໑໐. ມາຣຕຊ຺ຊນີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໐໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມາຣຕຊ຺ຊນີຍສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂກຏ຺ຐມນຸປວິຏ຺ໂຐຕິ ກຸຈ຺ຉິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອນ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕ ອນຸປວິຏ຺ໂຐ, ປກ຺ກາສຍຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ໂນ. ຄຣຸຄໂຣ ວິຍາຕິ ຄຣຸກຄຣຸໂກ ວິຍ ຖທ຺ໂຘ ປາສາຓປຸຎ຺ຊສທິໂສ. ມາສາຈິຕໍ ມຎ຺ເຎຕິ ມາສຠຕ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ກຸຈ຺ຉິ ວິຍ ມາສປູຣິຕປສິພ຺ພໂກ ວິຍ ຕິນ຺ຕມາໂສ ວິຍ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາຕິ ສເຈ ອາຫາຣໂທເສນ ເອສ ຄຣຸຠາໂວ, ອພ຺ໂຠກາເສ ຈງ຺ກມິຕຸໍ ນ ສປ຺ປາຍນ຺ຕິ ຈງ຺ກມາ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປກຕິປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ໂຍນິໂສ ມນສາກາສີຕິ, ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊມາໂນ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ອຸປາເຍນ ມນສິ ອກາສິ. ສເຈ ປນ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ສີລໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ‘‘ຍໍ ຫິຍ຺ໂຍ ວາ ປເຣ ວາ ປຣສຸເວ ວາ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ອວິປກ຺ກມຕ຺ຖິ, ອຎ຺ໂຎ ວາ ໂກຈິ ວິສຠາຄໂທໂສ, ສພ຺ພໍ ຊີຣຕຸ ຜາສຸກໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ຫຕ຺ເຖນ ກຸຈ຺ຉິໍ ປຣາມສິສ຺ສ, ມາໂຣ ປາປິມາ ວິລີຍິຕ຺ວາ ອຄມິສ຺ສ. ເຖໂຣ ປນ ຕຖາ ອກຕ຺ວາ ໂຍນິໂສ ມນສິ ອກາສິ. ມາ ຕຖາຄຕໍ ວິເຫເສສີຕິ ຍຖາ ຫິ ປຸຕ຺ເຕສຸ ວິເຫສິເຕສຸ ມາຕາປິຕໂຣ ວິເຫສິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິກອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ວິເຫສິເຕສຸ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ວິເຫສິຕາວ, ຊນປເທ ວິເຫສິເຕ ຣາຊາ ວິເຫສິໂຕວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄຕສາວເກ ວິເຫສິເຕ ຕຖາຄໂຕ ວິເຫສິໂຕວ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ມາ ຕຖາຄຕໍ ວິເຫເສສີ’’ຕິ.

ປຈ຺ຈຄ຺ຄເຬ ອຏ຺ຐາສີຕິ ປຕິອຄ຺ຄເຬວ ອຏ຺ຐາສິ. ອຄ຺ຄຬໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກວາຏໍ, ມຸເຂນ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິປຓ຺ຓສາລາຍ ກວາຏໍ ນິສ຺ສາຍ ອຏ຺ຐາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໐໗. ຠູຕປຸພ຺ພາຫໍ ປາປິມາຕິ ກສ຺ມາ ອິທໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ? ເຖໂຣ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາກາສຏ຺ຐກເທວຕານໍ ຕາວ ມນຸສ຺ສຄນ຺ໂຘ ໂຍຊນສເຕ ຐິຕານໍ ອາພາຘໍ ກໂຣຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘ໂຍຊນສຕໍ ໂຂ ຣາຊຎ຺ຎ ມນຸສ຺ສຄນ຺ໂຘ ເທເວ ອຸພ຺ພາຘຕີ’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໔໑໕). ອຍໍ ປນ ມາໂຣ ນາຄຣິໂກ ປຣິໂຈກ຺ໂຂ ມເຫສກ຺ໂຂ ອານຸຠາວສມ຺ປນ຺ໂນ ເທວຣາຊາ ສມາໂນ ມມ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອນ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕ ປກ຺ກາສໂຍກາເສ ນິສິນ຺ໂນ ອຕິວິຍ ປທຸຏ຺ໂຐ ຠວິສ຺ສຕິ. ເອວຣູປໍ ນາມ ເຊຄຸຈ຺ຉໍ ປຏິກູລໍ ໂອກາສໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ກິມຎ຺ຎໍ ອກຣຓີຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ກິໍ ອຎ຺ຎໍ ລຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕ຺ວໍ ມມ ຎາຕິໂກຕິ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ມຸທຸຠາວໍ ອນາປຊ຺ຊມາໂນ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຫນ຺ທສ຺ສ ຎາຕິໂກຏິໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມຸທຸເກເນວ ນໍ ອຸປາເຍນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອິມໍ ເທສນມາຣຠິ.

