໒. ມຫາສີຫນາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ເວສາລິນຄຣວຓ຺ຓນາ

໑໔໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມຫາສີຫນາທສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເວສາລິຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ຕໍ ກິຣ ອປຣາປຣໍ ວິສາລີຠູຕຕາຍ ‘‘ເວສາລີ’’ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພກຖາ – ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ກິຣ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ຄພ຺ໂຠ ສຓ຺ຐາສິ. ສາ ຎຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວເທສິ. ຣາຊາ ຄພ຺ຠປຣິຫາຣໍ ອທາສິ. ສາ ສມ຺ມາ ປຣິຫຣີຍມານາ ຄພ຺ຠປຣິປາກກາເລ ວິຊາຍນຆຣໍ ປາວິສິ. ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕີນໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ສາ ຈ ຕາສໍ ອຎ຺ຎຕຣາ, ເຕນ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ອລຕ຺ຕກປຏລພນ຺ຘຸຊີວກປຸປ຺ຜສທິສໍ ມໍສເປສິໍ ວິຊາຍິ. ຕໂຕ ‘‘ອຎ຺ຎາ ເທວິໂຍ ສຸວຓ຺ຓພິມ຺ພສທິເສ ປຸຕ຺ເຕ ວິຊາຍນ຺ຕິ, ອຄ຺ຄມເຫສີ ມໍສເປສິນ຺ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຣໂຕ ມມ ອວຓ຺ໂຓ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕນ ອວຓ຺ຓຠເຍນ ຕໍ ມໍສເປສິໍ ເອກສ຺ມິໍ ຠາຊເນ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຏິກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຣາຊມຸທ຺ທິກາຍ ລຎ຺ເຉຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຍ ໂສເຕ ປກ຺ຂິປາເປສິ. ມນຸສ຺ເສຫິ ຉຑ຺ຑິຕມຕ຺ເຕ ເທວຕາ ອາຣກ຺ຂໍ ສໍວິທຫິໍສຸ. ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ຏກຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຊາຕິຫິງ຺ຄຸລເກນ ‘‘ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ປຊາ’’ຕິ ລິຂິຕ຺ວາ ພນ຺ຘິໍສຸ. ຕໂຕ ຕໍ ຠາຊນໍ ອູມິຠຍາທີຫິ ອນຸປທ຺ທຸຕໍ ຄງ຺ຄາໂສເຕນ ປາຍາສິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຕາປໂສ ໂຄປາລກກຸລໍ ນິສ຺ສາຍ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ວິຫຣຕິ. ໂສ ປາໂຕວ ຄງ຺ຄໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ຕໍ ຠາຊນໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປໍສຸກູລສຎ຺ຎາຍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ອເຖຕ຺ຖ ຕໍ ອກ຺ຂຣປຏ຺ຏິກໍ ຣາຊມຸທ຺ທິກາລຎ຺ຉນໍ ຈ ທິສ຺ວາ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕໍ ມໍສເປສິໍ ອທ຺ທສ, ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ສິຍາ ຄພ຺ໂຠ, ຕຖາ ຫິສ຺ສ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘປູຕິກຠາໂວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ອສ຺ສມໍ ເນຕ຺ວາ ສຸທ຺ເຘ ໂອກາເສ ຐເປສິ. ອຖ ອຑ຺ຒມາສຈ຺ຈເຍນ ທ຺ເວ ມໍສເປສິໂຍ ອເຫສຸໍ. ຕາປໂສ ທິສ຺ວາ ສາຘຸຕຣໍ ຐເປສິ. ຕໂຕ ປຸນ ອຑ຺ຒມາສຈ຺ຈເຍນ ເອກເມກິສ຺ສາ ມໍສເປສິຍາ ຫຕ຺ຖປາທສີສານມຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ປິຬກາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ອຖ ຕໂຕ ອຑ຺ຒມາສຈ຺ຈເຍນ ເອກາ ມໍສເປສິ ສຸວຓ຺ຓພິມ຺ພສທິໂສ ທາຣໂກ, ເອກາ ທາຣິກາ ອໂຫສິ.

ເຕສຸ ຕາປສສ຺ສ ປຸຕ຺ຕສິເນໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ອງ຺ຄຸຏ຺ຐກໂຕ ຈສ຺ສ ຂີຣໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕໂຕ ປຠຸຕິ ຈ ຂີຣຠຕ຺ຕໍ ອລຠິຕ຺ຖ, ໂສ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຂີຣໍ ທາຣການໍ ມຸເຂ ອາສິຎ຺ຈຕິ. ເຕສໍ ອຸທຣໍ ຍໍ ຍໍ ປວິສຕິ, ຕໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ມຓິຠາຊນຄຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ນິຈ຺ຉວີ ອເຫສຸໍ. ອປເຣ ອາຫຸ ‘‘ສິພ຺ເພຕ຺ວາ ຐປິຕາ ວິຍ ເນສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ລີນາ ຉວິ ອໂຫສີ’’ຕິ. ເອວໍ ເຕ ນິຈ຺ຉວິຕາຍ ວາ ລີນຈ຺ຉວິຕາຍ ວາ ລິຈ຺ຉວີຕິ ປຎ຺ຎາຍິໍສຸ.

ຕາປໂສ ທາຣເກ ໂປເສນ຺ໂຕ ອຸສ຺ສູເຣ ຄາມໍ ສິກ຺ຂາຍ ປວິສຕິ, ອຕິທິວາ ປຏິກ຺ກມຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ພ຺ຍາປາຣໍ ຎຕ຺ວາ ໂຄປາລກາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປພ຺ພຊິຕານໍ ທາຣກໂປສນໍ ປລິໂພໂຘ, ອມ຺ຫາກໍ ທາຣເກ ເທຖ, ມຍໍ ໂປເສສ຺ສາມ, ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ຕາປໂສ ສາຘູຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິ. ໂຄປາລກາ ທຸຕິຍທິວເສ ມຄ຺ຄໍ ສມໍ ກຕ຺ວາ ປຸປ຺ເຜຫິ ໂອກິຣິຕ຺ວາ ຘຊປຏາກາ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຕູຣິເຍຫິ ວຊ຺ຊມາເນຫິ ອສ຺ສມໍ ອາຄຕາ. ຕາປໂສ – ‘‘ມຫາປຸຎ຺ຎາ ທາຣກາ ອປ຺ປມາເທນ ວຑ຺ເຒຖ, ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາວາຫວິວາຫໍ ກໂຣຖ, ປຎ຺ຈໂຄຣເສນ ຣາຊານໍ ໂຕເສຕ຺ວາ ຠູມິຠາຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນຄຣໍ ມາເປຖ, ຕຕ຺ຖ ກຸມາຣໍ ອຠິສິຎ຺ຈຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທາຣເກ ອທາສິ. ເຕ ສາຘູຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ທາຣເກ ເນຕ຺ວາ ໂປເສສຸໍ.

ທາຣກາ ວຸທ຺ຘິມນ຺ວາຍ ກີຬນ຺ຕາ ວິວາທຏ຺ຐາເນສຸ ອຎ຺ເຎ ໂຄປາລກທາຣເກ ຫຕ຺ເຖນປິ ປາເທນປິ ປຫຣນ຺ຕິ. ເຕ ໂຣທນ຺ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ໂຣທຖາ’’ຕິ ຈ ມາຕາປິຕູຫິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ອິເມ ນິມ຺ມາຕາປິຕິກາ ຕາປສໂປສິຕາ ອມ຺ເຫ ອຕິປຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເຕສໍ ມາຕາປິຕໂຣ ‘‘ອິເມ ທາຣກາ ອຎ຺ເຎ ທາຣເກ ວິນາເສນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂາເປນ຺ຕິ, ນ ອິເມ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພາ, ວຊ຺ເຊຕພ຺ພາ ອິເມ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕໂຕ ປຠຸຕິ ກິຣ ໂສ ປເທໂສ ວຊ຺ຊີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂຍຊນສຕິໂກ ປຣິມາເຓນ. ອຖ ຕໍ ປເທສໍ ໂຄປາລກາ ຣາຊານໍ ໂຕເສຕ຺ວາ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ນຄຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກໍ ກຸມາຣໍ ອຠິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອກໍສຸ. ຕາຍ ຈສ຺ສ ທາຣິກາຍ ສທ຺ຘິໍ ວິວາຫໍ ກຕ຺ວາ ກຕິກໍ ອກໍສຸ ‘‘ພາຫິຣກທາຣິກາ ນ ອາເນຕພ຺ພາ, ອິໂຕ ທາຣິກາ ນ ກສ຺ສຈິ ທາຕພ຺ພາ’’ຕິ. ເຕສໍ ປຐມສໍວາເສນ ທ຺ເວ ທາຣກາ ຊາຕາ ຘີຕາ ຈ ປຸຕ຺ໂຕ ຈ. ເອວໍ ໂສຬສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ຊາຕາ. ຕໂຕ ເຕສໍ ທາຣການໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ວຑ຺ຒນ຺ຕານໍ ອາຣາມຸຍ຺ຍານນິວາສຏ຺ຐານປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕຸໍ ອປ຺ປໂຫນ຺ຕາ ນຄຣໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຄາວຸຕນ຺ຕເຣນ ຄາວຸຕນ຺ຕເຣນ ປຣິກ຺ຂິປິໍສຸ. ຕສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິສາລີກຕຕ຺ຕາ ເວສາລີຕ຺ເວວ ນາມໍ ຊາຕໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເວສາລິຍນ຺ຕິ ເອວໍ ນາມເກ ນຄເຣ’’ຕິ.

໐໑. ພຫິນຄເຣຕິ ນຄຣສ຺ສ ພຫິ, ນ ອມ຺ພປາລິວນໍ ວິຍ ອນ຺ໂຕນຄຣສ຺ມິໍ. ອຍໍ ປນ ຊີວກມ຺ພວນໍ ວິຍ ນຄຣສ຺ສ ພຫິທ຺ຘາ ວນສຓ຺ໂຑ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພຫິນຄເຣ’’ຕິ. ອປຣປຸເຣຕິ ປຸຣສ຺ສ ອປເຣ, ປຈ຺ຉິມທິສາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວນສຓ຺ເຑຕິ ໂສ ກິຣ ວນສຓ຺ໂຑ ນຄຣສ຺ສ ປຈ຺ຉິມທິສາຍໍ ຄາວຸຕມຕ຺ເຕ ຐາເນ. ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ຠຄວໂຕ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານຈງ຺ກມເລຓກຸຏິມຓ຺ຑປາທີນິ ປຕິຏ຺ຐເປສຸໍ, ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປຣປຸເຣ ວນສຓ຺ເຑ’’ຕິ. ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ລິຈ຺ຉວີນໍ ປນ ປຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຈິຣປກ຺ກນ຺ໂຕຕິ ວິພ຺ຠມິຕ຺ວາ ຄິຫິຠາວູປຄມເນນ ອຘຸນາປກ຺ກນ຺ໂຕ. ປຣິສຕີຕິ ປຣິສມຊ຺ເຌ. ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ນາມ ທສກຸສລກມ຺ມປຖາ. ເຕ ປຏິເສເຘຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ກສ຺ມາ? ອຸປາຣມ຺ຠຠຍາ. ເວສາລິຍຎ຺ຫິ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ປສນ຺ນາ ພຸທ຺ຘມາມກາ ຘມ຺ມມາມກາ ສງ຺ຆມາມກາ. ເຕ ທສກຸສລກມ຺ມປຖມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕ຺ວໍ ກຕ຺ຖ ຠຄວນ຺ຕໍ ປາຓໍ ຫນນ຺ຕໍ ອທ຺ທສ, ກຕ຺ຖ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍນ຺ຕນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ນ ຊານາສິ? ກິໍ ທນ຺ຕາ ເມ ອຕ຺ຖີຕິ ປາສາຓສກ຺ຂຣາ ຂາທສິ, ອຫິນງ຺ຄຸຏ຺ເຐ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວາຍມສິ, ກກຈທນ຺ເຕສຸ ປຸປ຺ຜາວຬິກໍ ກີຬິຕຸໍ ອິຈ຺ຉສິ? ມຸຂໂຕ ເຕ ທນ຺ເຕ ປາເຕສ຺ສາມາຕິ ວເທຍ຺ຍຸໍ. ໂສ ເຕສໍ ອຸປາຣມ຺ຠຠຍາ ເອວໍ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ເວສາລິນຄຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາທິວຓ຺ຓນາ

ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປນ ວິເສສາຘິຄມໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສຕິ ອາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອລມຣິຍໍ ຎາຕຸນ຺ຕິ ອລມຣິໂຍ, ອຣິຍຠາວາຍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຎາຓທສ຺ສນເມວ ຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ. ອລມຣິໂຍ ຈ ໂສ ຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ຈາຕິ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ. ຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປິ ວິປສ຺ສນາປິ ມຄ຺ໂຄປິ ຜລມ຺ປິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓມ຺ປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ຎາຓທສ຺ສນໍ ອາຣາເຘຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໑໑) ຫິ ເອຕ຺ຖ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ຎາຓທສ຺ສນໍ ນາມ. ‘‘ຎາຓທສ຺ສນາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນີຫຣຕິ ອຠິນິນ຺ນາເມຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໓໕) ເອຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ. ‘‘ອຠພ຺ພາ ເຕ ຎາຓທສ຺ສນາຍ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ສມ຺ໂພຘາຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໑໙໖) ເອຕ຺ຖ ມຄ຺ໂຄ. ‘‘ອຍມຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸ ວິຫາໂຣ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໒໘) ເອຕ຺ຖ ຜລໍ. ‘‘ຎາຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ທສ຺ສນໍ ອຸທປາທິ, ອກຸປ຺ປາ ເມ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕິ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໖) ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ. ‘‘ຎາຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ທສ຺ສນໍ ອຸທປາທິ ສຕ຺ຕາຫກາລງ຺ກໂຕ ອາຬາໂຣ ກາຬາໂມ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໔໐) ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ. ອິຘ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕຎ຺ຫິ ໂສ ຠຄວໂຕ ປຏິເສເຘຕິ.

ຕກ຺ກປຣິຍາຫຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ອາຈຣິຍໍ ປຏິພາຫຕິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ອາຈຣິເຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຸຂຸມໍ ຘມ຺ມນ຺ຕຣໍ ຄຫິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ປນ ຕກ຺ເກຕ຺ວາ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີຕິ. ວີມໍສານຸຈຣິຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ຈສ຺ສ ໂລກິຍປຎ຺ຎໍ ອນຸຊານາຕິ. ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ປຎ຺ຎວາ, ໂສ ຕໍ ປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕໍ ອິນ຺ທວຊິຣູປມໍ ວີມໍສໍ ເອວໍ ວຏ຺ຏິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ວຏ຺ຏິສ຺ສຕີຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອນຸຈຣາເປຕ຺ວາ ວີມໍສາຍ ອນຸຈຣິຕໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ສຍໍປຏິຠານນ຺ຕິ ອິມິນາສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠາວໍ ປຏິພາຫຕິ. ເອວໍ ຫິສ຺ສ ອໂຫສິ – ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສຸຂຸມໍ ຘມ຺ມນ຺ຕຣໍ ວິປສ຺ສນາ ວາ ມຄ຺ໂຄ ວາ ຜລໍ ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ວາ ນຕ຺ຖິ, ອຍໍ ປນ ລທ຺ຘປຣິໂສ, ຣາຊານໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໍ ວິຍ ນໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຓ຺ຓາ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ, ສຸຜຸສິຕໍ ປນສ຺ສ ທນ຺ຕາວຣຓໍ, ມຸທຸກາ ຊິວ຺ຫາ, ມຘຸໂຣ ສໂຣ, ອເນລຄຬາ ວາຈາ, ໂສ ຍໍ ຍເທວສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕໍ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຍໍປຏິຠານໍ ກເຖນ຺ໂຕ ມຫາຊນໍ ຣຎ຺ເຊຕີຕິ.

