໖. ປາສຣາສິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໗໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ປາສຣາສິສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສາຘຸ ມຍໍ, ອາວຸໂສຕິ ອາຍາຈນ຺ຕາ ຠຓນ຺ຕິ. ເອເຕ ກິຣ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ຊນປທວາສິໂນ ‘‘ທສພລໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ. ສຕ຺ຖຸທສ຺ສນໍ ປນ ເອເຕຫິ ລທ຺ຘໍ, ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ນ ຕາວ ສຸຓນ຺ຕິ. ເຕ ສຕ຺ຖຸຄາຣເວນ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘາ ຫິ ຄຣູ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກຈາຣິໂກ ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ວິຍ, ປຠິນ຺ນກຸຎ຺ຊໂຣ ວິຍ, ຜຓກຕອາສີວິໂສ ວິຍ, ມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ຈ ທຸຣາສທາ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ອາສີວິໂສ ຍຖາ ໂຆໂຣ, ມິຄຣາຊາວ ເກສຣີ;

ນາໂຄວ ກຸຎ຺ຊໂຣ ທນ຺ຕີ, ເອວໍ ພຸທ຺ຘາ ທຸຣາສທາ’’ຕິ.

ເອວໍ ທຸຣາສທໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສຍໍ ຍາຈິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ຍາຈມານາ ‘‘ສາຘຸ ມຍໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ອາຫໍສຸ.

ອປ຺ເປວ ນາມາຕິ ອປິ ນາມ ລເຠຍ຺ຍາຖ. ກສ຺ມາ ປນ ເຖໂຣ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ຣມ຺ມກສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອສ຺ສມໍ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫ? ປາກຏກິຣິຍຕາຍ. ທສພລສ຺ສ ຫິ ກິຣິຍາ ເຖຣສ຺ສ ປາກຏາ ໂຫຕິ; ຊານາຕິ ເຖໂຣ, ‘‘ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວສິຕ຺ວາ ປຸພ຺ພາຣາເມ ທິວາວິຫາຣໍ ກຣິສ຺ສຕິ; ອຊ຺ຊ ປຸພ຺ພາຣາເມ ວສິຕ຺ວາ ເຊຕວເນ ທິວາວິຫາຣໍ ກຣິສ຺ສຕິ; ອຊ຺ຊ ເອກໂກວ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິສ຺ສຕິ; ອຊ຺ຊ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ຊນປທຈາຣິກໍ ນິກ຺ຂມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ກິໍ ປນສ຺ສ ເອວໍ ຊານນຕ຺ຖໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ? ນຕ຺ຖິ. ອນຸມານພຸທ຺ຘິຍາ ປນ ກຕກິຣິຍາຍ ນຍຄ຺ຄາເຫນ ຊານາຕິ. ຍຎ຺ຫິ ທິວສໍ ຠຄວາ ເຊຕວເນ ວສິຕ຺ວາ ປຸພ຺ພາຣາເມ ທິວາວິຫາຣໍ ກາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕທາ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຠຓ຺ຑານໍ ປຏິສາມນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ, ເຖໂຣ ສມ຺ມຊ຺ຊນິສງ຺ກາຣຉຑ຺ຑນກາທີນິ ປຏິສາເມຕິ. ປຸພ຺ພາຣາເມ ວສິຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ທິວາວິຫາຣາຍ ອາຄມນກາເລປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຍທາ ປນ ເອກໂກ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕທາ ປາໂຕວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສີທຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຄວາ ໂພຘເນຍ຺ຍພນ຺ຘວໍ ທິສ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ເອກໂກ ປວິສິຕຸກາໂມ, ຕຸມ຺ເຫ ຠິກ຺ຂາຈາຣສຊ຺ຊາ ໂຫຖາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຎ຺ຎໍ ເທຕິ. ຍທາ ປນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ປວິສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕທາ ຄນ຺ຘກຸຏິທ຺ວາຣໍ ອຸປຑ຺ຒປິທຫິຕໍ ກຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສີທຕິ, ເຖໂຣ ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ຎຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຎ຺ຎໍ ເທຕິ. ຍທາ ຊນປທຈາຣິກໍ ນິກ຺ຂມິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕທາ ເອກໍ ທ຺ເວ ອາໂລເປ ອຕິເຣກໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ສພ຺ພກາລໍ ຈງ຺ກມນຎ຺ຈາຣຸຍ຺ຫ ອປຣາປຣໍ ຈງ຺ກມຕິ, ເຖໂຣ ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຠຄວາ, ອາວຸໂສ, ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣິຕຸກາໂມ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຎ຺ຎໍ ເທຕິ.

ຠຄວາ ປຐມໂພຘິຍໍ ວີສຕິ ວສ຺ສານິ ອນິພທ຺ຘວາໂສ ອໂຫສິ, ປຈ຺ຉາ ປຎ຺ຈວີສຕິ ວສ຺ສານິ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓໍ ສາວຕ຺ຖິໍເຍວ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວສນ຺ໂຕ ເອກທິວເສ ທ຺ເວ ຐານານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ເຊຕວເນ ຣຕ຺ຕິໍ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣນ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ປາຈີນທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຸພ຺ພາຣາເມ ທິວາວິຫາຣໍ ກໂຣຕິ. ປຸພ຺ພາຣາເມ ຣຕ຺ຕິໍ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ປາຈີນທ຺ວາເຣນ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຊຕວເນ ທິວາວິຫາຣໍ ກໂຣຕິ. ກສ຺ມາ? ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຸລານໍ ອນຸກມ຺ປາຍ. ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາເວ ຐິເຕນ ຫິ ອນາຖປິຓ຺ຑິເກນ ວິຍ ອຎ຺ເຎນ ເກນຈິ, ມາຕຸຄາມຕ຺ຕຠາເວ ຐິຕາຍ ຈ ວິສາຂາຍ ວິຍ ອຎ຺ຎາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ຕຖາຄຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຘນປຣິຈ຺ຈາໂຄ ກໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ເຕສໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ເອກທິວເສ ອິມານິ ທ຺ເວ ຐານານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ທິວເສ ເຊຕວເນ ວສິ, ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ – ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫກາເລ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈນຕ຺ຖາຍ ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐກໍ ຄມິສ຺ສຕິ; ອຖາຫໍ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ຣມ຺ມກສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອສ຺ສມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມິ. ເອວມິເມ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ລຠິສ຺ສນ຺ຕິ ຘມ຺ມກຖໍ ສວນາຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອວມາຫ.

ມິຄາຣມາຕຸປາສາໂທຕິ ວິສາຂາຍ ປາສາໂທ. ສາ ຫິ ມິຄາເຣນ ເສຏ຺ຐິນາ ມາຕຸຏ຺ຐາເນ ຐປິຕຕ຺ຕາ ມິຄາຣມາຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ປາສາເທ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຫາສາວການໍ ສິຣິຄພ຺ຠານໍ ມຊ຺ເຌ ຠຄວໂຕ ສິຣິຄພ຺ໂຠ ອໂຫສິ. ເຖໂຣ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມາລາກຈວຣໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈປີຐໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ອຸປຄມ຺ມ ທຣຖໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ.

ປຣິສິຎ຺ຈິຕຸນ຺ຕິ ໂຍ ຫິ ຈຸຓ຺ຓມຕ຺ຕິກາທີຫິ ຄຕ຺ຕານິ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ມລ຺ລກມຸຏ຺ຐາທີຫິ ວາ ຆໍສນ຺ໂຕ ນ຺ຫາຍຕິ, ໂສ ນ຺ຫາຍຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂຍ ຕຖາ ອກຕ຺ວາ ປກຕິຍາວ ນ຺ຫາຍຕິ, ໂສ ປຣິສິຎ຺ຈຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຠຄວໂຕປິ ສຣີເຣ ຕຖາ ຫຣິຕພ຺ພໍ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ນາມ ນ ອຸປລິມ຺ປຕິ, ອຸຕຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປນ ຠຄວາ ເກວລໍ ອຸທກໍ ໂອຕຣຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐໂກຕິ ປາຈີນໂກຏ຺ຐໂກ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ວິຫາໂຣ ກທາຈິ ມຫາ ໂຫຕິ ກທາຈິ ຂຸທ຺ທໂກ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ໂຍຊນິໂກ ອໂຫສິ, ສິຂິສ຺ສ ຕິຄາວຸໂຕ, ເວສ຺ສຠຸສ຺ສ ອຑ຺ຒໂຍຊນິໂກ, ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ຄາວຸຕປ຺ປມາໂຓ, ໂກຓາຄມນສ຺ສ ອຑ຺ຒຄາວຸຕປ຺ປມາໂຓ, ກສ຺ສປສ຺ສ ວີສຕິອຸສຠປ຺ປມາໂຓ, ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ອຏ຺ຐກຣີສປ຺ປມາໂຓ ຊາໂຕ. ຕມ຺ປິ ນຄຣໍ ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ກທາຈິ ປາຈີນໂຕ ໂຫຕິ, ກທາຈິ ທກ຺ຂິຓໂຕ, ກທາຈິ ປຈ຺ຉິມໂຕ, ກທາຈິ ອຸຕ຺ຕຣໂຕ. ເຊຕວເນ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ປນ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຎ຺ຈປາທານໍ ປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐານໍ ອຈລເມວ.

ຈຕ຺ຕາຣິ ຫິ ອຈລເຈຕິຍຏ຺ຐານານິ ນາມ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ກຏ຺ຐານໍ ອິສິປຕເນ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐານໍ ສງ຺ກສ຺ສນຄຣທ຺ວາເຣ ເທໂວໂຣຫຓກາເລ ໂສປານສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ມຎ຺ຈປາທຏ຺ຐານນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐໂກ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ວີສຕິອຸສຠວິຫາຣກາເລ ປາຈີນທ຺ວາເຣ ໂກຏ຺ຐໂກ ອໂຫສິ. ໂສ ອິທານິປິ ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐໂກຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ກາເລ ອຈິຣວຕີ ນຄຣໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສນ຺ທມານາ ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐກໍ ປຕ຺ວາ ອຸທເກນ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ອຸທກຣຫທໍ ມາເປສິ ສມຕິຕ຺ຖໍ ອນຸປຸພ຺ພຄມ຺ຠີຣໍ. ຕຕ຺ຖ ເອກໍ ຣຎ຺ໂຎ ນ຺ຫານຕິຕ຺ຖໍ, ເອກໍ ນາຄຣານໍ, ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ, ເອກໍ ພຸທ຺ຘານນ຺ຕິ ເອວໍ ປາຏິເຍກ຺ການິ ນ຺ຫານຕິຕ຺ຖານິ ໂຫນ຺ຕິ ຣມຓີຍານິ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓຣຊຕປຏ຺ຏສທິສວາລິການິ. ອິຕິ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ອຍໍ ເອວຣູໂປ ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕຸໍ. ອຖາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຸທກສາຏິກໍ ອຸປເນສິ. ຠຄວາ ຣຕ຺ຕທຸປຏ຺ຏໍ ອປເນຕ຺ວາ ອຸທກສາຏິກໍ ນິວາເສສິ. ເຖໂຣ ທຸປຏ຺ເຏນ ສທ຺ຘິໍ ມຫາຈີວຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖຄຕມກາສິ. ຠຄວາ ອຸທກໍ ໂອຕຣິ. ສໂຫຕຣເຓເນວສ຺ສ ອຸທເກ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາ ສພ຺ເພ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ອເຫສຸໍ. ຍນ຺ຕນາລິກາຫິ ສຸວຓ຺ຓຣສຘາຣານິສິຎ຺ຈມານກາໂລ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓປຏປສາຣຓກາໂລ ວິຍ ຈ ອໂຫສິ. ອຖ ຠຄວໂຕ ນ຺ຫານວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕິຓ຺ຓສ຺ສ ເຖໂຣ ຣຕ຺ຕທຸປຏ຺ຏໍ ອຸປເນສິ. ຠຄວາ ຕໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ວິຊ຺ຊຸລຕາສທິສໍ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ມຫາຈີວຣໍ ອນ຺ຕນ຺ເຕນ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ປທຸມຄພ຺ຠສທິສໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນີຕໍ ທ຺ວີສຸ ກຓ຺ເຓສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐເກ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ເອກຈີວໂຣ ອຏ຺ຐາສີ’’ຕິ.