ໂສ ເມ ຕ຺ວໍ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ໂຫສີຕິ ໂສ ຕ຺ວໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ມຍ຺ຫໍ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ໂຫສິ. ອິທໍ ປເວຓິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເທວໂລກສ຺ມິໍ ປນ ມາຣສ຺ສ ປິຕຸ ວໍໂສ ປິຕາມຫສ຺ສ ວໍໂສ ຣຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ປຸຎ຺ຎວເສນ ເທວໂລເກ ເທວຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຈວຕິ. ອຎ຺ໂຎ ເອໂກ ອຕ຺ຕນາ ກເຕນ ກມ຺ເມນ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຘິປຕິ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ອິຕິ ອຍໍ ມາໂຣປິ ຕທາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ປຸນ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ຕສ຺ມິໍ ອຘິປຕິຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວິຘຸໂຣຕິ ວິຄຕຘຸໂຣ, ອຎ຺ເຎຫິ ສທ຺ຘິໍ ອສທິໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປກສິເຣນາຕິ ອປ຺ປທຸກ຺ເຂນ. ປສຸປາລກາຕິ ອເຊຬກປາລກາ. ປຖາວິໂນຕິ ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນາ. ກາເຍ ອຸປຈິນິຕ຺ວາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຈິຕກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສູຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ສຣີຣໍ ປຣິຍາທານໍ ຄມິສ຺ສຕີຕິ ຈິຕກສ຺ສ ປມາຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ຈິຕໂກ ປທີປສິຂາ ວິຍ ປຊ຺ຊລິ, ເຖຣສ຺ສ ອຸທກເລຓໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ. ຈີວຣານິ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາຕິ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ວິຄຕຘູເມ ກິໍສຸກວຓ຺ເຓ ອງ຺ຄາເຣ ມທ຺ທມາໂນ ຈີວຣານິ ວິຘຸນິຕ຺ວາ. ສຣີເຣ ປນສ຺ສ ອຸສຸມມຕ຺ຕມ຺ປິ ນາໂຫສິ, ຈີວເຣສຸ ອໍສຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຊ຺ຌາຍິ, ສມາປຕ຺ຕິຜລໍ ນາເມຕໍ.

໕໐໘. ອກ຺ໂກສຖາຕິ ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອກ຺ໂກສຖ. ປຣິຠາສຖາຕິ ວາຈາຍ ປຣິຠາສຖ. ໂຣເສຖາຕິ ຆຏ຺ເຏຖ. ວິເຫເສຖາຕິ ທຸກ຺ຂາເປຖ. ສພ຺ພເມຕໍ ວາຈາຍ ຆຏ຺ຏນສ຺ເສວ ອຘິວຈນໍ. ຍຖາ ຕໍ ທູສີ ມາໂຣຕິ ຍຖາ ເອເຕສໍ ທູສີ ມາໂຣ. ລເຠຖ ໂອຕາຣນ຺ຕິ ລເຠຖ ຉິທ຺ທໍ, ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຈ຺ຈຍໍ ລເຠຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຸຓ຺ຑກາຕິອາທີສຸ ມຸຓ຺ເຑ ມຸຓ຺ຑາຕິ ສມເຓ ຈ ສມຓາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ, ອິເມ ປນ ຫີເຬນ຺ຕາ ມຸຓ຺ຑກາ ສມຓກາຕິ ອາຫໍສຸ. ອິພ຺ຠາຕິ ຄຫປຕິກາ. ກິຓ຺ຫາຕິ ກຓ຺ຫາ, ກາຬກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພນ຺ຘຸປາທາປຈ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ພນ຺ຘູຕິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕຎ຺ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປິຕາມໂຫຕິ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ປາທານໍ ອປຈ຺ຈາ ປາທາປຈ຺ຈາ, ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປິຏ຺ຐິປາທໂຕ ຊາຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕສໍ ກິຣ ອຍໍ ລທ຺ຘິ – ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ມຸຂໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ຂຕ຺ຕິຍາ ອຸຣໂຕ, ເວສ຺ສາ ນາຠິໂຕ, ສຸທ຺ທາ ຊາຓຸໂຕ, ສມຓາ ປິຏ຺ຐິປາທໂຕ’’ຕິ.