ຍສ຺ສ ຈ ຂ຺ວາສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕຕິ ຍສ຺ສ ຈ ໂຂ ອຕ຺ຖາຍ ອສ຺ສ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ຣາຄປຏິຆາຕຕ຺ຖາຍ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ໂທສປ຺ປຏິຆາຕຕ຺ຖາຍ ເມຕ຺ຕາຠາວນາ, ໂມຫປຏິຆາຕຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ, ວິຕກ຺ກູປຈ຺ເຉທາຍ ອານາປານສ຺ສຕິ.

ໂສ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາຕິ ໂສ ຘມ຺ໂມ ໂຍ ຕໍ ຍຖາເທສິຕໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ເຫຕຸນາ ນເຍນ ກາຣເຓນ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ ນິຍ຺ຍາຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ຕມຕ຺ຖໍ ສາເຘຕີຕິ ທີເປຕິ. ອິທໍ ປເນສ ນ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສເຍນ ວທຕິ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ຘມ຺ໂມ ອນິຍ຺ຍານິໂກຕິ ເອວເມວໍ ປເວເທຍ຺ຍ, ນ ປນ ສກ຺ໂກຕິ ວຕ຺ຕຸໍ. ກສ຺ມາ? ອຸປາຣມ຺ຠຠຍາ. ເວສາລິຍຎ຺ຫິ ພຫູ ໂສຕາປນ຺ນ-ສກທາຄາມິ-ອນາຄາມິອຸປາສກາ. ເຕ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ ‘‘ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ ຕ຺ວໍ ຠຄວຕາ ເທສິຕຘມ຺ໂມ ອນິຍ຺ຍານິໂກຕິ ວທສິ, ຍທິ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ອນິຍ຺ຍານິໂກ, ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ອິເມ ກສ຺ມາ ເອຕ຺ຕກາ ໂສຕາປນ຺ນາ ຊາຕາ, ເອຕ຺ຕກາ ສກທາຄາມີ, ເອຕ຺ຕກາ ອນາຄາມີຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຸປາຣມ຺ຠໍ ກເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ອິມິນາ ອຸປາຣມ຺ຠຠເຍນ ອນິຍ຺ຍານິໂກຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຊ຺ຊຸເນນ ວິສ຺ສຏ຺ຐກຓ຺ຑໍ ວິຍ ອສ຺ສ ຘມ຺ໂມ ອໂມໂຆ ນິຍ຺ຍາຕິ, ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປນສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ວທຕິ.

ອສ຺ໂສສິ ໂຂຕິ ເວສາລິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລເສຏ຺ຐິກຸລາທີສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຣິສມຊ຺ເຌ ເອວໍ ຠາສມານສ຺ສ ຕໍ ວຈນໍ ສຸຓິ, ນ ປນ ປຏິເສເຘສິ. ກສ຺ມາ? ກາຣຸຎ຺ຎຕາຍ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ ອຍໍ ກຸທ຺ໂຘ ຌາຍມານໍ ເວຬຸວນໍ ວິຍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໂລຓໍ ອຸທ຺ຘນໍ ວິຍ ຈ ໂກຘວເສນ ປຏປຏາຍຕິ, ມຍາ ປຏິພາຫິໂຕ ປນ ມຍິປິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິສ຺ສຕິ, ເອວມສ຺ສ ຕຖາຄເຕ ຈ ມຍິ ຈາຕິ ທ຺ວີສຸ ຊເນສຸ ອາຆາໂຕ ອຕິຠາຣິໂຍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ກາຣຸຎ຺ຎຕາຍ ນ ປຏິເສເຘສິ. ອປິ ຈສ຺ສ ເອວໍ ອໂຫສິ, ພຸທ຺ຘານໍ ອວຓ຺ຓກຖນໍ ນາມ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ເທ ໂທສາໂຣປນສທິສໍ, ໂກ ອິມສ຺ສ ກຖໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ? ສຍເມວ ເຂເຬ ປຈ຺ຉິນ຺ເນ ມຸເຂ ສຸກ຺ເຂ ໂອຣມິສ຺ສຕີຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ນ ປຏິເສເຘສິ. ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕຕິ ປິຓ຺ຑປາຕປຣິເຍສນໂຕ ອປຄໂຕ.

໑໔໗. ໂກຘໂນຕິ ຈຓ຺ໂຑ ຜຣຸໂສ. ໂມຆປຸຣິໂສຕິ ຕຸຈ຺ຉປຸຣິໂສ. ຍສ຺ສ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ພຸທ຺ຘາ ‘‘ໂມຆປຸຣິໂສ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸປນິສ຺ສເຍ ສຕິປິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ມຄ຺ເຄ ວາ ຜເລ ວາ ອສຕິ ‘‘ໂມຆປຸຣິໂສ’’ຕິ ວທນ຺ຕິເຍວ. ອິມສ຺ສ ປນ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ໂນເຍວ, ເຕນ ຕໍ ‘‘ໂມຆປຸຣິໂສ’’ຕິ ອາຫ. ໂກຘາ ຈ ປນສ຺ສ ເອສາ ວາຈາ ຠາສິຕາຕິ ເອສາ ຈ ປນສ຺ສ ວາຈາ ໂກເຘນ ຠາສິຕາ.

ກສ຺ມາ ປເນສ ຠຄວໂຕ ກຸທ຺ໂຘຕິ? ອຍຎ຺ຫິ ປຸພ຺ເພ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປຣິກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ກເຖສິ. ໂສ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນນ຺ທນວນຈິຕ຺ຕລຕາວນຜາຣຸສກວນມິສ຺ສກວເນສຸ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມາເນ ເທວປຸຕ຺ເຕ ຈ ເທວຘີຕໂຣ ຈ ທິສ຺ວາ ເອເຕສໍ ເອວຣູປາຍ ອຕ຺ຕຠາວສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຐິຕານໍ ກີວມຘຸໂຣ ນຸ ໂຂ ສທ຺ໂທ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ສທ຺ທໍ ໂສຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ທສພລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸປຣິກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຠຄວາ ປນສ຺ສ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸຍາ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ນຕ຺ຖີຕິ ຎຕ຺ວາ ປຣິກມ຺ມໍ ນ ກເຖສິ. ນ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ອຸປນິສ຺ສຍວິຣຫິຕ ຕສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕິ. ໂສ ຠຄວຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຫໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ປຐມໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປຣິກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິໍ, ໂສ ‘ມຍ຺ຫໍ ຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕຸ ວາ ມາ ວາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕູ’ຕິ ກເຖສິ. ອຫໍ ປນ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣນ ຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸປຣິກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິໍ, ຕໍ ເມ ນ ກເຖສິ. ອທ຺ຘາສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘ອຍໍ ຣາຊປພ຺ພຊິໂຕ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ມຍາ ສມສໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍວເສນ ມຍ຺ຫໍ ນ ກເຖຕີ’’ຕິ. ຠິຍ຺ໂຍໂສ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ວາປິ ນ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ວິຈຣຕິ. ທສພລໍ ປນ ອສຕາ ຕຸຈ຺ເຉນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ໂກຘາ ຈ ປນສ຺ສ ເອສາ ວາຈາ ຠາສິຕາ’’ຕິ.

ວຓ຺ໂຓ ເຫໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາຕິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄເຕນ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ເຕນ ເອຕທຕ຺ຖເມວ ວາຍາໂມ ກໂຕ ‘‘ເທສນາຘມ຺ໂມ ເມ ນິຍ຺ຍານິໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ, ໂສ ວຓ຺ຓໍເຍວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຠາສຕິ. ວຓ຺ໂຓ ເຫໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸໂຓ ເອໂສ ຕຖາຄຕສ຺ສ, ນ ອຄຸໂຓຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອຍມ຺ປິ ຫິ ນາມ ສາຣິປຸຕ຺ຕາຕິອາທິນາ ກິໍ ທສ຺ເສຕິ? ສຸນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ປຏິສິທ຺ຘສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຖິຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຠຄວາ ກິຣ ອຍໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ໂມຆປຸຣິໂສ ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມຕິ ວທຕິ. ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸຎາຓໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ທສພລຎາຓໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊຎາຓໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ ອກມ຺ປນຎາຓໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຈຕຸໂຍນິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ປຎ຺ຈຄຕິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພປິ ເຈເຕ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາເຍວ. ເອວຣູເປສຸ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມສຸ ເອກສ຺ສາປິ ວິຊານນສມຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມນ຺ວຍມຕ຺ຕມ຺ປິ ນາມ ເອຕສ຺ສ ໂມຆປຸຣິສສ຺ສ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຍມ຺ປິ ຫິ ນາມ ສາຣິປຸຕ຺ຕາຕິອາທິນາ ນເຍນ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ເວຕີຕິ ອນ຺ວໂຍ, ຊານາຕິ, ອນຸພຸຊ຺ຌຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມສ຺ສ ອນ຺ວໂຍ ຘມ຺ມນ຺ວໂຍ, ຕໍ ຕໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາທິຘມ຺ມໍ ຊານນປຎ຺ຎາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິອາທີຫິ ເອວຣູປມ຺ປິ ນາມ ມຍ຺ຫໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ວິຊ຺ຊມານເມວ ອຕ຺ຖີຕິ ຊານິຕຸໍ ຕສ຺ສ ໂມຆປຸຣິສສ຺ສ ຘມ຺ມນ຺ວໂຍປິ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓາທີສຸປິ ເອວໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທສພລຎາຓາທິວຓ຺ຓນາ

໑໔໘. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓານນ຺ຕຣໍ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍຸໍ, ຍສ຺ມາ ປນ ຕາສຸ ວຸຕ຺ຕາສຸ ອຸປຣິ ທສພລຎາຓໍ ນ ປຣິປູຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາ ອວຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທສພລຎາຓໍ ປຣິປູຣໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ທສ ໂຂ ປນິມານິ ສາຣິປຸຕ຺ຕາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຖາຄຕພລານີຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓານິ ຕຖາຄຕສ຺ເສວ ພລານິ. ຍຖາ ວາ ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ພລານິ ປຸຎ຺ຎຸສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາຄຕານິ, ຕຖາ ອາຄຕພລານີຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ທຸວິຘໍ ຕຖາຄຕພລໍ ກາຍພລຎ຺ຈ ຎາຓພລຎ຺ຈ. ເຕສຸ ກາຍພລໍ ຫຕ຺ຖິກຸລານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ໂປຣາເຓຫິ –

‘‘ກາລາວກຎ຺ຈ ຄງ຺ເຄຍ຺ຍໍ, ປຓ຺ຑຣໍ ຕມ຺ພປິງ຺ຄລໍ;

ຄນ຺ຘມງ຺ຄລເຫມຎ຺ຈ, ອຸໂປສຖຉທ຺ທນ຺ຕິເມ ທສາ’’ຕິ.

ອິມານິ ຫິ ທສ ຫຕ຺ຖິກຸລານິ. ຕຕ຺ຖ ກາລາວກນ຺ຕິ ປກຕິຫຕ຺ຖິກຸລໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ປຸຣິສານໍ ກາຍພລໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ກາລາວກຫຕ຺ຖິໂນ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ກາລາວການໍ ພລໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ຄງ຺ເຄຍ຺ຍສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ຄງ຺ເຄຍ຺ຍານໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ປຓ຺ຑຣສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ປຓ຺ຑຣານໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ຕມ຺ພສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ຕມ຺ພານໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ປິງ຺ຄລສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ປິງ຺ຄລານໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ຄນ຺ຘຫຕ຺ຖິໂນ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ຄນ຺ຘຫຕ຺ຖີນໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ມງ຺ຄລສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ມງ຺ຄລານໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ເຫມວຕສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ເຫມວຕານໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ອຸໂປສຖສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ອຸໂປສຖານໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ຉທ຺ທນ຺ຕສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ຉທ຺ທນ຺ຕານໍ ຕໍ ເອກສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ. ນາຣາຍນສງ຺ຆາຕພລນ຺ຕິປິ ອິທເມວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕເທຕໍ ປກຕິຫຕ຺ຖິຄຓນາຍ ຫຕ຺ຖີນໍ ໂກຏິສຫສ຺ສານໍ ປຸຣິສຄຓນາຍ ທສນ຺ນໍ ປຸຣິສໂກຏິສຫສ຺ສານໍ ພລໍ ໂຫຕິ. ອິທໍ ຕາວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາຍພລໍ.

ຎາຓພລໍ ປນ ປາຬິຍໍ ຕາວ ອາຄຕເມວ. ທສພລຎາຓໍ, ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊຎາຓໍ, ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ ອກມ຺ປນຎາຓໍ, ຈຕຸໂຍນິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ, ປຎ຺ຈຄຕິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ. ສໍຍຸຕ຺ຕເກ (ສໍ. ນິ. ໒.໓໔) ອາຄຕານິ ເຕສຕ຺ຕຕິ ຎາຓານິ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕິ ຎາຓານີຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎານິປິ ອເນການິ ຎາຓສຫສ຺ສານິ, ເອຕໍ ຎາຓພລໍ ນາມ. ອິຘາປິ ຎາຓພລເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຎາຓຎ຺ຫິ ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຏ຺ເຐນ ຈ ພລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຍຫິ ພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ເຍຫິ ທສຫິ ຎາຓພເລຫິ ອຸເປໂຕ ສມຸເປໂຕ. ອາສຠໍ ຐານນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ຐານໍ. ອາສຠາ ວາ ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘາ, ເຕສໍ ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ຄວສຕເຊຏ຺ຐໂກ ອຸສໂຠ, ຄວສຫສ຺ສເຊຏ຺ຐໂກ ວສໂຠ. ວຊສຕເຊຏ຺ຐໂກ ວາ ອຸສໂຠ, ວຊສຫສ຺ສເຊຏ຺ຐໂກ ວສໂຠ. ສພ຺ພຄວເສຏ຺ໂຐ ສພ຺ພປຣິສ຺ສຍສໂຫ ເສໂຕ ປາສາທິໂກ ມຫາຠາຣວໂຫ ອສນິສຕສທ຺ເທຫິປິ ອກມ຺ປນິໂຍ ນິສໂຠ, ໂສ ອິຘ ອຸສໂຠຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອິທມ຺ປິ ຫິ ຕສ຺ສ ປຣິຍາຍວຈນໍ. ອຸສຠສ຺ສ ອິທນ຺ຕິ ອາສຠໍ. ຐານນ຺ຕິ ຈຕູຫິ ປາເທຫິ ປຖວິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ອຈລຏ຺ຐານໍ. ອິທໍ ປນ ອາສຠໍ ວິຍາຕິ ອາສຠໍ. ຍເຖວ ຫິ ນິສຠສງ຺ຂາໂຕ ອຸສໂຠ ອຸສຠພເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຈຕູຫິ ປາເທຫິ ປຖວິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ອຈລຏ຺ຐາເນນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄໂຕປິ ທສຫິ ຕຖາຄຕພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຈຕູຫິ ເວສາຣຊ຺ຊປາເທຫິ ອຏ຺ຐປຣິສປຖວິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ສເທວເກ ໂລເກ ເກນຈິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກນ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕນ ອກມ຺ປິໂຍ ອຈລຏ຺ຐາເນນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອວໍ ຕິຏ຺ຐມາໂນວ ຕໍ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ, ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ນ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ ອຕ຺ຕນິ ອາໂຣເປຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕີ’’ຕິ.

