໑. ຄຫປຕິວຄ຺ໂຄ

໑. ກນ຺ທຣກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ກນ຺ທຣກສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈມ຺ປາຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ຕສ຺ສ ຫິ ນຄຣສ຺ສ ອາຣາມໂປກ຺ຂຣຓີອາທີສຸ ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ຈມ຺ປກຣຸກ຺ຂາວ ອຸສ຺ສນ຺ນາ ອເຫສຸໍ, ຕສ຺ມາ ຈມ຺ປາຕິ ສງ຺ຂມຄມາສິ. ຄຄ຺ຄຣາຍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຕີເຣຕິ ຕສ຺ສ ຈມ຺ປານຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ຄຄ຺ຄຣາຍ ນາມ ຣາຊມເຫສິຍາ ຂຓິຕຕ຺ຕາ ຄຄ຺ຄຣາຕິ ລທ຺ຘໂວຫາຣາ ໂປກ຺ຂຣຓີ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ສາ ຕີເຣ ສມນ຺ຕໂຕ ນີລາທິປຎ຺ຈວຓ຺ຓກຸສຸມປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ຈມ຺ປກວນໍ. ຕສ຺ມິໍ ຠຄວາ ກຸສຸມຄນ຺ຘສຸຄນ຺ເຘ ຈມ຺ປກວເນ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຄຄ຺ຄຣາຍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຕີເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອທສ຺ສິຕປຣິຈ຺ເຉເທນ ມຫນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ. ເປສ຺ໂສຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ຫຕ຺ຖາໂຣຫປຸຕ຺ໂຕຕິ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ. ກນ຺ທຣໂກ ຈ ປຣິພ຺ພາຊໂກຕິ ກນ຺ທຣໂກຕິ ເອວໍນາໂມ ຉນ຺ນປຣິພ຺ພາຊໂກ. ອຠິວາເທຕ຺ວາຕິ ຉພ຺ພຓ຺ຓານໍ ຆນພຸທ຺ຘຣສ຺ມີນໍ ອນ຺ຕຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປສນ຺ນລາຂາຣເສ ນິມຸຊ຺ຊມາໂນ ວິຍ, ສິງ຺ຄີສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ທຸສ຺ສວຣໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ສສີສໍ ປາຣຸປມາໂນ ວິຍ, ວຓ຺ຓຄນ຺ຘສມ຺ປນ຺ນຈມ຺ປກປຸປ຺ຜານິ ສິຣສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ, ສິເນຣຸປາທໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ຠຄວໂຕ ຈກ຺ກລກ຺ຂຓປຏິມຓ຺ຑິເຕ ອລຕ຺ຕກວຓ຺ຓຜຸລ຺ລປທຸມສສ຺ສິຣິເກ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທີຕິ ຉນິສຊ຺ຊໂທສວິຣຫິເຕ ເອກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ນິສີທິ.

ຕຸຓ຺ຫີຠູ ຕໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕນ຺ຕິ ຍໂຕ ຍໂຕ ອນຸວິໂລເກຕິ, ຕໂຕ ຕໂຕ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ເອກຠິກ຺ຂຸສ຺ສາປິ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ວາ ປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພ ຠຄວໂຕ ເຈວ ຄາຣເວນ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ສິກ຺ຂິຕສິກ຺ຂຕາຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິຄຕສລ຺ລາປາ ອນ຺ຕມໂສ ອຸກ຺ກາສິຕສທ຺ທມ຺ປິ ອກໂຣນ຺ຕາ ສຸນິຂາຕອິນ຺ທຂີລາ ວິຍ ນິວາຕຏ຺ຐາເນ ສນ຺ນິສິນ຺ນໍ ມຫາສມຸທ຺ທອຸທກໍ ວິຍ ກາເຍນປິ ນິຈ຺ຈລາ ມນສາປິ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ຣຕ຺ຕວລາຫກາ ວິຍ ສິເນຣຸກູຏໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ເອວໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນໍ ປຣິສໍ ທິສ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປນ ອນ຺ໂຕຫທຍສ຺ມິໍເຍວ ສນ຺ນິທຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປິຍສມຸທາຫາຣໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ຕສ຺ມາ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຠຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຘສ຺ສ ປພ຺ພຕາໂຣຫນໍ ວິຍ ນິຈ຺ຈໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຈ຺ຉຣິຍໍ. ອຍໍ ຕາວ ສທ຺ທນໂຍ. ອຍໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖານໂຍ, ອຈ຺ຉຣາໂຍຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຈ຺ຉຣິຍໍ. ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠູຕປຸພ຺ພໍ ຠູຕນ຺ຕິ ອພ຺ຠຸຕໍ. ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ວິມ຺ຫຍສ຺ເສວາຘິວຈນໍ. ຕໍ ປເນຕໍ ຄຣຫອຈ຺ຉຣິຍໍ, ປສໍສາອຈ຺ຉຣິຍນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ ອພ຺ຠຸຕໍ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຍາວ ພາຫາຄຫຓາປິ ນາມ ໂສ ໂມຆປຸຣິໂສ ອາຄເມສ຺ສຕີຕິ (ຈູຬວ. ໓໘໓; ອ. ນິ. ໘.໒໐), ອິທໍ ຄຣຫອຈ຺ຉຣິຍໍ ນາມ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ນນ຺ທມາເຕ ອພ຺ຠຸຕໍ ນນ຺ທມາເຕ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມ຺ປິ ປຣິໂສເຘສ຺ສສີຕິ (ອ. ນິ. ໗.໕໓) ອິທໍ ປສໍສາອຈ຺ຉຣິຍໍ ນາມ. ອິຘາປິ ອິທເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ’’ ອຍຎ຺ຫິ ຕໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ຍາວຎ຺ຈິທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຍາວາຕິ ປມາຓປຣິຈ຺ເຉໂທ, ຍາວ ສມ຺ມາ ປຏິປາທິໂຕ, ຍຕ຺ຕເກນ ປມາເຓນ ສມ຺ມາ ປຏິປາທິໂຕ, ນ ສກ຺ກາ ຕສ຺ສ ວຓ຺ເຓ ວຕ຺ຕຸໍ, ອຖ ໂຂ ອຈ຺ຉຣິຍເມເວຕໍ ອພ຺ຠຸຕເມເວຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອຕປຣມໍເຍວາຕິ ເອວໍ ສມ຺ມາ ປຏິປາທິໂຕ ເອໂສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຕສ຺ສາປິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປຣໂມຕິ ເອຕປຣໂມ, ຕໍ ເອຕປຣມໍ ຍຖາ ອຍໍ ປຏິປາທິໂຕ, ເອວໍ ປຏິປາທິຕໍ ກຕ຺ວາ ປຏິປາເທສຸໍ, ນ ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິຍນເຍ ເອວໍ ປຏິປາເທສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ປຏິປາທິໂຕຕິ ອາຠິສມາຈາຣິກວຕ຺ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມາ ອປຈ຺ຈນີກປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ໂຍຊິໂຕ. ອຖ ກສ຺ມາ ອຍໍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຕີຕານາຄເຕ ພຸທ຺ເຘ ທສ຺ເສຕິ, ກິມສ຺ສ ຕິຍທ຺ຘຊານນຎາຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ນຕ຺ຖິ, ນຍຄ຺ຄາເຫ ປນ ຐຕ຺ວາ ‘‘ເຍນາກາເຣນ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ສນ຺ນິສິນ຺ໂນ ທນ຺ໂຕ ວິນີໂຕ ອຸປສນ຺ໂຕ, ອຕີຕພຸທ຺ຘາປິ ເອຕປຣມໍເຍວ ກຕ຺ວາ ປຏິປຊ຺ຊາເປສຸໍ, ອນາຄຕພຸທ຺ຘາປິ ປຏິປຊ຺ຊາເປສ຺ສນ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຏິປາທນາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ອນຸພຸທ຺ຘິຍາ ເອວມາຫ.

໒. ເອວເມຕໍ ກນ຺ທຣກາຕິ ປາຏິເອກ຺ໂກ ອນຸສນ຺ຘິ. ຠຄວາ ກິຣ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກນ຺ທຣກ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອຸປສນ຺ໂຕຕິ ວທສິ, ອິມສ຺ສ ປນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປສນ຺ຕກາຣຓໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ອປາກຏໍ, ນ ຫິ ຕ຺ວໍ ສມຕິໍສ ປາຣມິຍາ ປູເຣຕ຺ວາ ກຸສລມູລໍ ປຣິປາເຈຕ຺ວາ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິ, ມຍາ ປນ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍໍ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍໍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຖຈຣິຍຎ຺ຈ ໂກຏິໍ ປາເປຕ຺ວາ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິທ຺ຘໍ, ມຍ຺ຫໍ ເອເຕສໍ ອຸປສນ຺ຕກາຣຓໍ ປາກຏ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ.

ສນ຺ຕິ ຫິ ກນ຺ທຣກາຕິ ອຍມ຺ປິ ປາຏິເອກ຺ໂກ ອນຸສນ຺ຘິ. ຠຄວໂຕ ກິຣ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອຸປສນ຺ໂຕຕິ ວທຕິ, ອຍຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ປກປ຺ເປຕ຺ວາ ກຸຫກຠາເວນ ອິຣິຍາປຖໍ ສຓ຺ຐເປນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸປສນ຺ໂຕ ນ ອຸປສນ຺ຕາກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປຏິປທໍ ປູຣຍມານາປິ ປຏິປທໍ ປູເຣຕ຺ວາ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ວາ ຐິຕຠິກ຺ຂູປິ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ປຏິປທໍ ປູເຣຕ຺ວາ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນາ ປຏິວິທ຺ຘຄຸເຓເຫວ ອຸປສນ຺ຕາ, ປຏິປທໍ ປູຣຍມານາ ອຸປຣິມຄ຺ຄສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຍ ອຸປສນ຺ຕາ, ອິໂຕ ມຸຕ຺ຕາ ປນ ອວເສສາ ຈຕູຫິ ສຕິປຏ຺ຐາເນຫິ ອຸປສນ຺ຕາ. ຕໍ ເນສໍ ອຸປສນ຺ຕກາຣຓໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ‘‘ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ກາຣເຓນ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຸປສນ຺ໂຕ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສນ຺ຕິ ຫິ ກນ຺ທຣກາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອຣຫນ຺ໂຕ ຂີຓາສວາຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ມູລປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສຂປຏິປທມ຺ປິ ຕຕ຺ເຖວ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ. ສນ຺ຕຕສີລາຕິ ສຕຕສີລາ ນິຣນ຺ຕຣສີລາ. ສນ຺ຕຕວຸຕ຺ຕິໂນຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ, ສນ຺ຕຕຊີວິກາ ວາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມິໍ ສນ຺ຕຕສີເລ ຐຕ຺ວາວ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ, ນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ມຣຓໍ ປາປຸຓນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນິປກາຕິ ເນປກ຺ເກນ ສມນ຺ນາຄຕາ ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ. ນິປກວຸຕ຺ຕິໂນຕິ ປຎ຺ຎາຍ ວຸຕ຺ຕິໂນ, ປຎ຺ຎາຍ ຐຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ. ຍຖາ ເອກຈ຺ໂຈ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາປິ ຊີວິຕກາຣຓາ ຉສຸ ອໂຄຈເຣສຸ ຈຣຕິ, ເວສິຍາໂຄຈໂຣ ໂຫຕິ, ວິຘວຖຸລ຺ລກຸມາຣິກປຓ຺ຑກປານາຄາຣຠິກ຺ຂຸນິໂຄຈໂຣ ໂຫຕິ. ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຣາຊູຫິ ຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ ອນນຸໂລມິເກນ ຄິຫິສໍສຄ຺ເຄນ (ວິຠ. ໕໑໔), ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ທູຕກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ປຫິຓກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຄຓ຺ຑໍ ຜາເລຕິ, ອຣຸມກ຺ຂນໍ ເທຕິ, ອຸທ຺ຘໍວິເຣຈນໍ ເທຕິ, ອໂຘວິເຣຈນໍ ເທຕິ, ນຕ຺ຖຸເຕລໍ ປຈຕິ, ປິວນເຕລໍ ປຈຕິ, ເວຬຸທານໍ, ປຕ຺ຕທານໍ, ປຸປ຺ຜທານໍ, ຜລທານໍ, ສິນານທານໍ, ທນ຺ຕກຏ຺ຐທານໍ, ມຸໂຂທກທານໍ, ຈຸຓ຺ຓມຕ຺ຕິກທານໍ ເທຕິ, ຈາຏຸກມ຺ຍໍ ກໂຣຕິ, ມຸຄ຺ຄສູປິຍໍ, ປາຣິຠຏຸໍ, ຊງ຺ຆເປສນິຍໍ ກໂຣຕີຕິ ເອກວີສຕິວິຘາຍ ອເນສນາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ອນິປກວຸຕ຺ຕິ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ປຎ຺ຎາຍ ຐຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ, ຕໂຕ ກາລກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ສມຓຍກ຺ໂຂ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາຏິປິ ອາທິຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸໂຠຕິ. ເອວໍວິຘາ ອຫຸຕ຺ວາ ຊີວິຕເຫຕຸປິ ສິກ຺ຂາປທໍ ອນຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຍຖາພລໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຣຖວິນີຕປຏິປທໍ, ມຫາໂຄສິງ຺ຄປຏິປທໍ, ມຫາສຸຎ຺ຎຕປຏິປທໍ, ອນງ຺ຄຓປຏິປທໍ, ຘມ຺ມທາຍາທປຏິປທໍ, ນາລກປຏິປທໍ, ຕຸວຏ຺ຏກປຏິປທໍ, ຈນ຺ໂທປມປຏິປທນ຺ຕິ ອິມານິ ອຣິຍປຏິປທານິ ປູເຣນ຺ໂຕ ຈຕຸປຈ຺ຈຍ-ສນ຺ໂຕສ-ຠາວນາຣາມ-ອຣິຍວໍສປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ກາຍສກ຺ຂິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອນີກາ ນິກ຺ຂນ຺ຕຫຕ຺ຖີ ວິຍ ຍູຖາ ວິສ຺ສຏ຺ຐສີໂຫ ວິຍ ນິປຈ຺ຉາພນ຺ຘມຫານາວາ ວິຍ ຈ ຄມນາທີສຸ ເອກວິຫາຣິໂນ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຊ຺ຊອຊ຺ເຊວ ອຣຫຕ຺ຕນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕອຸສ຺ສາຫາ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາຕິ ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸຏ຺ຐປິຕຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ. ເສສາ ສຕິປຏ຺ຐານກຖາ ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣິຕາວ. ອິຘ ປນ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາ ສຕິປຏ຺ຐານາ ກຖິຕາ, ເອຕ຺ຕເກນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປສນ຺ຕກາຣຓໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ.