ຌາຍິໂນສ຺ມາ ຌາຍິໂນສ຺ມາຕິ ຌາຍິໂນ ມຍໍ ຌາຍິໂນ ມຍນ຺ຕິ. ມຘຸຣກຊາຕາຕິ ອາລສິຍຊາຕາ. ຌາຍນ຺ຕີຕິ ຈິນ຺ຕຍນ຺ຕິ. ປຊ຺ຌາຍນ຺ຕີຕິອາທີນິ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ວຑ຺ຒິຕານິ. ມູສິກໍ ມຄ຺ຄຍມາໂນຕິ ສາຍໍ ໂຄຈຣຕ຺ຖາຍ ສຸສິຣຣຸກ຺ຂໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂສາຂາຍ ມູສິກໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ. ໂສ ກິຣ ອຸປສນ຺ຕູປສນ຺ໂຕ ວິຍ ນິຈ຺ຈໂລວ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສມ຺ປຕ຺ຕກາເລ ມູສິກໍ ສຫສາ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂກຕ຺ຖູຕິ ສິງ຺ຄາໂລ, ໂສໂຓຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ສນ຺ຘິສມລສງ຺ກຏິເຣຕິ ສນ຺ຘິມ຺ຫິ ຈ ສມເລ ຈ ສງ຺ກຏິເຣ ຈ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຘິ ນາມ ຆຣສນ຺ຘິ. ສມໂລ ນາມ ຄູຖນິທ຺ຘມນປນາຬິ. ສງ຺ກຏິຣໍ ນາມ ສງ຺ກາຣຏ຺ຐານໍ. ວຫຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ກນ຺ຕາຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຉິນ຺ນວໂຫ. ສນ຺ຘິສມລສງ຺ກຏິເຣຕິ ສນ຺ຘິມ຺ຫິ ວາ ສມເລ ວາ ສງ຺ກຏິເຣ ວາ. ໂສປິ ຫິ ພທ຺ຘຄຕ຺ໂຕ ວິຍ ນິຈ຺ຈໂລ ຌາຍຕິ.

ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສເຈ ມາໂຣ ມນຸສ຺ສານໍ ສຣີເຣ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ເອວໍ ກເຣຍ຺ຍ, ມນຸສ຺ສານໍ ອກຸສລໍ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ມາຣສ຺ເສວ ຠເວຍ຺ຍ. ສຣີເຣ ປນ ອນຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິສຠາຄວຕ຺ຖຸໍ ວິປ຺ປຏິສາຣາຣມ຺ມຓໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕທາ ກິຣ ໂສ ຠິກ຺ຂູ ຂິປ຺ປໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຈ຺ເຉ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ເຕ ວິຍ, ຊາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຈ຺ເຉ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ວິຍ, ເລປຍຏ຺ຐິໍ ໂອຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສກຸເຓ ພນ຺ຘນ຺ເຕ ວິຍ, ສຸນເຂຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຣຎ຺ເຎ ມິຄວໍ ຈຣນ຺ເຕ ວິຍ, ມາຕຸຄາເມ ຄເຫຕ຺ວາ ອາປານຠູມິຍໍ ນິສິນ຺ເນ ວິຍ, ນຈ຺ຈນ຺ເຕ ວິຍ, ຄາຍນ຺ເຕ ວິຍ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐາເນສຸ ວິສຠາຄມນຸສ຺ເສ ນິສິນ຺ເນ ວິຍ, ຐິເຕ ວິຍ ຈ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ມນຸສ຺ສາ ອຣຎ຺ຎຄຕາປິ ວນຄຕາປິ ວິຫາຣຄຕາປິ ວິປ຺ປຏິສາຣາຣມ຺ມຓໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ກເຖນ຺ຕິ – ‘‘ສມຓາ ເອວຣູປໍ ອສ຺ສມຓກໍ ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອເຕສໍ ທິນ຺ເນ ກຸໂຕ ກຸສລໍ, ມາ ເອເຕສໍ ກິຎ຺ຈິ ອທຕ຺ຖາ’’ຕິ. ເອວໍ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ສີລວນ຺ເຕ ອກ຺ໂກສນ຺ຕາ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວິຕ຺ວາ ອປາຍປູຣກາ ອເຫສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ.