ປຣິສາສູຕິ ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ. ສີຫນາທໍ ນທຕີຕິ ເສຏ຺ຐນາທໍ ອຠີຕນາທໍ ນທຕິ, ສີຫນາທສທິສໍ ວາ ນາທໍ ນທຕິ. ອຍມຕ຺ໂຖ ສີຫນາທສຸຕ຺ເຕນ ທີເປຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ວາ ສີໂຫ ສຫນໂຕ ຫນນໂຕ ຈ ສີໂຫຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄໂຕ ໂລກຘມ຺ມານໍ ສຫນໂຕ ປຣປ຺ປວາທານຎ຺ຈ ຫນນໂຕ ສີໂຫຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສີຫສ຺ສ ນາທໍ ສີຫນາທໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ສີໂຫ ສີຫພເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິສາຣໂທ ວິຄຕໂລມຫໍໂສ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄຕສີໂຫປິ ຕຖາຄຕພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ ວິສາຣໂທ ວິຄຕໂລມຫໍໂສ ອິຕິ ຣູປນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນານາວິຘເທສນາວິລາສສມ຺ປນ຺ນໍ ສີຫນາທໍ ນທຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕີ’’ຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ວິສິຏ຺ຐໍ. ຈກ຺ກ-ສທ຺ໂທ ປນາຍໍ –

ສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ລກ຺ຂເຓ ຈ, ຣຖງ຺ເຄ ອິຣິຍາປເຖ;

ທາເນ ຣຕນຘມ຺ມູຣ-ຈກ຺ກາທີສຸ ຈ ທິສ຺ສຕິ;

ຘມ຺ມຈກ຺ເກ ອິຘ ມໂຕ, ຕຎ຺ຈ ທ຺ເວຘາ ວິຠາວເຍ.

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ການິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໓໑) ຫິ ອຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ປາທຕເລສຸ ຈກ຺ການິ ຊາຕານີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໕) ເອຕ຺ຖ ລກ຺ຂເຓ. ‘‘ຈກ຺ກໍວ ວຫໂຕ ປທ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໑) ເອຕ຺ຖ ຣຖງ຺ເຄ. ‘‘ຈຕຸຈກ຺ກໍ ນວທ຺ວາຣ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໙) ເອຕ຺ຖ ອິຣິຍາປເຖ. ‘‘ທທໍ ຠຸຎ຺ຊ ມາ ຈ ປມາໂທ, ຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕຍ ສພ຺ພປາຓິນ’’ນ຺ຕິ (ຊາ. ໑.໗.໑໔໙) ເອຕ຺ຖ ທາເນ. ‘‘ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໓) ເອຕ຺ຖ ຣຕນຈກ຺ເກ. ‘‘ມຍາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ໕໖໒) ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມຈກ຺ເກ. ‘‘ອິຈ຺ຉາຫຕສ຺ສ ໂປສສ຺ສ, ຈກ຺ກໍ ຠມຕິ ມຕ຺ຖເກ’’ຕິ (ຊາ. ໑.໑.໑໐໔; ໑.໕.໑໐໓) ເອຕ຺ຖ ອຸຣຈກ຺ເກ. ‘‘ຂຸຣປຣິຍນ຺ເຕນ ເຈປິ ຈກ຺ເກນາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໖໖) ເອຕ຺ຖ ປຫຣຓຈກ຺ເກ. ‘‘ອສນິວິຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໖໑; ສໍ. ນິ. ໒.໑໖໒) ເອຕ຺ຖ ອສນິມຓ຺ຑເລ. ອິຘ ປນາຍໍ ຘມ຺ມຈກ຺ເກ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ຕໍ ປນ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ ປຏິເວຘຎາຓຎ຺ເຈວ ເທສນາຎາຓຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາປຠາວິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຣິຍພລາວຫໍ ປຏິເວຘຎາຓໍ. ກຣຸຓາປຠາວິຕໍ ສາວການໍ ອຣິຍພລາວຫໍ ເທສນາຎາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ປຏິເວຘຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຠິນິກ຺ຂມນໂຕ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ຜລກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ຕຸສິຕຠວນໂຕ ວາ ຍາວ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ຜລກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ທີປງ຺ກຣທສພລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ຜລກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ເທສນາຎາຓມ຺ປິ ປວຕ຺ຕມານໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ຕຎ຺ຫິ ຍາວ ອຎ຺ຎາຕໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາ ປວຕ຺ຕມານໍ, ຜລກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕໍ ນາມ. ເຕສຸ ປຏິເວຘຎາຓໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ, ເທສນາຎາຓໍ ໂລກິຍໍ. ອຸຠຍມ຺ປິ ປເນຕໍ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓໍ, ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ໂອຣສຎາຓໍ.

ອິທານິ ເຍຫິ ພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຕຖາຄໂຕ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ, ຍານິ ອາທິໂຕວ ‘‘ທສ ໂຂ ປນິມານິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕພລານີ’’ຕິ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ, ຕານິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຕມານິ ທສ? ອິຘ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ຐານຎ຺ຈ ຐານໂຕຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຐານຎ຺ຈ ຐານໂຕຕິ ກາຣຓຎ຺ຈ ກາຣຓໂຕ. ກາຣຓຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຜລໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຍາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈວ ປວຕ຺ຕຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ຐານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ຠຄວາ ‘‘ເຍ ເຍ ຘມ຺ມາ ເຍສໍ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ເຫຕູ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປາທາຍ, ຕໍ ຕໍ ຐານໍ. ເຍ ເຍ ຘມ຺ມາ ເຍສໍ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ນ ເຫຕູ ນ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປາທາຍ, ຕໍ ຕໍ ອຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ປຊານນ຺ໂຕ ຐານຎ຺ຈ ຐານໂຕ ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐານໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ອຠິຘມ຺ເມ ປເນຕໍ, ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຐານຎ຺ຈ ຐານໂຕ ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐານໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໘໐໙) ນເຍນ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ຍມ຺ປີຕິ ເຍນ ຎາເຓນ. ອິທມ຺ປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສາຕິ ອິທມ຺ປິ ຐານາຏ຺ຐານຎາຓໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕພລໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສພ຺ພປເທສຸ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກມ຺ມສມາທານານນ຺ຕິ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ກຕານໍ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມານໍ, ກມ຺ມເມວ ວາ ກມ຺ມສມາທານໍ. ຐານໂສ ເຫຕຸໂສຕິ ປຈ຺ຈຍໂຕ ເຈວ ເຫຕຸໂຕ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຄຕິອຸປຘິກາລປໂຍຄາ ວິປາກສ຺ສ ຐານໍ. ກມ຺ມໍ ເຫຕຸ. ອິມສ຺ສ ປນ ຎາຓສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ‘‘ອຕ຺ເຖກຈ຺ຈານິ ປາປການິ ກມ຺ມສມາທານານິ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໘໑໐) ນເຍນ ອຠິຘມ຺ເມ ອາຄຕາເຍວ.

ສພ຺ພຕ຺ຖຄາມິນິນ຺ຕິ ສພ຺ພຄຕິຄາມິນິໍ ອຄຕິຄາມິນິຎ຺ຈ. ປຏິປທນ຺ຕິ ມຄ຺ຄໍ. ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີຕິ ພຫູສຸປິ ມນຸສ຺ເສສຸ ເອກເມວ ປາຓໍ ຆາເຕນ຺ເຕສຸ ອິມສ຺ສ ເຈຕນາ ນິຣຍຄາມິນີ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິມສ຺ສ ເຈຕນາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຄາມິນີຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ເອກວຕ຺ຖຸສ຺ມິມ຺ປິ ກຸສລາກຸສລເຈຕນາສງ຺ຂາຕານໍ ປຏິປຕ຺ຕີນໍ ອວິປຣີຕໂຕ ສຠາວໍ ຊານາຕິ. ອິມສ຺ສ ຈ ຎາຓສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສພ຺ພຕ຺ຖຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ຍຖາຠູຕໍ ຎາຓໍ? ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ ອຍໍ ປຏິປທາ ນິຣຍຄາມີຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໘໑໑) ນເຍນ ອຠິຘມ຺ເມ ອາຄຕາເຍວ.

ອເນກຘາຕຸນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸອາທີຫິ ກາມຘາຕຸອາທີຫິ ວາ ຘາຕູຫິ ພຫຸຘາຕຸໍ. ນານາຘາຕຸນ຺ຕິ ຕາສໍເຍວ ຘາຕູນໍ ວິລກ຺ຂຓຕາຍ ນານປ຺ປກາຣຘາຕຸໍ. ໂລກນ຺ຕິ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸໂລກໍ. ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີຕິ ຕາສໍ ຕາສໍ ຘາຕູນໍ ອວິປຣີຕໂຕ ສຠາວໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ອິທມ຺ປິ ຎາຓໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອເນກຘາຕຸນານາຘາຕຸໂລກໍ ຍຖາຠູຕໍ ຎາຓໍ, ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ຂນ຺ຘນານຕ຺ຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຠິຘມ຺ເມ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ.

ນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຕນ຺ຕິ ຫີນາທີຫິ ອຘິມຸຕ຺ຕີຫິ ນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຠາວໍ. ອິທມ຺ປິ ຎາຓໍ, ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຕ຺ຕານໍ ນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ຎາຓໍ, ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ປຊານາຕິ ສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກາ’’ຕິ ອາທິນາ ນເຍນ ອຠິຘມ຺ເມ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ.

ປຣສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ປຘານສຕ຺ຕານໍ. ປຣປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ຕໂຕ ປເຣສໍ ຫີນສຕ຺ຕານໍ. ເອກຕ຺ຖເມວ ວາ ເອຕໍ ປທທ຺ວຍໍ. ເວເນຍ຺ຍວເສນ ປນ ທ຺ເວຘາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ສທ຺ຘາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຣຠາວໍ ອປຣຠາວຎ຺ຈ, ວຸທ຺ຘິຎ຺ຈ ຫານິຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ສປິ ຎາຓສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣສຕ຺ຕານໍ ປຣປຸຄ຺ຄລານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ຎາຓໍ, ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍໍ ປຊານາຕິ ອນຸສຍໍ ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໘໑໔) ນເຍນ ອຠິຘມ຺ເມ ອາຄຕາເຍວ.

ຌານວິໂມກ຺ຂສມາຘິສມາປຕ຺ຕີນນ຺ຕິ ປຐມາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີຕິອາທີນໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ວິໂມກ຺ຂານໍ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສມາຘີນໍ ປຐມຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິອາທີນຎ຺ຈ ນວນ຺ນໍ ອນຸປຸພ຺ພສມາປຕ຺ຕີນໍ. ສໍກິເລສນ຺ຕິ ຫານຠາຄິຍຘມ຺ມໍ. ໂວທານນ຺ຕິ ວິເສສຠາຄິຍຘມ຺ມໍ. ວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ‘‘ໂວທານມ຺ປິ ວຸຏ຺ຐານໍ. ຕມ຺ຫາ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐານມ຺ປິ ວຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໘໒໘) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປຄຸຓຊ຺ຌານຎ຺ເຈວ ຠວງ຺ຄຜລສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ. ເຫຏ຺ຐິມໍ ເຫຏ຺ຐິມຎ຺ຫິ ປຄຸຓຊ຺ຌານໍ ອຸປຣິມສ຺ສ ອຸປຣິມສ຺ສ ປທຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ໂວທານມ຺ປິ ວຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠວງ຺ເຄນ ປນ ສພ຺ພຊ຺ຌາເນຫິ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕມ຺ຫາ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐານມ຺ປິ ວຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທມ຺ປິ ຎາຓໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຌານວິໂມກ຺ຂສມາຘິສມາປຕ຺ຕີນໍ ສໍກິເລສໍ ໂວທານໍ ວຸຏ຺ຐານໍ ຍຖາຠູຕໍ ຎາຓໍ, ຌາຍີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຌາຍີ, ອຕ຺ເຖກຈ຺ໂຈ ຌາຍີ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍເຍວ ສມານໍ ວິປຕ຺ຕີຕິ ປຈ຺ເຈຕີ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໘໒໘) ນເຍນ ອຠິຘມ຺ເມ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາວິນິຈ຺ຉໂຍ ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ ວິຠງ຺ຄຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓກຖາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ. ອາສວກ຺ຂຍກຖາ ຠຍເຠຣເວ.

໑໔໙. ອິມານິ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕາຕິ ຍານິ ປຸພ຺ເພ ‘‘ທສ ໂຂ ປນິມານິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕພລານີ’’ຕິ ອໂວຈໍ, ອິມານິ ຕານີຕິ ອປ຺ປນໍ ກໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຣວາທີກຖາ ໂຫຕິ – ທສພລຎາຓໍ ນາມ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ເສວາຍໍ ປເຠໂທຕິ. ຕໍ ນ ຕຖາ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎເມວ ຫິ ທສພລຎາຓໍ, ອຎ຺ຎໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ. ທສພລຎາຓຎ຺ຫິ ສກສກກິຈ຺ຈເມວ ຊານາຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ ຕມ຺ປິ ຕໂຕ ອວເສສມ຺ປິ ປຊານາຕິ. ທສພລຎາເຓສຸ ຫິ ປຐມໍ ກາຣຓາກາຣຓເມວ ຊານາຕິ. ທຸຕິຍໍ ກມ຺ມນ຺ຕຣວິປາກນ຺ຕຣເມວ. ຕຕິຍໍ ກມ຺ມປຣິຈ຺ເຉທເມວ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຘາຕຸນານຕ຺ຕກາຣຓເມວ. ປຎ຺ຈມໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຊ຺ຌາສຍາຘິມຸຕ຺ຕິເມວ. ຉຏ຺ຐໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຕິກ຺ຂມຸທຸຠາວເມວ. ສຕ຺ຕມໍ ຌານາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຕສໍ ສໍກິເລສາທິເມວ. ອຏ຺ຐມໍ ປຸພ຺ເພນິວຸຕ຺ຖຂນ຺ຘສນ຺ຕຕິເມວ. ນວມໍ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິເມວ. ທສມໍ ສຈ຺ຈປຣິຈ຺ເຉທເມວ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປນ ເອເຕຫິ ຊານິຕພ຺ພຎ຺ຈ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຎ຺ຈ ປຊານາຕິ. ເອເຕສໍ ປນ ກິຈ຺ຈໍ ນ ສພ຺ພໍ ກໂຣຕິ. ຕຎ຺ຫິ ຌານໍ ຫຸຕ຺ວາ ອປ຺ເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອິທ຺ຘິ ຫຸຕ຺ວາ ວິກຸພ຺ພິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ມຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ກິເລເສ ເຂເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອປິຈ ປຣວາທີ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ – ‘‘ທສພລຎາຓໍ ນາມ ເອຕໍ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໍ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕໍ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໍ ກາມາວຈຣໍ ຣູປາວຈຣໍ ອຣູປາວຈຣໍ ໂລກິຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ? ຊານນ຺ໂຕ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ຎາຓານິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣານີຕິ ວກ຺ຂຕິ. ຕໂຕ ປຣານິ ທ຺ເວ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣານີຕິ ວກ຺ຂຕິ. ອາສວກ຺ຂຍຎາຓໍ ສິຍາ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໍ, ສິຍາ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣນ຺ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ຕຖາ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ກາມາວຈຣານິ, ຕໂຕ ປຣານິ ທ຺ເວ ຣູປາວຈຣານິ, ອວສາເນ ເອກໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ວກ຺ຂຕິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປນ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣເມວ ກາມາວຈຣເມວ ໂລກິຍເມວາຕິ ວກ຺ຂຕິ.