໓. ຍາວ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ ຍາວ ສຸຏ຺ຐປິຕາ ສຸເທສິຕາ. ມຍມ຺ປິ ຫິ, ຠນ຺ເຕຕິ ອິມິນາ ເອສ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣກຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ອຸກ຺ຂິປຕິ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ມຍມ຺ປິ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຄິຫິ…ເປ… ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ ວິຫຣາມ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປນ ອຍເມວ ກສິ ຈ ພີຊຎ຺ຈ ຍຸຄນງ຺ຄລຎ຺ຈ ຜາລປາຈນຎ຺ຈ, ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ສພ຺ພກາລໍ ສຕິປຏ຺ຐານປຣາຍໂຓ, ມຍໍ ປນ ກາເລນ ກາລໍ ໂອກາສໍ ລຠິຕ຺ວາ ເອຕໍ ມນສິກາຣໍ ກໂຣມ, ມຍມ຺ປິ ກາຣກາ, ນ ສພ຺ພໂສ ວິສ຺ສຏ຺ຐກມ຺ມຏ຺ຐານາເຍວາຕິ. ມນຸສ຺ສຄຫເນຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ອຊ຺ຌາສຍຄຫເນນ ຄຫນຕາ, ອຊ຺ຌາສຍສ຺ສາປິ ເນສໍ ກິເລສຄຫເນນ ຄຫນຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ກສຏສາເຐຍ຺ເຍສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ອປຣິສຸທ຺ຘຏ຺ເຐນ ກສຏຕາ, ເກຣາຏິຍຏ຺ເຐນ ສາເຐຍ຺ຍຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕາຫິຕໍ ຊານາຕີຕິ ເອວໍ ຄຫນກສຏເກຣາຏິຍານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ຫິຕາຫິຕປຏິປທໍ ຍາວ ສຸຏ຺ຐຸ ຠຄວາ ຊານາຕິ. ຍທິທໍ ປສໂວຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພາປິ ຈຕຸປ຺ປທຊາຕິ ປສໂວຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ປໂຫມີຕິ ສກ຺ໂກມິ. ຍາວຕເກນ ອນ຺ຕເຣນາຕິ ຍຕ຺ຕເກນ ຂເຓນ. ຈມ຺ປໍ ຄຕາຄຕໍ ກຣິສ຺ສຕີຕິ ອສ຺ສມຓ຺ຑລໂຕ ຍາວ ຈມ຺ປານຄຣທ຺ວາຣາ ຄມນຎ຺ຈ ອາຄມນຎ຺ຈ ກຣິສ຺ສຕິ. ສາເຐຍ຺ຍານີຕິ ສຐຕ຺ຕານິ. ກູເຏຍ຺ຍານີຕິ ກູຏຕ຺ຕານິ. ວງ຺ເກຍ຺ຍານີຕິ ວງ຺ກຕ຺ຕານິ. ຊິມ຺ເຫຍ຺ຍານີຕິ ຊິມ຺ຫຕ຺ຕານິ. ປາຕຸກຣິສ຺ສຕີຕິ ປກາເສສ຺ສຕິ ທສ຺ເສສ຺ສຕິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ເຕນ ຕານິ ເອຕ຺ຕເກນ ອນ຺ຕເຣນ ທສ຺ເສຕຸໍ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ຐາເນ ຐາຕຸກາມສ຺ສ ສໂຕ ຍໍ ຐານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ, ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຐສ຺ສາມີຕິ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຐາຕຸກາມຏ຺ຐາເນເຍວ ນິຂາຕຕ຺ຖມ຺ໂຠ ວິຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາເທ ນິຈ຺ຈເລ ກຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ສໂຐ ນາມ. ຍສ຺ສ ປນ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ຐາເນ ອວຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຂນ຺ຘຄຕໍ ປາເຕຕຸກາມສ຺ສ ສໂຕ ຍໍ ຐານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ, ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ປາເຕສ຺ສາມີຕິ ນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ອວຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາເຕຕິ, ອຍໍ ກູໂຏ ນາມ. ຍສ຺ສ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ຐາເນ ມຄ຺ຄາ ອຸກ຺ກມ຺ມ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຏິມຄ຺ຄໍ ອາໂຣຫິຕຸກາມສ຺ສ ສໂຕ ຍໍ ຐານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ, ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ມຄ຺ຄາ ອຸກ຺ກມ຺ມ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຏິມຄ຺ຄໍ ອາໂຣຫຕິ, ອຍໍ ວງ຺ໂກ ນາມ. ຍສ຺ສ ປນ ກາເລນ ວາມໂຕ ກາເລນ ທກ຺ຂິຓໂຕ ກາເລນ ອຸຊຸມຄ຺ເຄເນວ ຄນ຺ຕຸກາມສ຺ສ ສໂຕ ຍໍ ຐານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ, ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ກາເລນ ວາມໂຕ ກາເລນ ທກ຺ຂິຓໂຕ ກາເລນ ອຸຊຸມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຖາ ລຓ຺ຑໍ ວາ ປສ຺ສາວໍ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸກາມສ຺ສ ສໂຕ ອິທໍ ຐານໍ ສຸສມ຺ມຏ຺ຐໍ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສໍ ຣມຓີຍໍ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອວຣູປໍ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຐາເນ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ຊິມ຺ໂຫ ນາມ. ອິຕິ ອິມໍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ກິຣິຍໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພານິ ຕານິ ສາເຐຍ຺ຍານິ ກູເຏຍ຺ຍານິ ວງ຺ເກຍ຺ຍານິ ຊິມ຺ເຫຍ຺ຍານິ ປາຕຸກຣິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕາປິ ເຕ ສຐາທໂຍ ຕານິ ສາເຐຍ຺ຍາທີນິ ປາຕຸກໂຣນ຺ຕິ ນາມ.

ເອວໍ ປສູນໍ ອຸຕ຺ຕານຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ມນຸສ຺ສານໍ ຄຫນຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ປນ, ຠນ຺ເຕຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທາສາຕິ ອນ຺ໂຕຊາຕກາ ວາ ຘນກ຺ກີຕາ ວາ ກຣມຣານີຕາ ວາ ສຍໍ ວາ ທາສພ຺ຍໍ ອຸປຄຕາ. ເປສ຺ສາຕິ ເປສນກາຣກາ. ກມ຺ມກຣາຕິ ຠຕ຺ຕເວຕນຠຕາ. ອຎ຺ຎຖາວ ກາເຍນາຕິ ອຎ຺ເຎເນວາກາເຣນ ກາເຍນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎເນວາກາເຣນ ວາຈາຍ, ອຎ຺ເຎນ ຈ ເນສໍ ອາກາເຣນ ຈິຕ຺ຕໍ ຐິຕໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ສມ຺ມຸຂາ ສາມິເກ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖໂຕ ຠຓ຺ຑກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອິມໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອິມໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ເສສານິປິ ອາສນ-ປຎ຺ຎາປນ-ຕາລວຓ຺ຏພີຊນ-ປາທໂຘວນາທີນິ ສພ຺ພານິ ກິຈ຺ຈານິ ກໂຣນ຺ຕິ, ປຣມ຺ມຸຂກາເລ ປນ ເຕລມ຺ປິ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕໍ ນ ໂອໂລເກນ຺ຕິ, ສຕຄ຺ຆນເກປິ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນເກປິ ກມ຺ເມ ປຣິຫາຍນ຺ເຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕຸມ຺ປິ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອິເມ ອຎ຺ຎຖາ ກາເຍນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ ນາມ. ເຍ ປນ ສມ຺ມຸຂາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສາມິ ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ໂຍ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ປສໍສນ຺ຕິ, ປຣມ຺ມຸຂາ ອວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ວທນ຺ຕິ, ອິເມ ອຎ຺ຎຖາ ວາຈາຍ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ ນາມ.

໔. ຈຕ຺ຕາໂຣເມ ເປສ຺ສປຸຄ຺ຄລາຕິ ອຍມ຺ປິ ປາຏິເອກ຺ໂກ ອນຸສນ຺ຘິ. ອຍຎ຺ຫິ ເປສ຺ໂສ ‘‘ຍາວຎ຺ຈິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເອວໍ ມນຸສ຺ສຄຫເຓ ເອວໍ ມນຸສ຺ສກສເຏ ເອວໍ ມນຸສ຺ສສາເຐຍ຺ເຍ ວຕ຺ຕມາເນ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕາຫິຕໍ ຊານາຕີ’’ຕິ ອາຫ. ປຸຣິເມ ຈ ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ອຫິຕປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນາ, ອຸປຣິ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຫິຕປຏິປທໍ, ເອວມຫໍ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕາຫິຕໍ ຊານາມີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ເຫຏ຺ຐາ ກນ຺ທຣກສ຺ສ ກຖາຍ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍາວຎ຺ຈິທໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ສມ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ປຏິປາທິໂຕ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ‘‘ປຸຣິເມ ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄເລ ປຫາຍ ອຸປຣິ ຈຕຸຕ຺ຖປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຍໍເຍວ ປຏິປາເທມີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕປິ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ສນ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ສໍວິຊ຺ຊມານາຕິ ປທສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ‘‘ສນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ສມິຕາ ວູປສນ຺ຕາ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໔໒) ເອຕ຺ຖ ຫິ ນິຣຸທ຺ຘາ ສນ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ສນ຺ຕາ ເອເຕ ວິຫາຣາ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ (ມ. ນິ. ໑.໘໒) ນິພ຺ພຸຕາ. ‘‘ສນ຺ໂຕ ຫເວ ສພ຺ຠິ ປເວທຍນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ (ຊາ. ໒.໒໑.໔໑໓) ປຓ຺ຑິຕາ. ອິຘ ປນ ວິຊ຺ຊມານາ ອຸປລພ຺ຠມານາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຕ຺ຕນ຺ຕປາທີສຸ ອຕ຺ຕານໍ ຕປຕິ ທຸກ຺ຂາເປຕີຕິ ອຕ຺ຕນ຺ຕໂປ. ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຕາປນານຸໂຍຄໍ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນານຸໂຍຄໍ. ປຣໍ ຕປຕິ ທຸກ຺ຂາເປຕີຕິ ປຣນ຺ຕໂປ. ປເຣສໍ ປຣິຕາປນານຸໂຍຄໍ ປຣປຣິຕາປນານຸໂຍຄໍ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ. ນິຈ຺ຉາໂຕຕິ ຉາຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕຓ຺ຫາ, ສາ ອສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ນິຈ຺ຉາໂຕ. ສພ຺ພກິເລສານໍ ນິພ຺ພຸຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຸໂຕ. ອນ຺ໂຕ ຕາປນກິເລສານໍ ອຠາວາ ສີຕໂລ ຊາໂຕຕິ ສີຕິຠູໂຕ. ຌານມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານສຸຂານິ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ສຸຂປຏິສໍເວທີ. ພ຺ຣຫ຺ມຠູເຕນ ອຕ຺ຕນາຕິ ເສຏ຺ຐຠູເຕນ ອຕ຺ຕນາ. ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທຕິ, ປຣິປູເຣຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ ປສາເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕. ທຸກ຺ຂປຏິກ຺ກູລນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຏິກູລໍ, ປຈ຺ຈນີກສຓ຺ຐິຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອປຕ຺ຖຍມານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໖. ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ອິຘ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ປນ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕີຕິ ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມຫາປຎ຺ໂຎຕິ ອິທມ຺ປິ ມຫນ຺ເຕ ອຕ຺ເຖ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິອາທິນາ ມຫາປຎ຺ຎລກ຺ຂເຓນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ສຕິປຏ຺ຐານປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍ ປນ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ມຫາປຎ຺ໂຎຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມຫຕາ ອຕ຺ເຖນ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ອຄມິສ຺ສາຕິ ມຫຕາ ອຕ຺ເຖນ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຄໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ປນ ເຍສໍ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ອຕ຺ຖິ, ພຸທ຺ຘານໍ ສມ຺ມຸຂີຠາເວ ຐິເຕປິ ເຕສໍ ອນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕີຕິ. ອາມ ໂຫຕິ, ນ ປນ ພຸທ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ, ອຖ ໂຂ ກິຣິຍປຣິຫານິຍາ ວາ ປາປມິຕ຺ຕຕາຍ ວາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິຣິຍປຣິຫານິຍາ ໂຫຕິ ນາມ – ສເຈ ຫິ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ຘນຎ຺ຊານິສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອາສຍໍ ຎຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ອເທສຍິສ຺ສາ, ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຠວິສ຺ສາ, ເອວໍ ຕາວ ກິຣິຍປຣິຫານິຍາ ໂຫຕິ. ປາປມິຕ຺ຕຕາຍ ໂຫຕິ ນາມ – ສເຈ ຫິ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຕຸຆາຕກມ຺ມໍ ນາກຣິສ຺ສາ, ສາມຎ຺ຎຜລສຸຕ຺ຕກຖິຕທິວເສວ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຠວິສ຺ສາ, ຕສ຺ສ ວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຕຸຆາຕກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ປນ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປາປມິຕ຺ຕຕາຍ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ສາປິ ອຸປາສກສ຺ສ ກິຣິຍປຣິຫານິ ຊາຕາ, ອປຣິນິຏ຺ຐິຕາຍ ເທສນາຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ໂຕ. ອປິຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕ຺ຕາວຕາປິ ເປສ຺ໂສຫຕ຺ຖາໂຣຫປຸຕ຺ໂຕ ມຫຕາ ອຕ຺ເຖນ ສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ກຕເຣນ ມຫນ຺ເຕນ ອຕ຺ເຖນ? ທ຺ວີຫິ ອານິສໍເສຫິ. ໂສ ກິຣ ອຸປາສໂກ ສງ຺ເຆ ຈ ປສາທໍ ປຏິລຠິ, ສຕິປຏ຺ຐານປຣິຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ຈສ຺ສ ອຠິນໂວ ນໂຍ ອຸທປາທິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຫຕາ ອຕ຺ເຖນ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ກນ຺ທຣໂກ ປນ ສງ຺ເຆ ປສາທເມວ ປຏິລຠິ. ເອຕສ຺ສ ຠຄວາ ກາໂລຕິ ເອຕສ຺ສ ຘມ຺ມກ຺ຂານສ຺ສ, ຈຕຸນ຺ນໍ ວາ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວິຠຊນສ຺ສ ກາໂລ.

໘. ໂອຣພ຺ຠິກາທີສຸ ອຸຣພ຺ຠາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອຬກາ, ອຸຣພ຺ເຠ ຫນຕີຕິ ໂອຣພ຺ຠິໂກ. ສູກຣິກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ລຸທ຺ໂທຕິ ທາຣຸໂຓ ກກ຺ຂໂຬ. ມຈ຺ຉຆາຕໂກຕິ ມຈ຺ຉພນ຺ຘເກວຏ຺ໂຏ. ພນ຺ຘນາຄາຣິໂກຕິ ພນ຺ຘນາຄາຣໂຄປໂກ. ກຸຣຸຣກມ຺ມນ຺ຕາຕິ ທາຣຸຓກມ຺ມນ຺ຕາ.

໙. ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕຕິ ຂຕ຺ຕິຍາຠິເສເກນ ມຸທ຺ຘນິ ອຠິສິຕ຺ໂຕ. ປຸຣຕ຺ຖິເມນ ນຄຣສ຺ສາຕິ ນຄຣໂຕ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຍ. ສນ຺ຖາຄາຣນ຺ຕິ ຍຎ຺ຎສາລໍ. ຂຣາຊິນໍ ນິວາເສຕ຺ວາຕິ ສຂຸຣໍ ອຊິນຈມ຺ມໍ ນິວາເສຕ຺ວາ. ສປ຺ປິເຕເລນາຕິ ສປ຺ປິນາ ຈ ເຕເລນ ຈ. ຐເປຕ຺ວາ ຫິ ສປ຺ປິໍ ອວເສໂສ ໂຍ ໂກຈິ ສ຺ເນໂຫ ເຕລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຓ຺ຑູວມາໂນຕິ ນຂານໍ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ກຓ຺ຑູວິຕພ຺ພກາເລ ເຕນ ກຓ຺ຑູວມາໂນ. ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍາຕິ ອສນ຺ຖຕາຍ. ສຣູປວຈ຺ຉາຍາຕິ ສທິສວຈ຺ຉາຍ. ສເຈ ຄາວີ ເສຕາ ໂຫຕິ, ວຈ຺ໂຉປິ ເສຕໂກວ. ສເຈ ຄາວີ ກພຣາ ວາ ຣຕ຺ຕາ ວາ, ວຈ຺ໂຉປິ ຕາທິໂສ ວາຕິ ເອວໍ ສຣູປວຈ຺ຉາຍ. ໂສ ເອວມາຫາຕິ ໂສ ຣາຊາ ເອວໍ ວເທຕິ. ວຈ຺ຉຕຣາຕິ ຕຣຸຓວຈ຺ຉກຠາວໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ພລວວຈ຺ຉາ. ວຈ຺ຉຕຣີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ພຣິຫິສຕ຺ຖາຍາຕິ ປຣິກ຺ເຂປກຣຓຕ຺ຖາຍ ເຈວ ຍຎ຺ຎຠູມິຍໍ ອຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ ຈ. ເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາຣິຕຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ກນ຺ທຣກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຏ຺ຐກນາຄຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກນາຄຣສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເພລຸວຄາມເກຕິ ເວສາລິຍາ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສ ອວິທູເຣ ເພລຸວຄາມໂກ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທສໂມຕິ ໂສ ຫິ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕວເສນ ເຈວ ສາຣປ຺ປຕ຺ຕກຸລຄຓນາຍ ຈ ທສເມ ຐາເນ ຄຓີຍຕິ, ເຕນສ຺ສ ທສໂມຕ຺ເວວ ນາມໍ ຊາຕໍ. ອຏ຺ຐກນາຄໂຣຕິ ອຏ຺ຐກນຄຣວາສີ. ກຸກ຺ກຸຏາຣາໂມຕິ ກຸກ຺ກຸຏເສຏ຺ຐິນາ ກາຣິໂຕ ອາຣາໂມ.