໕໐໙. ອນ຺ວາວິຏ຺ຐາຕິ ອາວຏ຺ຏິຕາ. ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິໍສູຕິ ນ ເກວລໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິໍສຸ. ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານປທຏ຺ຐານໍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ.

໕໑໐. ອາຄຕິໍ ວາ ຄຕິໍ ວາຕິ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອາຄມນຏ຺ຐານໍ ວາ, ຈຸຕິວເສນ ຄມນຏ຺ຐານໍ ວາ ນ ຊານາມິ. ສິຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂສມນສ຺ສວເສນ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຠເວຍ຺ຍ. ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອິຘາປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຫິ ປຸພ຺ເພ ວິປ຺ປຏິສາຣກຣໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ທສ຺ເສຕິ, ເອວມິຘາປິ ປສາທກຣໍ. ໂສ ກິຣ ຕທາ ມນຸສ຺ສານໍ ທສ຺ສນຏ຺ຐາເນ ຠິກ຺ຂູ ອາກາເສ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ວິຍ, ຐິເຕ ວິຍ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ເນ ວິຍ, ອາກາເສ ສູຈິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕ ວິຍ, ໂປຕ຺ຖກໍ ວາເຈນ຺ເຕ ວິຍ, ອາກາເສ ຈີວຣໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ກາຍໍ ອຸຕຸໍ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ເຕ ວິຍ, ນວປພ຺ພຊິເຕ ອາກາເສນ ຈຣນ຺ເຕ ວິຍ, ຕຣຸຓສາມເຓເຣ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນນ຺ເຕ ວິຍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ມນຸສ຺ສາ ອຣຎ຺ຎຄຕາປິ ວນຄຕາປິ ວິຫາຣຄຕາປິ ປພ຺ພຊິຕານໍ ຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ກເຖນ຺ຕິ – ‘‘ຠິກ຺ຂູສຸ ອນ຺ຕມໂສ ສາມເຓຣາປິ ເອວໍມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາວາ, ເອເຕສໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເອເຕສໍ ເທຖ ສກ຺ກໂຣຖາ’’ຕິ. ຕໂຕ ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕາ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຖປູຣກາ ອເຫສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ.

໕໑໑. ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຸຠານຸປສ຺ສິໂນ ກາເຍ ວິຫຣຖາຕິ ຠຄວາ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ອນ຺ຕມໂສ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ –

‘‘ອສຸຠສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ເມຖຸນຘມ຺ມສມາປຕ຺ຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຕິກຸຏຕິ ປຕິວຕ຺ຕຕິ ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ, ອຸເປກ຺ຂາ ວາ ປາຏິກຸລ຺ຍຕາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ.

ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຕິກຸຏຕິ ປຕິວຕ຺ຕຕິ ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ, ອຸເປກ຺ຂາ ວາ ປາຏິກຸລ຺ຍຕາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ.

ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕິສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ໂລກຈິຕ຺ເຣສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຕິກຸຏຕິ ປຕິວຕ຺ຕຕິ ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ, ອຸເປກ຺ຂາ ວາ ປາຏິກຸລ຺ຍຕາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ.

ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຕິກຸຏຕິ ປຕິວຕ຺ຕຕິ ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ, ອຸເປກ຺ຂາ ວາ ປາຏິກຸລ຺ຍຕາ ວາ ສຓ຺ຐາຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໔໙) ເອວໍ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ –

ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຸຠານຸປສ຺ສີ ກາເຍ ວິຫຣຖ, ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎິໂນ ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕິສຎ຺ຎິໂນ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສິໂນຕິ. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ກເຖສິ. ເຕປິ ຠິກ຺ຂູ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສພ຺ພາສເວ ເຂເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ, ອິມານິປິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ຣາຄສນ຺ຕານິ ໂທສໂມຫສນ຺ຕານິ ຣາຄປຏິຆາຕານິ ໂທສໂມຫປຏິຆາຕານິ ຈາຕິ.

