໕. ມາຄຓ຺ຑິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມາຄຓ຺ຑິຍສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຍາຄາເຣຕິ ອຄ຺ຄິໂຫມສາລຍໍ. ຕິຓສນ຺ຖາຣເກຕິ ທ຺ເວ ມາຄຓ຺ຑິຍາ ມາຕຸໂລ ຈ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ຈ. ເຕສຸ ມາຕຸໂລ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ຠາຄິເນຍ຺ໂຍປິ ສອຸປນິສ຺ສໂຍ ນຈິຣສ຺ເສວ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ຣມຓີຍໍ ເທວຄພ຺ຠສທິສໍ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປຫາຍ ຕຕ຺ຖ ຉາຣິກຕິຓກຈວຣາທີຫິ ອຸກ຺ລາເປ ອຄ຺ຍາຄາເຣ ຕິຓສນ຺ຖາຣກໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ປຣສງ຺ຄຫກຣຓຕ຺ຖໍ ກຕິປາຫໍ ວສິຕ຺ຖ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ນ ເກວລໍ ຕໍທິວສເມວ, ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ອຄ຺ຍາຄາຣໍ ຄາມູປຈາເຣ ທາຣກທາຣິກາຫິ ໂອກິຓ຺ຓໍ ອວິວິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ນິຈ຺ຈກາລມ຺ປິ ທິວສຠາຄໍ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ສາຍໍ ວາສຕ຺ຖາຍ ຕຕ຺ຖ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ.

ອທ຺ທສາ ໂຂ…ເປ… ຕິຓສນ຺ຖາຣກໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠຄວາ ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ຕິຓສນ຺ຖາຣກໍ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາຓໍ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍທິວສໍ ປນ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາວ ອຄມາສິ. ກສ຺ມາ? ຕທາ ຫິ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາວ ອທ຺ທສ – ‘‘ອຊ຺ຊ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ອິຘາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິມໍ ຕິຓສນ຺ຖາຣກໍ ທິສ຺ວາ ຠາຣທ຺ວາເຊນ ສທ຺ຘິໍ ຕິຓສນ຺ຖາຣກໍ ອາຣພ຺ຠ ກຖາສລ຺ລາປໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ອຖາຫໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມິ, ໂສ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ມມ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ. ປເຣສໍ ສງ຺ຄຫກຣຓຕ຺ຖເມວ ຫິ ມຍາ ປາຣມິໂຍ ປູຣິຕາ’’ຕິ ຕິຓສນ຺ຖາຣກໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາວ ອຄມາສິ.