໑໘. ເຕນ ຠຄວຕາ…ເປ… ອກ຺ຂາໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ, ໂຍ ໂສ ຠຄວາ ສມຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພກິເລເສ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ເຕນ ຠຄວຕາ, ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍານຸສຍໍ ຊານຕາ, ຫຕ຺ຖຕເລ ຐປິຕອາມລກໍ ວິຍ ສພ຺ພໍ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕາ. ອປິຈ ປຸພ຺ເພນິວາສາທີຫິ ຊານຕາ, ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕາ, ຕີຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ ຉຫິ ວາ ປນ ອຠິຎ຺ຎາຫິ ຊານຕາ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິຫເຕນ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕາ, ສພ຺ພຘມ຺ມຊານນສມຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຊານຕາ, ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂຸວິສຍາຕີຕານິ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທິຄຕານິປິ ຣູປານິ ອຕິວິສຸທ຺ເຘນ ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕາ, ອຕ຺ຕຫິຕສາຘິກາຍ ສມາຘິປທຏ຺ຐານາຍ ປຏິເວຘປຎ຺ຎາຍ ຊານຕາ, ປຣຫິຕສາຘິກາຍ ກຣຸຓາປທຏ຺ຐານາຍ ເທສນາປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕາ, ອຣີນໍ ຫຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍາທີນຎ຺ຈ ອຣຫຕ຺ຕາ ອຣຫຕາ, ສມ຺ມາ ສາມຎ຺ຈ ສຈ຺ຈານໍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ. ອນ຺ຕຣາຍິກຘມ຺ເມ ວາ ຊານຕາ, ນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ເມ ປສ຺ສຕາ, ກິເລສາຣີນໍ ຫຕຕ຺ຕາ ອຣຫຕາ, ສາມໍ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນາຕິ ເອວໍ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊວເສນ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ໂຖມິເຕນ. ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ອກ຺ຂາໂຕຕິ.

໑໙. ອຠິສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ກຕໍ ອຸປ຺ປາທິຕໍ. ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິຕນ຺ຕິ ເຈຕຍິຕໍ ປກປ຺ປິຕໍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕຕິ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ສມຖວິປສ຺ສນາຘມ຺ເມ ຐິໂຕ. ຘມ຺ມຣາເຄນ ຘມ຺ມນນ຺ທິຍາຕິ ປທທ຺ວເຍຫິ ສມຖວິປສ຺ສນາສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ. ສມຖວິປສ຺ສນາສຸ ຫິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຣິຍາທິຍິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຣຫາ ໂຫຕິ, ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອນາຄາມີ ໂຫຕິ. ໂສ ສມຖວິປສ຺ສນາສຸ ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເຈຕນາຍ ສຸທ຺ຘາວາເສ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ອຍໍ ອາຈຣິຍານໍ ສມານກຖາ.

ວິຕຓ຺ຑວາທີ ປນາຫ ‘‘ເຕເນວ ຘມ຺ມຣາເຄນາຕິ ວຈນໂຕ ອກຸສເລນ ສຸທ຺ຘາວາເສ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ໂສ ‘‘ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ອທ຺ຘາ ອຎ຺ຎໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິທເມວ ອາຫຣິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ກິໍ ປນິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖໍ ນີຕຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ, ອທ຺ຘາ ນີຕຕ຺ຖນ຺ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ຕໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອນາຄາມິຜລຕ຺ຖິເກນ ສມຖວິປສ຺ສນາສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ ຠວິສ຺ສຕິ, ຉນ຺ທຣາເຄ ອຸປ຺ປາທິເຕ ອນາຄາມິຜລໍ ປຏິວິທ຺ຘໍ ຠວິສ຺ສຕິ ‘‘ມາ ສຸຕ຺ຕໍ ເມ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ທີເປຫິ. ປຎ຺ຫໍ ກເຖນ຺ເຕນ ຫິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຣສໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອກຸສເລນ ຫິ ສຄ຺ເຄ, ກຸສເລນ ວາ ອປາເຍ ປຏິສນ຺ຘິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລຠເຊນ ກມ຺ເມນ ໂທສເຊນ ກມ຺ເມນ ໂມຫເຊນ ກມ຺ເມນ ເທວາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ຍາ ວາ ປນຎ຺ຎາປິ ກາຈິ ສຸຄຕິໂຍ, ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລຠເຊນ ກມ຺ເມນ ໂທສເຊນ ກມ຺ເມນ ໂມຫເຊນ ກມ຺ເມນ ນິຣໂຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຍາ ວາ ປນຎ຺ຎາປິ ກາຈິ ທຸຄ຺ຄຕິໂຍ’’ຕິ –

ເອວໍ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ. ສເຈ ສຎ຺ຊານາຕິ ສຎ຺ຊານາຕຸ, ໂນ ເຈ ສຎ຺ຊານາຕິ, ‘‘ຄຈ຺ຉ ປາໂຕວ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ປິວາຫີ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

ຍຖາ ຈ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ, ເອວໍ ມຫາມາລຸກ຺ໂຍວາເທປິ ມຫາສຕິປຏ຺ຐາເນປິ ກາຍຄຕາສຕິສຸຕ຺ເຕປິ ສມຖວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ. ຕຕ຺ຖ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ສມຖວເສນ ຄຈ຺ຉໂຕປິ ວິປສ຺ສນາວເສນ ຄຈ຺ຉໂຕປິ ສມຖຘຸຣເມວ ຘຸຣໍ, ມຫາມາລຸກ຺ໂຍວາເທ ວິປສ຺ສນາວ ຘຸຣໍ, ມຫາສຕິປຏ຺ຐານໍ ປນ ວິປສ຺ສນຸຕ຺ຕຣໍ ນາມ ກຖິຕໍ, ກາຍຄຕາສຕິສຸຕ຺ຕໍ ສມຖຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ.

ອຍໍ ໂຂ ຄຫປຕິ…ເປ… ເອກຘມ຺ໂມ ອກ຺ຂາໂຕຕິ ເອກຘມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິເຕນ ອຍມ຺ປິ ເອກຘມ຺ໂມຕິ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ກຖິຕຕ຺ຕາ ເອກາທສປິ ຘມ຺ມາ ເອກຘມ຺ໂມ ນາມ ຊາໂຕ. ມຫາສກຸລຸທາຍິສຸຕ຺ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ເອກູນວີສຕິ ປພ຺ພານິ ປຏິປທາວເສນ ເອກຘມ຺ໂມ ນາມ ຊາຕານິ, ອິຘ ເອກາທສປຸຈ຺ຉາວເສນ ເອກຘມ຺ໂມຕິ ອາຄຕານິ. ອມຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍຕ຺ເຖນ ວາ ສພ຺ພານິປິ ເອກຘມ຺ໂມຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໒໑. ນິຘິມຸຂໍ ຄເວສນ຺ໂຕຕິ ນິຘິໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ. ສກິເທວາຕິ ເອກປໂຍເຄນ. ກຖໍ ປນ ເອກປໂຍເຄເນວ ເອກາທສນ຺ນໍ ນິຘີນໍ ອຘິຄໂມ ໂຫຕີຕິ. ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອຣຎ຺ເຎ ນິຘິໍ ຄເວສມາໂນ ຈຣຕິ, ຕເມນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອຕ຺ຖຈຣໂກ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ໂຠ ຈຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ໂສ ‘‘ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິໍ ປຣິເຍສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕໂຣ ‘‘ເຕນ ຫິ ສມ຺ມ ອາຄຈ຺ຉ, ເອຕໍ ປາສາຓໍ ປວຕ຺ເຕຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປຣູປຣິ ຐປິຕາ ວາ ກຸຈ຺ຉິຍາ ກຸຈ຺ຉິໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕາ ວາ ເອກາທສ ກຸມ຺ຠິໂຍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ເອວໍ ເອກປໂຍເຄນ ເອກາທສນ຺ນໍ ນິຘີນໍ ອຘິຄໂມ ໂຫຕິ.

ອາຈຣິຍຘນໍ ປຣິເຍສິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ຫິ ຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຸເຣ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ອນ຺ຕຣນ຺ຕເຣ ວາ ເຄຫໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຘນໍ ເທນ຺ຕິ. ເຍສໍ ເຄເຫ ນຕ຺ຖິ, ເຕ ຎາຕິສຠາຄໂຕ ປຣິເຍສນ຺ຕິ, ຕຖາ ອລຠມານາ ຠິກ຺ຂມ຺ປິ ຈຣິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິເຍວ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກິມງ຺ຄໍ ປນາຫນ຺ຕິ ພາຫິຣກາ ຕາວ ອນິຍ຺ຍານິເກປິ ສາສເນ ສິປ຺ປມຕ຺ຕທາຍກສ຺ສ ຘນໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ; ອຫໍ ປນ ເອວໍວິເຘ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ເອກາທສວິຘໍ ອມຕຸປ຺ປຕ຺ຕິປຏິປທໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ປູຊໍ ກິໍ ນ ກຣິສ຺ສາມິ, ກຣິສ຺ສາມິເຍວາຕິ ວທຕິ. ປຈ຺ເຈກທຸສ຺ສຍຸເຄນ ອຈ຺ຉາເທສີຕິ ເອກເມກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອເກກໍ ທຸສ຺ສຍຸຄມທາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຸທາຈາຣວຈນໍ ປເນຕ຺ຖ ເອວຣູປໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຈ຺ຉາເທສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຈສຕວິຫາຣນ຺ຕິ ປຎ຺ຈສຕຄ຺ຆນິກໍ ປຓ຺ຓສາລໍ ກາເຣສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ອຏ຺ຐກນາຄຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ເສຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ເສຂສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນວໍ ສນ຺ຖາຄາຣນ຺ຕິ ອຘຸນາ ກາຣິຕໍ ສນ຺ຖາຄາຣໍ, ເອກາ ມຫາສາລາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຍ຺ໂຍຄກາລາທີສຸ ຫິ ຣາຊາໂນ ຕຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ເອຕ຺ຕກາ ປຈ຺ຉາ, ເອຕ຺ຕກາ ອຸໂຠຫິ ປສ຺ເສຫິ, ເອຕ຺ຕກາ ຫຕ຺ຖີສຸ ອຠິຣຸຫນ຺ຕຸ, ເອຕ຺ຕກາ ອສ຺ເສສຸ, ເອຕ຺ຕກາ ຣເຖສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕູ’’ຕິ ເອວໍ ສນ຺ຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ມຣິຍາທໍ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຐານໍ ສນ຺ຖາຄາຣນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸຍ຺ໂຍຄຏ຺ຐານໂຕ ຈ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາວ ເຄເຫສຸ ອລ຺ລໂຄມຍປຣິຠຓ຺ຑາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕາວ ທ຺ເວ ຕີຓິ ທິວສານິ ເຕ ຣາຊາໂນ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຖມ຺ຠນ຺ຕີຕິປິ ສນ຺ຖາຄາຣໍ. ເຕສໍ ຣາຊູນໍ ສຫ ອຕ຺ຖານຸສາສນໍ ອຄາຣນ຺ຕິປິ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ຄຓຣາຊາໂນ ຫິ ເຕ, ຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປນ຺ນກິຈ຺ຈໍ ເອກສ຺ສ ວເສນ ນ ຉິຊ຺ຊຕິ, ສພ຺ເພສໍ ຉນ຺ໂທ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອນຸສາສນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຫ ອຕ຺ຖານຸສາສນໍ ອຄາຣນ຺ຕິປິ ສນ຺ຖາຄາຣ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປເນເຕ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ກສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ວປິຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ຆຣາວາສກິຈ຺ຈານິ ສມ຺ມນ຺ຕຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ທໍ ຆຣາວາສໍ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຖຣນ຺ຕີຕິປິ ສນ຺ຖາຄາຣໍ. ອຈິຣກາຣິຕໍ ໂຫຕີຕິ ກຏ຺ຐກມ຺ມ-ສິລາກມ຺ມ-ຈິຕ຺ຕກມ຺ມາທິວເສນ ສຸສຊ຺ຊິຕໍ ເທວວິມານໍ ວິຍ ອຘຸນາ ນິຏ຺ຐາປິຕໍ. ສມເຓນ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຆຣວຕ຺ຖຸປຣິຄ຺ຄຫກາເລເຍວ ເທວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເທເວນ ວາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເກນຈິ ວາ ມນຸສ຺ສຠູເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ນິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉາມ, ນໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ເທວວິມານສທິສໍ ອຕິວິຍ ມໂນຣມໍ ສສ຺ສິຣິກໍ ເກນ ປຐມໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ອສ຺ສາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕິເສຏ຺ຐສ຺ສ ປຐມໍ ທິຍ຺ຍມາເນປິ ສຕ຺ຖຸໂນວ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍວເສນ ທິຍ຺ຍມາເນປິ ສຕ຺ຖຸໂນວ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ, ຕສ຺ມາ ປຐມໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊາເປສ຺ສາມ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາຄມນໍ ກຣິສ຺ສາມ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອາຄເຕ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອາຄຕເມວ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຖາຣໍ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ອມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກຖາເປສ຺ສາມ, ອິຕິ ຕີຫິ ຣຕເນຫິ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ມຍໍ ປຈ຺ຉາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມ, ເອວໍ ໂນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ.

ເຍນ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ຕໍ ທິວສໍ ກິຣ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ກິຎ຺ຈາປິ ຣາຊກຸລານໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ເທວວິມານໍ ວິຍ ສຸສຊ຺ຊິຕໍ ໂຫຕິ ສຸປຏິຊຄ຺ຄິຕໍ, ພຸທ຺ຘາຣຫໍ ປນ ກຕ຺ວາ ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ພຸທ຺ຘາ ຫິ ນາມ ອຣຎ຺ຎຊ຺ຌາສຍາ ອຣຎ຺ຎາຣາມາ ອນ຺ໂຕຄາເມ ວເສຍ຺ຍຸໍ ວາ ໂນ ວາ, ຕສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ມນໍ ຊານິຕ຺ວາວ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສາມາຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ອິທານິ ປນ ມນໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາເປຕຸກາມາ ເຍນ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ.

ສພ຺ພສນ຺ຖຣິໍ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ສພ຺ພເມວ ສນ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຕໍ ສນ຺ຖຣາເປຕ຺ວາ. ສພ຺ພປຐມໍ ຕາວ ‘‘ໂຄມຍໍ ນາມ ສພ຺ພມງ຺ຄເລສຸ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສຸຘາປຣິກມ຺ມກຕມ຺ປິ ຠູມິໍ ອລ຺ລໂຄມເຍນ ໂອປຸຎ຺ຉາເປຕ຺ວາ ປຣິສຸກ຺ຂຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຍຖາ ອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐາເນ ປທໍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ຈຕຸຊ຺ຊາຕິຍຄນ຺ເຘຫິ ລິມ຺ປາເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ນານາວຓ຺ເຓ ກຏສາຣເກ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເຕສໍ ອຸປຣິ ມຫາປິຏ຺ຐິກໂກຊວເກ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຕ຺ຖຣກ-ອສ຺ສຕ຺ຖຣກ-ສີຫຕ຺ຖຣກ-ພ຺ຍຄ຺ຆຕ຺ຖຣກ-ຈນ຺ທຕ຺ຖຣກ-ສູຣິຍຕ຺ຖຣກ-ຈິຕ຺ຕຕ຺ຖຣກາທີຫິ ນານາວຓ຺ເຓຫິ ອຕ຺ຖຣເຓຫິ ສນ຺ຖຣິຕພ຺ພກຍຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ໂພກາສໍ ສນ຺ຖຣາເປສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພສນ຺ຖຣິໍ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ’’ຕິ.

ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາຕິ ມຊ຺ຌຏ຺ຐາເນ ຕາວ ມງ຺ຄລຕ຺ຖມ຺ຠໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາຣຫໍ ພຸທ຺ຘາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຍໍ ມຸທຸກຎ຺ຈ ມໂນຣມຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ, ຕໍ ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ໂລຫິຕກໍ ມນຸຎ຺ຎທສ຺ສນໍ ອຸປຘານໍ ອຸປທຫິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕຕາຣກວິຈິຕ຺ຕໍ ວິຕານໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘທາມປຸປ຺ຜທາມປຕ຺ຕທາມາທີຫິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖຏ຺ຐາເນ ປຸປ຺ຜຊາລໍ ກຣິຕ຺ວາ ຕິໍສຫຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ຐານໍ ປຏສາຓິຍາ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຠິຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປລ຺ລງ຺ກປີຐ-ອປສ຺ສຍປີຐ-ມຸຓ຺ຑປີຐານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ເສຕປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓຫິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣາເປຕ຺ວາ ປາຈີນຠິຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ມຫາປິຏ຺ຐິກໂກຊວເກ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຫໍສໂລມາທິປູຣິຕານິ ອຸປຘານານິ ຐປາເປສຸໍ ‘‘ເອວໍ ອກິລມມານາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ’’ຕິ.

ອຸທກມຓິກນ຺ຕິ ມຫາກຸຈ຺ຉິກໍ ອຸທກຈາຏິໍ. ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ເອວໍ ຠຄວາ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຈ ຍຖາຣຸຈິຍາ ຫຕ຺ເຖ ວາ ໂຘວິສ຺ສນ຺ຕິ ປາເທ ວາ, ມຸຂໍ ວາ ວິກ຺ຂາເລສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ມຓິວຓ຺ຓສ຺ສ ອຸທກສ຺ສ ປູຣາເປຕ຺ວາ ວາສຕ຺ຖາຍ ນານາປຸປ຺ຜານິ ເຈວ ອຸທກວາສຈຸຓ຺ຓານິ ຈ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກທລິປຓ຺ເຓຫິ ປິທຫິຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐາເປສຸໍ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ.

ເຕລປ຺ປທີປໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາຕິ ຣຊຕສຸວຓ຺ຓາທິມຍທຓ຺ຑາສຸ ທີປິກາສຸ ໂຍນກຣູປກິຣາຕຣູປກາທີນໍ ຫຕ຺ເຖ ຐປິຕສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທິມຍກປລ຺ລກາທີສຸ ຈ ເຕລປ຺ປທີປໍ ຊລຍິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ເຕ ສກ຺ຍຣາຊາໂນ ນ ເກວລໍ ສນ຺ຖາຄາຣເມວ, ອຖ ໂຂ ໂຍຊນາວຏ຺ເຏ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນຄຣວີຖິໂຍປິ ສມ຺ມຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຘເຊ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ເຄຫທ຺ວາເຣສຸ ປຸຓ຺ຓຆເຏ ຈ ກທລິໂຍ ຈ ຐປາເປຕ຺ວາ ສກລນຄຣໍ ທີປມາລາທີຫິ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕາຣກໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຂີຣປາຍເກ ທາຣເກ ຂີຣໍ ປາເຍຖ, ທຫເຣ ກຸມາເຣ ລຫຸໍ ລຫຸໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ສຍາເປຖ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທໍ ມາ ກຣິຕ຺ຖ, ອຊ຺ຊ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ສຕ຺ຖາ ອນ຺ໂຕຄາເມ ວສິສ຺ສຕິ, ພຸທ຺ຘາ ນາມ ອປ຺ປສທ຺ທກາມາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ທຓ຺ຑທີປິກາ ອາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ເຍນ ນວໍ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ. ‘‘ຍສ຺ສ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ກາລໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ ເອວໍ ກິຣ ກາເລ ອາໂຣຈິເຕ ຠຄວາ ລາຂາຣເສນ ຕິນ຺ຕຣຕ຺ຕໂກວິຬາຣປຸປ຺ຜວຓ຺ຓໍ ຣຕ຺ຕທຸປຏ຺ຏໍ ກຕ຺ຕຣິຍາ ປທຸມໍ ກນ຺ຕນ຺ໂຕ ວິຍ ສໍວິຘາຍ ຕິມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ໂຕ ນິວາເສຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປາມງ຺ເຄນ ປທຸມກລາປໍ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ວິຊ຺ຊຸລ຺ລຕາສສ຺ສິຣິກໍ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕກມ຺ພເລນ ຄຊກຸມ຺ຠໍ ປຣິໂຍນທ຺ຘນ຺ໂຕ ວິຍ ຣຕນສຕຸພ຺ເພເຘ ສຸວຓ຺ຓຄ຺ຆິເກ ປວາຬຊາລໍ ຂິປມາໂນ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓເຈຕິເຍ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລກຎ຺ຈຸກໍ ປຏິມຸຎ຺ຈນ຺ໂຕ ວິຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທໍ ຣຕ຺ຕວຓ຺ຓວລາຫເກນ ປຏິຈ຺ຉາທຍມາໂນ ວິຍ ກຎ຺ຈນປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ສຸປກ຺ກລາຂາຣສໍ ປຣິສິຎ຺ຈນ຺ໂຕ ວິຍ ຈິຕ຺ຕກູຏປພ຺ພຕມຕ຺ຖກໍ ວິຊ຺ຊຸລ຺ລຕາຍ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ສຈກ຺ກວາຬສິເນຣຸຍຸຄນ຺ຘຣໍ ມຫາປຖວິໍ ຈາເລຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ໂຣຘປລ຺ລວສມານວຓ຺ຓໍ ຣຕ຺ຕວຣປໍສຸກູລໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິທ຺ວາຣໂຕ ນິກ຺ຂມິ ກຎ຺ຈນຄຸຫໂຕ ສີໂຫ ວິຍ ອຸທຍປພ຺ພຕກູຏໂຕ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ຈ. ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປນ ຄນ຺ຘກຸຏິປມຸເຂ ອຏ຺ຐາສິ.

ອຖສ຺ສ ກາຍໂຕ ເມຆມຸເຂຫິ ວິຊ຺ຊຸກລາປາ ວິຍ ຣສ຺ມິໂຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣສຘາຣາປຣິເສກມຎ຺ຊຣິປຕ຺ຕປຸປ຺ຜຜລວິຏເປ ວິຍ ອາຣາມຣຸກ຺ເຂ ກຣິໍສຸ. ຕາວເທວ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິວາເຣສິ. ເຕ ປນ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕາ ຠິກ຺ຂູ ເອວຣູປາ ອເຫສຸໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ປວິວິຕ຺ຕາ ອສໍສຏ຺ຐາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ວຕ຺ຕາໂຣ ວຈນກ຺ຂມາ ໂຈທກາ ປາປຄຣຫີ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ນາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນາຕິ. ເຕຫິ ປຣິວາຣິໂຕ ຠຄວາ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ຣຕ຺ຕປທຸມສຓ຺ຑມຊ຺ຌຄຕາ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓນາວາ ປວາຬເວທິກາປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓປາສາໂທ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ. ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາທໂຍ ມຫາເຖຣາປິ ນໍ ເມຆວຓ຺ຓໍ ປໍສຸກູລໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ມຓິວມ຺ມວມ຺ມິກາ ວິຍ ມຫານາຄາ ປຣິວາຣຍິໍສຸ ວນ຺ຕຣາຄາ ຠິນ຺ນກິເລສາ ວິຊຏິຕຊຏາ ຉິນ຺ນພນ຺ຘນາ ກຸເລ ວາ ຄເຓ ວາ ອລຄ຺ຄາ.

ອິຕິ ຠຄວາ ສຍໍ ວີຕຣາໂຄ ວີຕຣາເຄຫິ, ວີຕໂທໂສ ວີຕໂທເສຫິ, ວີຕໂມໂຫ ວີຕໂມເຫຫິ, ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ ນິຕ຺ຕຓ຺ເຫຫິ, ນິກ຺ກິເລໂສ ນິກ຺ກິເລເສຫິ, ສຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ພຫຸສ຺ສຸຕພຸທ຺ເຘຫິ ປຣິວາຣິໂຕ, ປຕ຺ຕປຣິວາຣິຕໍ ວິຍ ເກສຣໍ, ເກສຣປຣິວາຣິຕາ ວິຍ ກຓ຺ຓິກາ, ອຏ຺ຐນາຄສຫສ຺ສປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຉທ຺ທນ຺ໂຕ ນາຄຣາຊາ, ນວຸຕິຫໍສສຫສ຺ສປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຘຕຣຏ຺ໂຐ ຫໍສຣາຊາ, ເສນງ຺ຄປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິ, ມຣຸຄຓປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ, ພ຺ຣຫ຺ມຄຓປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຫາຣິຕມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ, ຕາຣາຄຓປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ, ອສເມນ ພຸທ຺ຘເວເສນ ອປຣິມາເຓນ ພຸທ຺ຘວິລາເສນ ກປິລວຕ຺ຖຸຄມນມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ.

ອຖສ຺ສ ປຸຣຕ຺ຖິມກາຍໂຕ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມີ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອສີຕິຫຕ຺ຖຏ຺ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ປຈ຺ຉິມກາຍໂຕ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໂຕ, ວາມຫຕ຺ຖໂຕ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມີ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອສີຕິຫຕ຺ຖຏ຺ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ອຸປຣິ ເກສນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພເກສາວຕ຺ເຕຫິ ໂມຣຄີວວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມີ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄຄນຕເລ ອສີຕິຫຕ຺ຖຏ຺ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ເຫຏ຺ຐາ ປາທຕເລຫິ ປວາຬວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມີ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຆນປຖວິຍໍ ອສີຕິຫຕ຺ຖຏ຺ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ເອວໍ ສມນ຺ຕາ ອສີຕິຫຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ຐານໍ ຉພ຺ພຓ຺ຓາ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ວິຊ຺ໂຊຕມານາ ວິປ຺ຜນ຺ທມານາ ກຎ຺ຈນທຓ຺ຑທີປິກາຫິ ນິຈ຺ຉຣິຕ຺ວາ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທຊາລາ ວິຍ ຈາຕຸທ຺ທີປິກມຫາເມຆໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕວິຊ຺ຊຸລ຺ລຕາ ວິຍ ວິຘາວິໍສຸ. ສພ຺ພທິສາຠາຄາ ສຸວຓ຺ຓຈມ຺ປກປຸປ຺ເຜຫິ ວິກິຣິຍມານາ ວິຍ, ສຸວຓ຺ຓຆຏາ ນິກ຺ຂນ຺ຕສຸວຓ຺ຓຣສຘາຣາຫິ ສິຎ຺ຈມານາ ວິຍ, ປສາຣິຕສຸວຓ຺ຓປຏປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ວິຍ, ເວຣມ຺ຠວາຕສມຸຏ຺ຐິຕກິໍສຸກກຓິກາຣປຸປ຺ຜຈຸຓ຺ຓສໂມກິຓ຺ຓາ ວິຍ ວິປ຺ປກິຣິໍສຸ.

ຠຄວໂຕປິ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນພ຺ຍາມປ຺ປຠາທ຺ວຕ຺ຕິໍສວຣລກ຺ຂຓສມຸຊ຺ຊລໍ ສຣີຣໍ ສມຸຄ຺ຄຕຕາຣກໍ ວິຍ ຄຄນຕລໍ, ວິກສິຕມິວ ປທຸມວນໍ, ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ໂລ ວິຍ ໂຍຊນສຕິໂກ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ, ປຏິປາຏິຍາ ຐປິຕານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສູຈນ຺ທານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສສູຣິຍານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສຈກ຺ກວຕ຺ຕີນໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສເທວຣາຊານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສິຣິຍາ ສິຣິໍ ອຠິຠວມານໍ ວິຍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ, ຍຖາ ຕໍ ທສຫິ ປາຣມີຫິ ທສຫິ ອຸປປາຣມີຫິ ທສຫິ ປຣມຕ຺ຖປາຣມີຫິ ສຸປູຣິຕາຫິ ສມຕິໍສປາຣມິຕາຫິ ອລງ຺ກຕໍ. ກປ຺ປສຕສຫສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ທິນ຺ນທານໍ ຣກ຺ຂິຕສີລໍ ກຕກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ໂອສຣິຕ຺ວາ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ຐານໍ ອລຠມານໍ ສມ຺ພາຘປຕ຺ຕໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ນາວາສຫສ຺ສຠຓ຺ຑໍ ເອກນາວໍ ອາໂຣປນກາໂລ ວິຍ, ສກຏສຫສ຺ສຠຓ຺ຑໍ ເອກສກຏໍ ອາໂຣປນກາໂລ ວິຍ, ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ນທີນໍ ໂອຆສ຺ສ ສມ຺ຠິຊ຺ຊ ມຸຂທ຺ວາເຣ ເອກໂຕ ຣາສີຠູຕກາໂລ ວິຍ ຈ ອໂຫສິ.

ອິມາຍ ພຸທ຺ຘສິຣິຍາ ໂອຠາສມານສ຺ສາປິ ຈ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ອເນການິ ທຓ຺ຑທີປິກສຫສ຺ສານິ ອຸກ຺ຂິປິໍສຸ. ຕຖາ ປຈ຺ຉໂຕ. ວາມປສ຺ເສ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສ. ຊາຕິກຸສຸມຈມ຺ປກວນມລ຺ລິກຣຕ຺ຕຸປ຺ປລນີລຸປ຺ປລມກຸລສິນ຺ທຸວາຣປຸປ຺ຜານິ ເຈວ ນີລປີຕາທິວຓ຺ຓສຸຄນ຺ຘຄນ຺ຘຈຸຓ຺ຓານິ ຈ ຈາຕຸທ຺ທີປິກເມຆວິສ຺ສຏ຺ໂຐທກວຸຏ຺ຐິໂຍ ວິຍ ວິປ຺ປກິຣິໍສຸ. ປຎ຺ຈງ຺ຄິກຕູຣິຍນິຄ຺ໂຆສາ ເຈວ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆຄຸຓປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ຖຸຕິໂຆສາ ຈ ສພ຺ພທິສາ ປູຣຍິໍສຸ. ເທວມນຸສ຺ສນາຄສຸປຓ຺ຓຄນ຺ຘພ຺ພຍກ຺ຂາທີນໍ ອກ຺ຂີນິ ອມຕປານໍ ວິຍ ລຠິໍສຸ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ປທສຫສ຺ເສນ ຄມນວຓ຺ຓໍ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ມຸຂມຕ຺ຕໍ –

‘‘ເອວໍ ສພ຺ພງ຺ຄສມ຺ປນ຺ໂນ, ກມ຺ປຍນ຺ໂຕ ວສຸນ຺ຘຣໍ;

ອເຫຐຍນ຺ໂຕ ປາຓານິ, ຍາຕິ ໂລກວິນາຍໂກ.

ທກ຺ຂິຓໍ ປຐມໍ ປາທໍ, ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ນຣາສໂຠ;

ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສິຣິສມ຺ປນ຺ໂນ, ໂສຠເຕ ທ຺ວິປທຸຕ຺ຕໂມ.

ຄຈ຺ຉໂຕ ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ, ເຫຏ຺ຐາ ປາທຕລໍ ມຸທຸ;

ສມໍ ສມ຺ຜຸສເຕ ຠູມິໍ, ຣຊສາ ນຸປລິປ຺ປຕິ.

ນິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ອຸນ຺ນມຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ໂລກນາຍເກ;

ອຸນ຺ນຕຎ຺ຈ ສມໍ ໂຫຕິ, ປຖວີ ຈ ອເຈຕນາ.

ປາສາຓາ ສກ຺ຂຣາ ເຈວ, ກຖລາ ຂາຓຸກຓ຺ຏກາ;

ສພ຺ເພ ມຄ຺ຄາ ວິວຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ໂລກນາຍເກ.

ນາຕິທູເຣ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ນຈ຺ຈາສນ຺ເນ ຈ ນິກ຺ຂິປໍ;

ອຆຏ຺ຏຍນ຺ໂຕ ນິຍ຺ຍາຕິ, ອຸໂຠ ຊາຓູ ຈ ໂຄປ຺ຜເກ.