ເອວໍ ຐິຕສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ສຣີຣໍ ວິກສິຕກມລຸປ຺ປລສຣໍ ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ລໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກໍ ຕາຣາມຣີຈິວິກສິຕໍ ຈ ຄຄນຕລໍ ສິຣິຍາ ອວຫສມານໍ ວິຍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ. ພ຺ຍາມປ຺ປຠາປຣິກ຺ເຂປວິລາສິນີ ຈສ຺ສ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສວຣລກ຺ຂຓມາລາ ຄນ຺ເຖຕ຺ວາ ຐປິຕາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສຈນ຺ທມາລາ ວິຍ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສສູຣິຍມາລາ ວິຍ, ປຏິປາຏິຍາ ຐປິຕາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສຈກ຺ກວຕ຺ຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສເທວຣາຊາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ວິຍ ຈ ອຕິວິຍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ, ວຓ຺ຓຠູມິນາເມສາ. ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ພຸທ຺ຘານໍ ສຣີຣວຓ຺ຓໍ ວາ ຄຸຓວຓ຺ຓໍ ວາ ຈຸຓ຺ຓິຍປເທຫິ ວາ ຄາຖາຫິ ວາ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຸປມາໂຍ ຈ ກາຣຓານິ ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຏິພເລນ ຘມ຺ມກຖິເກນ ປູເຣຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສ ຖາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໗໓. ຄຕ຺ຕານິ ປຸພ຺ພາປຍມາໂນຕິ ປກຕິຠາວໍ ຄມຍມາໂນ ນິຣຸທການິ ກຸຣຸມາໂນ, ສຸກ຺ຂາປຍມາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສທເກນ ຄຕ຺ເຕນ ຈີວຣໍ ປາຣຸປນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ຈີວເຣ ກຓ຺ຓິກາ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ປຣິກ຺ຂາຣຠຓ຺ຑໍ ທຸສ຺ສຕິ. ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ສຣີເຣ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ນ ອຸປລິມ຺ປຕິ; ປທຸມປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິຕ຺ຕອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ອຸທກໍ ວິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ສິກ຺ຂາຄາຣວຕາຍ ຠຄວາ, ‘‘ປພ຺ພຊິຕວຕ຺ຕໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ ມຫາຈີວຣໍ ອຸໂຠສຸ ກຓ຺ເຓສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ກາຍໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠຄວາ ມຫາຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ມິຄາຣມາຕຸປາສາທໍ ອາຣພ຺ຠ ຄມນາຠິຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທຸນ຺ນິວຕ຺ຕິໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ; ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ອຘິປ຺ປາຍໂກປນໍ ນາມ ເອກຈາຣິກສີຫສ຺ສ ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຫຕ຺ຖປ຺ປສາຣຓໍ ວິຍ; ປຠິນ຺ນວຣວາຣຓສ຺ສ ໂສຓ຺ຑາຍ ປຣາມສນໍ ວິຍ; ອຸຄ຺ຄເຕຊສ຺ສ ອາສີວິສສ຺ສ ຄີວາຍ ຄຫຓໍ ວິຍ ຈ ຠາຣິຍໍ ໂຫຕິ. ອິເຘວ ຣມ຺ມກສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອສ຺ສມສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄມນຕ຺ຖາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ…ເປ… ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາຕິ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ໂສສ຺ສາມາຕິ ຕໍ ອສ຺ສມໍ ຄຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ອນຸກມ຺ປໍ ປຏິຈ຺ຈ, ເຕສຸ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍາຕິ ທສສຸ ປາຣມິຕາສຸ ອຎ຺ຎຕຣາຍ ປາຣມິຍາ ເຈວ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓໍ ກຖຍມານາ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ອາຄມຍມາໂນຕິ ໂອໂລກຍມາໂນ. ອຫໍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ສຫສາ ອປ຺ປວິສິຕ຺ວາ ຍາວ ສາ ກຖາ ນິຏ຺ຐາຕິ, ຕາວ ອຏ຺ຐາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຄ຺ຄຬໍ ອາໂກເຏສີຕິ ອຄ຺ຄນເຂນ ກວາເຏ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ວິວຣິໍສູຕິ ໂສຕໍ ໂອທຫິຕ຺ວາວ ນິສິນ຺ນຕ຺ຕາ ຕງ຺ຂຓໍເຍວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວິວຣິໍສຸ.

ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນຕິ ພຸທ຺ຘກາເລ ກິຣ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ເອໂກປິ ຠິກ຺ຂຸ ວິຫຣຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘາສນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຠຄວາ ກິຣ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ມນສິ ກໂຣຕິ ‘‘ອສຸໂກ ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄໂຕ, ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ໂນ ວາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ປສ຺ສຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອກຸສລວິຕກ຺ເກ ວິຕກ຺ກຍມານໍ, ຕໂຕ ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ມາທິສສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອິມໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ອກຸສລວິຕກ຺ກາ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອນມຕຄ຺ເຄ ວຏ຺ຏທຸກ຺ເຂ ສໍສາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ຕຕ຺ເຖວ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ອາກາສໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ອເຖວໍ ໂອວທິຍມານາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ອມ຺ຫາກໍ ມນໍ ຊານິຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ສມີເປ ຐິຕໍເຍວ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕິ; ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ, ‘ຠນ຺ເຕ, ອິຘ ນິສີທຖ, ອິຘ ນິສີທຖາ’ຕິ ອາສນປຣິເຍສນໍ ນາມ ຠາໂຣ’’ຕິ. ເຕ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາວ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຍສ຺ສ ປີຐໍ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ຍສ຺ສ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ມຎ຺ຈໍ ວາ ຜລກໍ ວາ ກຏ຺ຐໍ ວາ ປາສາຓໍ ວາ ວາລິກປຸຎ຺ຊໍ ວາ ປຎ຺ຎເປຕິ. ຕໍ ອລຠມານາ ປຸຣາຓປຓ຺ຓານິປິ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປໍສຸກູລໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ປກຕິປຎ຺ຎຕ຺ຕເມວ ອາສນໍ ອໂຫສິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທີ’’ຕິ.

ກາຍ ນຸຕ຺ຖາຕິ ກຕມາຍ ນຸ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ຠວຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກາຍ ເນຕ຺ຖາ’’ຕິປິ ປາຬິ, ຕສ຺ສາ ກຕມາຍ ນຸ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກາຍ ໂນຕ຺ຖາ’’ຕິປິ ປາຬິ, ຕສ຺ສາປິ ປຸຣິໂມເຍວ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຕຣາ ກຖາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາຣອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີນໍ ອນ຺ຕຣາ ອຎ຺ຎາ ເອກາ ກຖາ. ວິປ຺ປກຕາຕິ ມມ ອາຄມນປຈ຺ຈຍາ ອປຣິນິຏ຺ຐິຕາ ສິຂໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາ. ອຖ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອຖ ເອຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຠຄວາ ອາຄໂຕ. ຘມ຺ມີ ວາ ກຖາຕິ ທສກຖາວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕາ ວາ ຘມ຺ມີ ກຖາ. ອຣິໂຍ ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ທຸຕິຍຊ຺ຌານມ຺ປິ ອຣິໂຍ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານມ຺ປິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ຌານໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນປິ, ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນປິ ຠິກ຺ຂຸ ອຣິເຍນ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ນິສິນ຺ໂນຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໗໔. ທ຺ເວມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິເຍສນາຕິ ໂກ ອນຸສນ຺ຘິ? ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສມ຺ມຸຂາ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ໂສສ຺ສາມາຕິ ເຖຣສ຺ສ ຠາຣໍ ອກໍສຸ, ເຖໂຣ ເຕສໍ ອສ຺ສມຄມນມກາສິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຕິຣຈ຺ຉານກຖິກາ ຫຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ຠຄວາ ‘‘ອຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຣິເຍສນາ ອຣິຍປຣິເຍສນາ ນາມາ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຣິຍປຣິເຍສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ມຄ຺ຄກຸສໂລ ປຸຣິໂສ ປຐມໍ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພໍ ອປາຍມຄ຺ຄໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວາມໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວທຕິ. ເອວໍ ຠຄວາ ເທສນາກຸສລຕາຍ ປຐມໍ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພໍ ອນຣິຍປຣິເຍສນໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອິຕຣໍ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສາມີຕິ ອຸທ຺ເທສານຸກ຺ກມໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ຊາຕິຘມ຺ໂມຕິ ຊາຍນສຠາໂວ. ຊຣາຘມ຺ໂມຕິ ຊີຣຓສຠາໂວ. ພ຺ຍາຘິຘມ຺ໂມຕິ ພ຺ຍາຘິສຠາໂວ. ມຣຓຘມ຺ໂມຕິ ມຣຓສຠາໂວ. ໂສກຘມ຺ໂມຕິ ໂສຈນກສຠາໂວ. ສໍກິເລສຘມ຺ໂມຕິ ສໍກິລິສ຺ສນສຠາໂວ.

ປຸຕ຺ຕຠຣິຍນ຺ຕິ ປຸຕ຺ຕາ ຈ ຠຣິຍາ ຈ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຊາຕຣູປຣຊຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຊາຕຣູປນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓໍ. ຣຊຕນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ໂວຫາຣູປຄໍ ໂລຫມາສກາທິ. ຊາຕິຘມ຺ມາ ເຫເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປຘໂຍຕິ ເອເຕ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓູປຘໂຍ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ຊາຕິຘມ຺ມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ພ຺ຍາຘິຘມ຺ມວາຣາທີສຸ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ນ ຄຫິຕໍ, ນ ເຫຕສ຺ສ ສີສໂຣຄາທໂຍ ພ຺ຍາຘໂຍ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສຕ຺ຕານໍ ວິຍ ຈຸຕິສງ຺ຂາຕໍ ມຣຓໍ, ນ ໂສໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຍາທີຫິ ປນ ສໍກິເລເສຫິ ສໍກິລິສ຺ສຕີຕິ ສໍກິເລສຘມ຺ມວາເຣ ຄຫິຕໍ. ຕຖາ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ຊາຕິຘມ຺ມວາເຣ. ມລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊີຣຓໂຕ ຊຣາຘມ຺ມວາເຣ ຈ.

໒໗໕. ອຍໍ , ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍາ ປຣິເຍສນາຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຍໍ ນິທ຺ໂທສຕາຍປິ ອຣິເຍຫິ ປຣິເຍສິຕພ຺ພຕາຍປິ ອຣິຍປຣິເຍສນາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໒໗໖. ອຫມ຺ປິ ສຸທໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ກສ຺ມາ ອາຣຠິ? ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອຫມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ອນຣິຍປຣິເຍສນໍ ປຣິເຍສິໍ. ສ຺ວາຫໍ ຕໍ ປຫາຍ ອຣິຍປຣິເຍສນໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາປິ ອນຣິຍປຣິເຍສນໍ ປຣິເຍສິໍສຸ. ເຕ ຕໍ ປຫາຍ ອຣິຍປຣິເຍສນໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ຂີຓາສວຠູມິໍ ປຕ຺ຕາ. ຕຸມ຺ເຫປິ ມມ ເຈວ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍານຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ອາຣຸຬ຺ຫາ. ອຣິຍປຣິເຍສນາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຣິເຍສນາ’’ຕິ ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ.

໒໗໗. ຕຕ຺ຖ ທຫໂຣວ ສມາໂນຕິ ຕຣຸໂຓວ ສມາໂນ. ສຸສຸກາຬເກໂສຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ກາຬເກໂສ, ອຎ຺ຊນວຓ຺ຓເກໂສວ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠທ຺ເຣນາຕິ ຠທ຺ທເກນ. ປຐເມນ ວຍສາຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ວຍານໍ ປຐມວເຍນ. ອກາມການນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຉມານານໍ, ອນາທຣຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ອສ຺ສູນິ ມຸເຂ ເອເຕສນ຺ຕິ ອສ຺ສຸມຸຂາ; ເຕສໍ ອສ຺ສຸມຸຂານໍ, ອສ຺ສຸກິລິນ຺ນມຸຂານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣຸທນ຺ຕານນ຺ຕິ ກນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຣທມານານໍ. ກິໍ ກຸສລຄເວສີຕິ ກິໍ ກຸສລນ຺ຕິ ຄເວສມາໂນ. ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສນ຺ຕິວຣປທນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ ສນ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ວຣປທໍ, ນິພ຺ພານໍ ປຣິເຍສມາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍນ ອາຬາໂຣ ກາລາໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຬາໂຣຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ, ທີຆປິງ຺ຄໂລ ກິເຣໂສ. ເຕນສ຺ສ ອາຬາໂຣຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ. ກາລາໂມຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ. ວິຫຣຕາຍສ຺ມາຕິ ວິຫຣຕຸ ອາຍສ຺ມາ. ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສຕິ ຍສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ປຓ຺ຑິໂຕ ປຸຣິໂສ. ສກໍ ອາຈຣິຍກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍສມຍໍ. ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາຕິ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ວິຫເຣຍ຺ຍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຕນ ໂອກາໂສ ກໂຕ ໂຫຕິ. ຕໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຕໍ ເຕສໍ ສມຍໍ ຕນ຺ຕິໍ. ປຣິຍາປຸຓິນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາວ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິໍ.

ໂອຏ຺ຐປຫຕມຕ຺ເຕນາຕິ ເຕນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ໂອຏ຺ຐປຫຣຓມຕ຺ເຕນ; ອປຣາປຣໍ ກຕ຺ວາ ໂອຏ຺ຐສຎ຺ຈຣຓມຕ຺ຕເກນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລປິຕລາປນມຕ຺ເຕນາຕິ ເຕນ ລປິຕສ຺ສ ປຏິລາປນມຕ຺ຕເກນ. ຎາຓວາທນ຺ຕິ ຊານາມີຕິ ວາທໍ. ເຖຣວາທນ຺ຕິ ຖິຣຠາວວາທໍ, ເຖໂຣ ອຫເມຕ຺ຖາຕິ ເອຕໍ ວຈນໍ. ອຫຎ຺ເຈວ ອຎ຺ເຎ ຈາຕິ ນ ເກວລໍ ອຫໍ, ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ. ເກວລໍ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກນາຕິ ປຎ຺ຎາຍ ອສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ສຸທ຺ເຘນ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກເນວ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກິຣ ວາຈາຍ ຘມ຺ມໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕເຍວ, ‘‘ນ ກາລາມສ຺ສ ວາຈາຍ ປຣິຍຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວ ອສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ, ອທ຺ຘາ ເອສ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ລາຠີ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ, ເຕນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ.

ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ປເວເທສີຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນປຣິໂຍສານາ ສຕ຺ຕ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ມໍ ຊານາເປສິ. ສທ຺ຘາຕິ ອິມາສໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ສທ຺ຘາ. ວີຣິຍາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປທເຫຍ຺ຍນ຺ຕິ ປໂຍຄໍ ກເຣຍ຺ຍໍ. ນຈິຣສ຺ເສວ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິນ຺ຕິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກິຣ ວີຣິຍໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຕິປາຫຎ຺ເຎວ ສຕ຺ຕ ສຸວຓ຺ຓນິສ຺ເສຓິໂຍ ປສາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ສຕ຺ຕ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ; ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ.