ເອວເມຕ຺ຖ ອນຸປທວຓ຺ຓນໍ ກຕ຺ວາ ອິທານິ ຍສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ປຐມໍເຍວ ຐານາຏ຺ຐານຎາເຓນ ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ຕານໍ ອາສວກ຺ຂຍາຘິຄມສ຺ສ ເຈວ ອນຘິຄມສ຺ສ ຈ ຐານາຏ຺ຐານຠູຕໍ ກິເລສາວຣຓາຠາວໍ ປສ຺ສຕິ, ໂລກິຍສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານທສ຺ສນໂຕ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານາຠາວທສ຺ສນໂຕ ຈ. ອຖ ເນສໍ ກມ຺ມວິປາກຎາເຓນ ວິປາກາວຣຓາຠາວໍ ປສ຺ສຕິ, ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິທສ຺ສນໂຕ. ສພ຺ພຕ຺ຖຄາມິນີປຏິປທາຎາເຓນ ກມ຺ມາວຣຓາຠາວໍ ປສ຺ສຕິ, ອນນ຺ຕຣິຍກມ຺ມາຠາວທສ຺ສນໂຕ. ເອວໍ ອນາວຣຓານໍ ອເນກຘາຕຸນານາຘາຕຸຎາເຓນ ອນຸກູລຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ຈຣິຍວິເສສໍ ປສ຺ສຕິ, ຘາຕຸເວມຕ຺ຕທສ຺ສນໂຕ. ອຖ ເນສໍ ນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຕາຎາເຓນ ອຘິມຸຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສຕິ, ປໂຍຄໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາປິ ອຘິມຸຕ຺ຕິວເສນ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ. ອເຖວໍ ທິຏ຺ຐາຘິມຸຕ຺ຕີນໍ ຍຖາສຕ຺ຕິ ຍຖາພລໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາເຓນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕໍ ປສ຺ສຕິ, ສທ຺ຘາທີນໍ ຕິກ຺ຂມຸທຸຠາວທສ຺ສນໂຕ. ເອວໍ ປຣິຎ຺ຎາຕິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕາ ປນ ເຕ ສເຈ ທູເຣ ໂຫນ຺ຕິ, ປຐມຊ຺ຌານາທີສຸ ວສີຠູຕຕ຺ຕາ ອິທ຺ຘິວິເສເສນ ເຕ ຂິປ຺ປໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຈ ເນສໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາເຓນ ປຸພ຺ພຊາຕິຠາວນໍ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓານຸຠາວໂຕ ປຕ຺ຕພ຺ເພນ ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ສມ຺ປຕິ ຈິຕ຺ຕວິເສສໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓານຸຠາເວນ ອາສວກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ວິຄຕສມ຺ໂມຫຕ຺ຕາ ອາສວກ຺ຂຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຕສ຺ມາ ອິມິນາ ອນຸກ຺ກເມນ ອິມານິ ທສພລານິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍາຕິອາທີສຸ ປຸນ ເອວຣູປິໍ ວາຈໍ ນ ວກ຺ຂາມີຕິ ວທນ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ປຊຫຕິ ນາມ. ປຸນ ເອວຣູປໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປຊຫຕິ ນາມ. ປຸນ ເອວຣູປໍ ທິຏ຺ຐິໍ ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີຕິ ປຊຫນ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐິໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ ນາມ, ຕຖາ ອກໂຣນ຺ໂຕ ເນວ ປຊຫຕິ, ນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ. ໂສ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍຕິ ຍຖາ ນິຣຍປາເລຫິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ນິຣເຍ ຐປິໂຕ, ເອວໍ ນິຣເຍ ຐປິໂຕເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິທານິສ຺ສ ອຕ຺ຖສາຘກໍ ອຸປມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເສຍ຺ຍຖາປີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິອາທີສຸ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂລກຸຕ຺ຕຣວເສເນວ ວິນິວຕ຺ເຕຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ສມ຺ມາວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີເວຫິ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ, ສມ຺ມາວາຍາມສຕິສມາຘີຫິ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສງ຺ກປ຺ເປຫິ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ, ໂສ ເອວໍ ສີລາທິສມ຺ປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຎ຺ຎໍ ອາຣາເຘຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວທາມິ ອິມມ຺ປິ ກາຣຓໍ ເອວຣູປເມວ. ຍຖາ ຫິ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ອວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາວ ຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ເອວເມວ ອິມສ຺ສາປິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈຸຕິອນນ຺ຕຣໍ ອວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາວ ນິຣເຍ ປຏິສນ຺ຘິ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສກລສ຺ມິຎ຺ຫິ ພຸທ຺ຘວຈເນ ອິມາຍ ອຸປມາຍ ຄາຬ຺ຫຕຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕອຸປມາ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

໑໕໐. ເວສາຣຊ຺ຊານີຕິ ເອຕ຺ຖ ສາຣຊ຺ຊປຏິປກ຺ໂຂ ເວສາຣຊ຺ຊໍ, ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ສາຣຊ຺ຊາຠາວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໂສມນສ຺ສມຍຎາຓສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕຕິ ອຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ມຍາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິ ເອວໍ ປຏິຊານໂຕ ຕວ. ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິ ອິເມ ນາມ ຘມ຺ມາ ຕຍາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ. ຕຕ຺ຣ ວຕາຕິ ເຕສຸ ວຕ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິ ເອວໍ ທສ຺ສິຕຘມ຺ເມສຸ. ສຫຘມ຺ເມນາຕິ ສເຫຕຸນາ ສກາຣເຓນ ວຈເນນ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ວິຍ ວິປ຺ປລປນ຺ໂຕ ອປ຺ປມາຓໍ. ນິມິຕ຺ຕເມຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄໂລປິ ຘມ຺ໂມປິ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ໂຍ ມໍ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕິ, ຕໍ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຍໍ ນາມ ຘມ຺ໂມ ຕຍາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ມໍ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ເຂມໍ ປຕ຺ໂຕ, ເສສປທທ຺ວຍໍ ອິມສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ສພ຺ພຎ຺ເຫຕໍ ເວສາຣຊ຺ຊຎາຓເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທສພລສ຺ສ ຫິ ອຍໍ ນາມ ຘມ຺ໂມ ຕຍາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ໂຈທກໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວາ ໂຈທນາກາຣຓໍ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຘມ຺ມໍ ວາ ອປສ຺ສໂຕ ສຠາວພຸທ຺ໂຘເຍວ ວາ ສມາໂນ ອຫໍ ພຸທ຺ໂຘສ຺ມີຕິ ວທາມີຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ພລວຕຣໍ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ເວສາຣຊ຺ຊໍ ນາມ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອນ຺ຕຣາຍິກາ, ເຕ ອຕ຺ຖໂຕ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕາ ສຕ຺ຕ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕຎ຺ຫິ ອນ຺ຕມໂສ ທຸກ຺ກຏ-ທຸພ຺ຠາສິຕມ຺ປິ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕິ. ອິຘ ປນ ເມຖຸນຘມ຺ໂມ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເມຖຸນໍ ເສວໂຕ ຫິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ນິສ຺ສໍສຍເມວ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ເຕສຸ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ຣາຄກ຺ຂຍາທີສຸ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ. ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕຕິ ອສຸຠຠາວນາທິຘມ຺ໂມ ກຖິໂຕ. ຕຕ຺ຣ ວຕ ມນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ເມ ມໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ທສພລຎາຓາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຏ຺ຐປຣິສວຓ຺ຓນາ

໑໕໑. ‘‘ອຏ຺ຐ ໂຂ ອິມາ ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘໍ? ເວສາຣຊ຺ຊຎາຓສ຺ສ ພລທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຍຖາ ຫິ ພ຺ຍຕ຺ຕໍ ປຣິສໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎູນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາຘນສມຕ຺ຖາຍ ກຖາຍ ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສ ເຉກຠາໂວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ອິມາ ອຏ຺ຐ ປຣິສາ ປຕ຺ວາ ເວສາຣຊ຺ຊຎາຓສ຺ສ ເວສາຣຊ຺ຊຠາໂວ ສກ຺ກາ ຎາຕຸນ຺ຕິ ເວສາຣຊ຺ຊຎາຓສ຺ສ ພລໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ອຏ຺ຐ ໂຂ ອິມາ ສາຣິປຸຕ຺ຕາຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສາຕິ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໍ, ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ມາຣກາຍິການໍ ປນ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ມາຣປຣິສາ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ມາຣານໍ. ສພ຺ພາປິ ເຈຕາ ປຣິສາ ອຸຄ຺ຄຏ຺ຐານທສ຺ສນວເສນ ຄຫິຕາ. ມນຸສ຺ສາ ຫິ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຣາຊາ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ປກຕິວຈນມ຺ປິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ກຈ຺ເຉຫິ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຸຄ຺ຄາ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕີສຸ ເວເທສຸ ກຸສລາ ໂຫນ຺ຕິ, ຄຫປຕໂຍ ນານາໂວຫາເຣສຸ ເຈວ ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕາຍ ຈ. ສມຓາ ສກວາທປຣວາເທສຸ ກຸສລາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ມຊ຺ເຌ ຘມ຺ມກຖາກຖນໍ ນາມ ອຕິວິຍ ຠາໂຣ. ອມນຸສ຺ສາປິ ອຸຄ຺ຄາ ໂຫນ຺ຕິ. ອມນຸສ຺ໂສຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕປິ ມນຸສ຺ສານໍ ສກລສຣີຣໍ ສງ຺ກມ຺ປຕິ, ເຕສໍ ຣູປໍ ວາ ທິສ຺ວາ ສທ຺ທໍ ວາ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາ ວິສຎ຺ຎິໂນ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ອມນຸສ຺ສປຣິສາ ອຸຄ຺ຄາ. ຕາສຸປິ ຘມ຺ມກຖາກຖນໍ ນາມ ອຕິວິຍ ຠາໂຣ. ອິຕິ ອຸຄ຺ຄຏ຺ຐານທສ຺ສນວເສນ ຕາ ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຊ຺ໂຌຄາຫຕີຕິ ອນຸປວິສຕິ. ອເນກສຕໍ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສນ຺ຕິ ພິມ຺ພິສາຣສມາຄມ ຎາຕິສມາຄມ ລິຈ຺ຉວີສມາຄມສທິສໍ. ອຎ຺ເຎສຸປິ ຈກ຺ກວາເຬສຸ ລພ຺ຠຕິເຍວ. ກິໍ ປນ ຠຄວາ ອຎ຺ຎານິ ຈກ຺ກວາຬານິປິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ? ອາມ ຄຈ຺ຉຕິ. ກີທິໂສ ຫຸຕ຺ວາ? ຍາທິສາ ເຕ, ຕາທິໂສເຍວ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫໍ, ອານນ຺ທ, ອເນກສຕໍ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມິຕາ, ຕຕ຺ຖ ຍາທິສໂກ ເຕສໍ ວຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ, ຕາທິສໂກ ມຍ຺ຫໍ ວຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ. ຍາທິສໂກ ເຕສໍ ສໂຣ ໂຫຕິ, ຕາທິສໂກ ມຍ຺ຫໍ ສໂຣ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສມິ ສມາທເປມິ ສມຸຕ຺ເຕເຊມິ ສມ຺ປຫໍເສມິ. ຠາສມານຎ຺ຈ ມໍ ນ ຊານນ຺ຕິ ‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອຍໍ ຠາສຕິ ເທໂວ ວາ ມນຸສ຺ໂສ ວາ’ຕິ. ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣຘາຍາມິ. ອນ຺ຕຣຫິຕຎ຺ຈ ມໍ ນ ຊານນ຺ຕິ ‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອຍໍ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ເທໂວ ວາ ມນຸສ຺ໂສ ວາ’’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໗໒).

ຂຕ຺ຕິຍາ ເກຍູຣງ຺ຄທມາລາຄນ຺ຘາທິວິຠູສິຕາ ນານາວິຣາຄວສນາ ອາມຸກ຺ກມຓິກຸຓ຺ຑລາ ໂມຬິຘຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ກິໍ ຠຄວາປິ ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ມຓ຺ເຑຕິ? ເຕ ຈ ໂອທາຕາປິ ໂຫນ຺ຕິ ກາຬາປິ ມໍຄຸລຈ຺ຉວີປິ. ກິໍ ສຕ຺ຖາປິ ເອວຣູໂປ ໂຫຕີຕິ? ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊິຕວເສເນວ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຕສໍ ປນ ຕາທິໂສ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊາສເນ ນິສິນ຺ນໍ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕິ, ເຕສໍ ‘‘ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ອຕິວິຍ ວິໂຣຈຕີ’’ຕິ ໂຫຕິ. ເຕ ຈ ຠິນ຺ນສ຺ສຣາປິ ໂຫນ຺ຕິ ຄຄ຺ຄສ຺ສຣາປິ ກາກສ຺ສຣາປິ. ສຕ຺ຖາ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສເຣເນວ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕິ. ຕາທິສໂກ ມຍ຺ຫໍ ສໂຣ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ປນ ຠາສນ຺ຕຣໍ ສນ຺ຘາຍ ກຖິຕໍ. ມນຸສ຺ສານໍ ປນ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ຣາຊາ ມຘຸເຣນ ສເຣນ ກເຖຕີ’’ຕິ ໂຫຕິ. ກເຖຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ເຕ ຈ ຠຄວຕິ ປຸນ ຣາຊານໍ ອາຄຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອຍ’’ນ຺ຕິ ວີມໍສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ໂກ ນຸ ໂຂ ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອິທາເນວ ມາຄຘຠາສາຍ ສີຫຬຠາສາຍ ມຘຸເຣນ ສເຣນ ກເຖນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ, ກິໍ ເທໂວ, ອຸທາຫຸ ມນຸສ຺ໂສຕິ? ກິມຕ຺ຖໍ ປເນວໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີຕິ? ວາສນຕ຺ຖາຍ. ເອວໍ ສຸໂຕປິ ຫິ ຘມ຺ໂມ ອນາຄເຕ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິເຍວາຕິ ອນາຄຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ເທເສຕີຕິ.