ນາຕິສີຆໍ ປກ຺ກມຕິ, ສມ຺ປນ຺ນຈຣໂຓ ມຸນິ;

ນ ຈາຕິສຓິກໍ ຍາຕິ, ຄຈ຺ຉມາໂນ ສມາຫິໂຕ.

ອຸທ຺ຘໍ ອໂຘ ຈ ຕິຣິຍໍ, ທິສຎ຺ຈ ວິທິສໍ ຕຖາ;

ນ ເປກ຺ຂມາໂນ ໂສ ຍາຕິ, ຍຸຄມຕ຺ຕມ຺ຫິ ເປກ຺ຂຕິ.

ນາຄວິກ຺ກນ຺ຕຈາໂຣ ໂສ, ຄມເນ ໂສຠເຕ ຊິໂນ;

ຈາຣຸໍ ຄຈ຺ຉຕິ ໂລກຄ຺ໂຄ, ຫາສຍນ຺ໂຕ ສເທວເກ.

ອຸຬຸຣາຊາວ ໂສຠນ຺ໂຕ, ຈຕຸຈາຣີວ ເກສຣີ;

ໂຕສຍນ຺ໂຕ ພຫູ ສຕ຺ເຕ, ປຸຣໍ ເສຏ຺ຐໍ ອຸປາຄມີ’’ຕິ.

ວຓ຺ຓກາໂລ ນາມ ກິເຣສ, ເອວໍວິເຘສຸ ກາເລສຸ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສຣີຣວຓ຺ເຓ ວາ ຄຸຓວຓ຺ເຓ ວາ ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສ ຖາໂມເຍວ ປມາຓໍ ຈຸຓ຺ຓິຍປເທຫິ ວາ ຄາຖາພນ຺ເຘນ ວາ ຍຕ຺ຕກໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ທຸກ຺ກຖິຕນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອປ຺ປມາຓວຓ຺ຓາ ຫິ ພຸທ຺ຘາ, ເຕສໍ ພຸທ຺ຘາປິ ອນວເສສໂຕ ວຓ຺ຓໍ ວຕ຺ຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາ, ປເຄວ ອິຕຣາ ປຊາຕິ. ອິມິນາ ສິຣິວິລາເສນ ອລງ຺ກຕປ຺ປຏິຍຕ຺ຕໍ ສກ຺ຍຣາຊປຸຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠຄວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ເຕນ ຊເນນ ຄນ຺ຘຘູມວາສຈຸຓ຺ຓາທີຫິ ປູຊຍມາໂນ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ປາວິສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ເຍນ ເອວໍ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ.

ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ເຈວ ອຸປາສການຎ຺ຈ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ຄນ຺ໂຘທເກນ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກນ ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ຊາຕິຫິງ຺ຄຸລເກນ ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລປລິເວຐິເຕ ປີເຐ ຐປິຕຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓຆນປຏິມາ ວິຍ ອຕິວິໂຣຈິຕ຺ຖ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ໂປຣາຓານໍ ວຓ຺ຓຠຓນມຄ຺ໂຄ –

‘‘ຄນ຺ຕ຺ວານ ມຓ຺ຑລມາຬໍ, ນາຄວິກ຺ກນ຺ຕຈຣໂຓ;

ໂອຠາສຍນ຺ໂຕ ໂລກຄ຺ໂຄ, ນິສີທິ ວຣມາສເນ.

ຕສ຺ມິໍ ນິສິນ຺ໂນ ນຣທມ຺ມສາຣຖິ,

ເທວາຕິເທໂວ ສຕປຸຎ຺ຎລກ຺ຂໂຓ;

ພຸທ຺ຘາສເນ ມຊ຺ຌຄໂຕ ວິໂຣຈຕິ,

ສຸວຓ຺ຓເນກ຺ຂໍ ວິຍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພເລ.

ເນກ຺ຂໍ ຊມ຺ໂພນທສ຺ເສວ, ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພເລ;

ວິໂຣຈຕິ ວີຕມໂລ, ມຓິເວໂຣຈໂນ ຍຖາ.

ມຫາສາໂລວ ສມ຺ຜຸລ຺ໂລ, ເນຣຸຣາຊາວລງ຺ກໂຕ;

ສຸວຓ຺ຓຍູປສງ຺ກາໂສ, ປທຸໂມ ໂກກນໂທ ຍຖາ.

ຊລນ຺ໂຕ ທີປຣຸກ຺ໂຂວ, ປພ຺ພຕຄ຺ເຄ ຍຖາ ສິຂີ;

ເທວານໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ໂຕວ, ສພ຺ພຜຸລ຺ໂລ ວິໂຣຈຖາ’’ຕິ.

ກາປິລວຕ຺ຖເວ ສກ຺ເຍ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມີ ກຖາ ນາມ ສນ຺ຖາຄາຣອນຸໂມທນປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ປກິຓ຺ຓກກຖາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕທາ ຫິ ຠຄວາ ອາກາສຄງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ປຖໂວຊໍ ອາກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ວິຍ ມຫາຊມ຺ພຸໍ ຂນ຺ເຘ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາເລນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຍຊນິກໍ ມຘຸຠຓ຺ຑໍ ຈກ຺ກຍນ຺ເຕນ ປີເຬຕ຺ວາ ມຘຸປານໍ ປາຍມາໂນ ວິຍ ກາປິລວຕ຺ຖວານໍ ສກ຺ຍານໍ ຫິຕສຸຂາວຫໍ ປກິຓ຺ຓກກຖໍ ກເຖສິ. ‘‘ອາວາສທານໍ ນາເມຕໍ ມຫາຣາຊ ມຫນ຺ຕໍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາວາໂສ ມຍາ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕ ມຍາ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ຈ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕ ປນ ຘມ຺ມຣຕເນນ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕ ເຍວາຕິ ຕີຫິ ຣຕເນຫິ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ອາວາສທານສ຺ມິຎ຺ຫິ ທິນ຺ເນ ສພ຺ພທານໍ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ. ຠູມຏ຺ຐກປຓ຺ຓສາລາຍ ວາ ສາຂາມຓ຺ຑປສ຺ສ ວາປິ ອານິສໍໂສ ນາມ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ນານານຍວິຈິຕ຺ຕໍ ພຫຸໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ –

‘‘ສີຕໍ ອຸຓ຺ຫໍ ປຏິຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ວາຬມິຄານິ ຈ;

ສຣີສເປ ຈ ມກເສ, ສິສິເຣ ຈາປິ ວຸຏ຺ຐິໂຍ.

ຕໂຕ ວາຕາຕໂປ ໂຆໂຣ, ສຎ຺ຊາໂຕ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ;

ເລຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ສຸຂຕ຺ຖຎ຺ຈ, ຌາຍິຕຸຎ຺ຈ ວິປສ຺ສິຕຸໍ.

ວິຫາຣທານໍ ສງ຺ຆສ຺ສ, ອຄ຺ຄໍ ພຸທ຺ເຘນ ວຓ຺ຓິຕໍ;

ຕສ຺ມາ ຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂປໂສ, ສມ຺ປສ຺ສໍ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໂນ.

ວິຫາເຣ ກາຣເຍ ຣມ຺ເມ, ວາສເຍຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸເຕ;

ເຕສໍ ອນ຺ນຎ຺ຈ ປານຎ຺ຈ, ວຕ຺ຖເສນາສນານິ ຈ.

ທເທຍ຺ຍ ອຸຊຸຠູເຕສຸ, ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ;

ເຕ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາປນູທນໍ;

ຍໍ ໂສ ຘມ຺ມໍ ອິຘຎ຺ຎາຍ, ປຣິນິພ຺ພາຕິ ອນາສໂວ’’ຕິ. (ຈູຬວ. ໒໙໕) –

ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ອາວາເສ ອານິສໍໂສ, ອຍມ຺ປິ ອານິສໍໂສຕິ ພຫຸເທວຣຕ຺ຕິໍ ອຕິເຣກຕຣໍ ທິຍຑ຺ຒຍາມໍ ອາວາສານິສໍສກຖໍ ກເຖສິ. ຕຕ຺ຖ ອິມາ ຄາຖາວ ສງ຺ຄຫໍ ອາຣຸຬ຺ຫາ, ປກິຓ຺ຓກຘມ຺ມເທສນາ ປນ ສງ຺ຄຫໍ ນ ອາໂຣຫຕິ. ສນ຺ທສ຺ເສສີຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ.

ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ຘມ຺ມກຖໍ ກຖາເປຕຸກາໂມ ຊານາເປສິ. ອຖ ກສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ຕມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານມຫາກສ຺ສປາທີສຸ ອສີຕິມຫາເຖເຣສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ຠຄວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຠາຣມກາສີຕິ. ປຣິສຊ຺ຌາສຍວເສນ. ອາຍສ຺ມາ ຫິ ອານນ຺ໂທ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ອຄ຺ໂຄ, ປໂຫສິ ປຣິມຓ຺ຑເລຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ມຘຸຣຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕຸນ຺ຕິ ສາກິຍມຓ຺ຑເລ ປາກໂຏ ປຎ຺ຎາໂຕ. ຕສ຺ສ ສກ຺ຍຣາຊູຫິ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ຘມ຺ມກຖາ ສຸຕປຸພ຺ພາ, ໂອໂຣຘາ ປນ ເນສໍ ນ ຍຖາຣຸຈິຍາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ຠຄວາ ອປ຺ປໍເຍວ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕິເສຏ຺ຐສ຺ສ ອານນ຺ທສ຺ສ ຠາຣໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເຕສໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ຠຄວາ ຕສ຺ເສວ ຠາຣມກາສິ.

ເສໂຂ ປາຏິປໂທຕິ ປຏິປນ຺ນໂກ ເສຂສມໂຓ. ໂສ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຏິຠາຕຸ ອຸປຏ຺ຐາຕຸ, ຕສ຺ສ ປຏິປທໍ ເທເສຫີຕິ ປຏິປທາຍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ອິມໍ ປຏິປທໍ ນິຍເມສິ? ພຫູຫິ ກາຣເຓຫິ. ອິເມ ຕາວ ສກ຺ຍາ ມງ຺ຄລສາລາຍ ມງ຺ຄລໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ ວຑ຺ຒິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ເສຂປຏິປທາ ມຍ຺ຫໍ ສາສເນ ມງ຺ຄລປຏິປທາ ວຑ຺ຒມານກປຏິປທາຕິປິ ອິມໍ ປຏິປທໍ ນິຍເມສິ. ຕສ຺ສຎ຺ຈ ປຣິສຕິ ເສຂາວ ພຫູ ນິສິນ຺ນາ, ເຕ ອຕ຺ຕນາ ປຏິວິທ຺ຘຏ຺ຐາເນ ກຖີຍມາເນ ອກິລມນ຺ຕາວ ສລ຺ລກ຺ເຂສ຺ສນ຺ຕີຕິປິ ອິມໍ ປຏິປທໍ ນິຍເມສິ. ອາຍສ຺ມາ ຈ ອານນ຺ໂທ ເສຂປຏິສມ຺ຠິທາປຕ຺ໂຕວ, ໂສ ອຕ຺ຕນາ ປຏິວິທ຺ເຘ ປຈ຺ຈກ຺ຂຏ຺ຐາເນ ກເຖນ຺ໂຕ ອກິລມນ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີຕິປິ ອິມໍ ປຏິປທໍ ນິຍເມສິ. ເສຂປຏິປທາຍ ຈ ຕິສ຺ໂສປິ ສິກ຺ຂາ ໂອສຏາ, ຕຕ຺ຖ ອຘິສີລສິກ຺ຂາຍ ກຖິຕາຍ ສກລໍ ວິນຍປິຏກໍ ກຖິຕເມວ ໂຫຕິ, ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາຍ ກຖິຕາຍ ສກລໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ, ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາຍ ກຖິຕາຍ ສກລໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ, ອານນ຺ໂທ ຈ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຕິປິຏກຘໂຣ, ໂສ ປໂຫຕິ ຕີຫິ ປິຏເກຫິ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ກເຖຕຸໍ, ເອວໍ ກຖິເຕ ສກ຺ຍານໍ ມງ຺ຄລເມວ ວຑ຺ຒິເຍວ ຠວິສ຺ສຕີຕິປິ ອິມໍ ປຏິປທໍ ນິຍເມສິ.

ປິຏ຺ຐິ ເມ ອາຄິລາຍຕີຕິ ກສ຺ມາ ອາຄິລາຍຕິ? ຠຄວໂຕ ຫິ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ປຘານໍ ປທຫນ຺ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ກາຍທຸກ຺ຂໍ ອໂຫສິ, ອຖສ຺ສ ອປຣຠາເຄ ມຫລ຺ລກກາເລ ປິຏ຺ຐິວາໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ອກາຣຓໍ ວາ ເອຕໍ. ປໂຫຕິ ຫິ ຠຄວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ເວທນໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ເອກມ຺ປິ ທ຺ເວປິ ສຕ຺ຕາເຫ ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕຸໍ. ສນ຺ຖາຄາຣສາລໍ ປນ ຈຕູຫິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ, ຕຕ຺ຖ ປາທໂຘວນຏ຺ຐານໂຕ ຍາວ ຘມ຺ມາສນາ ອຄມາສິ, ເອຕ຺ຕເກ ຐາເນ ຄມນໍ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ. ຘມ຺ມາສນໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຖກໍ ຐຕ຺ວາ ນິສີທິ, ເອຕ຺ຕເກ ຐານໍ. ທິຍຑ຺ຒຍາມໍ ຘມ຺ມາສເນ ນິສີທິ, ເອຕ຺ຕເກ ຐາເນ ນິສຊ຺ຊາ ນິປ຺ຜນ຺ນາ. ອິທານິ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ໂຖກໍ ນິປນ຺ເນ ສຍນໍ ນິປ຺ຜຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ຈຕູຫິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ອຸປາທິນ຺ນກສຣີຣຎ຺ຈ ນາມ ‘‘ໂນ ອາຄິລາຍຕີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ຈິຣໍ ນິສຊ຺ຊາຍ ສຎ຺ຊາຕໍ ອປ຺ປກມ຺ປິ ອາຄິລາຍນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມາຫ.

ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາຕິ ສນ຺ຖາຄາຣສ຺ສ ກິຣ ເອກປສ຺ເສ ເຕ ຣາຊາໂນ ປຏ຺ຏສາຓິໍ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍມຎ຺ຈກໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓນ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ສຸວຓ຺ຓ-ຕາຣກ-ຄນ຺ຘມາລາ-ທາມປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ວິຕານໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘເຕລປ຺ປທີປໍ ອາໂຣປຍິໍສຸ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມາສນໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ໂຖກໍ ວິສ຺ສມນ຺ໂຕ ອິຘ ນິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວໍ ໂນ ອິມໍ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ຠຄວຕາ ຈຕູຫິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາປິ ຕເທວ ສນ຺ຘາຍ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ອຸຏ຺ຐານສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີຕິ ວຸຏ຺ຐານສຎ຺ຎໍ ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ.

໒໓. ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ໂສ ກິຣ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຕສ຺ສໍ ປຣິສຕິ ເຊຏ຺ຐໂກ ປາໂມກ຺ໂຂ, ຕສ຺ມິໍ ສງ຺ຄຫິເຕ ເສສປຣິສາ ສງ຺ຄຫິຕາວ ໂຫຕີຕິ ເຖໂຣ ຕເມວ ອາມນ຺ເຕສິ. ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ສີເລນ ສມ຺ປນ຺ໂນ, ສມ຺ປນ຺ນສີໂລ ປຣິປຸຓ຺ຓສີໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ຘມ຺ເມຫີຕິ ສຸນ຺ທຣຘມ຺ເມຫິ, ສຕໍ ວາ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ຘມ຺ເມຫິ.