ລາຠາ ໂນ, ອາວຸໂສຕິ ອນຸສູຍໂກ ກິເຣສ ກາລາໂມ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອຍໍ ອຘຸນາຄໂຕ, ກິນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສີ’’ຕິ ອຸສູຍໍ ອກຕ຺ວາ ປສນ຺ໂນ ປສາທໍ ປເວເທນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ອຸໂຠວ ສນ຺ຕາ ອິມໍ ຄຓໍ ປຣິຫຣາມາຕິ ‘‘ມຫາ ອຍໍ ຄໂຓ, ທ຺ເວປິ ຊນາ ປຣິຫຣາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຓສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ, ‘‘ອຫມ຺ປິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ລາຠີ, ມຫາປຸຣິໂສປິ ສຕ຺ຕນ຺ນເມວ, ເອຕ຺ຕກາ ຊນາ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປຣິກມ຺ມໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫຖ, ເອຕ຺ຕກາ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອທາສິ. ອຸຬາຣາຍາຕິ ອຸຕ຺ຕມາຍ. ປູຊາຍາຕິ ກາລາມສ຺ສ ກິຣ ອຸປຏ຺ຐາກາ ອິຕ຺ຖິໂຍປິ ປຸຣິສາປິ ຄນ຺ຘມາລາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກາລາໂມ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ມຫາປຸຣິສໍ ປູເຊຖາ’’ຕິ ວທຕິ. ເຕ ຕໍ ປູເຊຕ຺ວາ ຍໍ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ກາລາມໍ ປູເຊນ຺ຕິ. ມຫຄ຺ຆານິ ມຎ຺ຈປີຐານິ ອາຫຣນ຺ຕິ; ຕານິປິ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ທາເປຕ຺ວາ ຍທິ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕນາ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ວຣເສນາສນໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຊຄ຺ຄາເປຕ຺ວາ ເສສກໍ ອຕ຺ຕນາ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວໍ ອຸຬາຣາຍ ປູຊາຍ ປູເຊສິ. ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ນິພ຺ພິທາຍາຕິອາທີສຸ ອຍໍ ສຕ຺ຕສມາປຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ເນວ ວຏ຺ເຏ ນິພ຺ພິນ຺ທນຕ຺ຖາຍ, ນ ວິຣຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ, ນ ຣາຄາທິນິໂຣຘຕ຺ຖາຍ, ນ ອຸປສມຕ຺ຖາຍ, ນ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ອຠິຊານນຕ຺ຖາຍ, ນ ຈຕຸມຄ຺ຄສມ຺ໂພຘາຍ, ນ ນິພ຺ພານສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍາວເທວ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນູປປຕ຺ຕິຍາຕິ ຍາວ ສຏ຺ຐິກປ຺ປສຫສ຺ສາຍຸປຣິມາເຓ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນຠເວ ອຸປປຕ຺ຕິ, ຕາວເທວ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ. ເອວມຍໍ ປຸນຣາວຕ຺ຕນຘມ຺ໂມເຍວ; ຍຎ຺ຈ ຐານໍ ປາເປຕິ, ຕໍ ຊາຕິຊຣາມຣເຓຫິ ອປຣິມຸຕ຺ຕເມວ ມຈ຺ຈຸປາສປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວາຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ປນ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຍຖາ ນາມ ຉາຕຊ຺ຌຕ຺ຕປຸຣິໂສ ມນຸຎ຺ຎໂຠຊນໍ ລຠິຕ຺ວາ ສມ຺ປິຍາຍມາໂນປິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປິຕ຺ຕວເສນ ວາ ເສມ຺ຫວເສນ ວາ ມກ຺ຂິກາວເສນ ວາ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປຸນ ເອກໍ ປິຓ຺ຑມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ມນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ; ເອວເມວ ອິມາ ສຕ຺ຕ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ມຫນ຺ເຕນ ອຸສ຺ສາເຫນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາປິ, ຕາສຸ ອິມໍ ປຸນຣາວຕ຺ຕິກາທິເຠທໍ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ, ປຸນ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ອາວຊ຺ຊິສ຺ສາມິ ວາ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສາມິ ວາ ອຘິຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ ວາ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິສ຺ສາມິ ວາຕິ ຈິຕ຺ຕເມວ ນ ອຸປ຺ປາເທສິ. ອນລງ຺ກຣິຕ຺ວາຕິ ອລໍ ອິມິນາ, ອລໍ ອິມິນາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ. ນິພ຺ພິຊ຺ຊາຕິ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕ຺ວາ. ອປກ຺ກມິນ຺ຕິ ອຄມາສິໍ.

໒໗໘. ນ ໂຂ ຣາໂມ ອິມໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອິຘາປິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕເຍວ ອຎ຺ຎາສິ – ‘‘ນາຍໍ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ອຸທກສ຺ສ ວາຈາຍ ອຸຄ຺ຄຫິຕມຕ຺ໂຕວ, ອທ຺ຘາ ປເນສ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີ’’ຕິ. ເຕນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນ ໂຂ ຣາໂມ…ເປ… ຊານໍ ປສ຺ສໍ ວິຫາສີ’’ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ປຸຣິມວາເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒໗໙. ເຍນ ອຸຣຸເວລາ ເສນານິຄໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸຣຸເວລາຕິ ມຫາເວລາ, ມຫາວາລິກຣາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອຸຣູຕິ ວາລິກາ ວຸຈ຺ຈຕິ; ເວລາຕິ ມຣິຍາທາ, ເວລາຕິກ຺ກມນເຫຕຸ ອາຫຏາ ອຸຣຸ ອຸຣຸເວລາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຕີເຕ ກິຣ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ທສສຫສ຺ສາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ວິຫຣນ຺ຕາ ເອກທິວສໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ອກໍສຸ – ‘‘ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມານິ ນາມ ປເຣສມ຺ປິ ປາກຏານິ ໂຫນ຺ຕິ, ມໂນກມ຺ມໍ ປນ ອປາກຏໍ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ ວາ ວິຕກ຺ເກຕິ, ຕສ຺ສ ອຎ຺ໂຎ ໂຈທໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ; ໂສ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ໂຈເທຕ຺ວາ ປຕ຺ຕປຸເຏນ ວາລິກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອາກິຣຕຸ, ອິທມສ຺ສ ທຓ຺ຑກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂຍ ຕາທິສໍ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ຕປຸເຏນ ວາລິກໍ ອາກິຣຕິ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ອນຸກ຺ກເມນ ມຫາວາລິກຣາສິ ຊາໂຕ. ຕໂຕ ຕໍ ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຈຕິຍຏ຺ຐານມກາສິ; ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຸຣຸເວລາຕິ ມຫາເວລາ, ມຫາວາລິກຣາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ວາ ອຸຣູຕິ ວາລິກາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເວລາຕິ ມຣິຍາທາ. ເວລາຕິກ຺ກມນເຫຕຸ ອາຫຏາ ອຸຣຸ ອຸຣຸເວລາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ.

ເສນານິຄໂມຕິ ເສນາຍ ນິຄໂມ. ປຐມກປ຺ປິການໍ ກິຣ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ເສນານິເວໂສ ອໂຫສິ; ຕສ຺ມາ ໂສ ປເທໂສ ເສນານິຄໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ເສນານິ-ຄາໂມ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ເສນານີ ນາມ ສຸຊາຕາຍ ປິຕາ, ຕສ຺ສ ຄາໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທວສຣິນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ໂອສຣິໍ. ຣມຓີຍໍ ຠູມິຠາຄນ຺ຕິ ສຸປຸປ຺ຜິຕນານປ຺ປກາຣຊລຊຖລຊປຸປ຺ຜວິຈິຕ຺ຕໍ ມໂນຣມ຺ມໍ ຠູມິຠາຄໍ. ປາສາທິກຎ຺ຈ ວນສຓ຺ຑນ຺ຕິ ໂມຣປິຎ຺ຉກລາປສທິສໍ ປສາທຊນນວນສຓ຺ຑຎ຺ຈ ອທ຺ທສໍ. ນທິຎ຺ຈ ສນ຺ທນ຺ຕິນ຺ຕິ ສນ຺ທມານຎ຺ຈ ມຓິກ຺ຂນ຺ຘສທິສໍ ວິມລນີລສີຕລສລິລໍ ເນຣຎ຺ຊຣໍ ນທິໍ ອທ຺ທສໍ. ເສຕກນ຺ຕິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ນິກ຺ກທ຺ທມໍ. ສຸປຕິຕ຺ຖນ຺ຕິ ອນຸປຸພ຺ພຄມ຺ຠີເຣຫິ ສຸນ຺ທເຣຫິ ຕິຕ຺ເຖຫິ ອຸເປຕໍ. ຣມຓີຍນ຺ຕິ ຣຊຕປຏ຺ຏສທິສໍ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓວາລິກໍ ປຫູຕມຈ຺ຉກຈ຺ຉປໍ ອຠິຣາມທສ຺ສນໍ. ສມນ຺ຕາ ຈ ໂຄຈຣຄາມນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປເທສສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ອວິທູເຣ ຄມນາຄມນສມ຺ປນ຺ນໍ ສມ຺ປຕ຺ຕປພ຺ພຊິຕານໍ ສຸລຠປິຓ຺ຑໍ ໂຄຈຣຄາມຎ຺ຈ ອທ຺ທສໍ. ອລໍ ວຕາຕິ ສມຕ຺ຖໍ ວຕ. ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິນ຺ຕິ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ນິສຊ຺ຊໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອຸປຣິສຸຕ຺ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຕຕ຺ເຖວາຕິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກຏ຺ຐານໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ອິຘ ປນ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ໂກ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິ’’ນ຺ຕິ. ອລມິທໍ ປຘານາຍາຕິ ອິທໍ ຐານໍ ປຘານຕ຺ຖາຍ ສມຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ນິສີທິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໘໐. ອຊ຺ຌຄມນ຺ຕິ ອຘິຄຈ຺ຉິໍ ປຏິລຠິໍ. ຎາຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ສພ຺ພຘມ຺ມທສ຺ສນສມຕ຺ຖຎ຺ຈ ເມ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ອຸທປາທິ. ອກຸປ຺ປາ ເມ ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ມຍ຺ຫໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິ ອກຸປ຺ປຕາຍ ຈ ອກຸປ຺ປາຣມ຺ມຓຕາຍ ຈ ອກຸປ຺ປາ, ສາ ຫິ ຣາຄາທີຫິ ນ ກຸປ຺ປຕີຕິ ອກຸປ຺ປຕາຍປິ ອກຸປ຺ປາ, ອກຸປ຺ປໍ ນິພ຺ພານມສ຺ສາຣມ຺ມຓນ຺ຕິປິ ອກຸປ຺ປາ. ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕີຕິ ອຍໍ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມາ ຊາຕິ. ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວຕິ ອິທານິ ເມ ປຸນ ປຏິສນ຺ຘິ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓມ຺ປິ ເມ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໒໘໑. ອຘິຄໂຕຕິ ປຏິວິທ຺ໂຘ. ຘມ຺ໂມຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ. ຄມ຺ຠີໂຣຕິ ອຸຕ຺ຕານຠາວປຏິກ຺ເຂປວຈນເມຕໍ. ທຸທ຺ທໂສຕິ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາວ ທຸທ຺ທໂສ ທຸກ຺ເຂນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ນ ສກ຺ກາ ສຸເຂນ ທຏ຺ຐຸໍ. ທຸທ຺ທສຕ຺ຕາວ ທຸຣນຸໂພໂຘ, ທຸກ຺ເຂນ ອວພຸຊ຺ຌິຕພ຺ໂພ, ນ ສກ຺ກາ ສຸເຂນ ອວພຸຊ຺ຌິຕຸໍ. ສນ຺ໂຕຕິ ນິພ຺ພຸໂຕ. ປຓີໂຕຕິ ອຕປ຺ປໂກ. ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕກ຺ກາວຈໂຣຕິ ຕກ຺ເກນ ອວຈຣິຕພ຺ໂພ ໂອຄາຫິຕພ຺ໂພ ນ ໂຫຕິ, ຎາເຓເນວ ອວຈຣິຕພ຺ໂພ. ນິປຸໂຓຕິ ສຓ຺ໂຫ. ປຓ຺ຑິຕເວທນີໂຍຕິ ສມ຺ມາປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ເນຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາລຍຣາມາຕິ ສຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ອລ຺ລີຍນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ອາລຍາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ອາລຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາລຍາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕຫິ ອາລເຍຫິ ຣມນ຺ຕີຕິ ອາລຍຣາມາ. ອາລເຍສຸ ຣຕາຕິ ອາລຍຣຕາ. ອາລເຍສຸ ສຸຏ຺ຐຸ ມຸທິຕາຕິ ອາລຍສມ຺ມຸທິຕາ. ຍເຖວ ຫິ ສຸສຊ຺ຊິຕໍ ປຸປ຺ຜຜລຠຣິຕຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ປນ຺ນໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ປວິຏ຺ໂຐ ຣາຊາ ຕາຍ ຕາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຣມຕິ, ສມ຺ມຸທິໂຕ ອາໂມທິຕປໂມທິໂຕ ໂຫຕິ, ນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕິ, ສາຍມ຺ປິ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ; ເອວມິເມຫິປິ ກາມາລຍຕຓ຺ຫາລເຍຫິ ສຕ຺ຕາ ຣມນ຺ຕິ, ສໍສາຣວຏ຺ເຏ ສມ຺ມຸທິຕາ ອນຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາ ວສນ຺ຕິ. ເຕນ ເນສໍ ຠຄວາ ທຸວິຘມ຺ປິ ອາລຍໍ ອຸຍ຺ຍານຠູມິໍ ວິຍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອາລຍຣາມາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຍທິທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ສ ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂຍ ອຍ’’ນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທຕິ ອິເມສໍ ປຈ຺ຈຍາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ; ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ເອວ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ; ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ ຈ ສາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ຈາຕິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ. ສງ຺ຂາຣາທິປຈ຺ຈຍານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ນິພ຺ພານເມວ. ຍສ຺ມາ ຫິ ຕໍ ອາຄມ຺ມ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣວິປ຺ຜນ຺ທິຕານິ ສມ຺ມນ຺ຕິ ວູປສມ຺ມນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ຕໍ ອາຄມ຺ມ ສພ຺ເພ ອຸປຘໂຍ ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ, ສພ຺ພາ ຕຓ຺ຫາ ຂີຍນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ກິເລສຣາຄາ ວິຣຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ; ຕສ຺ມາ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ປເນສາ ຕຓ຺ຫາ ຠເວນ ຠວໍ, ຜເລນ ວາ ສທ຺ຘິໍ ກມ຺ມໍ ວິນຕິ ສໍສິພ຺ພຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ວານໂຕຕິ ນິພ຺ພານໍ. ໂສ ມມສ຺ສ ກິລມໂຖຕິ ຍາ ອຊານນ຺ຕານໍ ເທສນາ ນາມ, ໂສ ມມ ກິລມໂຖ ອສ຺ສ, ສາ ມມ ວິເຫສາ ອສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຍກິລມໂຖ ເຈວ ກາຍວິເຫສາ ຈ ອສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ເຕ ປນ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ ນຕ຺ຖິ. ອປິສ຺ສູຕິ ອນຸພ຺ຣູຫນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ໂສ ‘‘ນ ເກວລໍ ເອຕທໂຫສິ, ອິມາປິ ຄາຖາ ປຏິຠໍສູ’’ຕິ ທີເປຕິ. ມນ຺ຕິ ມມ. ອນຈ຺ຉຣິຍາຕິ ອນຸອຈ຺ຉຣິຍາ. ປຏິຠໍສູຕິ ປຏິຠານສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ໂຄຈຣາ ອເຫສຸໍ; ປຣິວິຕກ຺ກຍິຕພ຺ພຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ.