໕໑໒. ສກ຺ຂຣໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອນ຺ໂຕມຸຏ຺ຐິຍໍ ຕິຏ຺ຐນປມາຓໍ ປາສາຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ອຍຎ຺ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກຫິ ຠິກ຺ຂູ ອກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິການໍ ວເສນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ອຸປ຺ປາທາເປຕ຺ວາປິ, ໂອຕາຣໍ ອລຠນ຺ໂຕ ອິທານິ ສຫຕ຺ຖາ ອຸປກ຺ກມິຕຸກາໂມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ສຣີເຣ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ເອວຣູປໍ ປາສາຓໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສກ຺ຂຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ.

ສີສໍ ໂວ ຠິນ຺ທີຕິ ສີສໍ ຠິນ຺ທິ, ມຫາຈມ຺ມໍ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມໍສໍ ທ຺ເວຘາ ອໂຫສິ. ສກ຺ຂຣາ ປນສ຺ສ ສີສກຏາຫໍ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິໍ ອາຫຈ຺ເຈວ ນິວຕ຺ຕາ. ນາຄາປໂລກິຕໍ ອປໂລເກສີຕິ ປຫາຣສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຍຖາ ນາມ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ອິໂຕ ວາ ເອຕ຺ໂຕ ວາ ອປໂລເກຕຸກາໂມ ຄີວໍ ອປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສກລສຣີເຣເນວ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປໂລເກຕິ. ເອວໍ ສກລສຣີເຣເນວ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປໂລເກສິ. ຍຖາ ຫິ ມຫາຊນສ຺ສ ອຏ຺ຐີນິ ໂກຏິຍາ ໂກຏິໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕານິ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ອງ຺ກຸສລຄ຺ຄານິ, ນ ເອວໍ ພຸທ຺ຘານໍ. ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ສງ຺ຂລິການິ ວິຍ ເອກາພທ຺ຘານິ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕານິ, ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຉໂຕ ອປໂລກນກາເລ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ຄີວໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸໍ. ຍຖາ ປນ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ປຈ຺ຉາຠາຄໍ ອປໂລເກຕຸກາໂມ ສກລສຣີເຣເນວ ປຣິວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ປຣິວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ຍນ຺ເຕນ ປຣິວຕ຺ຕິຕາ ສຸວຓ຺ຓປຏິມາ ວິຍ ສກລສຣີເຣເນວ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປໂລເກສິ, ອປໂລເກຕ຺ວາ ຐິໂຕ ປນ, ‘‘ນ ວາຍໍ ທູສີ ມາໂຣ ມຕ຺ຕມຎ຺ຎາສີ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ, ອຍໍ ທູສີ ມາໂຣ ປາປໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເນວ ປມາຓໍ ອຎ຺ຎາສິ, ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕມກາສີຕິ.

ສຫາປໂລກນາຍາຕິ ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອປໂລກເນເນວ ສຫ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ. ຕມ຺ຫາ ຈ ຐານາ ຈວີຕິ ຕມ຺ຫາ ຈ ເທວຏ຺ຐານາ ຈຸໂຕ, ມຫານິຣຍໍ ອຸປປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈວມາໂນ ຫິ ນ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຐິໂຕ ຈວຕິ, ຕສ຺ມາ ວສວຕ຺ຕິເທວໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຈຸໂຕ, ‘‘ສຫາປໂລກນາຍາ’’ຕິ ຈ ວຈນໂຕ ນ ຠຄວໂຕ ອປໂລກິຕຕ຺ຕາ ຈຸໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຈຸຕິກາລທສ຺ສນມຕ຺ຕເມວ ເຫຕໍ. ອຸຬາເຣ ປນ ມຫາສາວເກ ວິຣທ຺ຘຕ຺ຕາ ກຸທາຣິຍາ ປຫຏໍ ວິຍສ຺ສ ອາຍຸ ຕຕ຺ເຖວ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໂຍ ນາມເຘຍ຺ຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕີຓິ ນາມານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຉຜສ຺ສາຍຕນິໂກຕິ ຉສຸ ຜສ຺ສາຍຕເນສຸ ປາຏິເຍກ຺ກາຍ ເວທນາຍ ປຈ຺ຈໂຍ.

