອຸປຏ຺ຐານາກາເຣຫິ ນິຣໂຍ, ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊມານານໍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິ, ເທເວສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ກປ຺ປຣຸກ຺ຂວິມານາທີຫິ ອຸປຏ຺ຐານາກາເຣຫິ ເທວໂລໂກຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ອິຕິ ເນສໍ ອິມິນາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕອຸປຏ຺ຐາເນນ ອປຣິມຸຕ຺ຕຕາ ອຸປຏ຺ຐານສມງ຺ຄິຕາ ນາມ. ສາ ຈລຕິ ເສສາ ນິຈ຺ຈລາ. ນິຣເຍ ຫິ ອຸປຏ຺ຐິເຕປິ ເທວໂລໂກ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ເທວໂລເກ ອຸປຏ຺ຐິເຕປິ ນິຣໂຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ມນຸສ຺ສໂລເກ ອຸປຏ຺ຐິເຕປິ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ຈ ອຸປຏ຺ຐິຕາຍປິ ມນຸສ຺ສໂລໂກ ອຸປຏ຺ຐາຕິເຍວ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ໂສຓຄິຣິປາເທ ກິຣ ອເຈລວິຫາເຣ ໂສຓຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ເອໂກ ຘມ຺ມກຖິໂກ, ຕສ຺ສ ປິຕາ ສຸນຂຊີວິໂກ ອໂຫສິ. ເຖໂຣ ຕໍ ປຏິພາຫນ຺ໂຕປິ ສໍວເຣ ຐເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ມາ ນສ຺ສິ ຊຣໂກ’’ຕິ ມຫລ຺ລກກາເລ ອກາມກໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ຕສ຺ສ ຄິລານເສຍ຺ຍາຍ ນິປນ຺ນສ຺ສ ນິຣໂຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ໂສຓຄິຣິປາທໂຕ ມຫນ຺ຕາ ມຫນ຺ຕາ ສຸນຂາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຂາທິຕຸກາມາ ວິຍ ສມ຺ປຣິວາເຣສຸໍ. ໂສ ມຫາຠຍຠີໂຕ – ‘‘ວາເຣຫິ, ຕາຕ ໂສຓ, ວາເຣຫິ, ຕາຕ ໂສຓາ’’ຕິ ອາຫ. ກິໍ ມຫາເຖຣາຕິ. ນ ປສ຺ສສິ ຕາຕາຕິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ໂສຓຕ຺ເຖໂຣ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ມາທິສສ຺ສ ປິຕາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ປຕິຏ຺ຐາ’ສ຺ສ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາມເຓເຣຫິ ນານາປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໂພຘິຍງ຺ຄເຓສຸ ຕລສນ຺ຖຣຓປູຊໍ ອາສນປູຊຎ຺ຈ ກາເຣຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ມຎ຺ເຈນ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມຎ຺ເຈ ນິສີທາເປຕ຺ວາ – ‘‘ອຍໍ ມຫາເຖຣ-ປູຊາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖາຍ ກຕາ ‘ອຍໍ ເມ ຠຄວາ ທຸຄ຺ຄຕປຓ຺ຓາກາໂຣ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ມຫາເຖໂຣ ປູຊໍ ທິສ຺ວາ ຕຖາ ກໂຣນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທສິ, ຕາວເທວສ຺ສ ເທວໂລໂກ ອຸປຏ຺ຐາສິ, ນນ຺ທນວນ-ຈິຕ຺ຕລຕາວນ-ມິສ຺ສກວນ-ຜາຣຸສກວນວິມານານິ ເຈວ ນາຏການິ ຈ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕານິ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ໂສ ‘‘ອເປຖ ອເປຖ ໂສຓາ’’ຕິ ອາຫ. ກິມິທໍ ເຖຣາຕິ? ເອຕາ ເຕ, ຕາຕ, ມາຕໂຣ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ສຄ຺ໂຄ ອຸປຏ຺ຐິໂຕ ມຫາເຖຣສ຺ສາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ເອວໍ ອຸປຏ຺ຐານສມງ຺ຄິຕາ ຈລຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕາສຸ ສມງ຺ຄິຕາສຸ ອິຘ ອາຍູຫນເຈຕນາກມ຺ມສມງ຺ຄິຕາວເສນ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສມງ຺ຄີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໓໒. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທຕິ ‘‘ເອວໍ ຠຄວຕາ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ເຕ ເຖໂຣ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພສຸຕ຺ຕໍ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ເອວໍ ສສ຺ສິຣິກໍ ກຕ຺ວາ ເທສິຕສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນາມ ຠຄວຕາ ນາມໍ ນ ຄຫິຕໍ. ຫນ຺ທສ຺ສ ນາມໍ ຄຓ຺ຫາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ.

ຕສ຺ມາ ຕິຫ ຕ຺ວນ຺ຕິອາທີສຸ ອຍໍ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ –

ອານນ຺ທ, ຍສ຺ມາ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມປຣິຍາເຍ ‘‘ອຏ຺ຐາຣສ ໂຂ ອິມາ, ອານນ຺ທ, ຘາຕຸໂຍ, ຉ ອິມາ, ອານນ຺ທ, ຘາຕຸໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ພຫຸຘາຕຸໂຍ ວິຠຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຕິຫ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ພຫຸຘາຕຸໂກຕິປິ ນໍ ຘາເຣຫິ. ຍສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຘາຕຸອາຍຕນປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທຏ຺ຐານາຏ຺ຐານວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຣິວຏ຺ຏາ ກຖິຕາ, ຕສ຺ມາ ຈຕຸປຣິວຏ຺ໂຏຕິປິ ນໍ ຘາເຣຫິ. ຍສ຺ມາ ຈ ອາທາສໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ວິຍ ອິມໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ເອເຕ ຘາຕຸອາທໂຍ ອຕ຺ຖາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມາທາໂສຕິປິ ນໍ ຘາເຣຫິ. ຍສ຺ມາ ຈ ຍຖາ ນາມ ປຣເສນມທ຺ທນາ ໂຍຘາ ສງ຺ຄາມຕູຣິຍໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣເສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສປຕ຺ເຕ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຊຍໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເອວເມວ ກິເລສເສນມທ຺ທນາ ໂຍຄິໂນ ອິຘ ວຸຕ຺ຕວເສນ ວິປສ຺ສນໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກິເລເສ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຣຫຕ຺ຕຊຍໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອມຕທຸນ຺ທຸຠີຕິປິ ນໍ ຘາເຣຫິ. ຍສ຺ມາ ຈ ຍຖາ ສງ຺ຄາມໂຍຘາ ປຎ຺ຈາວຸຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣເສນໍ ວິທ຺ຘໍເສຕ຺ວາ ຊຍໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ໂຍຄິໂນປິ ອິຘ ວຸຕ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນາວຸຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກິເລສເສນໍ ວິທ຺ຘໍເສຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕຊຍໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ສງ຺ຄາມວິຊໂຍຕິປິ ນໍ ຘາເຣຫີຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ພຫຸຘາຕຸກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.