ສມຓເສຍ຺ຍານຸຣູປໍ ມຎ຺ເຎຕິ ອິມໍ ຕິຓສນ຺ຖາຣກໍ ‘‘ສມຓສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກາ ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ມຎ຺ຎາມິ. ນ ຈ ອສຎ຺ຎຕສມຓສ຺ສ ນິວຸຕ຺ຖຏ຺ຐານເມຕໍ. ຕຖາເຫຕ຺ຖ ຫຕ຺ເຖນ ອາກຑ຺ຒິຕຏ຺ຐານໍ ວາ ປາເທນ ອາກຑ຺ຒິຕຏ຺ຐານໍ ວາ ສີເສນ ປຫຏຏ຺ຐານໍ ວາ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ອນາກຸໂລ ອນາກິຓ຺ໂຓ ອຠິນ຺ໂນ ເຉເກນ ຈິຕ຺ຕກາເຣນ ຕູລິກາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ວິຍ. ສຎ຺ຎຕສມຓສ຺ສ ວສິຕຏ຺ຐານໍ, ກສ຺ສ ໂຠ ວສິຕຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຠູນຫຸໂນຕິ ຫຕວຑ຺ຒິໂນ ມຣິຍາທກາຣກສ຺ສ. ກສ຺ມາ ເອວມາຫ? ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ວຑ຺ຒິປຎ຺ຎາປນລທ຺ຘິກຕ຺ຕາ. ອຍຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ລທ຺ຘິ – ຈກ຺ຂຸ ພ຺ຣູເຫຕພ຺ພໍ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພໍ, ອທິຏ຺ຐໍ ທກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ທິຏ຺ຐໍ ສມຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ໂສຕໍ ພ຺ຣູເຫຕພ຺ພໍ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພໍ, ອສຸຕໍ ໂສຕພ຺ພໍ, ສຸຕໍ ສມຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ຆານໍ ພ຺ຣູເຫຕພ຺ພໍ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພໍ, ອຆາຍິຕໍ ຆາຍິຕພ຺ພໍ, ຆາຍິຕໍ ສມຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ຊິວ຺ຫາ ພ຺ຣູເຫຕພ຺ພາ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພາ, ອສ຺ສາຍິຕໍ ສາຍິຕພ຺ພໍ, ສາຍິຕໍ ສມຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ກາໂຍ ພ຺ຣູເຫຕພ຺ໂພ ວຑ຺ເຒຕພ຺ໂພ, ອຜຸຏ຺ຐໍ ຜຸສິຕພ຺ພໍ, ຜຸຏ຺ຐໍ ສມຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ມໂນ ພ຺ຣູເຫຕພ຺ໂພ ວຑ຺ເຒຕພ຺ໂພ, ອວິຎ຺ຎາຕໍ ວິຊານິຕພ຺ພໍ, ວິຎ຺ຎາຕໍ ສມຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ໂສ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ວຑ຺ຒິໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ຠຄວາ ປນ –

‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ສໍວໂຣ ສາຘຸ, ສາຘຸ ໂສເຕນ ສໍວໂຣ;

ຆາເນນ ສໍວໂຣ ສາຘຸ, ສາຘຸ ຊິວ຺ຫາຍ ສໍວໂຣ.

ກາເຍນ ສໍວໂຣ ສາຘຸ, ສາຘຸ ວາຈາຍ ສໍວໂຣ;

ມນສາ ສໍວໂຣ ສາຘຸ, ສາຘຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໍວໂຣ;

ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໍວຸໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໖໐-໓໖໑) –

ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ສໍວຣໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ‘‘ວຑ຺ຒິຫໂຕ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຣິຍາທກາຣໂກ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ຠູນຫຸໂນ’’ຕິ ອາຫ.