໒໔. ກຖຎ຺ຈ ມຫານາມາຕິ ອິມິນາ ເອຕ຺ຕເກນ ຐາເນນ ເສຂປຏິປທາຍ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸກາໂມ ເອວມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິອາທີນິ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນສີລາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫຣຖາ’’ຕິ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍສຸຕ຺ຕາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໒໕. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນາຕິອາທີສຸ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ, ຫິຣິຍິຕພ຺ພານິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນິ ຫິຣິຍຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອຕ຺ຕປ຺ປນິທ຺ເທເສ ເຫຕ຺ວຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ, ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີຫິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປສ຺ສ ເຫຕຸຠູເຕຫິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ ຠາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍຕິ ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິໂຍ ອໂນສກ຺ກິຕມານໂສ. ປຫານາຍາຕິ ປຫານຕ຺ຖາຍ. ອຸປສມ຺ປທາຍາຕິ ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ. ຖາມວາຕິ ວີຣິຍຖາເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມຕິ ຖິຣປຣກ຺ກໂມ. ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອໂນໂຣປິຕຘຸໂຣ ອໂນສກ຺ກິຕວີຣິໂຍ. ປຣເມນາຕິ ອຸຕ຺ຕເມນ. ສຕິເນປກ຺ເກນາຕິ ສຕິຍາ ຈ ນິປກຠາເວນ ຈ. ກສ຺ມາ ປນ ສຕິຠາຊນິເຍ ປຎ຺ຎາ ອາຄຕາຕິ? ສຕິຍາ ພລວຠາວທີປນຕ຺ຖໍ. ປຎ຺ຎາວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຫິ ສຕິ ທຸພ຺ພລາ ໂຫຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ພລວຕີຕິ.

ຈິຣກຕມ຺ປີຕິ ອຕ຺ຕນາ ວາ ປເຣນ ວາ ກາເຍນ ຈິຣກຕໍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕາທິ ອສີຕິ ມຫາວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິປູຣຓໍ. ຈິຣຠາສິຕມ຺ປີຕິ ອຕ຺ຕນາ ວາ ປເຣນ ວາ ວາຈາຍ ຈິຣຠາສິຕໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸທ຺ທິສນ-ອຸທ຺ທິສາປນ-ຘມ຺ໂມສາຣຓ-ຘມ຺ມເທສນາ-ອຸປນິສິນ຺ນກຖາ-ອນຸໂມທນິຍາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ. ສຣິຕາ ອນຸສ຺ສຣິຕາຕິ ຕສ຺ມິໍ ກາເຍນ ຈິຣກເຕ ‘‘ກາໂຍ ນາມ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຈິຣຠາສິເຕ ວາຈາ ນາມ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຣູປໍ, ຕໍສມຸຏ຺ຐາປິກາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ອຣູປໍ. ອິຕິ ອິເມ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອວໍ ນິຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ ສຣຕິ ເຈວ ອນຸສ຺ສຣຕິ ຈ, ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ຫິ ສຕິ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຕາຍ ສຕິຍາ ເອສ ສກິມ຺ປິ ສຣເຓນ ສຣິຕາ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ສຣເຓນ ອນຸສ຺ສຣິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍວຍຄາມິນິຍາ ອຸທຍຎ຺ຈ ວຍຎ຺ຈ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາຍ. ອຣິຍາຍາຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ຈ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ຈ ກິເລເສຫິ ອາຣກາ ຐິຕາຍ ປຣິສຸທ຺ຘາຍ. ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ເຈວ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຈ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ. ນິພ຺ເພຘິກາຍາຕິ ສາເຍວ ນິພ຺ພິຊ຺ຌນໂຕ ນິພ຺ເພຘິກາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ອນິພ຺ພິທ຺ຘປຸພ຺ພໍ ອປທາລິຕປຸພ຺ພໍ ໂລຠກ຺ຂນ຺ຘໍ ໂທສກ຺ຂນ຺ຘໍ ໂມຫກ຺ຂນ຺ຘໍ ນິພ຺ພິຊ຺ຌຕິ ປທາເລຕີຕິ ນິພ຺ເພຘິກາ. ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ຕທງ຺ຄວເສນ ນິພ຺ເພຘິກາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ປຏິລາຠສໍວຕ຺ຕນໂຕ ຈາຕິ ວິປສ຺ສນາ ‘‘ນິພ຺ເພຘິກາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາຕິ ອິຘາປິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ‘‘ສມ຺ມາ ເຫຕຸນາ ນເຍນ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ເຂປຍມານາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນີ ນາມ. ວິປສ຺ສນາ ຕທງ຺ຄວເສນ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ກິເລສທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ເຂປຍມານາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນີ. ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ ວາ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ປຏິລາຠສໍວຕ຺ຕນໂຕ ເອສາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນີ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໒໖. ອຠິເຈຕສິການນ຺ຕິ ອຠິຈິຕ຺ຕໍ ເສຏ຺ຐຈິຕ຺ຕໍ ສິຕານໍ ນິສ຺ສິຕານໍ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານນ຺ຕິ ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕກ຺ຂເຓ ສຸຂປຏິລາຠເຫຕູນໍ. ນິກາມລາຠີຕິ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕາ. ອກິຈ຺ຉລາຠີຕິ ນິທຸກ຺ຂລາຠີ. ອກສິຣລາຠີຕິ ວິປຸລລາຠີ. ປຄຸຓຠາເວນ ເອໂກ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ສມາຘິປາຣິປນ຺ຖິກຘມ຺ເມ ປນ ອກິລມນ຺ໂຕ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ອນິຈ຺ຉາຍ ຂິປ຺ປເມວ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ຍຖາປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ສມາປຕ຺ຕິໍ ຐເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ອຍໍ ກິຈ຺ຉລາຠີ ກສິຣລາຠີ ນາມ. ເອໂກ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ຈ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ສມາຘິປາຣິປນ຺ຖິກຘມ຺ເມ ຈ ອກິລມນ຺ໂຕ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ໂສ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉທວເສເນວ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອຍໍ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ ນາມ.

໒໗. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຫານາມ ອຣິຍສາວໂກ ເສໂຂ ປາຏິປໂທຕິ ມຫານາມ ອຣິຍສາວໂກ ເສໂຂ ປາຏິປໂທ ວິປສ຺ສນາຄພ຺ຠາຍ ວຑ຺ຒມານກປຏິປທາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອປຸຈ຺ຈຓ຺ຑຕາຍາຕິ ອປູຕິອຓ຺ຑຕາຍ. ຠພ຺ໂພ ອຠິນິພ຺ຠິທາຍາຕິ ວິປສ຺ສນາທິຎາຓປ຺ປເຠທາຍ ຠພ຺ໂພ. ສມ຺ໂພຘາຍາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄາຍ. ອນຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສາຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ໂຍຄກ຺ເຂໂມ ນາມ, ຕທຠິຄມາຍ ຠພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍາ ປນາຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖທີປນຕ຺ຖໍ ອຸປມາ ອາຫຏາ, ສາ ເຈໂຕຂິລສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ເກວລຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕສ຺ສາ ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ອຓ຺ເຑສຸ ຕິວິຘກິຣິຍກຣຓໍ ວິຍ ຫິ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫິປນ຺ນຣເສຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕຠາໂວ’’ຕິ ຍໍ ເອວໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ ອາຄຕໍ, ຕໍ ອິຘ ເອວໍ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິອາທິວຈນໂຕ ‘‘ຕສ຺ສາ ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ອຓ຺ເຑສຸ ຕິວິຘກິຣິຍກຣຓໍ ວິຍ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສີລສມ຺ປນ຺ນຕາທີຫິ ປນ຺ນຣເສຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມງ຺ຄິຠາໂວ’’ຕິ. ເອວໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ.

໒໘. ອິມໍເຍວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິນ຺ຕິ ອິມໍ ປຐມາທິຊ຺ຌາເນຫິ ອສທິສໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ. ປຐມາຠິນິພ຺ຠິທາຕິ ປຐໂມ ຎາຓເຠໂທ. ທຸຕິຍາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉາປໂກ ປນ ເອກວາຣໍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ເອກວາຣໍ ອຓ຺ຑໂກສໂຕຕິ ທ຺ເວ ວາເຣ ຊາຍຕິ. ອຣິຍສາວໂກ ຕີຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ ຕາໂຍ ວາເຣ ຊາຍຕິ. ປຸພ຺ເພນິວາສຈ຺ຉາທກໍ ຕມໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນ ປຐມໍ ຊາຍຕິ, ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິຈ຺ຉາທກໍ ຕມໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓນ ທຸຕິຍໍ ຊາຍຕິ, ຈຕຸສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຉາທກໍ ຕມໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ອາສວກ຺ຂຍຎາເຓນ ຕຕິຍໍ ຊາຍຕິ.

໒໙. ອິທມ຺ປິສ຺ສ ໂຫຕິ ຈຣຓສ຺ມິນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ສີລໍ ອສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈຣຓໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຣຓໍ ນາມ ພຫຸ ອເນກວິຘໍ, ສີລາທໂຍ ປນ຺ນຣສຘມ຺ມາ, ຕຕ຺ຖ ອິທມ຺ປິ ເອກໍ ຈຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທຕ຺ໂຖ ປນ ຈຣຕິ ເຕນ ອຄຕປຸພ຺ພໍ ທິສໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຈຣຓໍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ອິທມ຺ປິສ຺ສ ໂຫຕິ ວິຊ຺ຊາຍາຕິ ອິທໍ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓໍ ຕສ຺ສ ວິຊ຺ຊາ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຊ຺ຊາ ນາມ ພຫຸ ອເນກວິຘາ, ວິປສ຺ສນຎາຓາທີນິ ອຏ຺ຐ ຎາຓານິ, ຕຕ຺ຖ ອິທມ຺ປິ ຎາຓໍ ເອກາ ວິຊ຺ຊາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ປທຕ຺ໂຖ ປນ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເອຕາຍ ຊານາຕີຕິ ວິຊ຺ຊາ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ວິຊ຺ຊາສມ຺ປນ຺ໂນ ອິຕິປີຕິ ຕີຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ ວິຊ຺ຊາສມ຺ປນ຺ໂນ ອິຕິປິ. ຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ອິຕິປີຕິ ປຎ຺ຈທສຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ອິຕິປິ. ຕທຸຠເຍນ ປນ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ອິຕິປີຕິ.

໓໐. ສນງ຺ກຸມາເຣນາຕິ ໂປຣາຓກກຸມາເຣນ, ຈິຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກຸມາໂຣຕິ ປຎ຺ຎາເຕນ. ໂສ ກິຣ ມນຸສ຺ສປເຖ ປຎ຺ຈຈູຬກກຸມາຣກກາເລ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ໂສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ປິໂຍ ອໂຫສິ ມນາໂປ, ຕສ຺ມາ ຕາທິເສເນວ ອຕ຺ຕຠາເວນ ຈຣຕິ, ເຕນ ນໍ ສນງ຺ກຸມາໂຣຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ຊເນຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຊນິຕສ຺ມິໍ, ປຊາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍ ໂຄຕ຺ຕປຏິສາຣິໂນຕິ ເຍ ຊເນຕສ຺ມິໍ ໂຄຕ຺ຕໍ ປຏິສຣນ຺ຕິ ‘‘ອຫໍ ໂຄຕໂມ, ອຫໍ ກສ຺ສໂປ’’ຕິ, ເຕສຸ ໂລເກ ໂຄຕ຺ຕປຏິສາຣີສຸ ຂຕ຺ຕິໂຍ ເສຏ຺ໂຐ. ອນຸມຕາ ຠຄວຕາຕິ ມມ ປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ເທສິຕາຕິ ອມ຺ພຏ຺ຐສຸຕ຺ເຕ ພຸທ຺ເຘນ ຠຄວຕາ ‘‘ອຫມ຺ປິ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ເອວໍ ວທາມິ –

‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ເສຏ຺ໂຐ ຊເນຕສ຺ມິໍ, ເຍ ໂຄຕ຺ຕປຏິສາຣິໂນ;

ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ, ໂສ ເສຏ຺ໂຐ ເທວມານຸເສ’ຕິ’’. (ທີ. ນິ. ໑.໒໗໗) –

ເອວໍ ຠາສນ຺ເຕນ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ອນຸໂມທິຕາ. ສາຘຸ ສາຘຸ ອານນ຺ທາຕິ, ຠຄວາ ກິຣ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິທ຺ທໍ ອໂນກ຺ກມນ຺ໂຕວ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອານນ຺ເທນ ເສຂປຏິປທາຍ ກູຏໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ສາຘຸກາຣໍ ອທາສິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ປນ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຊິນຠາສິຕໍ ນາມ ຊາຕໍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ເສຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ໂປຕລິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ໂປຕລິຍສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາເປສູຕິ ອງ຺ຄາເຍວ ໂສ ຊນປໂທ, ມຫິຍາ ປນສ຺ສ ອຸຕ຺ຕເຣນ ຍາ ອາໂປ, ຕາສໍ ອວິທູຣຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕຣາໂປຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຕຣມຫິຍາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ຍາ ອາໂປຕິ, ມຫາມຫິຍາ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ອາວິຠາວກຖາ – ອຍໍ ກິຣ ຊມ຺ພຸທີໂປ ທສສຫສ຺ສໂຍຊນປຣິມາໂຓ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຈຕຸສຫສ຺ສໂຍຊນປ຺ປມາໂຓ ປເທໂສ ອຸທເກນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ ສມຸທ຺ໂທຕິ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ. ຕິສຫສ຺ສໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ມນຸສ຺ສາ ວສນ຺ຕິ. ຕິສຫສ຺ສໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ຫິມວາ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ອຸພ຺ເພເຘນ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິໂກ ຈຕຸຣາສີຕິກູຏສຫສ຺ສປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ສມນ຺ຕໂຕ ສນ຺ທມານປຎ຺ຈສຕນທີວິຈິຕ຺ໂຕ, ຍຕ຺ຖ ອາຍາມວິຕ຺ຖາເຣນ ເຈວ ຄມ຺ຠີຣຕາຍ ຈ ປຓ຺ຓາສປຓ຺ຓາສໂຍຊນາ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕປຣິມຓ຺ຑລາ ອໂນຕຕ຺ຕທໂຫ ກຓ຺ຓມຸຓ຺ຑທໂຫ ຣຖກາຣທໂຫ ຉທ຺ທນ຺ຕທໂຫ ກຸຓາລທໂຫ ມນ຺ທາກິນີທໂຫ ສີຫປປາຕທໂຫຕິ ສຕ຺ຕ ມຫາສຣາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ເຕສຸ ອໂນຕຕ຺ຕທໂຫ ສຸທສ຺ສນກູຏໍ ຈິຕ຺ຣກູຏໍ ກາຬກູຏໍ ຄນ຺ຘມາທນກູຏໍ ເກລາສກູຏນ຺ຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ປພ຺ພເຕຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ.

ຕຕ຺ຖ ສຸທສ຺ສນກູຏໍ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ທ຺ວິໂຍຊນສຕຸພ຺ເພຘໍ ອນ຺ໂຕວງ຺ກໍ ກາກມຸຂສຓ຺ຐານໍ ຕເມວ ສຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ຈິຕ຺ຣກູຏໍ ສພ຺ພຣຕນມຍໍ. ກາຬກູຏໍ ອຎ຺ຊນມຍໍ. ຄນ຺ຘມາທນກູຏໍ ສານຸມຍໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ມຸຄ຺ຄວຓ຺ຓໍ, ມູລຄນ຺ໂຘ ສາຣຄນ຺ໂຘ ເຜຄ຺ຄຸຄນ຺ໂຘ ຕຈຄນ຺ໂຘ ປປຏິກຄນ຺ໂຘ ຣສຄນ຺ໂຘ ປຕ຺ຕຄນ຺ໂຘ ປຸປ຺ຜຄນ຺ໂຘ ຜລຄນ຺ໂຘ ຄນ຺ຘຄນ຺ໂຘຕິ ອິເມຫິ ທສຫິ ຄນ຺ເຘຫິ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ນານປ຺ປກາຣໂອສຘສຎ຺ຉນ຺ນໍ, ກາຬປກ຺ຂອຸໂປສຖທິວເສ ອາທິຕ຺ຕມິວ ອງ຺ຄາຣໍ ຊລນ຺ຕໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເກລາສກູຏໍ ຣຊຕມຍໍ. ສພ຺ພານິ ສຸທສ຺ສເນນ ສມານຸພ຺ເພຘສຓ຺ຐານານິ, ຕເມວ ສຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຐິຕານິ. ຕານິ ສພ຺ພານິ ເທວານຸຠາເວນ ນາຄານຸຠາເວນ ຈ ວສ຺ສນ຺ຕິ, ນທິໂຍ ຈ ເຕສຸ ສນ຺ທນ຺ຕິ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ອຸທກໍ ອໂນຕຕ຺ຕເມວ ປວິສຕິ. ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ທກ຺ຂິເຓນ ວາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣນ ຕຕ຺ຖ ໂອຠາສໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຸຊຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕເນວສ຺ສ ອໂນຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂາ ອຸທປາທິ.