ສງ຺ກຸສມາຫໂຕຕິ ອຍສູເລຫິ ສມາຫໂຕ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕເວທນິໂຍຕິ ສຍເມວ ເວທນາຊນໂກ. ສງ຺ກຸນາ ສງ຺ກຸ ຫທເຍ ສມາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອຍສູເລນ ສທ຺ຘິໍ ອຍສູລໍ ຫທຍມຊ຺ເຌ ສມາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ນິຣເຍ ອຸປປນ຺ນານໍ ຕິຄາວຸໂຕ ອຕ຺ຕຠາໂວ ໂຫຕິ, ເຖຣສ຺ສາປິ ຕາທິໂສ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ຫິ ນິຣຍປາລາ ຕາລກ຺ຂນ຺ຘປມາຓານິ ອຍສູລານິ ອາທິຕ຺ຕານິ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕານິ ສໂຊຕິຠູຕານິ ສຍເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິວຕ຺ຕມານາ, – ‘‘ອິມິນາ ເຕ ຐາເນນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປາປໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ປູວໂທຓິຍໍ ປູວໍ ໂກຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ວິຍ ຫທຍມຊ຺ຌໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ, ປຓ຺ຓາສ ຊນາ ປາທາຠິມຸຂາ ປຓ຺ຓາສ ຊນາ ສີສາຠິມຸຂາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ປຎ຺ຈຫິ ວສ຺ສສເຕຫິ ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ ປຕ຺ວາ ປຸນ ນິວຕ຺ຕມານາ ປຎ຺ຈຫິ ວສ຺ສສເຕຫິ ຫທຍມຊ຺ຌໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວຸຏ຺ຐານິມນ຺ຕິ ວິປາກວຸຏ຺ຐານເວທນໍ. ສາ ກິຣ ມຫານິຣເຍ ເວທນາໂຕ ທຸກ຺ຂຕຣາ ໂຫຕິ, ຍຖາ ຫິ ສິເນຫປານສຕ຺ຕາຫໂຕ ປຣິຫາຣສຕ຺ຕາຫໍ ທຸກ຺ຂຕຣໍ, ເອວໍ ມຫານິຣຍທຸກ຺ຂໂຕ ອຸສ຺ສເທ ວິປາກວຸຏ຺ຐານເວທນາ ທຸກ຺ຂຕຣາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ມຈ຺ຉສ຺ສາຕິ ປຸຣິສສີສຎ຺ຫິ ວຏ຺ຏໍ ໂຫຕິ, ສູເລນ ປຫຣນ຺ຕສ຺ສ ປຫາໂຣ ຐານໍ ນ ລຠຕິ ປຣິຄລຕິ, ມຈ຺ຉສີສໍ ອາຍຕໍ ປຸຖຸລໍ, ປຫາໂຣ ຐານໍ ລຠຕິ, ອວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກມ຺ມກາຣຓາ ສຸກຣາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວຣູປໍ ສີສໍ ໂຫຕິ.