ອຣິເຍ ຎາເຍ ຘມ຺ເມ ກຸສເລຕິ ປຣິສຸທ຺ເຘ ກາຣຓຘມ຺ເມ ອນວຊ຺ເຊ. ອິມິນາ ກິໍ ທສ຺ເສຕິ? ເອວຣູປສ຺ສ ນາມ ອຸຄ຺ຄຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາຕສ຺ສ ຍສສ຺ສິໂນ ອຸປຣິ ວາຈໍ ຠາສມາເນນ ວີມໍສິຕ຺ວາ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ມຸເຂ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ຠາສິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ມາ ສຫສາ ອຠາສິ, ມຸເຂ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປຫີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂນ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຈຣຕີຕິ ຍສ຺ມາ ອມ຺ຫາກໍ ສຸຕ຺ເຕ ເອວໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ມຍໍ ມຸຂາຣຸຬ຺ຫິຈ຺ຉາມຕ຺ຕໍ ວທາມ, ສຸຕ຺ເຕ ຈ ນາມ ອາຄຕໍ ວທມານາ ກສ຺ສ ຠາເຍຍ຺ຍາມ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ມຸຂາປິ ນໍ ວເທຍ຺ຍາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກຕິ ມມ ຣກ຺ຂນຕ຺ຖາຍ ອນຸສ຺ສຸກ຺ໂກ ອວາວໂຏ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ໂຕວ ນໍ ວເທຍ຺ຍາຕິ ມຍາ ວຸຕ຺ໂຕວ ຫຸຕ຺ວາ ອປຸຈ຺ຉິໂຕວ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອມ຺ພຊມ຺ພູອາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຍ ອປູຣຍມາໂນ ມຍາ ກຖິຕນິຍາເມນ ຠວໍ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ວເທຍ຺ຍ, ວທສ຺ສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໐໘. ອສ຺ໂສສິ ໂຂຕິ ສຕ຺ຖາ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ມາຄຓ຺ຑິຍໍ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕໍ ອທ຺ທສ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ຊນານໍ ຠາສມານານໍ ທິພ຺ພໂສເຕນ ສທ຺ທມ຺ປິ ອສ຺ໂສສິ. ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ. ສໍວິຄ຺ໂຄຕິ ປີຕິສໍເວເຄນ ສໍວິຄ຺ໂຄ ຈລິໂຕ ກມ຺ປິໂຕ. ຕສ຺ສ ກິຣ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ເນວ ມາຄຓ຺ຑິເຍນ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອາໂຣຈິຕໍ, ນ ມຍາ. ອມ຺ເຫ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ເອຕ຺ຖ ຕຕິໂຍປິ ນຕ຺ຖິ, ສຸໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ ອມ຺ຫາກໍ ສທ຺ໂທ ຕິຂິຓໂສເຕນ ປຸຣິເສນາ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນວນວຸຕິໂລມກູປສຫສ຺ສານິ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄານິ ອກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສໍວິຄ຺ໂຄ ໂລມຫຏ຺ຐຊາໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກຕິ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ປຠິນ຺ນມຸຂໍ ວິຍ ພີຊໍ ປຣິປາກຄຕໍ ຎາຓໍ, ຕສ຺ມາ ສນ຺ນິສີທິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອາຫິຓ຺ຑມາໂນ ປຸນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໐໙. ສຕ຺ຖາ – ‘‘ເອວໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ມໍ ອວຈາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາວ ຈກ຺ຂຸໍ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍາຕິ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ວສນຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ຣູປໍ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາຣາໂມຕິ ຈກ຺ຂຸ ຣູປາຣາມໍ. ຣູເປ ຣຕນ຺ຕິ ຣູປຣຕໍ. ຣູເປນ ຈກ຺ຂຸ ອາໂມທິຕໍ ປໂມທິຕນ຺ຕິ ຣູປສມຸທິຕໍ. ທນ຺ຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພິເສວນໍ. ຄຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຄປິຕໍ. ຣກ຺ຂິຕນ຺ຕິ ຐປິຕຣກ຺ຂໍ. ສໍວຸຕນ຺ຕິ ປິຫິຕໍ. ສໍວຣາຍາຕິ ປິຘານຕ຺ຖາຍ.