ຕຕ຺ຖ ມໂນຫຣສິລາຕລານິ ນິມ຺ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປານິ ຜລິກສທິສນິມ຺ມລຸທການິ ນ຺ຫານຕິຕ຺ຖານິ ສຸປຏິຍຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍສຸ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘຂີຓາສວາ ຈ ອິທ຺ຘິມນ຺ໂຕ ຈ ອິສໂຍ ນ຺ຫາຍນ຺ຕິ, ເທວຍກ຺ຂາທໂຍ ອຸຍ຺ຍານກີຬກໍ ກີຬນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສ ຈຕູສຸ ປສ຺ເສສຸ ສີຫມຸຂໍ ຫຕ຺ຖິມຸຂໍ ອສ຺ສມຸຂໍ ອຸສຠມຸຂນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຸຂານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍຫິ ຈຕສ຺ໂສ ນທິໂຍ ສນ຺ທນ຺ຕິ. ສີຫມຸເຂນ ນິກ຺ຂນ຺ຕນທີຕີເຣ ສີຫາ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖິມຸຂາທີຫິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສອຸສຠາ. ປຸຣຕ຺ຖິມທິສໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕນທີ ອໂນຕຕ຺ຕໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອິຕຣາ ຕິສ຺ໂສ ນທິໂຍ ອນຸປຄມ຺ມ ປາຈີນຫິມວນ຺ເຕເນວ ອມນຸສ຺ສປຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປວິສຕິ. ປຈ຺ຉິມທິສໂຕ ຈ ອຸຕ຺ຕຣທິສໂຕ ຈ ນິກ຺ຂນ຺ຕນທິໂຍປິ ຕເຖວ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຫິມວນ຺ເຕເນວ ອຸຕ຺ຕຣຫິມວນ຺ເຕເນວ ຈ ອມນຸສ຺ສປຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປວິສນ຺ຕິ. ທກ຺ຂິຓທິສໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕນທີ ປນ ຕໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ອຸຊຸກໍ ປາສາຓປິຏ຺ເຐເນວ ສຏ຺ຐິໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຕໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຣິກ຺ເຂເປນ ຕິຄາວຸຕປ຺ປມາຓາ ອຸທກຘາຣາ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ອາກາເສນ ສຏ຺ຐິໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຍຄ຺ຄເຬ ນາມ ປາສາເຓ ປຕິຕາ, ປາສາໂຓ ອຸທກຘາຣາເວເຄນ ຠິນ຺ໂນ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນປ຺ປມາຓາ ຕິຍຄ຺ຄຬາ ນາມ ໂປກ຺ຂຣຓີ ຊາຕາ, ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ກູລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາສາຓໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິໂຍຊນານິ ຄຕາ. ຕໂຕ ຆນປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸມງ຺ເຄນ ສຏ຺ຐິໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຎ຺ຌຸໍ ນາມ ຕິຣຈ຺ຉານປພ຺ພຕໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຕເລ ປຎ຺ຈງ຺ຄຸລິສທິສາ ປຎ຺ຈຘາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອໂນຕຕ຺ຕໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຄຕຏ຺ຐາເນ ອາວຏ຺ຏຄງ຺ຄາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸຊຸກໍ ປາສາຓປິຏ຺ເຐນ ສຏ຺ຐິໂຍຊນານິ ຄຕຏ຺ຐາເນ ກຓ຺ຫຄງ຺ຄາຕິ, ອາກາເສນ ສຏ຺ຐິໂຍຊນານິ ຄຕຏ຺ຐາເນ ອາກາສຄງ຺ຄາຕິ, ຕິຍຄ຺ຄຬປາສາເຓ ປຎ຺ຎາສໂຍຊໂນກາເສ ຐິຕາ ຕິຍຄ຺ຄຬໂປກ຺ຂຣຓີຕິ, ກູລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາສາຓໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິໂຍຊນານິ ຄຕຏ຺ຐາເນ ພຫລຄງ຺ຄາຕິ, ອຸມງ຺ເຄນ ສຏ຺ຐິໂຍຊນານິ ຄຕຏ຺ຐາເນ ອຸມງ຺ຄຄງ຺ຄາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິຎ຺ຌຸໍ ນາມ ຕິຣຈ຺ຉານປພ຺ພຕໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຘາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ປນ ຄງ຺ຄາ ຍມຸນາ ອຈິຣວຕີ ສຣຠູ ມຫີຕິ ປຎ຺ຈຘາ ສງ຺ຂໍ ຄຕາ. ເອວເມຕາ ປຎ຺ຈ ມຫານທິໂຍ ຫິມວນ຺ຕໂຕ ປຠວນ຺ຕິ. ຕາສຸ ຍາ ອຍໍ ປຎ຺ຈມີ ມຫີ ນາມ, ສາ ອິຘ ມຫາມຫີຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຕສ຺ສາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ຍາ ອາໂປ, ຕາສໍ ອວິທູຣຕ຺ຕາ ໂສ ຊນປໂທ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາໂປຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມິໍ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາເປສຸ ຊນປເທ.

ອາປຓໍ ນາມາຕິ ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ນິຄເມ ວີສຕິ ອາປຓມຸຂສຫສ຺ສານິ ວິຠຕ຺ຕານິ ອເຫສຸໍ. ອິຕິ ໂສ ອາປຓານໍ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາ ອາປຓນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ. ຕສ຺ສ ຈ ນິຄມສ຺ສ ອວິທູເຣ ນທີຕີເຣ ຆນຈ຺ຉາໂຍ ຣມຓີໂຍ ຠູມິຠາໂຄ ມຫາວນສຓ຺ໂຑ, ຕສ຺ມິໍ ຠຄວາ ວິຫຣຕິ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ວສນຏ຺ຐານໍ ນ ນິຍາມິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຍນຎ຺ຎຕໂຣ ວນສຓ຺ໂຑ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ເປເສຕ຺ວາ ເອກໂກວ ອຸປສງ຺ກມິ ໂປຕລິຍໍ ຄຫປຕິໍ ສນ຺ຘາຍ. ໂປຕລິໂຍປິ ໂຂ ຄຫປຕີຕິ ໂປຕລິໂຍຕິ ເອວໍນາມໂກ ຄຫປຕິ. ສມ຺ປນ຺ນນິວາສນປາວຸຣໂຓຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓນິວາສນປາວຸຣໂຓ, ເອກໍ ທີຆທສໍ ສາຏກໍ ນິວຕ຺ໂຖ ເອກໍ ປາຣຸໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉຕ຺ຕຸປາຫນາຫີຕິ ຉຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປາຫນາ ອາຣຸຍ຺ຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາສນານີຕິ ປລ຺ລງ຺ກປີຐປລາລປີຐກາທີນິ. ອນ຺ຕມໂສ ສາຂາຠງ຺ຄມ຺ປິ ຫິ ອາສນນ຺ເຕວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຄຫປຕິວາເທນາຕິ ຄຫປຕີຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ. ສມຸທາຈຣຕີຕິ ໂວຫຣຕິ.

ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈາຕິ ຕຕິຍໍ ຄຫປຕີຕິ ວຈນໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕເມຕໍ ‘‘ຕຍິທໍ, ໂຠ, ໂຄຕມາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ນຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ນ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ. ນປ຺ປຕິຣູປນ຺ຕິ ນ ສາຣຸປ຺ປໍ. ອາກາຣາຕິອາທີນິ ສພ຺ພາເນວ ກາຣຓເວວຈນານິ. ທີຆທສວຕ຺ຖຘາຣຓ-ເກສມສ຺ສຸນຂຐປນາທີນິ ຫິ ສພ຺ພາເນວ ຄິຫິພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ຕສ຺ສ ຄິຫິຠາວໍ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອາກາຣາ, ຄິຫິສຓ຺ຐາເນນ ສຓ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ລິງ຺ຄາ, ຄິຫິຠາວສ຺ສ ສຎ຺ຊານນນິມິຕ຺ຕຕາຍ ນິມິຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຕໍ ຄຫປຕິສ຺ສາຕິ ຍຖາ ຄຫປຕິສ຺ສ ອາກາຣລິງ຺ຄນິມິຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ຕເຖວ ຕຸຍ຺ຫໍ. ເຕນ ຕາຫໍ ເອວໍ ສມຸທາຈຣາມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ໂສ ເຍນ ກາຣເຓນ ຄຫປຕິວາທໍ ນາຘິວາເສຕິ, ຕໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາ ຫິ ປນ ເມ’’ຕິອາທິມາຫ.

ນິຍ຺ຍາຕນ຺ຕິ ນິຍ຺ຍາຕິຕໍ. ອໂນວາທີ ອນຸປວາທີຕິ ‘‘ຕາຕາ, ກສຖ, ວປຖ, ວຓິປ຺ປຖໍ ປໂຍເຊຖາ’’ຕິອາທິນາ ຫິ ນເຍນ ໂອວທນ຺ໂຕ ໂອວາທີ ນາມ ໂຫຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ນ ກສຖ, ນ ວປຖ, ນ ວຓິປ຺ປຖໍ ປໂຍເຊຖ, ກຖໍ ຊີວິສ຺ສຖ, ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ວາ ຠຣິສ຺ສຖາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປນ ອຸປວທນ຺ໂຕ ອຸປວາທີ ນາມ ໂຫຕິ. ອຫໍ ປນ ອຸຠຍມ຺ປິ ຕໍ ນ ກໂຣມິ. ເຕນາຫໍ ຕຕ຺ຖ ອໂນວາທີ ອນຸປວາທີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຆາສຈ຺ຉາທນປຣໂມ ວິຫຣາມີຕິ ຆາສມຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ອຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຣມໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣາມິ, ຕໂຕ ປຣໍ ນຕ຺ຖິ, ນ ຈ ປຕ຺ເຖມີຕິ ທີເປຕິ.

໓໒. ຄິທ຺ຘິໂລໂຠ ປຫາຕພ຺ໂພຕິ ເຄຘຠູໂຕ ໂລໂຠ ປຫາຕພ຺ໂພ. ອນິນ຺ທາໂຣສນ຺ຕິ ອນິນ຺ທາຠູຕໍ ອຆຏ຺ຏນໍ. ນິນ຺ທາໂຣໂສຕິ ນິນ຺ທາຆຏ຺ຏນາ. ໂວຫາຣສມຸຈ຺ເຉທາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂວຫາໂຣຕິ ພ຺ຍວຫາຣໂວຫາໂຣປິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິປິ ວຈນມ຺ປິ ເຈຕນາປິ. ຕຕ຺ຖ –

‘‘ໂຍ ຫິ ໂກຈິ ມນຸສ຺ເສສຸ, ໂວຫາຣໍ ອຸປຊີວຕິ;

ເອວໍ ວາເສຏ຺ຐ ຊານາຫິ, ວາຓິໂຊ ໂສ ນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ໒.໔໕໗) –

ອຍໍ ພ຺ຍວຫາຣໂວຫາໂຣ ນາມ. ‘‘ສງ຺ຂາ ສມຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂວຫາໂຣ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໑໓-໑໓໑໕) ອຍໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂວຫາໂຣ ນາມ. ‘‘ຕຖາ ຕຖາ ໂວຫຣຕິ ອປຣາມສ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໓໒) ອຍໍ ວຈນໂວຫາໂຣ ນາມ. ‘‘ອຏ຺ຐ ອຣິຍໂວຫາຣາ ອຏ຺ຐ ອນຣິຍໂວຫຣາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໖໗) ອຍໍ ເຈຕນາໂວຫາໂຣ ນາມ, ອຍມິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ຍສ຺ມາ ວາ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄິຫີຕິ ເຈຕນາ ນຕ຺ຖິ, ສມໂຓຕິ ເຈຕນາ ໂຫຕິ. ຄິຫີຕິ ວຈນໍ ນຕ຺ຖິ, ສມໂຓຕິ ວຈນໍ ໂຫຕິ. ຄິຫີຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ, ສມໂຓຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຄິຫີຕິ ພ຺ຍວຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ສມໂຓຕິ ວາ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ວາ ພ຺ຍວຫາໂຣ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພເປເຕ ລພ຺ຠນ຺ຕິ.