ກິຈ຺ເຉນາຕິ ທຸກ຺ເຂນ, ນ ທຸກ຺ຂາຍ ປຏິປທາຍ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຄ຺ຄາ ສຸຂປ຺ປຏິປທາວ ໂຫນ຺ຕິ. ປາຣມີປູຣຓກາເລ ປນ ສຣາຄສໂທສສໂມຫສ຺ເສວ ສໂຕ ອາຄຕາຄຕານໍ ຍາຈການໍ, ອລງ຺ກຕປ຺ປຏິຍຕ຺ຕໍ ສີສໍ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ, ຄລໂລຫິຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ, ສຸອຎ຺ຊິຕານິ ອກ຺ຂີນິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ, ກຸລວໍສປ຺ປທີປໍ ປຸຕ຺ຕໍ ມນາປຈາຣິນິໍ ຠຣິຍນ຺ຕິ ເອວມາທີນິ ເທນ຺ຕສ຺ສ, ອຎ຺ຎານິ ຈ ຂນ຺ຕິວາທິສທິເສສຸ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ເຉຊ຺ຊເຠຊ຺ຊາທີນິ ປາປຸຓນ຺ຕສ຺ສ ອາຄມນິຍປຏິປທໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫ-ກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ໂຕ, ອລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປກາສິຕຸນ຺ຕິ ເທສິຕຸໍ, ເອວໍ ກິຈ຺ເຉນ ອຘິຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອລໍ ເທສິຕຸໍ, ປຣິຍຕ຺ຕໍ ເທສິຕຸໍ, ໂກ ອຕ຺ໂຖ ເທສິເຕນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຣາຄໂທສປເຣເຕຫີຕິ ຣາຄໂທສປຣິຜຸຏ຺ເຐຫິ ຣາຄໂທສານຸຄເຕຫິ ວາ.

ປຏິໂສຕຄາມິນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈາທີນໍ ປຏິໂສຕໍ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂມນຕ຺ຕາ ອສຸຠນ຺ຕິ ເອວໍ ຄຕໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ. ຣາຄຣຕ຺ຕາຕິ ກາມຣາເຄນ ຠວຣາເຄນ ທິຏ຺ຐິຣາເຄນ ຈ ຣຕ຺ຕາ. ນ ທກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂມນຕ຺ຕາ ອສຸຠນ຺ຕິ ອິມິນາ ສຠາເວນ ນ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ອປສ຺ສນ຺ເຕ ໂກ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ເອວໍ ຄາຫາເປຕຸໍ. ຕໂມຂນ຺ເຘນ ອາວຸຏາຕິ ອວິຊ຺ຊາຣາສິນາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຕາ.

໒໘໒. ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາຍາຕິ ນິຣຸສ຺ສຸກ຺ກຠາເວນ, ອເທເສຕຸກາມຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາ ປນສ຺ສ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ, ນນຸ ເອສ ມຸຕ຺ໂຕ ໂມເຈສ຺ສາມິ, ຕິຓ຺ໂຓ ຕາເຣສ຺ສາມິ.

‘‘ກິໍ ເມ ອຎ຺ຎາຕເວເສນ, ຘມ຺ມໍ ສຈ຺ຉິກເຕນິຘ;

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ, ຕາຣຍິສ຺ສໍ ສເທວກ’’ນ຺ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໕໖) –

ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ. ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕເທວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານຸຠາເວນ ປນສ຺ສ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ. ຕສ຺ສ ຫິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕານໍ ກິເລສຄຫນຕໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ຄມ຺ຠີຣຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕານໍ ກິເລສຄຫນຕາ ຈ ຘມ຺ມຄມ຺ຠີຣຕາ ຈ ສພ຺ພາກາເຣນ ປາກຏາ ຊາຕາ. ອຖສ຺ສ ‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ກຎ຺ຊິກປຸຓ຺ຓາ ລາພຸ ວິຍ, ຕກ຺ກຠຣິຕາ ຈາຏິ ວິຍ, ວສາເຕລປີຕປິໂລຕິກາ ວິຍ, ອຎ຺ຊນມກ຺ຂິຕຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ຈ ກິເລສຠຣິຕາ ອຕິສໍກິລິຏ຺ຐາ ຣາຄຣຕ຺ຕາ ໂທສທຸຏ຺ຐາ ໂມຫມູຬ຺ຫາ, ເຕ ກິໍ ນາມ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ຕຍໂຕ ກິເລສຄຫນປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານຸຠາເວນາປິ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ.

‘‘ອຍຎ຺ຈ ຘມ຺ໂມ ປຖວີສນ຺ຘາຣກອຸທກກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ຄມ຺ຠີໂຣ, ປພ຺ພເຕນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ສາສໂປ ວິຍ ທຸທ຺ທໂສ, ສຕຘາ ຠິນ຺ນສ຺ສ ວາລສ຺ສ ໂກຏິຍາ ໂກຏິປຏິປາທນໍ ວິຍ ທຸຣນຸໂພໂຘ. ນນຸ ມຍາ ຫິ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ວາຍມນ຺ເຕນ ອທິນ຺ນໍ ທານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຣກ຺ຂິຕໍ ສີລໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອປຣິປູຣິຕາ ກາຈິ ປາຣມີ ນາມ ນຕ຺ຖິ? ຕສ຺ສ ເມ ນິຣຸສ຺ສາຫໍ ວິຍ ມາຣພລໍ ວິຘມນ຺ຕສ຺ສາປິ ປຖວີ ນ ກມ຺ປິຕ຺ຖ, ປຐມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ນ ກມ຺ປິຕ຺ຖ, ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ໂສເຘນ຺ຕສ຺ສາປິ ນ ກມ຺ປິຕ຺ຖ, ປຈ຺ຉິມຍາເມ ປນ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕສ຺ເສວ ເມ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ກມ຺ປິຕ຺ຖ. ອິຕິ ມາທິເສນາປິ ຕິກ຺ຂຎາເຓນ ກິຈ຺ເຉເນວາຍໍ ຘມ຺ໂມ ປຏິວິທ຺ໂຘ, ຕໍ ໂລກິຍມຫາຊນາ ກຖໍ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຘມ຺ມຄມ຺ຠີຣຕາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານຸຠາເວນາປິ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປິຈ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ຍາຈິເຕ ເທເສຕຸກາມຕາຍປິສ຺ສ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ. ຊານາຕິ ຫິ ຠຄວາ – ‘‘ມມ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາຍ ຈິຕ຺ເຕ ນມມາເນ ມໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຘມ຺ມເທສນໍ ຍາຈິສ຺ສຕິ, ອິເມ ຈ ສຕ຺ຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຄຣຸກາ, ເຕ ‘ສຕ຺ຖາ ກິຣ ຘມ຺ມໍ ນ ເທເສຕຸກາໂມ ອໂຫສິ, ອຖ ນໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຍາຈິຕ຺ວາ ເທສາເປສິ, ສນ຺ໂຕ ວຕ, ໂຠ, ຘມ຺ໂມ ປຓີໂຕ ວຕ, ໂຠ, ຘມ຺ໂມ’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ສຸສ຺ສູສິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິທມ຺ປິສ຺ສ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ, ໂນ ຘມ຺ມເທສນາຍາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສຫມ຺ປຕິສ຺ສາຕິ ໂສ ກິຣ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ສຫໂກ ນາມ ເຖໂຣ ປຐມຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານຠູມິຍໍ ກປ຺ປາຍຸກພ຺ຣຫ຺ມາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຣ ນໍ ສຫມ຺ປຕິພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ປຏິສຎ຺ຊານນ຺ຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ – ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສຫມ຺ປຕິສ຺ສາ’’ຕິ. ນສ຺ສຕິ ວຕ, ໂຠຕິ ໂສ ກິຣ ອິມໍ ສທ຺ທໍ ຕຖາ ນິຈ຺ຉາເຣສິ, ຍຖາ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມາຕິ ຍສ຺ມິໍ ນາມ ໂລເກ. ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສີຕິ ເຕຫິ ທສຫິ ພ຺ຣຫ຺ມສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາຕິ ປຎ຺ຎາມເຍ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ອປ຺ປໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ຣາຄໂທສໂມຫຣຊໍ ເອເຕສໍ, ເອວໍສຠາວາຕິ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາ. ອສ຺ສວນຕາຕິ ອສ຺ສວນຕາຍ. ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ທສປຸຎ຺ຎກິຣິຍວເສນ ກຕາຘິກາຣາ ປຣິປາກຄຕປທຸມານິ ວິຍ ສູຣິຍຣສ຺ມິສມ຺ຜສ຺ສໍ, ຘມ຺ມເທສນໍເຍວ ອາກງ຺ຂມານາ ຈຕຸປ຺ປທິກຄາຖາວສາເນ ອຣິຍຠູມິໍ ໂອກ຺ກມນາຣຫາ ນ ເອໂກ, ນ ທ຺ເວ, ອເນກສຕສຫສ຺ສາ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕາໂຣ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປາຕຸຣໂຫສີຕິ ປາຕຸຠວິ. ສມເລຫິ ຈິນ຺ຕິໂຕຕິ ສມເລຫິ ຉຫິ ສຕ຺ຖາເຣຫິ ຈິນ຺ຕິໂຕ. ເຕ ຫິ ປຸເຣຕຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ກຓ຺ຏເກ ປຕ຺ຖຣມານາ ວິຍ, ວິສໍ ສິຎ຺ຈມານາ ວິຍ ຈ ສມລໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຘມ຺ມໍ ເທສຍິໍສຸ. ອປາປຸເຣຕນ຺ຕິ ວິວຣ ເອຕໍ. ອມຕສ຺ສ ທ຺ວາຣນ຺ຕິ ອມຕສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ທ຺ວາຣຠູຕໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ. ສຸຓນ຺ຕຸ ຘມ຺ມໍ ວິມເລນານຸພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ຣາຄາທິມລານໍ ອຠາວໂຕ ວິມເລນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອນຸພຸທ຺ຘໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕຸ ຕາວ ຠຄວາຕິ ຍາຈຕິ.

ເສເລ ຍຖາ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິຏ຺ຐິໂຕຕິ ເສລມເຍ ເອກຄ຺ຆເນ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິ ຍຖາ ຐິໂຕວ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ຐິຕສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຄີວຸກ຺ຂິປນປສາຣຓາທິກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ. ຕຖູປມນ຺ຕິ ຕປ຺ປຏິຠາຄໍ ເສລປພ຺ພຕູປມໍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ເສລປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິ ຐິໂຕວ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ສມນ຺ຕໂຕ ຊນຕໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ຕຖາ ຕ຺ວມ຺ປິ, ສຸເມຘ, ສຸນ຺ທຣປຎ຺ຎ-ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ ຠຄວາ ຘມ຺ມມຍໍ ປາສາທມາຣຸຍ຺ຫ ສຍໍ ອເປຕໂສໂກ ໂສກາວຕິຓ຺ຓໍ ຊາຕິຊຣາຠິຠູຕໍ ຊນຕໍ ອເວກ຺ຂສ຺ສຸ ອຸປຘາຣຍ ອຸປປຣິກ຺ຂ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍຖາ ຫິ ປພ຺ພຕປາເທ ສມນ຺ຕາ ມຫນ຺ຕໍ ເຂຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເກທາຣປາຬີສຸ ກຸຏິກາໂຍ ກຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລຍ຺ຍຸໍ. ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕຎ຺ຈ ອນ຺ຘກາຣໍ ອສ຺ສ, ອຖ ຕສ຺ສ ປພ຺ພຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ຐຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸມໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ຠູມິໍ ໂອໂລກຍໂຕ ເນວ ເຂຕ຺ຕໍ, ນ ເກທາຣປາຬິໂຍ, ນ ກຸຏິໂຍ, ນ ຕຕ຺ຖ ສຍິຕມນຸສ຺ສາ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍຸໍ. ກຸຏິກາສຸ ປນ ອຄ຺ຄິຊາລາມຕ຺ຕກເມວ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ. ເອວໍ ຘມ຺ມປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສຕ຺ຕນິກາຍໍ ໂອໂລກຍໂຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ, ເຍ ເຕ ອກຕກລ຺ຍາຓາ ສຕ຺ຕາ, ເຕ ເອກວິຫາເຣ ທກ຺ຂິຓຊາຓຸປສ຺ເສ ນິສິນ຺ນາປິ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ນາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ຂິຕ຺ຕາ ສຣາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ກຕກລ຺ຍາຓາ ເວເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລາ, ເຕ ເອວສ຺ສ ທູເຣປິ ຐິຕາ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂສ ອຄ຺ຄິ ວິຍ ຫິມວນ຺ຕປພ຺ພໂຕ ວິຍ ຈ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ທູເຣ ສນ຺ໂຕ ປກາເສນ຺ຕິ, ຫິມວນ຺ໂຕວ ປພ຺ພໂຕ;