໒໑໐. ປຣິຈາຣິຕປຸພ຺ໂພຕິ ອຠິຣມິຕປຸພ຺ໂພ. ຣູປປຣິຬາຫນ຺ຕິ ຣູປໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນປຣິຬາຫໍ. ອິມສ຺ສ ປນ ເຕ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ກິມສ຺ສ ວຈນີຍນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ຕຍາ ກິໍ ວຈນໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອສ຺ສ, ວຸຑ຺ຒິຫໂຕ ມຣິຍາທກາຣໂກຕິ ອິທໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ນ ກິຎ຺ຈິ, ໂຠ ໂຄຕມາຕິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ. ເສສທ຺ວາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໒໑໑. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ຕຍາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ອຫຎ຺ຈ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຫມ຺ປິ ເຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຫໍ ໂຂ ປນາຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ມາຄຓ຺ຑິຍາຕິ ຄິຫິກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສິໂກຕິອາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ສຸຂໍ ໂຫຕິ ວສ຺ສກາເລ ວສິຕຸໍ, ອຍໍ ວສ຺ສິໂກ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຈນຕ຺ໂຖ – ວສ຺ສໍ ວາໂສ ວສ຺ສໍ, ວສ຺ສໍ ອຣຫຕີຕິ ວສ຺ສິໂກ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສິໂກ ປາສາໂທ ນາຕິອຸຈ຺ໂຈ ໂຫຕິ ນາຕິນີໂຈ, ທ຺ວາຣວາຕປານານິປິສ຺ສ ນາຕິຕນູນິ ນາຕິພຫູນິ, ຠູມຕ຺ຖຣຓປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊານິເປຕ຺ຖ ມິສ຺ສກາເນວ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ເຫມນ຺ຕິເກ ຖມ຺ຠາປິ ຠິຕ຺ຕິໂຍປິ ນີຈາ ໂຫນ຺ຕິ, ທ຺ວາຣວາຕປານານິ ຕນຸການິ ສຸຂຸມຈ຺ຉິທ຺ທານິ. ອຸຓ຺ຫປເວສນຕ຺ຖາຍ ຠິຕ຺ຕິນິຍູຫານິ ນີຫຣີຍນ຺ຕິ. ຠູມຕ຺ຖຣຓປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓນິວາສນປາຣຸປນານິ ປເນຕ຺ຖ ອຸຓ຺ຫວີຣິຍານິ ກມ຺ພລາທີນິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊໍ ສິນິທ຺ຘໍ ກຏຸກສນ຺ນິສ຺ສິຕຎ຺ຈ. ຄິມ຺ຫິເກ ຖມ຺ຠາປິ ຠິຕ຺ຕິໂຍປິ ອຸຈ຺ຈາ ໂຫນ຺ຕິ. ທ຺ວາຣວາຕປານານິ ປເນຕ຺ຖ ພຫູນິ ວິປຸລຊາລານິ ຠວນ຺ຕິ. ຠູມຕ຺ຖຣຓາທີນິ ທຸກູລມຍານິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊານິ ມຘຸຣຣສສີຕວີຣິຍານິ. ວາຕປານສມີເປສຸ ເຈຕ຺ຖ ນວ ຈາຏິໂຍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸທກສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ນີລຸປ຺ປລາທີຫິ ສຎ຺ຉາເທນ຺ຕິ. ເຕສຸ ເຕສຸ ປເທເສສຸ ອຸທກຍນ຺ຕານິ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຍຫິ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ວິຍ ອຸທກຘາຣາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຏ຺ຐສຕສຸວຓ຺ຓຆເຏ ຈ ຣຊຕຆເຏ ຈ ຄນ຺ໂຘທກສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ນີລຸປ຺ປລຄຈ຺ຉເກ ກຕ຺ວາ ສຍນໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐປຍິໍສຸ. ມຫນ຺ເຕສຸ ໂລຫກຏາເຫສຸ ຄນ຺ຘກລລໍ ປູເຣຕ຺ວາ ນີລຸປ຺ປລປທຸມປຸຓ຺ຑຣີການິ ໂຣເປຕ຺ວາ ອຸຕຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຐເປສຸໍ. ສູຣິຍຣສ຺ມີຫິ ປຸປ຺ຜານິ ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ. ນານາວິຘາ ຠມຣຄຓາ ປາສາທໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຸປ຺ເຜສຸ ຣສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ປາສາໂທ ອຕິສຸຄນ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ຍມກຠິຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕເຣ ໂລຫນາຬິໍ ຐເປຕ຺ວາ ນວຠູມິກປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິ ອາກາສງ຺ຄເຓ ຣຕນມຓ຺ຑປມຕ຺ຖເກ ສຸຂຸມຈ຺ຉິທ຺ທກໍ ຊາລໍ ພທ຺ຘໍ ອໂຫສິ. ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ສຸກ຺ຂມຫິໍສຈມ຺ມໍ ປສາເຣຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທກກີຬນເວລາຍ ມຫິໍສຈມ຺ເມ ປາສາຓຄຸເຬ ຂິປນ຺ຕິ, ເມຆຖນິຕສທ຺ໂທ ວິຍ ໂຫຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ຍນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ອຸທກໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຊາລມຕ຺ຖເກ ປຕຕິ, ວສ຺ສປຕນສລິລໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນີລປຏໍ ນິວາເສຕິ, ນີລປຏໍ ປາຣຸປຕິ, ນີລປສາຘນໍ ປສາເຘຕິ. ປຣິວາຣາປິສ຺ສ ຈຕ຺ຕາລີສນາຏກສຫສ຺ສານິ ນີລວຕ຺ຖາຠຣຓາເນວ ນີລວິເລປນານິ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຣຕນມຓ຺ຑປໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ທິວສຠາຄໍ ອຸທກກີຬໍ ກີຬນ຺ໂຕ ສີຕລໍ ອຸຕຸສຸຂໍ ອນຸໂຠຕິ.