໕໑໓. ວິຘຸຣໍ ສາວກມາສຊ຺ຊາຕິ ວິຘຸຣໍ ສາວກໍ ຆຏ຺ຏຍິຕ຺ວາ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕເວທນາຕິ ສຍເມວ ປາຏິເຍກ຺ກເວທນາຊນກາ. ອີທິໂສ ນິຣໂຍ ອາສີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິຣໂຍ ເທວທູຕສຸຕ຺ເຕນ ທີເປຕພ຺ໂພ. ກຓ຺ຫ-ທຸກ຺ຂໍ ນິຄຈ຺ຉສີຕິ ກາຬກ-ມາຣ, ທຸກ຺ຂໍ ວິນ຺ທິສ຺ສສິ. ມຊ຺ເຌ ສຣສ຺ສາຕິ ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ອຸທກໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕວິມານານິ ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິການິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເວຬຸຣິຍສ຺ສ ວິຍ ວຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ, ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ຊລິຕນຬຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ຈ ເນສໍ ອຈ຺ຈິໂຍ ໂຊຕນ຺ຕິ, ປຠສ຺ສຣາ ປຠາສມ຺ປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ວິມາເນສຸ ນີລເຠທາທິວເສນ ນານຕ຺ຕວຓ຺ຓາ ອຈ຺ຉຣາ ນຈ຺ຈນ຺ຕິ. ໂຍ ເອຕມຠິຊານາຕີຕິ ໂຍ ເອຕໍ ວິມານວຕ຺ຖຸໍ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວເມຕ຺ຖ ວິມານເປຕວຕ຺ຖຸເກເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປາທງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ກມ຺ປຍີຕິ ອິທໍ ປາສາທກມ຺ປນສຸຕ຺ເຕນ ທີເປຕພ຺ພໍ. ໂຍ ເວຊຍນ຺ຕໍ ປາສາທນ຺ຕິ ອິທໍ ຈູຬຕຓ຺ຫາສງ຺ຂຍວິມຸຕ຺ຕິສຸຕ຺ເຕນ ທີເປຕພ຺ພໍ. ສກ຺ກໍ ໂສ ປຣິປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອິທມ຺ປິ ເຕເນວ ທີເປຕພ຺ພໍ. ສຸຘມ຺ມາຍາຠິໂຕ ສຠນ຺ຕິ ສຸຘມ຺ມສຠາຍ ສມີເປ, ອຍໍ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ສຸຘມ຺ມສຠາວ, ນ ຕາວຕິໍສຠວເນ. ສຸຘມ຺ມສຠາວິຣຫິໂຕ ຫິ ເທວໂລໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປຠສ຺ສຣນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານມຫາກສ຺ສປາທີຫິ ສາວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕສ຺ສ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຠຄວໂຕ ໂອຠາສໍ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ຠຄວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ສຸຘມ຺ມາຍ ເທວສຠາຍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ, – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ໂກຈິ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເອວໍມຫິທ຺ຘິໂກ. ໂຍ ອິຘ ອາຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ເສວ ພ຺ຣຫ຺ມຄຓສ຺ສ ຈິຕ຺ຕມຎ຺ຎາຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຄຓສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ນິສິນ຺ໂນ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານາທີນໍ ອາຄມນໍ ຈິນ຺ເຕສິ. ເຕປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໍ ທິສາສຸ ນິສີທິໍສຸ, ສກລພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ເອໂກຠາໂສ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປກາສນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ອເນການິ ພ຺ຣຫ຺ມສຫສ຺ສານິ ມຄ຺ຄຜເລສຸ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍິມາ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕາ, ໂສ ປນາຍມຕ຺ໂຖ ອຎ຺ຎຕຣພ຺ຣຫ຺ມສຸຕ຺ເຕນ ທີເປຕພ຺ໂພ.

ວິໂມກ຺ເຂນ ອຜສ຺ສຍີຕິ ຌານວິໂມກ຺ເຂນ ຜຸສິ. ວນນ຺ຕິ ຊມ຺ພຸທີປໍ. ປຸພ຺ພວິເທຫານນ຺ຕິ ປຸພ຺ພວິເທຫານຎ຺ຈ ທີປໍ. ເຍ ຈ ຠູມິສຍາ ນຣາຕິ ຠູມິສຍາ ນຣາ ນາມ ອປຣໂຄຍານກາ ຈ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸກາ ຈ. ເຕປິ ສພ຺ເພ ຜຸສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປນ ອຕ຺ໂຖ ນນ຺ໂທປນນ຺ທທມເນນ ທີເປຕພ຺ໂພ. ວຕ຺ຖຸ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ອິທ຺ຘິກຖາຍ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ. ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວີຕິ ອປຸຎ຺ຎໍ ປຏິລຠິ. ອາສໍ ມາ ອກາສິ ຠິກ຺ຂູສູຕິ ຠິກ຺ຂູ ວິເຫເສມີຕິ ເອຕໍ ອາສໍ ມາ ອກາສິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ມາຣຕຊ຺ຊນີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຎ຺ຈມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.