໓໓. ເຍສໍ ໂຂ ອຫໍ ສໍໂຍຊນານໍ ເຫຕຸ ປາຓາຕິປາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຓາຕິປາໂຕວ ສໍໂຍຊນໍ. ປາຓາຕິປາຕສ຺ເສວ ຫິ ເຫຕຸ ປາຓາຕິປາຕປຈ຺ຈຍາ ປາຓາຕິປາຕີ ນາມ ໂຫຕິ. ປາຓາຕິປາຕານໍ ປນ ພຫຸຕາຍ ‘‘ເຍສໍ ໂຂ ອຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສາຫໍ ສໍໂຍຊນານນ຺ຕິ ເຕສໍ ອຫໍ ປາຓາຕິປາຕພນ຺ຘນານໍ. ປຫານາຍ ສມຸຈ຺ເຉທາຍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ອິມິນາ ອປາຓາຕິປາຕສງ຺ຂາເຕນ ກາຍິກສີລສໍວເຣນ ປຫານຕ຺ຖາຍ ສມຸຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍ ປຏິປນ຺ໂນ. ອຕ຺ຕາປິ ມໍ ອຸປວເທຍ຺ຍາຕິ ກຸນ຺ຖກິປິລ຺ລິກມ຺ປິ ນາມ ຊີວິຕາ ອໂວໂຣປນກສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕມຕ຺ຕໂຕປິ ໂອຣມິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕາປິ ມໍ ອຸປວເທຍ຺ຍ. ອນຸວິຈ຺ຈາປິ ມໍ ວິຎ຺ຎູ ຄຣເຫຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ເອວຣູເປ ນາມ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕມຕ຺ຕໂຕປິ ໂອຣມິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ກິໍ ເອຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາຕິ ເອວໍ ອນຸວິຈ຺ຈ ຕຸລຍິຕ຺ວາ ປຣິໂຍຄາເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎປິ ວິຎ຺ຎູ ປຓ຺ຑິຕາ ຄຣເຫຍ຺ຍຸໍ. ເອຕເທວ ໂຂ ປນ ສໍໂຍຊນເມຕໍ ນີວຣຓນ຺ຕິ ທສສຸ ສໍໂຍຊເນສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຈ ນີວຣເຓສຸ ອປຣິຍາປນ຺ນມ຺ປິ ‘‘ອຏ຺ຐ ນີວຣຓາ’’ຕິ ເທສນາວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຏ຺ຏພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ຫິ ຫິຕປຏິຈ຺ຉາທນຏ຺ເຐນ ຈ ສໍໂຍຊນນ຺ຕິປິ ນີວຣຓນ຺ຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາສວາຕິ ປາຓາຕິປາຕກາຣຓາ ເອໂກ ອວິຊ຺ຊາສໂວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ວິຆາຕປຣິຬາຫາຕິ ວິຆາຕາ ຈ ປຣິຬາຫາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ວິຆາຕຄ຺ຄຫເຓນ ກິເລສທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ວິປາກທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ຄຫິຕໍ, ປຣິຬາຫຄ຺ຄຫເຓນປິ ກິເລສປຣິຬາໂຫ ຈ ວິປາກປຣິຬາໂຫ ຈ ຄຫິໂຕ. ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓໔-໔໐. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ເຕສາຫໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາຍາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປເທ ອິມິນາ ທິນ຺ນາທານສງ຺ຂາເຕນ ກາຍິກສີລສໍວເຣນ, ສຈ຺ຈວາຈາສງ຺ຂາເຕນ ວາຈສິກສີລສໍວເຣນ, ອປິສຸຓາວາຈາສງ຺ຂາເຕນ ວາຈສິກສີລສໍວເຣນ, ອຄິທ຺ຘິໂລຠສງ຺ຂາເຕນ ມານສິກສີລສໍວເຣນ, ອນິນ຺ທາໂຣສສງ຺ຂາເຕນ ກາຍິກວາຈສິກສີລສໍວເຣນ, ອໂກຘຸປາຍາສສງ຺ຂາເຕນ ມານສິກສີລສໍວເຣນ, ອນຕິມານສງ຺ຂາເຕນ ມານສິກສີລສໍວເຣນ ປຫານຕ຺ຖາຍ ສມຸຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ເອວໍ ສພ຺ພວາເຣສຸ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ອຕ຺ຕາປິ ມໍ ອຸປວເທຍ຺ຍ ອນຸວິຈ຺ຈາປິ ມໍ ວິຎ຺ຎູ ຄຣເຫຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອິເມສຸ ປນ ປເທສຸ ຕິຓສລາກມ຺ປິ ນາມ ອຸປາທາຍ ອທິນ຺ນໍ ອຄ຺ຄຫຓສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອທິນ຺ນາທານມຕ຺ຕໂຕປິ ວິຣມິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕາປິ ມໍ ອຸປວເທຍ຺ຍ. ເອວຣູເປ ນາມ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອທິນ຺ນາທານມຕ຺ຕໂຕປິ ໂອຣມິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ກິໍ ອິມສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາຕິ ເອວໍ ອນຸວິຈ຺ຈາປິ ມໍ ວິຎ຺ຎູ ຄຣເຫຍ຺ຍຸໍ? ຫສາເປກ຺ຂຕາຍປິ ນາມ ທວກມ຺ຍຕາຍ ວາ ມຸສາວາທໍ ອກຣຓສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ. ສພ຺ພາກາເຣນ ປິສຸຓໍ ອກຣຓສາສເນ ນາມ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ. ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ຄິທ຺ຘິໂລຠໍ ອກຣຓສາສເນ ນາມ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາປິ. ກກເຈນ ອງ຺ເຄສຸ ໂອກ຺ກນ຺ຕິຍມາເນສຸປິ ນາມ ປເຣສໍ ນິນ຺ທາໂຣສໍ ອກຣຓສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ. ຉິນ຺ນຂາຓຸກຓ຺ຏກາທີສຸປິ ນາມ ໂກຘຸປາຍາສໍ ອກຣຓສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ. ອຘິມານມຕ຺ຕມ຺ປິ ນາມ ມານໍ ອກຣຓສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຕິມານມຕ຺ຕມ຺ປິ ປຊຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕາປິ ມໍ ອຸປວເທຍ຺ຍ. ເອວຣູເປ ນາມ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຕິມານມຕ຺ຕມ຺ປິ ປຊຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ກິໍ ອິມສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາຕິ ເອວໍ ອນຸວິຈ຺ຈາປິ ມໍ ວິຎ຺ຎູ ຄຣເຫຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພວາເຣສຸ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ອາສວາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປນ ປເທ ອທິນ຺ນາທານກາຣຓາ ກາມາສໂວ ທິຏ຺ຐາສໂວ ອວິຊ຺ຊາສໂວຕິ ຕໂຍ ອາສວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຖາ ມຸສາວາທກາຣຓາ ປິສຸຓາວາຈາກາຣຓາ ຈ, ຄິທ຺ຘິໂລຠກາຣຓາ ທິຏ຺ຐາສໂວ ອວິຊ຺ຊາສໂວ ຈ, ນິນ຺ທາໂຣສກາຣຓາ ອວິຊ຺ຊາສໂວວ, ຕຖາ ໂກຘຸປາຍາສກາຣຓາ, ອຕິມານກາຣຓາ ຠວາສໂວ ອວິຊ຺ຊາສໂວ ຈາຕິ ທ຺ເວວ ອາສວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ອາສວຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິເມສຸ ປນ ອຏ຺ຐສຸປິ ວາເຣສຸ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ ປຸນ ອຍໍ ສງ຺ເຂປວິນິຈ຺ຉໂຍ – ປຸຣິເມສຸ ຕາວ ຈຕູສຸ ວິຣມິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ປຈ຺ຉິເມສຸ ປຊຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີຕິ. ປາຓາຕິປາຕນິນ຺ທາໂຣສໂກຘຸປາຍາເສສຸ ຈ ເອໂກ ອວິຊ຺ຊາສໂວວ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທານມຸສາວາທປິສຸຓາວາຈາສຸ ກາມາສໂວ ທິຏ຺ຐາສໂວ ອວິຊ຺ຊາສໂວ, ຄິທ຺ຘິໂລເຠ ທິຏ຺ຐາສໂວ ອວິຊ຺ຊາສໂວ, ອຕິມາເນ ຠວາສໂວ ອວິຊ຺ຊາສໂວ, ອປາຓາຕິປາຕໍ ທິນ຺ນາທານໍ ກາຍິກໍ ສີລໍ, ອມຸສາ ອປິສຸຓໍ ວາຈສິກສີລໍ, ຐເປຕ຺ວາ ອນິນ຺ທາໂຣສໍ ເສສານິ ຕີຓິ ມານສິກສີລານິ. ຍສ຺ມາ ປນ ກາເຍນປິ ຆຏ຺ເຏຕິ ໂຣເສຕິ ວາຈາຍປິ, ຕສ຺ມາ ອນິນ຺ທາໂຣໂສ ທ຺ເວ ຐານານິ ຍາຕິ, ກາຍິກສີລມ຺ປິ ໂຫຕິ ວາຈສິກສີລມ຺ປິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ກິໍ ກຖິຕໍ? ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີເລ ຐິຕສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສງ຺ຂາປຫານວເສນ ຄິຫິໂວຫາຣສມຸຈ຺ເຉໂທ ກຖິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກາມາທີນວກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໒. ວິຕ຺ຖາຣເທສນາຍໍ ຕເມນໍ ທກ຺ໂຂຕິ ປທສ຺ສ ອຸປສຸມ຺ເຠຍ຺ຍາຕິ ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕເມນໍ ກຸກ຺ກຸຣໍ ອຸປສຸມ຺ເຠຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ສມີເປ ຂິເປຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐິກງ຺ກລນ຺ຕິ ອຸຣຏ຺ຐິໍ ວາ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍ ວາ ສີສຏ຺ຐິໍ ວາ. ຕຎ຺ຫິ ນິມ຺ມໍສຕ຺ຕາ ກງ຺ກລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສຸນິກ຺ກນ຺ຕໍ ນິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາ ສຸນິກ຺ກນ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ນິກ຺ກນ຺ຕໍ ນິລ຺ລິຂິຕໍ, ຍເທຕ຺ຖ ອລ຺ລີນມໍສໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ນິລ຺ລິຂິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິມຕ຺ຕເມວ ກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນິມ຺ມໍສ’’ນ຺ຕິ. ໂລຫິຕໍ ປນ ມກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂລຫິຕມກ຺ຂິຕ’’ນ຺ຕິ.

ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິເກຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ພຫຸທຸກ຺ຂາ, ອຸປາຍາສສໍກິເລເສຫິ ພຫຸປາຍາສາ. ຍາຍໍ ອຸເປກ຺ຂາ ນານຕ຺ຕາ ນານຕ຺ຕສິຕາຕິ ຍາ ອຍໍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓາຣມ຺ມຓວເສນ ນານາສຠາວາ, ຕາເນວ ຈ ອາຣມ຺ມຓານິ ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ‘‘ນານຕ຺ຕສິຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓູເປກ຺ຂາ, ຕໍ ອຠິນິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ເອກຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຕສິຕາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຸເປກ຺ຂາ, ສາ ຫິ ທິວສມ຺ປິ ເອກສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ເອກສຠາວາ, ຕເທວ ເອກໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຕສິຕາ ນາມ. ຍຕ຺ຖ ສພ຺ພໂສ ໂລກາມິສູປາທານາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຸເປກ຺ຂາຍໍ ຍໍ ອຸເປກ຺ຂໍ ອາຄມ຺ມ ຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອປຣິເສສາ ໂລກາມິສສງ຺ຂາຕາ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓາມິສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈກາມຄຸຓາມິສາຕິ ຈ ກາມຄຸຓາຣມ຺ມຓຉນ຺ທຣາຄາ, ຄຫຓຏ຺ເຐນ ເຕເຍວ ຈ ອຸປາທານາຕິປິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕເມວູເປກ຺ຂໍ ຠາເວຕີຕິ ຕໍ ໂລກາມິສູປາທານານໍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຸເປກ຺ຂເມວ ວຑ຺ເຒຕິ.

໔໓. ອຸຑ຺ຑີເຍຍ຺ຍາຕິ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອນຸປຕິຕ຺ວາຕິ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ວິຕຈ຺ເຉຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ຑໍສນ຺ຕາ ຕຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ. ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ມໍສເປສິໍ ນເຂຫິ ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປາເຕຍ຺ຍຸໍ.

໔໗. ຍານໍ ວາ ໂປຣິເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ປຸຣິສານຸຈ຺ຉວິກໍ ຍານໍ. ປວຣມຓິກຸຓ຺ຑລນ຺ຕິ ນານປ຺ປກາຣໍ ອຸຕ຺ຕມມຓິຎ຺ຈ ກຸຓ຺ຑລຎ຺ຈ. ສານິ ຫຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ຑການິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ.

໔໘. ສມ຺ປນ຺ນຜລນ຺ຕິ ມຘຸຣຜລໍ. ອຸປປນ຺ນຜລນ຺ຕິ ຜລູປປນ຺ນໍ ພຫຸຜລໍ.

໔໙. ອນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ ປຠສ຺ສຣໍ ນິຣຸປກ຺ກິເລສໍ.

໕໐. ອາຣກາ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ປຖວິໂຕ ນຠໍ ວິຍ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ໂອຣິມຕີຣໂຕ ປຣຕີຣໍ ວິຍ ຈ ສຸວິທູຣວິທູເຣ ອຫໍ. ອນາຊານີເຍຕິ ຄິຫິໂວຫາຣສມຸຈ຺ເຉທນສ຺ສ ກາຣຓໍ ອຊານນເກ. ອາຊານີຍໂຠຊນນ຺ຕິ ກາຣຓໍ ຊານນ຺ເຕຫິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ໂຠຊນໍ. ອນາຊານີຍໂຠຊນນ຺ຕິ ກາຣຓໍ ອຊານນ຺ເຕຫິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ໂຠຊນໍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ໂປຕລິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຊີວກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຊີວກສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຊີວກສ຺ສ ໂກມາຣຠຈ຺ຈສ຺ສ ອມ຺ພວເນຕິ ເອຕ຺ຖ ຊີວຕີຕິ ຊີວໂກ. ກຸມາເຣນ ຠໂຕຕິ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ. ຍຖາຫ ‘‘ກິໍ ເອຕໍ ຠເຓ ກາເກຫິ ສມ຺ປຣິກິຓ຺ຓນ຺ຕິ? ທາຣໂກ ເທວາຕິ. ຊີວຕິ ຠເຓຕິ? ຊີວຕິ ເທວາຕິ. ເຕນ ຫິ ຠເຓ ຕໍ ທາຣກໍ ອມ຺ຫາກໍ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ເນຕ຺ວາ ຘາຕີນໍ ເທຖ ໂປເສຕຸນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຊີວຕີຕິ ຊີວໂກຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ, ກຸມາເຣນ ໂປສາປິໂຕຕິ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈຕິ ນາມໍ ອກໍສູ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໒໘). ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາເຣນ ປນ ຊີວກວຕ຺ຖຸ ຂນ຺ຘເກ ອາຄຕເມວ. ວິນິຈ຺ຉຍກຖາປິສ຺ສ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຍໍ ປນ ຊີວໂກ ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ ຠຄວໂຕ ໂທສາຠິສນ຺ນໍ ກາຍໍ ວິເຣເຈຕ຺ວາ ສີເວຍ຺ຍກໍ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ທຕ຺ວາ ວຕ຺ຖານຸໂມທນປຣິໂຍສາເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍາ ທິວສສ຺ສ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ອິທຎ຺ຈ ເວຬຸວນໍ ອຕິທູເຣ, ມຍ຺ຫໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ອມ຺ພວນໍ ອາສນ຺ນຕຣໍ, ຍໍນູນາຫເມຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ວິຫາຣໍ ກາເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ອມ຺ພວເນ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານເລຓກຸຏິມຓ຺ຑປາທີນິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອມ຺ພວນໍ ອຏ຺ຐາຣສຫຕ຺ຖຸພ຺ເພເຘນ ຕມ຺ພປຏ຺ຏວຓ຺ເຓນ ປາກາເຣນ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ຈີວຣຠຕ຺ເຕນ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ປາເຕຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ນິຍ຺ຍາເຕສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຊີວກສ຺ສ ໂກມາຣຠຈ຺ຈສ຺ສ ອມ຺ພວເນ’’ຕິ.

ອາຣຠນ຺ຕີຕິ ຆາເຕນ຺ຕິ. ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕນ຺ຕິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ກຕໍ. ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຕໍ. ອຖ ວາ ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ, ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ກມ຺ມເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ມໍສໍ ‘‘ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ໂຍ ເອວຣູປໍ ມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ໂສປິ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ທາຍາໂທ ໂຫຕິ, ວຘກສ຺ສ ວິຍ ຕສ຺ສາປິ ປາຓຆາຕກມ຺ມໍ ໂຫຕີຕິ ເຕສໍ ລທ຺ຘິ. ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕີຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕກາຣຓສ຺ສ ອນຸກາຣຓໍ ກເຖນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກາຣຓໍ ນາມ ຕິໂກຏິປຣິສຸທ຺ຘມຈ຺ຉມໍສປຣິໂຠໂຄ, ອນຸກາຣຓໍ ນາມ ມຫາຊນສ຺ສ ຕຖາ ພ຺ຍາກຣຓໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕໍ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ເນວ ຕໍ ກາຣຓໍ ໂຫຕິ, ນ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ຕຖາ ພ຺ຍາກຣຓໍ ອນຸກາຣຓໍ. ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທຕິ ປເຣຫິ ວຸຕ຺ຕກາຣເຓນ ສກາຣໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາໂທ ວາ ອນຸວາໂທ ວາ ວິຎ຺ຎູຫິ ຄຣຫິຕພ຺ພກາຣຓໍ ໂກຈິ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກປິ ກິໍ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ກິໍ ສພ຺ພາກາເຣນປິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາເທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ.

໕໒. ຐາເນຫີຕິ ກາຣເຓຫິ. ທິຏ຺ຐາທີສຸ ທິຏ຺ຐໍ ນາມ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ມິຄມຈ຺ເຉ ວຘິຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫມານໍ ທິຏ຺ຐໍ. ສຸຕໍ ນາມ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ມິຄມຈ຺ເຉ ວຘິຕ຺ວາ ຄຫິຕນ຺ຕິ ສຸຕໍ. ປຣິສງ຺ກິຕໍ ນາມ ທິຏ຺ຐປຣິສງ຺ກິຕໍ ສຸຕປຣິສງ຺ກິຕໍ ຕທຸຠຍວິມຸຕ຺ຕປຣິສງ຺ກິຕນ຺ຕິ ຕິວິຘໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກວິນິຈ຺ຉໂຍ – ອິຘ ຠິກ຺ຂູ ປສ຺ສນ຺ຕິ ມນຸສ຺ເສ ຊາລວາຄຸຣາທິຫຕ຺ເຖ ຄາມໂຕ ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ອຣຎ຺ເຎ ວາ ວິຈຣນ຺ເຕ. ທຸຕິຍທິວເສ ຈ ເນສໍ ຕໍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐານໍ ສມຈ຺ຉມໍສໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຠິຫຣນ຺ຕິ. ເຕ ເຕນ ທິຏ຺ເຐນ ປຣິສງ຺ກນ຺ຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ນຸ ໂຂ ອຕ຺ຖາຍ ກຕ’’ນ຺ຕິ, ອິທໍ ທິຏ຺ຐປຣິສງ຺ກິຕໍ ນາມ, ເອຕໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ເອວໍ ອປຣິສງ຺ກິຕໍ, ຕໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ນ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນຍິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ກຕໍ, ອມ຺ເຫຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວາ ຣາຊຍຸຕ຺ຕາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ວາ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ກປ຺ປຕິ.