ປາສາທສ຺ສ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ທິວາກາເລ ນານາວຓ຺ຓສກຸຓຄຓາ ປາຈີນສຣໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ວິຣວມານາ ປາສາທມຕ຺ຖເກນ ປຈ຺ຉິມສຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉິມສຣໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ປາຈີນສຣໍ, ອຸຕ຺ຕຣສຣໂຕ ທກ຺ຂິຓສຣໍ, ທກ຺ຂິຓສຣໂຕ ອຸຕ຺ຕຣສຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອນ຺ຕຣວສ຺ສສມໂຍ ວິຍ ໂຫຕິ. ເຫມນ຺ຕິກປາສາໂທ ປນ ປຎ຺ຈຠູມິໂກ ອໂຫສິ, ວສ຺ສິກປາສາໂທ ສຕ຺ຕຠູມິໂກ.

ນິປ຺ປຸຣິເສຫີຕິ ປຸຣິສວິຣຫິເຕຫິ. ນ ເກວລຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຕູຣິຍາເນວ ນິປ຺ປຸຣິສານິ, ສພ຺ພຏ຺ຐານານິປິ ນິປ຺ປຸຣິສາເນວ. ໂທວາຣິກາປິ ອິຕ຺ຖິໂຍວ, ນ຺ຫາປນາທິປຣິກມ຺ມກຣາປິ ອິຕ຺ຖິໂຍວ. ຣາຊາ ກິຣ – ‘‘ຕຖາຣູປໍ ອິສ຺ສຣິຍສຸຂສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມານສ຺ສ ປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ປຣິສງ຺ກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສາ ເມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ ສພ຺ພກິຈ຺ເຈສຸ ອິຕ຺ຖິໂຍວ ຐເປສິ. ຕາຍ ຣຕິຍາ ຣມມາໂນຕິ ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກຜລສມາປຕ຺ຕິຣຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໑໒. ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ມິໍເຍວ ປຕ຺ຖນາ ໂຫຕິ, ມຫາ ຈ ເນສໍ ປປຎ຺ໂຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ມນ຺ເຕຫິ ອຕິຕ຺ຕາ ມນ຺ເຕ ຄເວສນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຄຫປຕິໂນ ປນ ມຸທ຺ທາຄຓນມຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍເຍວ ອນຸຠວນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ ອາຫ. ອາວຏ຺ເຏຍ຺ຍາຕິ ມານຸສກກາມເຫຕຸ ອາວຏ຺ໂຏ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕຣາຕິ ວິສິຏ຺ຐຕຣາ. ປຓີຕຕຣາຕິ ອຕປ຺ປກຕຣາ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ກຸສຄ຺ເຄນຸທກມາທາຍ, ສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ມິເນ;

ເອວໍ ມານຸສກາ ກາມາ, ທິພ຺ພກາມານ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໑.໓໘໙) –

ສມຘິຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ທິພ຺ພສຸຂໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕໂຕ ວິສິຏ຺ຐຕຣາ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ ປເນຕ຺ຖ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ຄຫປຕິສ຺ສ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມງ຺ຄີຠູຕກາໂລ ວິຍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຕີສຸ ປາສາເທສຸ ຈຕ຺ຕາລີສສຫສ຺ສອິຕ຺ຖິມຊ຺ເຌ ໂມທນກາໂລ, ຕສ຺ສ ສຸຈຣິຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາໂລ ວິຍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິນິກ຺ຂມນໍ ກຕ຺ວາ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຏິວິທ຺ຘກາໂລ, ຕສ຺ສ ນນ຺ທນວເນ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນກາໂລ ວິຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກຜລສມາປຕ຺ຕິຣຕິຍາ ວີຕິວຕ຺ຕນກາໂລ, ຕສ຺ສ ມານຸສການໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກາມຄຸຓານໍ ອປຕ຺ຖນກາໂລ ວິຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກຜລສມາປຕ຺ຕິຣຕິຍາ ວີຕິນາເມນ຺ຕສ຺ສ ຫີນຊນສຸຂສ຺ສ ອປຕ຺ຖນກາໂລຕິ.

໒໑໓. ສຸຂີຕິ ປຐມໍ ທຸກ຺ຂິໂຕ ປຈ຺ຉາ ສຸຂິໂຕ ອສ຺ສ. ເສຣີຕິ ປຐມໍ ເວຊ຺ຊທຸຕິຍໂກ ປຈ຺ຉາ ເສຣີ ເອກໂກ ຠເວຍ຺ຍ. ສຍໍວສີຕິ ປຐມໍ ເວຊ຺ຊສ຺ສ ວເສ ວຕ຺ຕມາໂນ ເວຊ຺ເຊນ ນິສີທາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນິສີທິ, ນິປຊ຺ຊາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນິປຊ຺ຊິ, ຠຸຎ຺ຊາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຠຸຎ຺ຊິ, ປິວາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປິວິ, ປຈ຺ຉາ ສຍໍວສີ ຊາໂຕ. ເຍນ ກາມໍ ຄໂມຕິ ປຐມໍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນາລຕ຺ຖ, ປຈ຺ຉາ ໂຣເຄ ວູປສນ຺ເຕ ວນທສ຺ສນ-ຄິຣິທສ຺ສນ-ປພ຺ພຕທສ຺ສນາທີສຸປິ ເຍນກາມໍ ຄໂມ ຊາໂຕ, ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ເຖວ ຄນ຺ຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ.

ເອຕ຺ຖາປິ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ປຸຣິສສ຺ສ ກຸຏ຺ຐິກາໂລ ວິຍ ຫິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນກາໂລ, ອງ຺ຄາຣກປລ຺ລໍ ວິຍ ເອກໍ ກາມວຕ຺ຖຸ, ທ຺ເວ ກປລ຺ລານິ ວິຍ ທ຺ເວ ວຕ຺ຖູນິ, ສກ຺ກສ຺ສ ປນ ເທວຣຎ຺ໂຎ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍໂກຏິຍານິ ອງ຺ຄາຣກປລ຺ລານິ ວິຍ ອຑ຺ຒຕິຍນາຏກໂກຏິໂຍ, ນເຂຫິ ວຓມຸຂານິ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣກປລ຺ເລ ປຣິຕາປນໍ ວິຍ ວຕ຺ຖຸປຏິເສວນໍ, ເຠສຊ຺ຊໍ ອາຄມ຺ມ ອໂຣຄກາໂລ ວິຍ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈ ອານິສໍສໍ ທິສ຺ວາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ພຸທ຺ຘຠູຕກາເລ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກຜລສມາປຕ຺ຕິຣຕິຍາ ວີຕິວຕ຺ຕນກາໂລ, ອຎ຺ຎໍ ກຸຏ຺ຐິປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ອປຕ຺ຖນກາໂລ ວິຍ ຕາຍ ຣຕິຍາ ວີຕິນາເມນ຺ຕສ຺ສ ຫີນຊນຣຕິຍາ ອປຕ຺ຖນກາໂລຕິ.