ສນ຺ນິສິນ຺ນປຸພ຺ພນ຺ຕິ ສງ຺ຄມ຺ມ ນິສິນ຺ນປຸພ຺ພໍ. ສລ຺ລປິຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອາລາປສລ຺ລາໂປ ກຕປຸພ຺ໂພ. ສາກຈ຺ຉາຕິ ຘມ຺ມສາກຈ຺ຉາປິ ສມາປຊ຺ຊິຕປຸພ຺ພາ. ອເນກສຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິສນ຺ຕິອາທີນມ຺ປິ ໂສຓທຓ຺ຑສມາຄມາທິວເສນ ເຈວ ອຎ຺ຎຈກ຺ກວາຬວເສນ ຈ ສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຏ຺ຐປຣິສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈຕຸໂຍນິວຓ຺ຓນາ

໑໕໒. ຈຕສ຺ໂສ ໂຂ ອິມາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂຍນິໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍນີຕິ ຂນ຺ຘໂກຏ຺ຐາສສ຺ສປິ ກາຣຓສ຺ສປິ ປສ຺ສາວມຄ຺ຄສ຺ສປິ ນາມໍ. ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ນາຄໂຍນິໂຍ ຈຕສ຺ໂສ ສຸປຓ຺ຓໂຍນິໂຍ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໓໔໒, ໓໙໒) ເອຕ຺ຖ ຫິ ຂນ຺ຘໂກຏ຺ຐາໂສ ໂຍນິ ນາມ. ‘‘ໂຍນິ ເຫສາ ຠູມິຊ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໒໒໗) ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ. ‘‘ນ ຈາຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ພ຺ຣູມິ, ໂຍນິຊໍ ມຕ຺ຕິສມ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໔໕໗; ຘ. ປ. ໓໙໖) ເອຕ຺ຖ ປສ຺ສາວມຄ຺ໂຄ. ອິຘ ປນ ຂນ຺ຘໂກຏ຺ຐາໂສ ໂຍນີຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕຕ຺ຖ ອຓ຺ເຑ ຊາຕາ ອຓ຺ຑຊາ. ຊລາພຸມ຺ຫິ ຊາຕາ ຊລາພຸຊາ. ສໍເສເທ ຊາຕາ ສໍເສທຊາ. ວິນາ ເອເຕຫິ ກາຣເຓຫິ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ວິຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ໂອປປາຕິກາ. ອຠິນິພ຺ຠິຊ຺ຊ ຊາຍນ຺ຕີຕິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນວເສນ ຊາຍນ຺ຕິ. ປູຕິກຸຓເປ ວາຕິອາທີຫິ ອນິຏ຺ຐຏ຺ຐານາເນວ ທສ຺ສິຕານິ. ອິຏ຺ເຐສຸປິ ສປ຺ປິເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີສຸ ສຕ຺ຕາ ຊາຍນ຺ຕິ ເອວ. ເທວາຕິອາທີສຸ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປຣິເທວາ ໂອປປາຕິກາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຠູມເທວາ ປນ ຈຕຸໂຍນິກາ. ເອກຈ຺ເຈ ຈ ມນຸສ຺ສາຕິ ມນຸສ຺ເສສຸ ເກຈິ ເທວາ ວິຍ ໂອປປາຕິກາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປເນເຕ ຊລາພຸຊາວ, ອຓ຺ຑຊາປິ ເອຕ຺ຖ ໂກນ຺ຕປຸຕ຺ຕາ ທ຺ເວຠາຕິຍຕ຺ເຖຣາ ວິຍ, ສໍເສທຊາປິ ປທຸມຄພ຺ເຠ ນິພ຺ພຕ຺ຕໂປກ຺ຂຣສາຕິພ຺ຣາຫ຺ມຓປທຸມວຕິເທວີອາທໂຍ ວິຍ, ເອວໍ ວິນິປາຕິເກສຸ ນິຊ຺ຌາມຕຓ຺ຫິກເປຕາ ເນຣຍິກາ ວິຍ ໂອປປາຕິກາເຍວ, ອວເສສາ ຈຕຸໂຍນິກາປິ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ເຕ ເອວໍ ຍກ຺ຂາປິ ສພ຺ພຈຕຸປ຺ປທປກ຺ຂິຊາຕິທີຆຊາຕິອາທໂຍປິ ສພ຺ເພ ຈຕຸໂຍນິກາເຍວ.

ຈຕຸໂຍນິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຎ຺ຈຄຕິວຓ຺ຓນາ

໑໕໓. ປຎ຺ຈ ໂຂ ອິມາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຄຕິໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸກຕທຸກ຺ກຏກມ຺ມວເສນ ຄນ຺ຕພ຺ພາຕິ ຄຕິໂຍ. ອປິຈ ຄຕິຄຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຄຕິ ອຊ຺ຌາສຍຄຕິ ວິຠວຄຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິຄຕີຕິ ພຫຸວິຘາ ຄຕິ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕໍ ຄຕິໍ ເປຈ຺ຈ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໑໘໔) ຈ, ‘‘ຍສ຺ສ ຄຕິໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ເທວາ ຄນ຺ຘພ຺ພມານຸສາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໔໒໐) ຈ ອຍໍ ຄຕິຄຕິ ນາມ. ‘‘ອິເມສໍ ໂຂ ອຫໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສີລວນ຺ຕານໍ ເນວ ຊານາມິ ຄຕິໍ ວາ ອຄຕິໍ ວາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໕໐໘) ອຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຄຕິ ນາມ. ‘‘ເອວມ຺ປິ ໂຂ ເຕ ອຫໍ ພ຺ຣຫ຺ເມ ຄຕິໍ ຈ ປຊານາມິ ຊຸຕິຎ຺ຈ ປຊານາມີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໕໐໓) ອຍໍ ອຊ຺ຌາສຍຄຕິ ນາມ. ‘‘ວິຠໂວ ຄຕິ ຘມ຺ມານໍ, ນິພ຺ພານໍ ອຣຫໂຕ ຄຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໓໙) ອຍໍ ວິຠວຄຕິ ນາມ. ‘‘ທ຺ເວເຍວ ຄຕິໂຍ ຠວນ຺ຕິ ອນຎ຺ຎາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໕໘; ໒.໓໔) ອຍໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິຄຕິ ນາມ. ຕາສຸ ອິຘ ຄຕິຄຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ.

ນິຣໂຍຕິອາທີສຸ ນິຣຕິອຕ຺ເຖນ ນິຣສ຺ສາທຏ຺ເຐນ ນິຣໂຍ. ຕິຣິຍໍ ອຎ຺ຉິຕາຕິ ຕິຣຈ຺ຉານາ. ເຕສໍ ໂຍນິ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ. ເປຈ຺ຈຠາວໍ ປຕ຺ຕານໍ ວິສໂຍຕິ ເປຕ຺ຕິວິສໂຍ. ມນໂສ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາ. ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວຫິ ຈ ທິພ຺ພນ຺ຕີຕິ ເທວາ. ນິຣຍຎ຺ຈາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາຕິອາທີສຸ ນິຣໂຍຕິ ສທ຺ຘິໍ ໂອກາເສນ ຂນ຺ຘາ. ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ຈາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ມຄ຺ຄໍ ປຏິປທນ຺ຕິ ອຸຠເຍນາປິ ວຸຕ຺ຕຄຕິສໍວຕ຺ຕນິກ ກມ຺ມເມວ ທສ຺ເສຕິ. ຍຖາ ຈ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ເຍນ ມຄ຺ເຄນ ຍາຍ ປຏິປທາຍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ທິສຕິ. ອປາຍນ຺ຕິອາທີສຸ ວຑ຺ຒິສງ຺ຂາຕາ ສຸຂສງ຺ຂາຕາ ວາ ອຍາ ອເປຕຕ຺ຕາ ອປາໂຍ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຕິ ປຏິສຣຓນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິ. ທຸກ຺ກຏກາຣິໂນ ເອຕ຺ຖ ວິນິປຕນ຺ຕີຕິ ວິນິປາໂຕ. ນິພ຺ພານຎ຺ຈາຫນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ນ ເກວລໍ ຄຕິຄຕິເມວ, ຄຕິນິສ຺ສຣຓໍ ນິພ຺ພານມ຺ປິ ຊານາມີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖມາຫ. ອິຘ ມຄ຺ໂຄ ປຏິປທາຕິ ອຸຠເຍນາປິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄວ ວຸຕ຺ໂຕ.

ປຎ຺ຈຄຕິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕາກາຣວຓ຺ຓນາ

໑໕໔. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ອຏ຺ຐສຸ ຐາເນສຸ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິຘາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂາຕິ ນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂາ ນິຣນ຺ຕຣທຸກ຺ຂາ. ຕິພ຺ພາຕິ ພຫລາ. ກຏຸກາຕິ ຂຣາ. ເສຍ຺ຍຖາປີຕິອາທີນິ ໂອປມ຺ມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ກາສູຕິ ອາວາໂຏປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຣາສິປິ.

‘‘ກິນ຺ນຸ ສນ຺ຕຣມາໂນວ, ກາສຸໍ ຂຓສິ ສາຣຖິ;

ປຸຏ຺ໂຐ ເມ ສມ຺ມ ອກ຺ຂາຫິ, ກິໍ ກາສຸຍາ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໓) –

ເອຕ຺ຖ ຫິ ອາວາໂຏ ກາສຸ ນາມ.

‘‘ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ອປເຣ ຜຸນນ຺ຕິ, ນຣາ ຣຸທນ຺ຕາ ປຣິທຑ຺ຒຄຕ຺ຕາ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໔໖໒) –

ເອຕ຺ຖ ຣາສິ. ອິຘ ປນ ອາວາໂຏ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສາຘິກໂປຣິສາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສາຘິກໍ ໂປຣິສໍ ປມາຓໍ ອສ຺ສາຕິ ສາຘິກໂປຣິສາ, ອຕິເຣກປຎ຺ຈຣຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວີຕຈ຺ຈິການໍ ວີຕຘູມານນ຺ຕິ ເອຕໍ ປຣິຬາຫສ຺ສ ພລວຠາວທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຈ຺ຈິຍາ ວາ ສຕິ ຘູເມ ວາ ສຕິ, ວາໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ເຕນ ປຣິຬາໂຫ ນ ພລວາ ໂຫຕິ. ຆມ຺ມປເຣໂຕຕິ ຆມ຺ມານຸຄໂຕ. ຕສິໂຕຕິ ຊາຕຕຓ຺ໂຫ. ປິປາສິໂຕຕິ ອຸທກໍ ປາຕຸກາໂມ. ເອກາຍເນນ ມຄ຺ເຄນາຕິ ເອກປເຖເນວ ມຄ຺ເຄນ, ອນຸກ຺ກມນິເຍນ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ນິຣນ຺ຕຣກຓ຺ຏກຣຸກ຺ຂຄຫເນນ. ປຓິຘາຍາຕິ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍໍ ປຕ຺ຖນາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ອາຣພ຺ຠ ປນ ອິຣິຍາປຖສ຺ສ ຐປິຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ອງ຺ຄາຣກາສຸ ວິຍ ຫິ ນິຣໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອງ຺ຄາຣກາສຸມຄ຺ໂຄ ວິຍ ນິຣຍູປຄໍ ກມ຺ມໍ. ມຄ຺ຄາຣຸຬ຺ໂຫ ວິຍ ກມ຺ມສມງ຺ຄີ ປຸຄ຺ຄໂລ. ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ວິຍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂກ ຠຄວາ. ຍຖາ ໂສ ປຸຣິໂສ ມຄ຺ຄາຣຸຬ຺ຫໍ ທິສ຺ວາ ວິຊານາຕິ ‘‘ອຍໍ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍໍ ປຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ເອວເມວໍ ຠຄວາ ປາຓາຕິປາຕາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ອາຍູຫນ຺ຕໍ ເອວໍ ຊານາຕິ ‘‘ອຍໍ ອິມໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕ຺ຕີ’’ຕິ. ຍຖາ ໂສ ປຸຣິໂສ ອປຣຠາເຄ ຕໍ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ປຕິຕໍ ປສ຺ສຕິ, ເອວເມວ ຠຄວາ ອປຣຠາເຄ ‘‘ໂສ ປຸຣິໂສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ປສ຺ສຕິ ປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນາທິມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຕສ຺ສ ກມ຺ມາຍູຫນກາເລ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ, ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ໂຎ. ອຖາປິ ‘‘ໂສ ສຕ຺ໂຕ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ກຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ອເນກສຫສ຺ສານໍ ສຕ຺ຕານໍ ມຊ຺ເຌ ຐິໂຕປິ ‘‘ອຍໍ ໂສ’’ຕິ ໂສເຍວ ສຕ຺ໂຕ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸພລໍ ນາມ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ທຸຕິຍອຸປມາຍໍ ຍສ຺ມາ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍໍ ວິຍ ຄູຖກູເປ ປຣິຬາໂຫ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ທຸກ຺ຂາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖາປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິມມ຺ປິ ຫິ ປຸຄ຺ຄລໍ ຠຄວາ ຫຕ຺ຖິໂຍນິອາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ວຘພນ຺ຘນອາກຑ຺ຒນວິກຑ຺ຒນາທີຫິ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວມານໍ ປສ຺ສຕິເຍວ.

ຕຕິຍອຸປມາຍໍ ຕນຸປຕ຺ຕປລາໂສຕິ ນ ອພ຺ຠປຏລໍ ວິຍ ຕນຸປຓ຺ໂຓ, ວິຣຬປຓ຺ຓຕ຺ຕໍ ປນສ຺ສ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກພຣຈ຺ຉາໂຍຕິ ວິຣຬຈ຺ຉາໂຍ. ທຸກ຺ຂພຫຸລາຕິ ເປຕ຺ຕິວິສຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ທຸກ຺ຂເມວ ພຫຸລໍ, ສຸຂໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ກທາຈິ ອນຸຠວິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ເອຕ຺ຖາປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈຕຸຕ຺ຖອຸປມາຍໍ ພຫລປຕ຺ຕປລາໂສຕິ ນິຣນ຺ຕຣປຓ຺ໂຓ ປຕ຺ຕສຎ຺ຉນ຺ໂນ. ສນ຺ຕຈ຺ຉາໂຍຕິ ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ວິຍ ຆນຈ຺ຉາໂຍ. ສຸຂພຫຸລາ ເວທນາຕິ ມນຸສ຺ສໂລເກ ຂຕ຺ຕິຍກຸລາທີສຸ ສຸຂພຫຸລາ ເວທນາ ເວທຍິຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ຕາ ເວທຍມານໍ ນິປນ຺ນໍ ວາ ນິສິນ຺ນໍ ວາ ປສ຺ສາມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິຘາປິ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຎ຺ຈມອຸປມາຍໍ ປາສາໂທຕິ ທີຆປາສາໂທ. ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕ ເຈວ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕໍ ພຫິ ຈ ອວລິຕ຺ຕໍ. ຜຸສິຕຄ຺ຄຬນ຺ຕິ ທ຺ວາຣພາຫາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຸປິຫິຕກວາຏໍ. ໂຄນກຕ຺ຖໂຕຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລາຘິກໂລເມນ ກາຬໂກຊເວນ ອຕ຺ຖໂຕ. ປຏິກຕ຺ຖໂຕຕິ ອຸຓ຺ຓາມເຍນ ເສຕອຕ຺ຖຣເຓນ ອຕ຺ຖໂຕ. ປຏລິກຕ຺ຖໂຕຕິ ຆນປຸປ຺ຜເກນ ອຸຓ຺ຓາມຍອຕ຺ຖຣເຓນ ອຕ຺ຖໂຕ. ກທລິມິຄປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣໂຓຕິ ກທລິມິຄຈມ຺ມມເຍນ ອຸຕ຺ຕມປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓນ ອຕ຺ຖໂຕ. ຕໍ ກິຣ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ເສຕວຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປຣິ ກທລິມິຄຈມ຺ມໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສິພ຺ເພຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕິ. ສອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉໂທຕິ ສຫ ອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉເທນ, ອຸຕ຺ຕຣິພທ຺ເຘນ ຣຕ຺ຕວິຕາເນນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຠໂຕໂລຫິຕກູປຘາໂນຕິ ສີສູປຘານຎ຺ຈ ປາທູປຘານຎ຺ຈາຕິ ປລ຺ລງ຺ກສ຺ສ ອຸຠໂຕ ຐປິຕໂລຫິຕກູປຘາໂນ. ອິຘາປິ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອປຣຠາຄໂຍຊນາ, ຍຖາ ໂສ ປຸຣິໂສ ມຄ຺ຄາຣຸຬ຺ຫເມວ ຊານາຕິ ‘‘ອຍໍ ເອເຕນ ມຄ຺ເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ກູຏາຄາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິສ຺ສຕິ ວາ ນິປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ວາ’’ຕິ, ເອວເມວໍ ຠຄວາ ທານາທີສຸ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ກຸສລກມ຺ມໍ ອາຍູຫນ຺ຕໍເຍວ ປຸຄ຺ຄລໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອິມໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຊານາຕິ. ຍຖາ ໂສ ປຸຣິໂສ ອປຣຠາເຄ ຕໍ ປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ກູຏາຄາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ນໍ ວາ ນິປນ຺ນໍ ວາ ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ນິຣນ຺ຕຣສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທຍມານໍ ປສ຺ສຕິ, ເອວເມວໍ ຠຄວາ ອປຣຠາເຄ ‘‘ໂສ ຕໍ ກລ຺ຍາຓໍ ກຕ຺ວາ ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ປສ຺ສຕິ, ນນ຺ທນວນາທີສຸ ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆປຣິວຸຕໍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມານໍ.

ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕາກາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາສວກ຺ຂຍວາຣວຓ຺ຓນາ

ອາສວກ຺ຂຍວາເຣ ‘‘ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຕເມນໍ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ນິຍມາຠາວາ. ອິມຎ຺ຫິ ປຸຄ຺ຄລໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາປິ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ, ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນາປິ ຊານິສ຺ສຕິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນປິ ຊານິສ຺ສຕິເຍວ. ເອກນ຺ຕສຸຂາ ເວທນາຕິ ອິທໍ ກິຎ຺ຈາປິ ເທວໂລກສຸເຂນ ສທ຺ຘິໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ເອກໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ນານາ ໂຫຕິ. ເທວໂລກສຸຂຎ຺ຫິ ຣາຄປຣິຬາຫາທີນໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ນ ເອກນ຺ເຕເນວ ສຸຂໍ. ນິພ຺ພານສຸຂໍ ປນ ສພ຺ພປຣິຬາຫານໍ ວູປສມາຍ ສພ຺ພາກາເຣນ ເອກນ຺ຕສຸຂໍ. ອຸປມາຍມ຺ປິ ‘‘ຍຖາ ປາສາເທ ເອກນ຺ຕສຸຂາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ມຄ຺ຄປຣິຬາຫສ຺ສ ອວູປສນ຺ຕຕາຍ ຉາຕຊ຺ຌຕ຺ຕຕາຍ ປິປາສາຠິຠູຕຕາຍ ຈ ນ ເອກນ຺ຕເມວ ສຸຂໍ. ວນສຓ຺ເຑ ປນ ໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຣໂຊຊລ຺ລສ຺ສ ປວາຫິຕຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄທຣຖສ຺ສ ວູປສນ຺ຕຕາຍ ຠິສມູລຂາທເນນ ເຈວ ມຘຸໂຣທກປາເນນ ຈ ຂຸປ຺ປິປາສານໍ ວິນີຕຕາຍ ອຸທກສາຏກໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ມຏ຺ຐທຸກູລໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ຕຓ຺ຑຸລຕ຺ຖວິກໍ ອຸສ຺ສີສເກ ກຕ຺ວາ ອຸທກສາຏກໍ ປີເຬຕ຺ວາ ຫທເຍ ຐເປຕ຺ວາ ມນ຺ທມນ຺ເທນ ຈ ວາເຕນ ພີຊຍມານສ຺ສ ນິປນ຺ນຕ຺ຕາ ສພ຺ພາກາເຣນ ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ໂຫຕິ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ໂປກ຺ຂຣຓີ ວິຍ ຫິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ໂປກ຺ຂຣຓິມຄ຺ໂຄ ວິຍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ. ມຄ຺ຄາຣຸຬ຺ໂຫ ວິຍ ປຏິປທາສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄໂລ. ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ວິຍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ຠຄວາ. ວນສຓ຺ໂຑ ວິຍ ນິພ຺ພານໍ. ຍຖາ ໂສ ປຸຣິໂສ ມຄ຺ຄາຣຸຬ຺ຫໍ ທິສ຺ວາວ ຊານາຕິ ‘‘ອຍໍ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຣມຓີເຍ ວນສຓ຺ເຑ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິສ຺ສຕິ ວາ ນິປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ວາ’’ຕິ, ເອວເມວໍ ຠຄວາ ປຏິປທໍ ປູເຣນ຺ຕເມວ ນາມຣູປໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕເມວ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ຕເມວ ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕເມວ ຊານາຕິ ‘‘ອຍໍ ອິມໍ ປຏິປທໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພອາສເວ ເຂເປຕ຺ວາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຍຖາ ໂສ ປຸຣິໂສ ອປຣຠາເຄ ຕາຍໍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ນ຺ຫຕ຺ວາ ວນສຓ຺ຑໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ວາ ນິປນ຺ນໍ ວາ ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທຍມານໍ ປສ຺ສຕິ, ເອວເມວ ຠຄວາ ອປຣຠາເຄ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ປຏິປທໍ ປູເຣຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕ຺ວາ ຜລໍ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ນິໂຣຘສຍນວຣຄຕໍ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທຍມານໍ ປສ຺ສຕິ.

ອາສວກ຺ຂຍວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸກ຺ກຣກາຣິກາທິສຸທ຺ຘິວຓ຺ຓນາ

໑໕໕. ‘‘ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘໍ? ປາຏິເຍກ຺ກໍ ອນຸສນ຺ຘິວເສນ ອາຣທ຺ຘໍ. ອຍໍ ກິຣ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ສຸທ຺ຘິ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ລທ຺ຘິໂກ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ມຍາ ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຐຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ທຸກ຺ກຣໍ ກຕໍ, ທຸກ຺ກຣກາຣໂກ ນາມ ມຍາ ສທິໂສ ນຕ຺ຖິ. ທຸກ຺ກຣກາເຣນ ສຸທ຺ຘິຍາ ສຕິ ອຫເມວ ສຸທ຺ໂຘ ຠເວຍ຺ຍນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ອປິຈ ອຍໍ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ປສນ຺ໂນ, ໂສ ຈສ຺ສ ປສນ຺ນຠາໂວ, ‘‘ອທ຺ທສາ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ອເຈລໍ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍໍ ຈຕຸກ຺ກຸຓ຺ຑິກໍ ຉມານິກິຓ຺ຓໍ ຠກ຺ຂສໍ ມຸເຂນ ຂາທນ຺ຕໍ ມຸເຂນ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘ສາຘຸ ຣູໂປ ວຕ, ໂຠ, ອຍໍ ສມໂຓ ຈຕຸກ຺ກຸຓ຺ຑິໂກ ຉມານິກິຓ຺ຓໍ ຠກ຺ຂສໍ ມຸເຂເນວ ຂາທຕິ, ມຸເຂເນວ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’’ຕິ ເອວມາທິນາ ປາຖິກສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໓.໗) ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຖ ຠຄວາ ອຍໍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ປສນ຺ໂນ, ມຍາ ຈ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຐຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ທຸກ຺ກຣໍ ກຕໍ, ທຸກ຺ກຣກາເຣ ປສີທນ຺ເຕນາປິ ອເນນ ມຍິ ປສີທິຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ໂສປິສ຺ສ ປສາໂທ ມຍິ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ.

ຕຕ຺ຣ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ທານມ຺ປິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈມ຺ປິ ສິກ຺ຂາປທມ຺ປິ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາປິ ຘມ຺ມເທສນາປິ ເມຖຸນວິຣຕິປິ ສທາຣສນ຺ໂຕໂສປິ ອຸໂປສໂຖປິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄປິ ສກລສາສນມ຺ປິ ອຊ຺ຌາສໂຍປິ ວີຣິຍມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ກິໍ ເຕ ວຕໍ ກິໍ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ,

ກິສ຺ສ ສຸຈິຓ຺ຓສ຺ສ ອຍໍ ວິປາໂກ;

ອິທ຺ຘີ ຊຸຕີ ພລວີຣິຍູປປຕ຺ຕິ,

ອິທຎ຺ຈ ເຕ ນາຄ ມຫາວິມານໍ.

ອຫຎ຺ຈ ຠຣິຍາ ຈ ມນຸສ຺ສໂລເກ,

ສທ຺ຘາ ອຸໂຠ ທານປຕີ ອຫຸມ຺ຫາ;

ໂອປານຠູຕໍ ເມ ຆຣໍ ຕທາສິ,

ສນ຺ຕປ຺ປິຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈ.

ຕໍ ເມ ວຕໍ ຕໍ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ,

ຕສ຺ສ ສຸຈິຓ຺ຓສ຺ສ ອຍໍ ວິປາໂກ;

ອິທ຺ຘີ ຊຸຕີ ພລວີຣິຍູປປຕ຺ຕິ,

ອິທຎ຺ຈ ເມ ຘີຣ ມຫາວິມານ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໑໕໙໒, ໑໕໙໓, ໑໕໙໕) –

ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ປຸຓ຺ຓກຊາຕເກ ທານໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ເກນ ປາຓິ ກາມທໂທ, ເກນ ປາຓິ ມຘຸສ຺ສໂວ;

ເກນ ເຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ, ປຸຎ຺ຎໍ ປາຓິມ຺ຫິ ອິຊ຺ຌຕິ.

ເຕນ ປາຓິ ກາມທໂທ, ເຕນ ປາຓິ ມຘຸສ຺ສໂວ;

ເຕນ ເມ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ, ປຸຎ຺ຎໍ ປາຓິມ຺ຫິ ອິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. (ເປ. ວ. ໒໗໕) –

ອິມສ຺ມິໍ ອງ຺ກຸຣເປຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອວໍ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຕ຺ຕິຣິຍໍ ນາມ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອໂຫສີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໑໑) ອິມສ຺ມິໍ ຕິຕ຺ຕິຣຊາຕເກ ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕໍ ໂຂ ປນ ເມ ປຎ຺ຈສິຂ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ເນວ ນິພ຺ພິທາຍ ນ ວິຣາຄາຍ ນ ນິໂຣຘາຍ, ຍາວເທວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໒໙) ອິມສ຺ມິໍ ມຫາໂຄວິນ຺ທສຸຕ຺ເຕ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ມິໍ, ສຫສ຺ສໍ ມຈ຺ຈຸຫາຍິນ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໔) ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມເທສນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ປເຣ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຍເມຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໘໓) ສລ຺ເລຂສຸຕ຺ເຕ ເມຖຸນວິຣຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

‘‘ມຍຎ຺ຈ ຠຣິຍາ ນາຕິກ຺ກມາມ,

ອມ຺ເຫ ຈ ຠຣິຍາ ນາຕິກ຺ກມນ຺ຕິ;

ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕາຫິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມ,

ຕສ຺ມາ ຫິ ອມ຺ຫໍ ທຫຣາ ນ ມີຍເຣ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໐.໙໗) –

ມຫາຘມ຺ມປາລຊາຕເກ ສທາຣສນ຺ໂຕໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

‘‘ຫີເນນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ, ຂຕ຺ຕິເຍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ;

ມຊ຺ຌິເມນ ຈ ເທວຕ຺ຕໍ, ອຸຕ຺ຕເມນ ວິສຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໘.໗໕) –

ເອວໍ ນິມິຊາຕເກ ອຕ຺ຕທມນວເສນ ກໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ອຸໂປສໂຖ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອິທໍ ໂຂ ປນ ເມ, ປຎ຺ຈສິຂ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ…ເປ… ອຍເມວ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໒໙) ມຫາໂຄວິນ຺ທສຸຕ຺ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ຕຍິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອິທ຺ຘຎ຺ເຈວ ຜີຕຎ຺ຈ ວິຕ຺ຖາຣິກໍ ພາຫຸຊຎ຺ຎໍ ປຸຖຸຠູຕໍ ຍາວ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ສຸປ຺ປກາສິຕ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໗໔) ປາສາທິກສຸຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫໍ ສາສນໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ອປິ ອຕຣມານານໍ, ຜລາສາວ ສມິຊ຺ຌຕິ;

ວິປກ຺ກພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍສ຺ມິ, ເອວໍ ຊານາຫິ ຄາມຓີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໘) –

ເອຕ຺ຖ ອຊ຺ຌາສໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຘ ປນ ວີຣິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ວີຣິຍພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຫິ ອິທເມວ ສຸຕ຺ຕໍ. ຕເທຕໍ ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຈຕຸພ຺ພິຘສ຺ສ ທຸກ຺ກຣສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕປສ຺ສີ ສຸທໍ ໂຫມີຕິ ສຸທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຕປນິສ຺ສິຕໂກ ໂຫມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣມຕປສ຺ສີຕິ ປຣໂມ ຕປສ຺ສີ, ຕປນິສ຺ສິຕການໍ ອຸຕ຺ຕໂມ. ລູໂຂ ສຸທໍ ໂຫມີຕິ ລູໂຂ ໂຫມິ. ເຊຄຸຈ຺ຉີຕິ ປາປເຊຄຸຈ຺ຉິໂກ. ປວິວິຕ຺ໂຕ ສຸທໍ ໂຫມີຕິ ປວິວິຕ຺ໂຕ ອຫໍ ໂຫມິ. ຕຕ຺ຣາສ຺ສຸ ເມ ອິທໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາຕິ ຕຕ຺ຣ ຈຕຸຣງ຺ເຄ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍ ອິທໍ ມມ ຕປສ຺ສິຕາຍ ໂຫຕິ, ຕປນິສ຺ສິຕກຠາເວ ມຍ຺ຫໍ ອິທໍ ອເຈລກາທິຕປສ຺ສິຕກຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອເຈລໂກຕິ ນິຈ຺ເຈໂລ ນຄ຺ໂຄ. ມຸຕ຺ຕາຈາໂຣຕິ ວິສຏ຺ຐາຈາໂຣ, ອຸຈ຺ຈາຣກມ຺ມາທີສຸ ໂລກິຍກຸລປຸຕ຺ຕາຈາເຣນ ວິຣຫິໂຕ, ຐິຕໂກວ ອຸຈ຺ຈາຣໍ ກໂຣມິ, ປສ຺ສາວໍ ກໂຣມິ, ຂາທາມິ ຠຸຎ຺ຊາມິ ຈ. ຫຕ຺ຖາປເລຂໂນຕິ ຫຕ຺ເຖ ປິຓ຺ຑມ຺ຫິ ຐິເຕ ຊິວ຺ຫາຍ ຫຕ຺ຖໍ ອປລິຂາມິ, ອຸຈ຺ຈາຣໍ ວາ ກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖສ຺ມິຎ຺ເຎວ ທຓ຺ຑກສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ອປລິຂາມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕ ກິຣ ທຓ຺ຑກໍ ສຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ປຏິປທໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ເອວມກາສິ. ຠິກ຺ຂາຄຫຓຕ຺ຖໍ ເອຫິ ຠທ຺ທນ຺ເຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ນ ເອຕີຕິ ນ ເອຫິຠທ຺ທນ຺ຕິໂກ. ເຕນ ຫິ ຕິຏ຺ຐ ຠທ຺ທນ຺ເຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕປິ ນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ນ ຕິຏ຺ຐຠທ຺ທນ຺ຕິໂກ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຕິຕ຺ຖິຍາ ເອວໍ ເອຕສ຺ສ ວຈນໍ ກຕໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຫມ຺ປິ ເອວໍ ອກາສິນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຠິຫຏນ຺ຕິ ປຸເຣຕຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫຏໍ ຠິກ຺ຂໍ. ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕນ຺ຕິ ອິທໍ ຕຸມ຺ເຫ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕນ຺ຕິ ເອວໍ ອາໂຣຈິຕຠິກ຺ຂໍ. ນ ນິມນ຺ຕນນ຺ຕິ ອສຸກໍ ນາມ ກຸລໍ ວາ ວີຖິໍ ວາ ຄາມໍ ວາ ປວິເສຍ຺ຍາຖາຕິ ເອວໍ ນິມນ຺ຕິຕຠິກ຺ຂມ຺ປິ ນ ສາທິຍາມິ ນ ຄຓ຺ຫາມິ.