ອສນ຺ເຕຕ຺ຖ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ຂິຕ຺ຕາ ຍຖາ ສຣາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໐໔);

ອຸຏ຺ເຐຫີຕິ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ຈາຣິກຈຣຓໍ ຍາຈນ຺ໂຕ ຠຓຕິ. ວີຣາຕິອາທີສຸ ຠຄວາ ວີຣິຍວນ຺ຕຕາຍ ວີໂຣ. ເທວປຸຕ຺ຕມຈ຺ຈຸກິເລສມາຣານໍ ວິຊິຕຕ຺ຕາ ວິຊິຕສງ຺ຄາໂມ. ຊາຕິກນ຺ຕາຣາທິນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ຖວາຫນສມຕ຺ຖຕາຍ ສຕ຺ຖວາໂຫ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທອິຓສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອຓໂຓຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໘໓. ອຊ຺ເຌສນນ຺ຕິ ຍາຈນໍ. ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາເຓນ ຈ ອາສຍານຸສຍຎາເຓນ ຈ. ອິເມສຎ຺ຫິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂູຕິ ນາມໍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂູຕິ, ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄຎາຓານໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂູຕິ. ອປ຺ປຣຊກ຺ເຂຕິອາທີສຸ ເຍສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ຣາຄາທິຣຊໍ ອປ຺ປໍ, ເຕ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ. ເຍສໍ ຕໍ ມຫນ຺ຕໍ, ເຕ ມຫາຣຊກ຺ຂາ. ເຍສໍ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຕິກ຺ຂານິ, ເຕ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍາ. ເຍສໍ ຕານິ ມຸທູນິ, ເຕ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍາ. ເຍສໍ ເຕເຍວ ສທ຺ຘາທໂຍ ອາກາຣາ ສຸນ຺ທຣາ, ເຕ ສ຺ວາກາຣາ. ເຍ ກຖິຕກາຣຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕິ, ສຸເຂນ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ, ເຕ ສຸວິຎ຺ຎາປຍາ. ເຍ ປຣໂລກຎ຺ເຈວ ວຊ຺ຊຎ຺ຈ ຠຍໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວິໂນ ນາມ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປາຬິ – ‘‘ສທ຺ໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປ຺ປຣຊກ຺ໂຂ, ອສ຺ສທ຺ໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຫາຣຊກ຺ໂຂ. ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ…, ກຸສິໂຕ…, ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ…, ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ…, ສມາຫິໂຕ…, ອສມາຫິໂຕ…, ປຎ຺ຎວາ…, ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຫາຣຊກ຺ໂຂ. ຕຖາ ສທ຺ໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິໂຍ…ເປ… ປຎ຺ຎວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວີ, ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວີ. ໂລໂກຕິ ຂນ຺ຘໂລໂກ, ອາຍຕນໂລໂກ, ຘາຕຸໂລໂກ, ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວໂລໂກ, ສມ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂລໂກ, ວິປຕ຺ຕິຠວໂລໂກ, ວິປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂລໂກ, ເອໂກ ໂລໂກ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາ. ທ຺ເວ ໂລກາ – ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ. ຕໂຍ ໂລກາ – ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂລກາ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ. ປຎ຺ຈ ໂລກາ – ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ. ຉ ໂລກາ – ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານິ. ສຕ຺ຕ ໂລກາ – ສຕ຺ຕ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ. ອຏ຺ຐ ໂລກາ – ອຏ຺ຐ ໂລກຘມ຺ມາ. ນວ ໂລກາ – ນວ ສຕ຺ຕາວາສາ. ທສ ໂລກາ – ທສາຍຕນານິ. ທ຺ວາທສ ໂລກາ – ທ຺ວາທສາຍຕນານິ. ອຏ຺ຐາຣສ ໂລກາ – ອຏ຺ຐາຣສ຺ສ ຘາຕຸໂຍ. ວຊ຺ຊນ຺ຕິ ສພ຺ເພ ກິເລສາ ວຊ຺ຊາ, ສພ຺ເພ ທຸຈ຺ຈຣິຕາ ວຊ຺ຊາ, ສພ຺ເພ ອຠິສງ຺ຂາຣາ ວຊ຺ຊາ, ສພ຺ເພ ຠວຄາມິກມ຺ມາ ວຊ຺ຊາ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ໂລເກ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ວຊ຺ເຊ ຕິພ຺ພາ ຠຍສຎ຺ຎາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິເກ ວຘເກ. ອິເມຫິ ປຎ຺ຎາສາຍ ອາກາເຣຫິ ອິມານິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕິ ອຎ຺ຎາສິ ປຏິວິຊ຺ຌິ. ອິທໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ເຕ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໒).

ອຸປ຺ປລິນິຍນ຺ຕິ ອຸປ຺ປລວເນ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນ຺ໂຕນິມຸຄ຺ຄໂປສີນີຕິ ຍານິ ອນ຺ໂຕ ນິມຸຄ຺ຄາເນວ ໂປສິຍນ຺ຕິ. ອຸທກໍ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄມ຺ມ ຐິຕານີຕິ ອຸທກໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິຕານິ. ຕຕ຺ຖ ຍານິ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄມ຺ມ ຐິຕານິ, ຕານິ ສູຣິຍຣສ຺ມິສມ຺ຜສ຺ສໍ ອາຄມຍມານານິ ຐິຕານິ ອຊ຺ຊ ປຸປ຺ຜນການິ. ຍານິ ສໂມທກໍ ຐິຕານິ, ຕານິ ສ຺ເວ ປຸປ຺ຜນການິ. ຍານິ ອຸທການຸຄ຺ຄຕານິ ອນ຺ໂຕນິມຸຄ຺ຄໂປສີນິ, ຕານິ ຕຕິຍທິວເສ ປຸປ຺ຜນການິ. ອຸທກາ ປນ ອນຸຄ຺ຄຕານິ ອຎ຺ຎານິປິ ສໂຣຄອຸປ຺ປລາທີນິ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຍານິ ເນວ ປຸປ຺ຜິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປຠກ຺ຂາເນວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕານິ ປາຬິໍ ນາຣຸຬ຺ຫານິ. ອາຫຣິຕ຺ວາ ປນ ທີເປຕພ຺ພານີຕິ ທີປິຕານິ.

ຍເຖວ ຫິ ຕານິ ຈຕຸພ຺ພິຘານິ ປຸປ຺ຜານິ, ເອວເມວ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ ເນຍ຺ໂຍ ປທປຣໂມຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສຫ ອຸທາຫຏເວລາຍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ. ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ເຖ ວິຠຊິຍມາເນ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ. ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸທ຺ເທສໂຕ ປຣິປຸຈ຺ຉໂຕ ໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ເນຍ຺ໂຍ. ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ພຫຸມ຺ປິ ສຸຓໂຕ ພຫຸມ຺ປິ ຠຓໂຕ ພຫຸມ຺ປິ ຘາຣຍໂຕ ພຫຸມ຺ປິ ວາຈຍໂຕ ນ ຕາຍ ຊາຕິຍາ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ປທປຣໂມ’’ (ປຸ. ປ. ໑໕໑). ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ອຸປ຺ປລວນາທິສທິສໍ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ອຊ຺ຊ ປຸປ຺ຜນການິ ວິຍ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ, ສ຺ເວ ປຸປ຺ຜນການິ ວິຍ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ, ຕຕິຍທິວເສ ປຸປ຺ຜນການິ ວິຍ ເນຍ຺ໂຍ, ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປຠກ຺ຂານິ ປຸປ຺ຜານິ ວິຍ ປທປຣໂມ’’ຕິ ອທ຺ທສ. ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ, ເອຕ຺ຕກາ ມຫາຣຊກ຺ຂາ, ຕຕ຺ຣາປິ ເອຕ຺ຕກາ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ’’ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕວ ອທ຺ທສ.

ຕຕ຺ຖ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕິ. ປທປຣມານໍ ອນາຄເຕ ວາສນຕ຺ຖາຍ ໂຫຕິ. ອຖ ຠຄວາ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຕ຺ຖາວຫໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ເທເສຕຸກມ຺ຍຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຸນ ສພ຺ເພປິ ຕີສຸ ຠເວສຸ ສຕ຺ເຕ ຠພ຺ພາຠພ຺ພວເສນ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ອກາສິ. ເຍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ກຕເມ ເຕ ສຕ຺ຕາ ອຠພ຺ພາ, ເຍ ເຕ ສຕ຺ຕາ ກມ຺ມາວຣເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາ ກິເລສາວຣເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວິປາກາວຣເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອສ຺ສທ຺ຘາ ອຈ຺ຉນ຺ທິກາ ທຸປ຺ປຎ຺ຎາ ອຠພ຺ພາ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ, ອິເມ ເຕ ສຕ຺ຕາ ອຠພ຺ພາ. ກຕເມ ເຕ ສຕ຺ຕາ ຠພ຺ພາ? ເຍ ເຕ ສຕ຺ຕາ ນ ກມ຺ມາວຣເຓນ…ເປ… ອິເມ ເຕ ສຕ຺ຕາ ຠພ຺ພາ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໒໗; ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໕). ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພປິ ອຠພ຺ພປຸຄ຺ຄເລ ປຫາຍ ຠພ຺ພປຸຄ຺ຄເລເຍວ ຎາເຓນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ຣາຄຈຣິຕາ, ເອຕ຺ຕກາ ໂທສໂມຫຈຣິຕາ ວິຕກ຺ກສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິຈຣິຕາ’’ຕິ ຉ ໂກຏ຺ຐາເສ ອກາສິ; ເອວໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທສິສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕສິ.

ປຈ຺ຈຠາສິນ຺ຕິ ປຕິອຠາສິໍ. ອປາຣຸຕາຕິ ວິວຏາ. ອມຕສ຺ສ ທ຺ວາຣາຕິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ໂສ ຫິ ອມຕສງ຺ຂາຕສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ, ໂສ ມຍາ ວິວຣິຕ຺ວາ ຐປິໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປມຸຎ຺ຈນ຺ຕຸ ສທ຺ຘນ຺ຕິ ສພ຺ເພ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘໍ ປມຸຎ຺ຈນ຺ຕຸ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕຸ. ປຈ຺ຉິມປທທ຺ວເຍ ອຍມຕ຺ໂຖ, ອຫຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ປຄຸຓໍ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕິຕມ຺ປິ ອິມໍ ປຓີຕໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ຘມ຺ມໍ ກາຍວາຈາກິລມຖສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ນ ຠາສິໍ. ອິທານິ ປນ ສພ຺ໂພ ຊໂນ ສທ຺ຘາຠາຊນໍ ອຸປເນຕຸ, ປູເຣສ຺ສາມິ ເນສໍ ສງ຺ກປ຺ປນ຺ຕິ.

໒໘໔. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕທໂຫສີຕິ ເອຕໍ ອໂຫສິ – ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຍໍ ຘມ຺ມເທສນາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກທາ ປເນສ ອຸທປາທີຕິ? ພຸທ຺ຘຠູຕສ຺ສ ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕາເຫ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກິຣ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນທິວເສ ວິວຏໍ ອິຕ຺ຖາຄາຣໍ ທິສ຺ວາ ສໍວິຄ຺ຄຫທໂຍ, ‘‘ກຓ຺ຑກໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ຉນ຺ນໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຉນ຺ນສຫາໂຍ ອສ຺ສຣາຊປິຏ຺ຐິຄໂຕ ນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ກຓ຺ຑກນິວຕ຺ຕນເຈຕິຍຏ຺ຐານໍ ນາມ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕີຓິ ຣຊ຺ຊານິ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອໂນມານທີຕີເຣ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑວປພ຺ພເຕ ນິສິນ຺ໂນ ມຄຘິສ຺ສເຣນ ຣຎ຺ຎາ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອິມໍ ຣຊ຺ຊໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ອລໍ ມຫາຣາຊ, ນ ມຍ຺ຫໍ ຣຊ຺ເຊນ ອຕ຺ໂຖ, ອຫໍ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ໂລກຫິຕຕ຺ຖາຍ ປຘານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ໂລເກ ວິວຏຈ຺ຉໂທ ຠວິສ຺ສາມີຕິ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ເຕນ ຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ປຐມໍ ມຍ຺ຫໍ ວິຊິຕໍ ໂອສເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄຫິໂຕ ກາລາມຎ຺ຈ ອຸທກຎ຺ຈ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕສໍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ສາຣໍ ອວິນ຺ທນ຺ໂຕ ຕໂຕ ປກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸຣຸເວຬາຍ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ອມຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ໂອຬາຣິກາຫາຣປຏິເສວເນນ ກາຍໍ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ.