໒໑໔. ອຸປຫຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍຕິ ກິມິຣກຸຏ຺ເຐນ ນາມ ອຸປຫຕກາຍປ຺ປສາໂທ. ອຸປຫຕິນ຺ທ຺ຣິຍາຕິ ອຸປຫຕປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍາ. ເຕ ຍຖາ ໂສ ອຸປຫຕກາຍິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ກຸຏ຺ຐີ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ສສ຺ມິໍເຍວ ອຄ຺ຄິສ຺ມິໍ ສຸຂມິຕິ ວິປຣີຕສຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຈລຕ຺ຖ, ເອວໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຫຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ເສສ຺ເວວ ກາເມສຸ ສຸຂມິຕິ ວິປຣີຕສຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຈລຕ຺ຖຸໍ.

໒໑໕. ອສຸຈິຕຣານິ ເຈວາຕິອາທີສຸ ປກຕິຍາວ ຕານິ ອສຸຈີນິ ຈ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘານິ ຈ ປູຕີນິ ຈ, ອິທານິ ປນ ອສຸຈິຕຣານິ ເຈວ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘຕຣານິ ຈ ປູຕິຕຣານິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ກາຈີຕິ ຕສ຺ສ ຫິ ປຣິຕາເປນ຺ຕສ຺ສ ຈ ກຓ຺ຑູວນ຺ຕສ຺ສ ຈ ປາຓກາ ອນ຺ໂຕ ປວິສນ຺ຕິ, ທຸຏ຺ຐໂລຫິຕທຸຏ຺ຐປຸພ຺ພາ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕິ. ເອວມສ຺ສ ກາຈິ ອສ຺ສາທມຕ຺ຕາ ໂຫຕິ.

ອາໂຣຄ຺ຍປຣມາຕິ ຄາຖາຍ ເຍ ເກຈິ ຘນລາຠາ ວາ ຍສລາຠາ ວາ ປຸຕ຺ຕລາຠາ ວາ ອຕ຺ຖິ, ອາໂຣຄ຺ຍໍ ເຕສໍ ປຣມໍ ອຸຕ຺ຕມໍ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ລາໂຠຕິ, ອາໂຣຄ຺ຍປຣມາ ລາຠາ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ຌານສຸຂໍ ວາ ມຄ຺ຄສຸຂໍ ວາ ຜລສຸຂໍ ວາ ອຕ຺ຖິ, ນິພ຺ພານໍ ຕຕ຺ຖ ປຣມໍ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ສຸຂນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ສຸຂໍ. ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ຄານນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ຄານໍ ປຸພ຺ພຠາຄຄມເນເນວ ອມຕຄາມີນໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ເຂໂມ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕ ເຂມຕໂຣ ອຎ຺ໂຎ ມຄ຺ໂຄ. ອຖ ວາ ເຂມໍ ອມຕຄາມິນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຂມນ຺ຕິປິ ອມຕນ຺ຕິປິ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ນາມໍ. ຍາວຕາ ປຸຖຸສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຣປ຺ປວາທາ ເຂມຄາມິໂນ ຈ ອມຕຄາມິໂນ ຈາຕິ ລທ຺ຘິວເສນ ຄຫິຕາ, ສພ຺ເພສໍ ເຕສໍ ເຂມອມຕຄາມີນໍ ມຄ຺ຄານໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ປຣໂມ ອຸຕ຺ຕໂມຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ.