ນ ກຸມ຺ຠິມຸຂາຕິ ກຸມ຺ຠິໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ທິຍ຺ຍມານໍ ຠິກ຺ຂໍ ນ ຄຓ຺ຫາມິ. ນ ກໂຬປິມຸຂາຕິ ກໂຬປີຕິ ອຸກ຺ຂລິ ວາ ປຈ຺ຉິ ວາ. ຕໂຕປິ ນ ຄຓ຺ຫາມິ. ກສ຺ມາ? ກຸມ຺ຠິກໂຬປິໂຍ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ກຏຈ຺ຉຸນາ ປຫາຣໍ ລຠນ຺ຕີຕິ. ນ ເອຬກມນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຸມ຺ມາຣໍ ອນ຺ຕຣໍ ກຕ຺ວາ ທິຍ຺ຍມານໍ ນ ຄຓ຺ຫາມິ. ກສ຺ມາ? ອຍໍ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ອນ຺ຕຣກຣຓໍ ລຠຕີຕິ. ທຓ຺ຑມຸສເລສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນ ທ຺ວິນ຺ນນ຺ຕິ ທ຺ວີສຸ ຠຸຎ຺ຊມາເນສຸ ເອກສ຺ມິໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ເທນ຺ເຕ ນ ຄຓ຺ຫາມິ. ກສ຺ມາ? ກພຬນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕີຕິ. ນ ຄພ຺ຠິນິຍາຕິອາທີສຸ ປນ ຄພ຺ຠິນິຍາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ທາຣໂກ ກິລມຕິ, ປາຍນ຺ຕິຍາ ທາຣກສ຺ສ ຂີຣນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕິ, ປຸຣິສນ຺ຕຣຄຕາຍ ຣຕິອນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕີຕິ ນ ຄຓ຺ຫາມິ. ນ ສໍກິຕ຺ຕີສູຕິ ສໍກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ເຕສຸ. ທຸພ຺ຠິກ຺ຂສມເຍ ກິຣ ອເຈລກສາວກາ ອເຈລການໍ ອຕ຺ຖາຍ ຕໂຕ ຕໂຕ ຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ສມາທເປຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ປຈນ຺ຕິ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐາເຈລໂກ ຕໂຕປິ ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ນ ຍຕ຺ຖ ສາຕິ ຍຕ຺ຖ ສຸນໂຂ ປິຓ຺ຑໍ ລຠິສ຺ສາມີຕິ ອຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ອທຕ຺ວາ ອາຫຏໍ ນ ຄຓ຺ຫາມິ. ກສ຺ມາ? ເອຕສ຺ສ ປິຓ຺ຑນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕີຕິ. ສຓ຺ຑສຓ຺ຑຈາຣິນີຕິ ສມູຫສມູຫຈາຣິນີ, ສເຈ ຫິ ອເຈລກໍ ທິສ຺ວາ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂໍ ທສ຺ສາມາຕິ ມານຸສກາ ຠຕ຺ຕເຄຫໍ ປວິສນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຈ ປວິສນ຺ເຕສຸ ກໂຬປິມຸຂາທີສຸ ນິລີນາ ມກ຺ຂິກາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ສຓ຺ຑສຓ຺ຑາ ຈຣນ຺ຕິ. ຕໂຕ ອາຫຏໍ ຠິກ຺ຂໍ ນ ຄຓ຺ຫາມິ. ກສ຺ມາ? ມໍ ນິສ຺ສາຍ ມກ຺ຂິການໍ ໂຄຈຣນ຺ຕຣາໂຍ ຊາໂຕຕິ, ອຫມ຺ປິ ຕຖາ ອກາສິໍ. ນ ຖຸໂສທກນ຺ຕິ ສພ຺ພສສ຺ສສມ຺ຠາເຣຫິ ກຕໍ ໂລຓໂສວີຣກໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຸຣາປານເມວ ສາວຊ຺ຊໍ, ອຍໍ ປນ ສພ຺ເພສຸປິ ສາວຊ຺ຊສຎ຺ຎີ.

ເອກາຄາຣິໂກຕິ ໂຍ ເອກສ຺ມິຎ຺ເຎວ ເຄເຫ ຠິກ຺ຂໍ ລຠິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕຕິ. ເອກາໂລປິໂກຕິ ໂຍ ເອເກເນວ ອາໂລເປນ ຍາເປຕິ. ທ຺ວາຄາຣິກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອກິສ຺ສາປິ ທຕ຺ຕິຍາຕິ ເອກາຍ ທຕ຺ຕິຍາ. ທຕ຺ຕິ ນາມ ເອກາ ຂຸທ຺ທກປາຕິ ໂຫຕິ, ຍຕ຺ຖ ອຄ຺ຄຠິກ຺ຂໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕິ. ເອກາຫິກນ຺ຕິ ເອກທິວສນ຺ຕຣິກໍ. ອທ຺ຘມາສິກນ຺ຕິ ອທ຺ຘມາສນ຺ຕຣິກໍ. ປຣິຍາຍຠຕ຺ຕໂຠຊນນ຺ຕິ ວາຣຠຕ຺ຕໂຠຊນໍ. ເອກາຫວາເຣນ ທ຺ວີຫວາເຣນ ສຕ຺ຕາຫວາເຣນ ອຑ຺ຒມາສວາເຣນາຕິ ເອວໍ ທິວສວາເຣນ ອາຠຕໍ ຠຕ຺ຕໂຠຊນໍ.

ສາກຠກ຺ໂຂຕິ ອລ຺ລສາກຠກ຺ໂຂ. ສາມາກຠກ຺ໂຂຕິ ສາມາກຕຓ຺ຑຸລຠກ຺ໂຂ. ນີວາຣາທີສຸ ນີວາຣາ ນາມ ຕາວ ອຣຎ຺ເຎ ສຍໍຊາຕວີຫິຊາຕິ. ທທ຺ທຸລນ຺ຕິ ຈມ຺ມກາເຣຫິ ຈມ຺ມໍ ລິຂິຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕກສຏໍ. ຫຏໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສິເລໂສປິ ເສວາໂລປິ ກຓິກາຣາທິຣຸກ຺ຂນິຍ຺ຍາໂສປິ. ກຓນ຺ຕິ ກຸຓ຺ຑກໍ. ອາຈາໂມຕິ ຠຕ຺ຕອຸກ຺ຂລິກາຍ ລຄ຺ໂຄ ຌາມໂອທໂນ, ຕໍ ຉຑ຺ຑິຕຏ຺ຐາເນ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທຕິ. ‘‘ໂອທນກຎ຺ຊິຍ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ປິຎ຺ຎາກາທໂຍ ປາກຏາ ເອວ. ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊີຕິ ປຕິຕຜລໂຠຊີ.

ສາຓານີຕິ ສາຓວາກໂຈຬານິ. ມສາຓານີຕິ ມິສ຺ສກໂຈຬານິ. ຉວທຸສ຺ສານີຕິ ມຕສຣີຣໂຕ ຉຑ຺ຑິຕວຕ຺ຖານິ. ເອຣກຕິຓາທີນິ ວາ ຄນ຺ເຖຕ຺ວາ ກຕນິວາສນານິ. ປໍສຸກູລານີຕິ ປຖວິຍໍ ຉຑ຺ຑິຕນນ຺ຕການິ. ຕິຣິຕານີຕິ ຣຸກ຺ຂຕ຺ຕຈວຕ຺ຖານິ. ອຊິນນ຺ຕິ ອຊິນມິຄຈມ຺ມໍ. ອຊິນກ຺ຂິປນ຺ຕິ ຕເທວ ມຊ຺ເຌ ຜາລິຕໍ. ສຂຸຣກນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ກຸສຈີຣນ຺ຕິ ກຸສຕິຓໍ ຄນ຺ເຖຕ຺ວາ ກຕຈີຣໍ. ວາກຈີຣຜລກຈີເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເກສກມ຺ພລນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສເກເສຫິ ກຕກມ຺ພລໍ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍານິ ການິຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕນ຺ຕາວຸຕານໍ ວຕ຺ຖານໍ, ເກສກມ຺ພໂລ ເຕສໍ ປຏິກຸຏ຺ໂຐ ອກ຺ຂາຍຕິ. ເກສກມ຺ພໂລ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີເຕ ສີໂຕ, ອຸຓ຺ເຫ ອຸຓ຺ໂຫ, ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜໂສ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໑໓໘). ວາລກມ຺ພລນ຺ຕິ ອສ຺ສວາລາທີຫິ ກຕກມ຺ພລໍ. ອຸລູກປກ຺ຂກນ຺ຕິ ອຸລູກປຕ຺ຕານິ ຄນ຺ເຖຕ຺ວາ ກຕນິວາສນໍ. ອຸພ຺ຠຏ຺ຐໂກຕິ ອຸທ຺ຘໍ ຐິຕໂກ. ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານມນຸຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸກ຺ກຸຏິກວີຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ອຸກ຺ກຸຏິໂກວ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຓ຺ຏກາປສ຺ສຍິໂກຕິ ອຍກຓ຺ຏເກ ວາ ປກຕິກຓ຺ຏເກ ວາ ຠູມິຍໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຈມ຺ມໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຐານຈງ຺ກມາທີນິ ກໂຣມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ສຍນ຺ໂຕປິ ຕຕ຺ເຖວ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປມິ. ສາຍໍ ຕຕິຍມສ຺ສາຕິ ສາຍຕຕິຍກໍ. ປາໂຕ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ສາຍນ຺ຕິ ທິວສສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປາປໍ ປວາເຫສ຺ສາມີຕິ ອຸທໂກໂຣຫນານຸໂຍຄໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໕໖. ເນກວສ຺ສຄຓິກນ຺ຕິ ເນກວສ຺ສຄຓສຎ຺ຊາຕໍ. ຣໂຊຊລ຺ລນ຺ຕິ ຣຊມລໍ, ອິທໍ ອຕ຺ຕໂນ ຣໂຊຊລ຺ລກວຕສມາທານກາລໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເຊຄຸຈ຺ຉິສ຺ມິນ຺ຕິ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉນຠາເວ. ຍາວ ອຸທກພິນ຺ທຸມ຺ຫິປີຕິ ຍາວ ອຸທກເຖວເກປິ ມມ ທຍາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ, ໂກ ປນ ວາໂທ ອຎ຺ເຎສຸ ສກ຺ຂຣກຐລທຓ຺ຑກວາລິກາທີສຸ. ເຕ ກິຣ ອຸທກພິນ຺ທຸໍ ຈ ເອເຕ ຈ ສກ຺ຂຣກຐລາທໂຍ ຂຸທ຺ທກປາຓາຕິ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍາວ ອຸທກພິນ຺ທຸມ຺ຫິປິ ເມ ທຍາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຸທກພິນ຺ທຸມ຺ປິ ນ ຫນາມິ ນ ວິນາເສມິ, ກິໍ ກາຣຓາ. ມາຫໍ ຂຸທ຺ທເກ ປາເຓ ວິສມຄເຕ ສງ຺ຆາຕໍ ອາປາເທສິນ຺ຕິ. ນິນ຺ນຖລຕິຓຄ຺ຄຣຸກ຺ຂສາຂາທີສຸ ວິສມຏ຺ຐາເນ ຄເຕ ອຸທກພິນ຺ທຸສງ຺ຂາເຕ ຂຸທ຺ທກປາເຓ ສງ຺ຆາຕໍ ວຘໍ ມາ ອາປາເທສິນ຺ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ‘‘ສໂຕວ ອຠິກ຺ກມາມີ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອເຈລເກສຸ ກິຣ ຠູມິໍ ອກ຺ກນ຺ຕກາລໂຕ ປຠຸຕິ ສີລວາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ທຸສ຺ສີລາວ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຸປຏ຺ຐາການໍ ເຄເຫ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາປິ ທຸສ຺ສີລາວ ຫຸຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ທຸສ຺ສີລາວ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຍທາ ປນ ໂມຣປິຎ຺ເຉນ ຜລກໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສີລໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ນິສີທນ຺ຕິ, ຕທາ ສີລວນ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ.

ວນກມ຺ມິກນ຺ຕິ ກນ຺ທມູລຜລາຜລາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ວເນ ວິຈຣນ຺ຕໍ. ວເນນ ວນນ຺ຕິ ວນໂຕ ວນໍ, ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ສໍປຕາມີຕິ ຄຈ຺ຉາມິ. ອາຣຎ຺ຎໂກຕິ ອຣຎ຺ເຎ ຊາຕວຸທ຺ໂຘ, ອິທໍ ອຕ຺ຕໂນ ອາຊີວກກາລໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກິຣ ປາສຓ຺ຑປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫຓຕ຺ຖາຍ ຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິ, ນິຣຕ຺ຖກຠາວໍ ປນ ຎຕ຺ວາປິ ນ ອຸປ຺ປພ຺ພຊ຺ຊິໂຕ, ໂພຘິສຕ຺ຕາ ຫິ ຍໍ ຍໍ ຐານໍ ອຸເປນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອນິວຕ຺ຕິຕຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ, ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປນ ມາ ມໍ ໂກຈິ ອທ຺ທສາຕິ ຕໂຕວ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິຏ຺ໂຐ. ເຕເນວາຫ ‘‘ມາ ມໍ ເຕ ອທ຺ທສໍສຸ ອຫຎ຺ຈ ມາ ເຕ ອທ຺ທສ’’ນ຺ຕິ.

ໂຄຏ຺ຐາຕິ ໂຄວຊາ. ປຏ຺ຐິຕຄາໂວຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕຄາໂວ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸກ຺ກຸຓ຺ຑິໂກຕິ ວນນ຺ເຕເຍວ ຐິໂຕ ໂຄປາລການໍ ຄາວີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອປຄຕຠາວໍ ທິສ຺ວາ ທ຺ເວ ຫຕ຺ເຖ ທ຺ເວ ຈ ຊຓ຺ຓຸການິ ຠູມິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ເອວໍ ຈຕຸກ຺ກຸຓ຺ຑິໂກ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕານິ ສຸທໍ ອາຫາເຣມີຕິ ມຫລ຺ລກວຈ຺ຉການໍ ໂຄມຍານິ ກສຏານິ ນິໂຣຊານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍານິ ຕຣຸຓວຈ຺ຉການໍ ຂີຣປາເນເນວ ວຑ຺ຒນ຺ຕານໍ ສໂອຊານິ ໂຄມຍານິ ຕານິ ກຸຈ຺ຉິປູຣໍ ຂາທິຕ຺ວາ ປຸນ ວນສຓ຺ຑເມວ ປວິສຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕານິ ສຸທໍ ອາຫາເຣມີ’’ຕິ. ຍາວກີວຎ຺ຈ ເມຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ມມ ສກໍ ມຸຕ຺ຕກຣີສໍ ອປຣິກ຺ຂີຓໍ ໂຫຕິ. ຍາວ ເມ ທ຺ວາຣວຬຎ຺ໂຊ ປວຕ຺ຕິຕ຺ຖ, ຕາວ ຕເທວ ອາຫາເຣມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາເລ ປນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ປຣິກ຺ຂີຓມໍສໂລຫິໂຕ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນທ຺ວາຣວຬຎ຺ໂຊ ວຈ຺ຉການໍ ໂຄມຍານິ ອາຫາເຣມິ. ມຫາວິກຏໂຠຊນສ຺ມິນ຺ຕິ ມຫນ຺ເຕ ວິກຏໂຠຊເນ, ອປກຕິໂຠຊເນຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໕໗. ຕຕ຺ຣາສ຺ສຸທໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິໍສນກສ຺ສ ວນສຓ຺ຑສ຺ສ ຠິໍສນກຕສ຺ມິໍ ໂຫຕີຕິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ປຸຣິມວຈນາເປກ຺ຂນໍ. ສຸທນ຺ຕິ ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ ນິປາໂຕ. ສາຣິປຸຕ຺ຕາຕິ ອາລປນໍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ – ຕຕ຺ຣາຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິໍສນກໍ ວນສຓ຺ຑນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ໂຍ ໂສ ຠິໍສນໂກ ວນສຓ຺ໂຑ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຠິໍສນກສ຺ສ ວນສຓ຺ຑສ຺ສ ຠິໍສນກຕສ຺ມິໍ ໂຫຕິ, ຠິໍສນກກິຣິຍາຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ໂຫຕິ? ອິທໍ ໂຫຕິ, ໂຍ ໂກຈິ ອວີຕຣາໂຄ…ເປ… ໂລມານິ ຫໍສນ຺ຕີຕິ.