ຕທາ ຈ ອຸຣຸເວລຄາເມ ສຸຊາຕາ ນາມ ກຸຏຸມ຺ພິຍຘີຕາ ເອກສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ເຂ ປຕ຺ຖນມກາສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ສມານຊາຕິກໍ ກຸລຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຐມຄພ຺ເຠ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ພລິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ສາ ປຕ຺ຖນາ ສມິຊ຺ຌິ. ສາ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມທິວເສ ປາໂຕວ ພລິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ເອວ ປາຍສໍ ປຏິຍາເທສິ. ຕສ຺ມິໍ ປາຍເສ ປຈ຺ຈມາເນ ມຫນ຺ຕມຫນ຺ຕາ ປຸປ຺ຜຸຬາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓາວຏ຺ຏາ ຫຸຕ຺ວາ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕິ. ເອກຜຸສິຕມ຺ປິ ພຫິ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣສິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂລກປາລາ ຂຄ຺ຄຫຕ຺ຖາ ອາຣກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ສກ຺ໂກ ອລາຕານິ ສມາເນນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລສິ. ເທວຕາ ຈຕູສຸ ທີເປສຸ ໂອຊໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂາຈາຣກາລໍ ອາຄມຍມາໂນ ປາໂຕວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ. ຣຸກ຺ຂມູເລ ໂສຘນຕ຺ຖາຍ ຄຕາ ຘາຕີ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸຊາຕາຍ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ເທວຕາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ. ສຸຊາຕາ, ສພ຺ພໍ ປສາຘນໍ ປສາເຘຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິເກ ສຸວຓ຺ຓຖາເລ ປາຍສໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອປຣາຍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍາ ປິທຫິຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຕາ ມຫາປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ສເຫວ ປາຕິຍາ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ມຍ຺ຫໍ ມໂນຣໂຖ ນິປ຺ຜນ຺ໂນ, ເອວໍ ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຖາລໍ ຕີເຣ ຐເປຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ເອກູນປຓ຺ຓາສປິຓ຺ເຑ ກໂຣນ຺ໂຕ ປາຍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ສຈາຫໍ ອຊ຺ຊ ພຸທ຺ໂຘ ຠວາມິ, ຖາລໍ ປຏິໂສຕໍ ຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ຂິປິ. ຖາລໍ ປຏິໂສຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຐຕ຺ວາ ກາລນາຄຣາຊສ຺ສ ຠວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຖາລານິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ວນສຓ຺ເຑ ທິວາວິຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ໂສຕ຺ຕິເຍນ ທິນ຺ນາ ອຏ຺ຐ ຕິຓມຸຏ຺ຐິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂພຘິມຓ຺ຑໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ທກ຺ຂິຓທິສາຠາເຄ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ປເທໂສ ປທຸມິນິປຕ຺ເຕ ອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ມຫາສຕ຺ໂຕ, ‘‘ອຍໍ ມມ ຄຸຓໍ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ປຈ຺ຉິມທິສາຠາຄໍ ອຄມາສິ, ໂສປິ ຕເຖວ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ອຸຕ຺ຕຣທິສາຠາຄໍ ອຄມາສິ, ໂສປິ ຕເຖວ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຠາຄໍ ອຄມາສິ, ຕຕ຺ຖ ປລ຺ລງ຺ກປ຺ປມາຓໍ ຐານໍ ສຸນິຂາຕອິນ຺ທຂິໂລ ວິຍ ນິຈ຺ຈລມໂຫສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ຐານໍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ກິເລສຠຎ຺ຊນວິທ຺ຘໍສນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ຕານິ ຕິຓານິ ອຄ຺ເຄ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາເລສິ. ຕານິ ຈິຕ຺ຕກາເຣນ ຕູລິກຄ຺ເຄນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນານິ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ, ‘‘ໂພຘິໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ອິມໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ນ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສີທິ.

ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ມາໂຣ ພາຫຸສຫສ຺ສໍ ມາເປຕ຺ວາ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕິກໍ ຄິຣິເມຂລໍ ນາມ ຫຕ຺ຖິໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ນວໂຍຊນໍ ມາຣພລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອທ຺ຘກ຺ຂິເກນ ໂອໂລກຍມາໂນ ປພ຺ພໂຕ ວິຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ໂຕ ອຸປສງ຺ກມິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ, ‘‘ມຍ຺ຫໍ ທສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ໂຎ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ສກ຺ຂິ ນຕ຺ຖິ, ເວສ຺ສນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາເວ ປນ ມຍ຺ຫໍ ສຕ຺ຕສຸ ວາເຣສຸ ມຫາປຖວີ ສກ຺ຂິ ອໂຫສິ; ອິທານິປິ ເມ ອຍເມວ ອເຈຕນາ ກຏ຺ຐກລິງ຺ຄຣູປມາ ມຫາປຖວີ ສກ຺ຂີ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕິ. ມຫາປຖວີ ຕາວເທວ ອຍທຓ຺ເຑນ ປຫຕໍ ກໍສຖາລໍ ວິຍ ຣວສຕໍ ຣວສຫສ຺ສໍ ມຸຎ຺ຈມານາ ວິຣວິຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຕມານາ ມາຣພລໍ ຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ມຸຎ຺ຈນມກາສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ສູຣິເຍ ຘຣມາເນເຍວ ມາຣພລໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ປຐມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓໍ, ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ອຣຸໂຓທເຍ ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ, ‘‘ມຍາ ອເນກກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ສໍ ອທ຺ຘານໍ ອິມສ຺ສ ປລ຺ລງ຺ກສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ວາຍາໂມ ກໂຕ’’ຕິ ສຕ຺ຕາຫໍ ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ. ອເຖກຈ຺ຈານໍ ເທວຕານໍ, ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຎ຺ເຎປິ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕກຣາ ຘມ຺ມາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ກງ຺ຂາ ອຸທປາທິ.

ອຖ ຠຄວາ ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ເທວຕານໍ ກງ຺ຂໍ ຎຕ຺ວາ ກງ຺ຂາວິຘມນຕ຺ຖໍ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕາສໍ ກງ຺ຂໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໂຕ ອີສກໍ ປາຈີນນິສ຺ສິເຕ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຠາເຄ ຐຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ປູຣິຕານໍ ປາຣມີນໍ ຜລາຘິຄມຏ຺ຐານໍ ປລ຺ລງ຺ກຎ຺ເຈວ ໂພຘິຣຸກ຺ຂຎ຺ຈ ອນິມິເສຫິ ອກ຺ຂີຫິ ໂອໂລກຍມາໂນ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ, ຕໍ ຐານໍ ອນິມິສເຈຕິຍໍ ນາມ ຊາຕໍ.

ອຖ ປລ຺ລງ຺ກສ຺ສ ຈ ຐິຕຏ຺ຐານສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕຣາ ປຸຣຕ຺ຖິມປຈ຺ຉິມໂຕ ອາຍເຕ ຣຕນຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ, ຕໍ ຐານໍ ຣຕນຈງ຺ກມເຈຕິຍໍ ນາມ ຊາຕໍ. ຕໂຕ ປຈ຺ຉິມທິສາຠາເຄ ເທວຕາ ຣຕນຆຣໍ ມາປຍິໍສຸ, ຕຕ຺ຖ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ວິເສສໂຕ ເຈຕ຺ຖ ອນນ຺ຕນຍສມນ຺ຕປຏ຺ຐານໍ ວິຈິນນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ, ຕໍ ຐານໍ ຣຕນຆຣເຈຕິຍໍ ນາມ ຊາຕໍ. ເອວໍ ໂພຘິສມີເປເຍວ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕ຺ຕາຫານິ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປຎ຺ຈເມ ສຕ຺ຕາເຫ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູລາ ເຍນ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣໂຘ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ຕຕ຺ຣາປິ ຘມ຺ມໍ ວິຈິນນ຺ໂຕເຍວ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂຎ຺ຈ ປຏິສໍເວເທນ຺ໂຕ ນິສີທິ, ຘມ຺ມໍ ວິຈິນນ຺ໂຕ ເຈຕ຺ຖ ເອວໍ ອຠິຘມ຺ເມ ນຍມຄ຺ຄໍ ສມ຺ມສິ – ປຐມໍ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓີປກຣຓໍ ນາມ, ຕໂຕ ວິຠງ຺ຄປກຣຓໍ, ຘາຕຸກຖາປກຣຓໍ, ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິປກຣຓໍ, ກຖາວຕ຺ຖຸ ນາມ ປກຣຓໍ, ຍມກໍ ນາມ ປກຣຓໍ, ຕໂຕ ມຫາປກຣຓໍ ປຏ຺ຐານໍ ນາມາຕິ.

ຕຕ຺ຖສ຺ສ ສຓ຺ຫສຸຂຸມປຏ຺ຐານມ຺ຫິ ຈິຕ຺ເຕ ໂອຕິຓ຺ເຓ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ; ປີຕິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ໂລຫິຕໍ ປສີທິ, ໂລຫິເຕ ປສນ຺ເນ ຉວິ ປສີທິ. ຉວິຍາ ປສນ຺ນາຍ ປຸຣຕ຺ຖິມກາຍໂຕ ກູຏາຄາຣາທິປ຺ປມາຓາ ຣສ຺ມິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາກາເສ ປກ຺ຂນ຺ທຉທ຺ທນ຺ຕນາຄກຸລໍ ວິຍ ປາຈີນທິສາຍ ອນນ຺ຕານິ ຈກ຺ກວາຬານິ ປກ຺ຂນ຺ທາ, ປຈ຺ຉິມກາຍໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມທິສາຍ, ທກ຺ຂິຓໍສກູຏໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓທິສາຍ, ວາມໍສກູຏໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຍ ອນນ຺ຕານິ ຈກ຺ກວາຬານິ ປກ຺ຂນ຺ທາ, ປາທຕເລຫິ ປວາຬງ຺ກຸຣວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມິໂຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຫາປຖວິໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວາຕກ຺ຂນ຺ຘໍ ປທາເລຕ຺ວາ ອຊຏາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທາ, ສີສໂຕ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕິຍມານໍ ມຓິທາມໍ ວິຍ ນີລວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມິວຏ຺ຏິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຉ ເທວໂລເກ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ນວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ເວຫປ຺ຜເລ ປຎ຺ຈ ສຸທ຺ຘາວາເສ ຈ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຣຸປ຺ເປ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອຊຏາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທາ. ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ອປຣິມາເຓສຸ ຈກ຺ກວາເຬສຸ ອປຣິມາຓາ ສຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາວ ອເຫສຸໍ. ຕໍ ທິວສຎ຺ຈ ປນ ຠຄວໂຕ ສຣີຣາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ຍາວຊ຺ຊທິວສາປິ ຕາ ຣສ຺ມິໂຍ ອນນ຺ຕາ ໂລກຘາຕຸໂຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິເຍວ.

ເອວໍ ຠຄວາ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣເຘ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຕໂຕ ອປຣໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຸຈລິນ຺ເທ ນິສີທິ, ນິສິນ຺ນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ຈສ຺ສ ສກລໍ ຈກ຺ກວາຬຄພ຺ຠໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ມຫາອກາລເມໂຆ ອຸທປາທິ. ເອວຣູໂປ ກິຣ ມຫາເມໂຆ ທ຺ວີສຸເຍວ ກາເລສຸ ວສ຺ສຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິມ຺ຫິ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ວາ. ອິຘ ພຸທ຺ຘກາເລ ອຸທປາທິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ມຸຈລິນ຺ໂທ ນາຄຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ເມໂຆ ສຕ຺ຖຣິ ມຍ຺ຫໍ ຠວນໍ ປວິຏ຺ຐມຕ຺ເຕວ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ວາສາຄາຣມສ຺ສ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ສຕ຺ຕຣຕນມຍໍ ປາສາທໍ ນິມ຺ມິນິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ໂຕປິ ເອວໍ ກເຕ ມຍ຺ຫໍ ມຫປ຺ຜລໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ທສພລສ຺ສ ກາຍເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ມຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຠເຄຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຜຓໍ ຘາເຣສິ. ປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ໂອກາໂສ ເຫຏ຺ຐາ ໂລຫປາສາທປ຺ປມາໂຓ ອໂຫສິ. ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິເຕນ ອິຣິຍາປເຖນ ສຕ຺ຖາ ວິຫຣິສ຺ສຕີຕິ ນາຄຣາຊສ຺ສ ອຊ຺ຌາສໂຍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ມຫນ຺ຕໍ ໂອກາສໍ ປຣິກ຺ຂິປິ. ມຊ຺ເຌ ຣຕນປລ຺ລງ຺ໂກ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຸປຣິ ສຸວຓ຺ຓຕາຣກວິຈິຕ຺ຕໍ ສໂມສຣິຕຄນ຺ຘທາມກຸສຸມທາມເຈລວິຕານໍ ອໂຫສິ. ຈຕູສຸ ໂກເຓສຸ ຄນ຺ຘເຕເລນ ທີປາ ຊລິຕາ, ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ວິວຣິຕ຺ວາ ຈນ຺ທນກຣຓ຺ຑກາ ຐປິຕາ. ເອວໍ ຠຄວາ ຕໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ຕຕ຺ຖ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຕໂຕ ອປຣໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ຣາຊາຍຕເນ ນິສີທິ.

ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕາເຫ ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ອາຠຕໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຎ຺ຈ ໂອສຘຫຣີຕກຎ຺ຈ ຂາທິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ໂລກປາເລຫິ ອຸປນີເຕ ປຈ຺ຈຄ຺ເຆ ເສລມເຍ ປຕ຺ເຕ ຕປຸສ຺ສຠລ຺ລິການໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣເຘ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ໂຓ ອຍໍ ວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ.

ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ວິຍຕ຺ໂຕຕິ ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ເມຘາວີຕິ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິໂກຕິ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ນິກ຺ກິເລສຊາຕິໂກ ວິສຸທ຺ຘສຕ຺ໂຕ. ອາຊານິສ຺ສຕີຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂສ຺ສຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ. ຎາຓຎ຺ຈ ປນ ເມຕິ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຠຄວາ ກິຣ ເທວຕາຍ ກຖິເຕເນວ ນິຏ຺ຐໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອິໂຕ ສຕ຺ຕມທິວສມຕ຺ຖເກ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ອທ຺ທສ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ – ‘‘ຎາຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ທສ຺ສນໍ ອຸທປາທີ’’ຕິ. ມຫາຊານິໂຍຕິ ສຕ຺ຕທິວສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປຕ຺ຕພ຺ພມຄ຺ຄຜລໂຕ ປຣິຫີນຕ຺ຕາ ມຫຕີ ຊານິ ອສ຺ສາຕິ ມຫາຊານິໂຍ. ອກ຺ຂເຓ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເທສິຍມານໍ ຘມ຺ມມ຺ປິສ຺ສ ໂສຕຸໍ ໂສຕປ຺ປສາໂທ ນຕ຺ຖິ, ອິຘ ຘມ຺ມເທສນຏ຺ຐານໍ ອາຄມນປາທາປິ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ມຫາຊານິໂຍ ຊາໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຠິໂທສກາລງ຺ກໂຕຕິ ອຑ຺ຒຣຕ຺ເຕ ກາລງ຺ກໂຕ. ຎາຓຎ຺ຈ ປນ ເມຕິ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ອຸທປາທິ. ອິຘາປິ ກິຣ ຠຄວາ ເທວຕາຍ ວຈເນນ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ອກຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ອຑ຺ຒຣຕ຺ເຕ ກາລງ຺ກຕ຺ວາ ອຸທໂກ ຣາມປຸຕ຺ໂຕ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອທ຺ທສ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ເສສໍ ປຸຣິມນຍສທິສເມວ. ພຫຸກາຣາຕິ ພຫູປກາຣາ. ປຘານປຫິຕຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສູຕິ ປຘານຕ຺ຖາຍ ເປສິຕຕ຺ຕຠາວໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ປຣິເວຓສມ຺ມຊ຺ຊເນນ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸພນ຺ຘເນນ ມຸໂຂທກທນ຺ຕກຏ຺ຐທານາທິນາ ຈ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເກ ປນ ເຕ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ ນາມ? ເຍເຕ –

ຣາໂມ ຘໂຊ ລກ຺ຂໂຓ ໂຊຕິມນ຺ຕິ,

ຍຎ຺ໂຎ ສຸໂຠໂຊ ສຸຍາໂມ ສຸທຕ຺ໂຕ;

ເອເຕ ຕທາ ອຏ຺ຐ ອເຫສຸໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ,

ຉຬງ຺ຄວາ ມນ຺ຕໍ ວິຍາກຣິໍສູຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕກາເລ ສຸປິນປຏິຄ຺ຄາຫກາ ເຈວ ລກ຺ຂຓປຏິຄ຺ຄາຫກາ ຈ ອຏ຺ຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ເຕສຸ ຕໂຍ ທ຺ເວຘາ ພ຺ຍາກຣິໍສຸ – ‘‘ອິເມຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສມາໂນ ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ, ປພ຺ພຊມາໂນ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ. ປຎ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓາ ອເຫສຸໍ – ‘‘ອິເມຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຄາເຣ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ພຸທ຺ໂຘວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເຕສຸ ປຸຣິມາ ຕໂຍ ຍຖາມນ຺ຕປທໍ ຄຕາ, ອິເມ ປນ ປຎ຺ຈ ມນ຺ຕປທໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ. ເຕ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘໍ ປຸຓ຺ຓປຕ຺ຕໍ ຎາຕການໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມຫາປຸຣິໂສ ອຄາຣໍ ນ ອຊ຺ຌາວສິສ຺ສຕິ, ເອກນ຺ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນິພ຺ພິຕກ຺ກາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ສມຓປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕາ. ເຕສໍ ປຸຕ຺ຕາຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ.

ເອເຕ ກິຣ ທຫຣກາເລເຍວ ພຫູ ມນ຺ເຕ ຊານິໍສຸ, ຕສ຺ມາ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອາຈຣິຍຏ຺ຐາເນ ຐປຍິໍສຸ. ເຕ ປຈ຺ຉາ ອມ຺ເຫຫິ ປຸຕ຺ຕທາຣຊຏໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ນ ສກ຺ກາ ຠວິສ຺ສຕິ ປພ຺ພຊິຕຸນ຺ຕິ ທຫຣກາເລເຍວ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຣມຓີຍານິ ເສນາສນານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ວິຈຣິໍສຸ. ກາເລນ ກາລໍ ປນ ‘‘ກິໍ, ໂຠ, ມຫາປຸຣິໂສ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ, ‘‘ກຸຫິໍ ຕຸມ຺ເຫ ມຫາປຸຣິສໍ ປສ຺ສິສ຺ສຖ, ຕີສຸ ປາສາເທສຸ ຕິວິຘນາຏກມຊ຺ເຌ ເທໂວ ວິຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸໂຠຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ນ ຕາວ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຎາຓໍ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ວິຫຣິໍສຸເຍວ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຠຄວາ, ‘‘ພຫຸກາຣາ ໂຂ ອິເມ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ’’ຕິ ອາຫ? ກິໍ ອຸປກາຣການໍເຍວ ເອສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ອນຸປກາຣການໍ ນ ເທເສຕີຕິ? ໂນ ນ ເທເສຕິ. ປຣິຈຍວເສນ ເຫສ ອາຬາຣຎ຺ເຈວ ກາລາມໍ ອຸທກຎ຺ຈ ຣາມປຸຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກສິ. ເອຕສ຺ມິໍ ປນ ພຸທ຺ຘກ຺ເຂຕ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎໍ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ສຈ຺ຉິກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ຕຖາວິຘອຸປນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ.

ປຸພ຺ເພ ກິຣ ປຸຎ຺ຎກຣຓກາເລ ທ຺ເວ ຠາຕໂຣ ອເຫສຸໍ. ເຕ ເອກໂຕວ ສສ຺ສໍ ອກໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ສສ຺ເສ ນວວາເຣ ອຄ຺ຄສສ຺ສທານໍ ມຍາ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອໂຫສິ. ໂສ ວປ຺ປກາເລ ພີຊຄ຺ຄໍ ນາມ ທຕ຺ວາ ຄພ຺ຠກາເລ ກນິຏ຺ເຐນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຄພ຺ຠກາເລ ຄພ຺ຠໍ ຜາເລຕ຺ວາ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ. ກນິຏ຺ໂຐ ‘‘ຕຣຸຓສສ຺ສໍ ນາເສຕຸກາໂມສີ’’ຕິ ອາຫ. ເຊຏ຺ໂຐ ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ອນນຸວຕ຺ຕນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ຄພ຺ຠໍ ຜາເລຕ຺ວາ ຂີຣໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ສປ຺ປິຜາຓິເຕຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອທາສິ, ປຸຖຸກກາເລ ປຸຖຸກໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອທາສິ, ລາຍເນ ລາຍນຄ຺ຄໍ ເວຓິກຣເຓ ເວຓຄ຺ຄໍ ກລາປາທີສຸ ກລາປຄ຺ຄໍ ຂຬຄ຺ຄໍ ຠຓ຺ຑຄ຺ຄໍ ໂກຏ຺ຐຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອວໍ ເອກສສ຺ເສ ນວວາເຣ ອຄ຺ຄທານໍ ອທາສິ. ກນິຏ຺ໂຐ ປນສ຺ສ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອທາສິ, ເຕສຸ ເຊຏ຺ໂຐ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖໂຣ ຊາໂຕ, ກນິຏ຺ໂຐ ສຸຠທ຺ທປຣິພ຺ພາຊໂກ. ອິຕິ ເອກສ຺ມິໍ ສສ຺ເສ ນວນ຺ນໍ ອຄ຺ຄທານານໍ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ຐເປຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຎ຺ໂຎ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ສຈ຺ຉິກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ພຫຸກາຣາ ໂຂ ອິເມ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ອຸປກາຣານຸສ຺ສຣຓມຕ຺ຕເກເນວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍຕິ ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ປເທເສ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘາ ຄນ຺ຘມາທນປພ຺ພເຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐາຍ ນາຄລຕາທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອໂນຕຕ຺ຕທເຫ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອາກາເສນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິປຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ນຄເຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາ ຄມນກາເລປິ ຕໂຕເຍວ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິຕິ ອິສໂຍ ເອຕ຺ຖ ນິປຕນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຕນ຺ຕິ ຈາຕິ ຕໍ ຐານໍ ອິສິປຕນນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ. ມິຄານໍ ປນ ອຠຍຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ມິຄທາໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ’’ຕິ.

໒໘໕. ອນ຺ຕຣາ ຈ ຄຍໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ໂພຘິນ຺ຕິ ຄຍາຍ ຈ ໂພຘິສ຺ສ ຈ ວິວເຣ ຕິຄາວຸຕນ຺ຕເຣ ຐາເນ. ໂພຘິມຓ຺ຑໂຕ ຫິ ຄຍາ ຕີຓິ ຄາວຸຕານິ. ພາຣາຓສີ ອຏ຺ຐາຣສ ໂຍຊນານິ. ອຸປໂກ ໂພຘິມຓ຺ຑສ຺ສ ຈ ຄຍາຍ ຈ ອນ຺ຕເຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ອທ຺ທສ. ອນ຺ຕຣາສທ຺ເທນ ປນ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ກຕໍ. ອີທິເສສຸ ຈ ຐາເນສຸ ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ ‘‘ອນ຺ຕຣາ ຄາມຎ຺ຈ ນທິຎ຺ຈ ຍາຕີ’’ຕິ ເອວໍ ເອກເມວ ອນ຺ຕຣາສທ຺ທໍ ປຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂສ ທຸຕິຍປເທນປິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ອໂຍຊິຍມາເນ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ອິຘ ປນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເອວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນນ຺ຕິ ອທ຺ຘານສງ຺ຂາຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ນໍ, ທີຆມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອທ຺ຘານມຄ຺ຄຄມນສມຍສ຺ສ ຫິ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ອທ຺ຘໂຍຊນໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປາຈິ. ໒໑໘) ອທ຺ຘໂຍຊນມ຺ປິ ອທ຺ຘານມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ. ໂພຘິມຓ຺ຑໂຕ ປນ ຄຍາ ຕິຄາວຸຕໍ.

ສພ຺ພາຠິຠູຕິ ສພ຺ພໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ສພ຺ພວິທູຕິ ສພ຺ພໍ ຈຕຸຠູມກຘມ຺ມໍ ອເວທິໍ ອຎ຺ຎາສິໍ. ສພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອນຸປລິຕ຺ໂຕຕິ ສພ຺ເພສຸ ເຕຠູມກຘມ຺ເມສຸ ກິເລສເລປເນນ ອນຸປລິຕ຺ໂຕ. ສພ຺ພໍ ຊໂຫຕິ ສພ຺ພໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມໍ ຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ຕຓ຺ຫາກ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂເຍ ນິພ຺ພາເນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາຍາຕິ ສພ຺ພໍ ຈຕຸຠູມກຘມ຺ມໍ ອຕ຺ຕນາວ ຊານິຕ຺ວາ. ກມຸທ຺ທິເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ກໍ ອຎ຺ຎໍ ‘‘ອຍໍ ເມ ອາຈຣິໂຍ’’ຕິ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍໍ.

ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖີຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ມຍ຺ຫໍ ອາຈຣິໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ນຕ຺ຖິ ເມ ປຏິປຸຄ຺ຄໂລຕິ ມຍ຺ຫໍ ປຏິຠາຄປຸຄ຺ຄໂລ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ສເຫຕຸນາ ນເຍນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ສຍໍ ພຸທ຺ໂຘ. ສີຕິຠູໂຕຕິ ສພ຺ພກິເລສຄ຺ຄິນິພ຺ພາປເນນ ສີຕິຠູໂຕ. ກິເລສານໍເຍວ ນິພ຺ພຸຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຸໂຕ. ກາສິນໍ ປຸຣນ຺ຕິ ກາສິຣຏ຺ເຐ ນຄຣໍ. ອາຫຎ຺ຉໍ ອມຕທຸນ຺ທຸຠິນ຺ຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກປຏິລາຠາຍ ອມຕເຠຣິໍ ປຫຣິສ຺ສາມີຕິ ຄຈ຺ຉາມິ. ອຣຫສິ ອນນ຺ຕຊິໂນຕິ ອນນ຺ຕຊິໂນຕິ ຠວິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ຫຸເປຍ຺ຍ ປາວຸໂສຕິ, ອາວຸໂສ, ເອວມ຺ປິ ນາມ ຠເວຍ຺ຍ. ປກ຺ກາມີຕິ ວງ຺ກຫາຣຊນປທໍ ນາມ ອຄມາສິ.

ຕຕ຺ເຖກໍ ມິຄລຸທ຺ທກຄາມກໍ ນິສ຺ສາຍ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ເຊຏ຺ຐກລຸທ຺ທໂກ ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຊນປເທ ຈຓ຺ຑາ ມກ຺ຂິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ເອກາຍ ຈາຏິຍາ ວສາເປສຸໍ, ມິຄລຸທ຺ທໂກ ທູເຣ ມິຄວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຣຫນ຺ເຕ ມາ ປມຊ຺ຊີ’’ຕິ ຉາວໍ ນາມ ຘີຕຣໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ອຄມາສິ ສທ຺ຘິໍ ປຸຕ຺ຕຠາຕຸເກຫິ. ສາ ຈສ຺ສ ຘີຕາ ທສ຺ສນີຍາ ໂຫຕິ ໂກຏ຺ຐາສສມ຺ປນ຺ນາ. ທຸຕິຍທິວເສ ອຸປໂກ ຆຣໍ ອາຄໂຕ ຕໍ ທາຣິກໍ ສພ຺ພໍ ອຸປຈາຣໍ ກຕ຺ວາ ປຣິວິສິຕຸໍ ອຸປຄຕໍ ທິສ຺ວາ ຣາເຄນ ອຠິຠູໂຕ ຠຸຎ຺ຊິຕຸມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຠາຊເນນ ຠຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ເອກມນ຺ເຕ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສເຈ ຉາວໍ ລຠາມິ, ຊີວາມິ, ໂນ ເຈ, ມຣາມີຕິ ນິຣາຫາໂຣ ສຍິ. ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ມາຄວິໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ອຸປກສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ‘‘ເອກທິວສເມວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ນາຄຕປຸພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ. ມາຄວິໂກ ອາຄຕເວເສເນວ ນໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ຕໍຂຓໍເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອປ຺ຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ ປາເທ ປຣາມສນ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉິ. ອຸປໂກ ນິຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ ປຣິວຕ຺ຕຕິເຍວ. ໂສ ‘‘ວທຖ ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ມຍາ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຸປໂກ, ‘‘ສເຈ ຉາວໍ ລຠາມິ, ຊີວາມິ, ໂນ ເຈ, ອິເຘວ ມຣຓໍ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ອາຫ. ຊານາສິ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປນ຺ຕິ. ນ ຊານາມີຕິ. ນ, ຠນ຺ເຕ, ກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປໍ ອຊານນ຺ເຕນ ສກ຺ກາ ຆຣາວາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ.