໒໑໖. ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານນ຺ຕິ ອາຈຣິຍານຎ຺ເຈວ ອາຈຣິຍາຈຣິຍານຎ຺ຈ. ສເມຕີຕິ ເອກນາຬິຍາ ມິຕໍ ວິຍ ເອກຕຸລາຍ ຕຸລິຕໍ ວິຍ ສທິສໍ ໂຫຕິ ນິນ຺ນານາກຣຓໍ. ອໂນມຊ຺ຊຕີຕິ ປາຓິໍ ເຫຏ຺ຐາ ໂອຕາເຣນ຺ໂຕ ມຊ຺ຊຕິ – ‘‘ອິທໍ ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອາໂຣຄ຺ຍໍ, ອິທໍ ຕໍ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ກາເລນ ສີສໍ ກາເລນ ອຸຣໍ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

໒໑໗. ເຉກນ຺ຕິ ສມ຺ປນ຺ນໍ. ສາຫຸຬິຈີເຣນາຕິ ກາຬເກຫິ ເອຬກໂລເມຫິ ກຕຖູລຈີເຣນ. ສງ຺ກາຣໂຈຬເກນາຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣຍ຺ຍາຕິ ກາເລນ ທສາຍ ກາເລນ ອນ຺ເຕ ກາເລນ ມຊ຺ເຌ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ນິຈ຺ຉາເຣຍ຺ຍ, ວເທຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ພເກເຫສາຕິ ປຸພ຺ພເກຫິ ເອສາ. ວິປສ຺ສີປິ ຫິ ຠຄວາ…ເປ… ກສ຺ສໂປປິ ຠຄວາ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ, ‘‘ອຕ຺ຖນິສ຺ສິຕຄາຖາ’’ຕິ ມຫາຊໂນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ສຕ຺ຖຣິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ອປຣຠາເຄ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອນ຺ຕຣໍ ປວິຏ຺ຐາ. ເຕ ໂປຕ຺ຖກຄຕໍ ກຕ຺ວາ ປທທ຺ວຍເມວ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ຂິໍສຸ. ເຕນາຫ – ສາ ເອຕຣຫິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ປຸຖຸຊ຺ຊນຄາຖາຕິ.

໒໑໘. ໂຣໂຄວ ຠູໂຕຕິ ໂຣຄຠູໂຕ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຣິຍໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓຎ຺ເຈວ ມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ຈ. ປໂຫຕີຕິ ສມຕ຺ໂຖ. ເຠສຊ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຸທ຺ຘໍວິເຣຈນໍ ອໂຘວິເຣຈນໍ ອຎ຺ຊນຎ຺ຈາຕິ ເຠສຊ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ.

໒໑໙. ນ ຈກ຺ຂູນິ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍາຕິ ຍສ຺ສ ຫິ ອນ຺ຕຣາ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫາທິປລິເວເຐນ ຈກ຺ຂຸປສາໂທ ອຸປຫໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ເຉກໍ ເວຊ຺ຊໍ ອາຄມ຺ມ ສປ຺ປາຍເຠສຊ຺ຊໍ ເສວນ຺ໂຕ ຈກ຺ຂູນິ ອຸປ຺ປາເທຕິ ນາມ. ຊຈ຺ຈນ຺ຘສ຺ສ ປນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍເຍວ ວິນຏ຺ຐານິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ນ ລຠຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຈກ຺ຂູນິ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໒໒໐. ທຸຕິຍວາເຣ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘຕິ ຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປິຕ຺ຕາທິປລິເວເຐນ ອນ຺ໂຘ. ອມຸສ຺ມິນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕ. ອມິຕ຺ຕໂຕປິ ທເຫຍ຺ຍາຕິ ອມິຕ຺ໂຕ ເມ ອຍນ຺ຕິ ເອວໍ ອມິຕ຺ຕໂຕ ຐເປຍ຺ຍ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິມິນາ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ວຏ຺ເຏ ອນຸຄຕຈິຕ຺ເຕນ. ຕສ຺ສ ເມ ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາຕິ ເອກສນ຺ຘິ ທ຺ວິສງ຺ເຂໂປ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ກຖິໂຕ, ວຏ຺ຏໍ ວິຠາວິຕໍ.

໒໒໑. ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ປຏິປທໍ. ອິເມ ໂຣຄາ ຄຓ຺ຑາ ສລ຺ລາຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປາທານນິໂຣຘາຕິ ວິວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ມາຄຓ຺ຑິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.