ໂສ ອາຫ – ‘‘ນາຫໍ ກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປໍ ຊານາມິ, ອປິຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມໍສຫາຣໂກ ຠວິສ຺ສາມິ, ມໍສຎ຺ຈ ວິກ຺ກີຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ມາຄວິໂກ, ‘‘ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ເອຕເທວ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕຣສາຏກໍ ທຕ຺ວາ ຆຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ອທາສິ. ເຕສໍ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ວິຊາຍິ. ສຸຠທ຺ໂທຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຉາວາ ຕສ຺ສ ໂຣທນກາເລ ‘‘ມໍສຫາຣກສ຺ສ ປຸຕ຺ຕ, ມິຄລຸທ຺ທກສ຺ສ ປຸຕ຺ຕ ມາ ໂຣທີ’’ຕິອາທີນິ ວທມານາ ປຸຕ຺ຕໂຕສນຄີເຕນ ອຸປກໍ ອຸປ຺ປຓ຺ເຑສິ. ຠທ຺ເທ ຕ຺ວໍ ມໍ ອນາໂຖຕິ ມຎ຺ຎສິ. ອຕ຺ຖິ ເມ ອນນ຺ຕຊິໂນ ນາມ ສຫາໂຍ. ຕສ຺ສາຫໍ ສນ຺ຕິເກ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ອາຫ. ຉາວາ ເອວມຍໍ ອຏ຺ຏີຍຕີຕິ ຎຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຖຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາວ ມຊ຺ຌິມເທສາຠິມຸໂຂ ປກ຺ກາມິ.

ຠຄວາ ຈ ເຕນ ສມເຍນ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ມຫາວິຫາເຣ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຏິກຈ຺ເຈວ ຠິກ຺ຂູ ອາຓາເປສິ – ‘‘ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ອນນ຺ຕຊິໂນ’ຕິ ປຸຈ຺ຉມາໂນ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ມໍ ທສ຺ເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ອຸປໂກປິ ໂຂ ‘‘ກຸຫິໍ ອນນ຺ຕຊິໂນ ວສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ຐຕ຺ວາ ກຸຫິໍ ອນນ຺ຕຊິໂນຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ນຍິໍສຸ. ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ສຎ຺ຊານາຖ ມໍ ຠຄວາ’’ຕິ ອາຫ. ອາມ, ອຸປກ, ສຎ຺ຊານາມິ, ກຸຫິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ວສິຕ຺ຖາຕິ. ວງ຺ກຫາຣຊນປເທ, ຠນ຺ເຕຕິ. ອຸປກ, ມຫລ຺ລໂກສິ ຊາໂຕ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີຕິ. ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕຕິ. ຠຄວາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອທາສິ. ໂສ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ອວິເຫສຸ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂເຓເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓີຕິ. ອວິເຫສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕມຕ຺ຕາ ຫິ ສຕ຺ຕ ຊນາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ, ເຕສໍ ໂສ ອຎ຺ຎຕໂຣ.

ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອວິຫໍ ອຸປປນ຺ນາເສ, ວິມຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕ ຠິກ຺ຂໂວ;

ຣາຄໂທສປຣິກ຺ຂີຓາ, ຕິຓ຺ຓາ ໂລເກ ວິສຕ຺ຕິກໍ.

ອຸປໂກ ປລຄຓ຺ໂຑ ຈ, ປຸກ຺ກຸສາຕິ ຈ ເຕ ຕໂຍ;

ຠທ຺ທິໂຍ ຂຓ຺ຑເທໂວ ຈ, ພຫຸຣຄ຺ຄິ ຈ ສງ຺ຄິໂຍ;

ເຕ ຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ທິພ຺ພໂຍຄໍ ອຸປຊ຺ຌຄຸ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໐໕);

໒໘໖. ສຓ຺ຐເປສຸນ຺ຕິ ກຕິກໍ ອກໍສຸ. ພາຫຸລ຺ລິໂກຕິ ຈີວຣພາຫຸລ຺ລາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ປຏິປນ຺ໂນ. ປຘານວິພ຺ຠນ຺ໂຕຕິ ປຘານໂຕ ວິພ຺ຠນ຺ໂຕ ຠຏ຺ໂຐ ປຣິຫີໂນ. ອາວຕ຺ໂຕ ພາຫຸລ຺ລາຍາຕິ ຈີວຣາທີນໍ ພຫຸລຠາວຕ຺ຖາຍ ອາວຕ຺ໂຕ. ອປິຈ ໂຂ ອາສນໍ ຐເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ອປິຈ ໂຂ ປນສ຺ສ ອຸຈ຺ຈກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ອາສນມຕ຺ຕໍ ຐເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທິໍສຸ. ນາສກ຺ຂິໍສູຕິ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ພຸທ຺ຘເຕຊສາ ອຠິຠູຕາ ອຕ຺ຕໂນ ກຕິກາຍ ຐາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ນາເມນ ຈ ອາວຸໂສວາເທນ ຈ ສມຸທາຈຣນ຺ຕີຕິ ໂຄຕມາຕິ, ອາວຸໂສຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ມຍໍ ອຸຣຸເວລາຍໍ ປຘານກາເລ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣິມ຺ຫາ, ມຸໂຂທກໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ອທມ຺ຫາ, ວຸຕ຺ຖປຣິເວຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິມ຺ຫາ, ປຈ຺ຉາ ໂກ ເຕ ວຕ຺ຕປ຺ປຏິປຕ຺ຕິມກາສິ, ກຈ຺ຈິ ອມ຺ເຫສຸ ປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ນ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖາຕິ ເອວຣູປິໍ ກຖໍ ກເຖນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຣິຍາຍາຕິ ທຸກ຺ກຣອິຣິຍາຍ. ປຏິປທາຍາຕິ ທຸກ຺ກຣປຏິປຕ຺ຕິຍາ. ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍາຕິ ປສຕປສຕ-ມຸຄ຺ຄຍູສາທິອາຫຣກຣຓາທິນາ ທຸກ຺ກຣກຣເຓນ. ອຠິຊານາຖ ເມ ໂນຕິ ອຠິຊານາຖ ນຸ ມມ. ເອວຣູປໍ ປຠາວິຕເມຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ເອວຣູປໍ ວາກ຺ຍເຠທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິ ນຸ ອຫໍ ອຸຣຸເວລາຍ ປຘາເນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ອນຸກ຺ກຓ຺ຐນຕ຺ຖໍ ຣຕ຺ຕິໍ ວາ ທິວາ ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, – ‘‘ອາວຸໂສ, ມາ ວິຕກ຺ກຍິຕ຺ຖ, ມຍ຺ຫໍ ໂອຠາໂສ ວາ ນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ເອວຣູປໍ ກຎ຺ຈິ ວຈນເຠທໍ ອກາສິນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕ ເອກປເທເນວ ສຕິໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນຄາຣວາ, ‘‘ຫນ຺ທ ອທ຺ຘາ ເອສ ພຸທ຺ໂຘ ຊາໂຕ’’ຕິ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ອາຫໍສຸ. ອສກ຺ຂິໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ສຎ຺ຎາເປຕຸນ຺ຕິ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ພຸທ຺ໂຘ ອຫນ຺ຕິ ຊານາເປຕຸໍ ອສກ຺ຂິໍ. ຕທາ ປນ ຠຄວາ ອຸໂປສຖທິວເສເຍວ ອາຄຈ຺ຉິ. ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘຠາວໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣໍ ກາຍສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕໍ ກເຖສິ. ສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ເຖໂຣ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ພ຺ຣຫ຺ມໂກຏີຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສູຣິເຍ ຘຣມາເນເຍວ ເທສນາ ນິຏ຺ຐາສິ. ຠຄວາ ຕຕ຺ເຖວ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ.

ທ຺ເວປິ ສຸທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ໂອວທາມີຕິອາທິ ປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປິຓ຺ຑປາຕຕ຺ຖາຍປິ ຄາມໍ ອປ຺ປວິສນທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູນໍ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນມລວິໂສຘນຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣເຍວ ອໂຫສິ. ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ກມ຺ມຏ຺ຐານມເລ ເຕປິ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຠຄວາປິ ເຕສໍ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມລໍ ວິໂນເທຕິ. ອຖ ເນສໍ ຠຄວຕາ ເອວໍ ນີຫຏຠຕ຺ເຕນ ໂອວທິຍມານານໍ ວປ຺ປຕ຺ເຖໂຣ ປາຏິປທທິວເສ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອໂຫສິ. ຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖໂຣ ທຸຕິຍາຍໍ, ມຫານາມຕ຺ເຖໂຣ ຕຕິຍາຍໍ, ອສ຺ສຊິຕ຺ເຖໂຣ ຈຕຸຕ຺ຖິຍໍ. ປກ຺ຂສ຺ສ ປນ ປຎ຺ຈມິຍໍ ສພ຺ເພວ ເຕ ເອກໂຕ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕໍ ກເຖສິ, ສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ສພ຺ເພປິ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເຕນາຫ – ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ມຍາ ເອວໍ ໂອວທິຍມານາ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ນິພ຺ພານໍ ອຊ຺ຌຄມໍສຸ…ເປ… ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ’’ຕິ. ເອຕ຺ຕກໍ ກຖາມຄ຺ຄໍ ຠຄວາ ຍໍ ປຸພ຺ເພ ອວຈ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫປິ ມມຎ຺ເຈວ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍານຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ອາຣຸຬ຺ຫາ, ອຣິຍປຣິເຍສນາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຣິເຍສນາ’’ຕິ ອິມໍ ເອກເມວ ອນຸສນ຺ຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫຣິ.

໒໘໗. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ນ ອຄາຣິຍານໍເຍວ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓປຣິເຍສນາ ໂຫຕິ, ອນຄາຣິຍານມ຺ປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ອປ຺ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓວເສນ ອນຣິຍປຣິເຍສນາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມຄຸຓາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນວຣຕ຺ເຕສຸ ປຕ຺ຕຈີວຣາທີສຸ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາຕິອາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກາມຄຸຓາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຣໂສ ປເນຕ຺ຖ ປຣິໂຠຄຣໂສ ໂຫຕິ. ມນຸຎ຺ເຎ ປິຓ຺ຑປາເຕ ເຠສຊ຺ເຊ ຈ ປຎ຺ຈປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ເສນາສນມ຺ຫິ ຈີວເຣ ວິຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ. ຣໂສ ປນ ເອຕ຺ຖາປິ ປຣິໂຠຄຣໂສວ. ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ກສ຺ມາ ອາຣຠິ? ເອວໍ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ‘‘ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຣິຍປຣິເຍສນາ ນາມ ກຸໂຕ, ອຣິຍປຣິເຍສນາວ ປພ຺ພຊິຕານ’’ນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປຏິເສຘນຕ຺ຖາຍ ‘‘ປພ຺ພຊິຕານມ຺ປິ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອປ຺ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຣິໂຠໂຄ ອນຣິຍປຣິເຍສນາ ເອວາ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ຄຘິຕາຕິ ຕຓ຺ຫາເຄເຘນ ຄຘິຕາ. ມຸຈ຺ຉິຕາຕິ ຕຓ຺ຫາມຸຈ຺ຉາຍ ມຸຈ຺ຉິຕາ. ອຊ຺ໂຌປນ຺ນາຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ອຊ຺ໂຌຄາຬ຺ຫາ. ອນາທີນວທສ຺ສາວິໂນຕິ ອາທີນວໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ. ອນິສ຺ສຣຓປຎ຺ຎາຕິ ນິສ຺ສຣຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ. ເຕ ເຕນ ວິຣຫິຕາ.

ອິທານິ ຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘກໍ ອຸປມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ເຣວໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ອາຣຎ຺ຎກມໂຄ ວິຍ ຫິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ລຸທ຺ທເກນ ອຣຎ຺ເຎ ຐປິຕປາໂສ ວິຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ, ຕສ຺ສ ລຸທ຺ທສ຺ສ ປາສຣາສິໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສຍນກາໂລ ວິຍ ເຕສໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ອປ຺ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິໂຠຄກາໂລ. ລຸທ຺ທເກ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ມຄສ຺ສ ເຍນ ກາມໍ ອຄມນກາໂລ ວິຍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ມາຣສ຺ສ ຍຖາກາມກຣຓີຍກາໂລ, ມາຣວສໍ ອຸປຄຕຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຄສ຺ສ ປນ ອພທ຺ຘສ຺ສ ປາສຣາສິໍ ອຘິສຍິຕກາໂລ ວິຍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຣິໂຠໂຄ, ລຸທ຺ທເກ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ມຄສ຺ສ ເຍນ ກາມໍ ຄມນໍ ວິຍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ມາຣວສໍ ອນຸປຄມນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິສ຺ສຕ຺ໂຖຕິ ນິພ຺ຠໂຍ ນິຣາສງ຺ໂກ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ປາສຣາສິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຣິຍປຣິເຍສນາຕິປິ ເອຕສ຺ເສວ ນາມໍ.