ອຖ ວາ ຕຕ຺ຣາຕິ ສາມິອຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ. ສຸ ອິຕິ ນິປາໂຕ. ກິໍ ສຸ ນາມ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອິທນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕມຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສນວຈນໍ. ສຸທນ຺ຕິ ສຸ ອິທໍ, ສນ຺ຘິວເສນ ອິກາຣໂລໂປ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ກິໍ ສູຘວິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ, ຕສ຺ສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິໍສນກສ຺ສ ວນສຓ຺ຑສ຺ສ ຠິໍສນກຕສ຺ມິໍ ອິທໍສຸ ໂຫຕີຕິ. ຠິໍສນກຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຠິໍສນກຠາເວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກສ຺ສ ຕກາຣສ຺ສ ໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ຠິໍສນກຕ຺ຕສ຺ມິ’’ນ຺ຕິເຍວ ວາ ປາໂຐ, ຠິໍສນກຕາຍ ອິຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາໂສ ກໂຕ, ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຠິໍສນກຠາເວ ອິທໍສຸ ໂຫຕິ, ຠິໍສນກຠາວນິມິຕ຺ຕໍ ຠິໍສນກຠາວເຫຕຸ, ຠິໍສນກຠາວປຈ຺ຈຍາ ອິທໍສຸ ໂຫຕິ. ໂຍ ໂກຈິ ອວີຕຣາໂຄ ຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ປວິສຕິ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ໂລມານິ ຫໍສນ຺ຕິ ພຫຸຕຣານິ ໂລມານິ ຫໍສນ຺ຕິ, ອຸທ຺ຘໍ ມຸຂານິ ສູຈິສທິສານິ ກຓ຺ຏກສທິສານິ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອປ຺ປານິ ນ ຫໍສນ຺ຕິ, ພຫຸຕຣານໍ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ຫໍສນ຺ຕິ, ອປ຺ປການໍ ອຕິສູຣປຸຣິສານໍ ນ ຫໍສນ຺ຕີຕິ.

ອນ຺ຕຣຏ຺ຐກາຕິ ມາຆມາສສ຺ສ ອວສາເນ ຈຕສ຺ໂສ, ຜຄ຺ຄຸຓມາສສ຺ສ ອາທິມ຺ຫິ ຈຕສ຺ໂສຕິ ເອວໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ອນ຺ຕເຣ ອຏ຺ຐຣຕ຺ຕິ. ອພ຺ໂຠກາເສຕິ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຫິມປາຕສມເຍ ຣຕ຺ຕິໍ ອພ຺ໂຠກາເສ ວິຫຣຕິ, ອຖສ຺ສ ໂລມກູເປສຸ ອາວຸຕມຸຕ຺ຕາ ວິຍ ຫິມພິນ຺ທູນິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ສຣີຣໍ ເສຕທຸກູລປາຣຸຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ທິວາ ວນສຓ຺ເຑຕິ ທິວາ ຫິມພິນ຺ທູສຸ ສູຣິຍາຕປສມ຺ຜສ຺ເສນ ວິຄເຕສຸ ອສ຺ສາໂສປິ ຠເວຍ຺ຍ, ອຍໍ ປນ ສູຣິເຍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ເຕເຍວ ວນສຓ຺ຑໍ ປວິສຕິ, ຕຕ຺ຣາປິສ຺ສ ສູຣິຍາຕເປນ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ຫິມໍ ສຣີເຣເຍວ ປຕຕິ. ທິວາ ອພ຺ໂຠກາເສ ວິຫຣາມິ ຣຕ຺ຕິໍ ວນສຓ຺ເຑຕິ ຄິມ຺ຫກາເລ ກິເຣສ ທິວາ ອພ຺ໂຠກາເສ ວິຫາສິ, ເຕນສ຺ສ ກຈ຺ເຉຫິ ເສທຘາຣາ ມຸຈ຺ຈິໍສຸ, ຣຕ຺ຕິໍ ອສ຺ສາໂສ ຠເວຍ຺ຍ, ອຍໍ ປນ ສູຣິເຍ ອຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕເຍວ ວນສຓ຺ຑໍ ປວິສຕິ. ອຖສ຺ສ ທິວາ ຄຫິຕອຸສ຺ເມ ວນສຓ຺ເຑ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍໍ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ປຣິທຍ຺ຫິຕ຺ຖ. ອນຈ຺ຉຣິຍາຕິ ອນຸອຈ຺ຉຣິຍາ. ປຏິຠາສີຕິ ອຸປຏ຺ຐາສິ.

ໂສຕຕ຺ໂຕຕິ ທິວາ ອາຕເປນ ຣຕ຺ຕິໍ ວນອຸສ຺ມາຍ ສຸຕຕ຺ໂຕ. ໂສສິນ຺ໂນຕິ ຣຕ຺ຕິໍ ຫິເມນ ທິວາ ຫິໂມທເກນ ສຸຏ຺ຐຸ ຕິນ຺ໂຕ. ຠິໍສນເກຕິ ຠຍຊນເກ. ນຄ຺ໂຄຕິ ນິຈ຺ເຈໂລ. ນິວາສນປາຣຸປເນ ຫິ ສຕິ ສີຕໍ ວາ ອຸຓ຺ຫໍ ວາ ນ ອຕິພາເຘຍ຺ຍ, ຕມ຺ປິ ເມ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຈຄ຺ຄິມາສິໂນຕິ ອຄ຺ຄິມ຺ປິ ນ ອຸປຄໂຕ. ເອສນາປສຸໂຕຕິ ສຸທ຺ຘິເອສນຕ຺ຖາຍ ປສຸໂຕ, ປຍຸຕ຺ໂຕ. ມຸນີຕິ, ຕທາ ອຕ຺ຕານໍ ມຸນີຕິ ກຕ຺ວາ ກເຖຕິ.

ຉວຏ຺ຐິການີຕິ ອຸປຑ຺ຒທຑ຺ຒານິ ອຏ຺ຐີນິ. ອຸປຘາຍາຕິ ຍຖາ ສີສູປຘານຎ຺ຈ ປາທູປຘານຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຄາມຓ຺ຑລາຕິ ໂຄປາລທາຣກາ. ເຕ ກິຣ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ສຸເມຘ, ຕ຺ວໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ກສ຺ມາ ນິສິນ຺ໂນ, ກເຖຫີຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອໂຘມຸໂຂ ນິສີທຕິ, ນ ກເຖຕິ. ອຖ ນໍ ເຕ ອກເຖຕຸໍ ນ ທສ຺ສາມາຕິ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ໂອຏ຺ຐຸຠນ຺ຕິ ສຣີເຣ ເຂຬໍ ປາເຕນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອວມ຺ປິ ນ ກເຖຕິ. ອຖ ນໍ ຕ຺ວໍ ນ ກເຖສີຕິ ໂອມຸຕ຺ເຕນ຺ຕິ ປສ຺ສາວມສ຺ສ ອຸປຣິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອວມ຺ປິ ນ ກເຖຕິເຍວ. ຕໂຕ ນໍ ກເຖຫິ ກເຖຫີຕິ ປໍສຸເກນ ໂອກິຣນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອວມ຺ປິ ນ ກເຖຕິເຍວ. ອຖສ຺ສ ນ ກເຖສີຕິ ທຓ຺ຑກສລາກາ ຄເຫຕ຺ວາ ກຓ຺ຓໂສເຕສຸ ປເວເສນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ອຘິວາເສນ຺ໂຕ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ນ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ມຕໂກ ວິຍ ອຈ຺ຉຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ໂຂ ປນາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຠິຊານາມິ ເຕສຸ ປາປກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕາ’’ຕິ. ນ ມຍາ ເຕສຸ ປາປກໍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸປ຺ປາທິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸເປກ຺ຂາວິຫາຣສ຺ມິໍ ໂຫຕີຕິ ອຸເປກ຺ຂາວິຫາໂຣ ໂຫຕິ. ວິຫາໂຣ ເອວ ຫິ ວິຫາຣສ຺ມິນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕເນວ ຈ ‘‘ອິທໍສຸ ເມ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອຍໍສຸ ເມຕິ ເອວໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມິນາ ນເຍນ ອຎ຺ຎານິປິ ເອວຣູປານິ ປທານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອິມິນາ ອິໂຕ ເອກນວຸຕິກປ຺ເປ ປູຣິຕໍ ອຸເປກ຺ຂາວິຫາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍາຫ –

‘‘ສຸຂປຕ຺ໂຕ ນ ຣຊ຺ຊາມິ, ທຸກ຺ເຂ ນ ໂຫມິ ທຸມ຺ມໂນ;

ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕຸລິໂຕ ໂຫມິ, ເອສາ ເມ ອຸເປກ຺ຂາປາຣມີ’’ຕິ.

ທຸກ຺ກຣກາຣິກາທິສຸທ຺ຘິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາຫາຣສຸທ຺ຘິວຓ຺ຓນາ

໑໕໘. ອາຫາເຣນ ສຸທ຺ຘີຕິ ໂກລາທິນາ ເອກຈ຺ເຈນ ປຣິຕ຺ຕກອາຫາເຣນ ສກ຺ກາ ສຸຊ຺ຌິຕຸນ຺ຕິ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວມາຫໍສູຕິ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ. ໂກເລຫີຕິ ປທເຣຫິ. ໂກໂລທກນ຺ຕິ ໂກລານິ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ກຕປານກໍ. ໂກລວິກຕິນ຺ຕິ ໂກລສາຬວໂກລປູວໂກລຄຸຬາທິໂກລວິກາຣໍ. ເອຕປຣໂມຕິ ເອຕໍ ປມາຓໍ ປຣມໍ ອສ຺ສາຕິ ເອຕປຣໂມ. ຕທາ ເອກນວຸຕິກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ປນ ນ ເພລຸວປກ຺ກຕາລປກ຺ກປມາໂຓ ໂກໂລ ໂຫຕິ, ຍໍ ເອຕຣຫິ ໂກລສ຺ສ ປມາຓໍ, ເອຕ຺ຕໂກວ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໕໙. ອຘິມຕ຺ຕກສິມານນ຺ຕິ ອຕິວິຍ ກິສຠາວໍ. ອາສີຕິກປພ຺ພານິ ວາ ກາຬປພ຺ພານິ ວາຕິ ຍຖາ ອາສີຕິກວລ຺ລິຍາ ວາ ກາຬວລ຺ລິຍາ ວາ ສນ຺ຘິຏ຺ຐາເນສຸ ມິລາຍິຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ອຸນ຺ນຕຸນ຺ນຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ມຍ຺ຫໍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂອຏ຺ຐປທນ຺ຕິ ຍຖາ ໂອຏ຺ຐສ຺ສ ປທໍ ມຊ຺ເຌ ຄມ຺ຠີຣໍ ໂຫຕິ, ເອວເມວໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມິລາເຕ ມໍສໂລຫິເຕ ວຈ຺ຈທ຺ວາຣສ຺ສ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອານິສທໍ ມຊ຺ເຌ ຄມ຺ຠີຣໍ ໂຫຕິ. ອຖສ຺ສ ຠູມິຍໍ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ສຣໂປງ຺ເຂນ ອກ຺ກນ຺ຕໍ ວິຍ ມຊ຺ເຌ ອຸນ຺ນຕໍ ໂຫຕິ. ວຏ຺ຏນາວຬີຕິ ຍຖາ ຣຊ຺ຊຸຍາ ອາວຸນິຕ຺ວາ ກຕາ ວຏ຺ຏນາວຬີ ວຏ຺ຏນານໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ນິນ຺ນາ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏນຏ຺ຐາເນສຸ ອຸນ຺ນຕາ, ເອວໍ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏໂກ ອຸນ຺ນຕາວນໂຕ ໂຫຕິ, ຊຣສາລາຍ ໂຄປານສິໂຍຕິ ຊິຓ຺ຓສາລາຍ ໂຄປານສິໂຍ, ຕາ ວໍສໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ມຓ຺ຑເລ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ມຓ຺ຑລໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຠູມິຍນ຺ຕິ; ເອວໍ ເອກາ ອຸປຣິ ໂຫຕິ, ເອກາ ເຫຏ຺ຐາຕິ ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄາ ຠວນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ນ ເອວໍ ຜາສຸຬິໂຍ, ຕສ຺ສ ຫິ ໂລຫິເຕ ຉິນ຺ເນ ມໍເສ ມິລາເຕ ຜາສຸຬນ຺ຕເຣຫິ ຈມ຺ມານິ ເຫຏ຺ຐາ ໂອຕິຓ຺ຓານິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂອກ຺ຂາຍິກາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ອນຸປວິຏ຺ຐາ. ຕສ຺ສ ກິຣ ໂລຫິເຕ ຉິນ຺ເນ ມໍເສ ມິລາເຕ ອກ຺ຂິອາວາຏກາ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໍ ອາຫຈ຺ຈ ອຏ຺ຐໍສຸ, ເຕນສ຺ສ ເອວຣູປາ ອກ຺ຂິຕາຣກາ ອເຫສຸໍ. ອາມກຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ອຕິຕຣຸຓກາເລ ຉິນ຺ໂນ, ໂສ ຫິ ວາຕາຕເປນ ສໍຜຸສຕິ ເຈວ ມິລາຍຕິ ຈ. ຍາວສ຺ສຸ ເມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາຕິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ມຍ຺ຫໍ ອຸທຣຈ຺ຉວິ ຍາວ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍ ອລ຺ລີນາ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ຍາວສ຺ສຸ ເມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠາຣິຍຠາຣິຍາ ອໂຫສິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາ, ມຍ຺ຫໍ ອຸທຣຈ຺ຉວິ ຍາວ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍ ອລ຺ລີນາ ອໂຫສີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍເຍວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາມີຕິ ສຫອຸທຣຈ຺ຉວິໍ ຄຓ຺ຫາມິ. ອຸທຣຈ຺ຉວິໍເຍວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາມີຕິ ສຫປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍ ຄຓ຺ຫາມິ. ອວກຸຊ຺ໂຊ ປປຕາມີຕິ ຕສ຺ສ ຫິ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວຕ຺ຖາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ປສ຺ສາໂວ ເນວ ນິກ຺ຂມຕິ, ວຈ຺ຈໍ ປນ ເອກໍ ທ຺ເວ ກຏກຏ຺ຐິມຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂມຕິ. ພລວທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ສຣີຣໂຕ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ອວກຸຊ຺ໂຊ ຠູມິຍໍ ປຕຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອວກຸຊ຺ໂຊ ປປຕາມີ’’ຕິ. ຕເມວ ກາຍນ຺ຕິ ຕໍ ເອກນວຸຕິກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ກາຍໍ. ມຫາສຈ຺ຈກສຸຕ຺ເຕ ປນ ປຈ຺ຉິມຠວິກກາຍໍ ສນ຺ຘາຍ ອິມເມວ ກາຍນ຺ຕິ ອາຫ. ປູຕິມູລານີຕິ ມໍເສ ວາ ໂລຫິເຕ ວາ ສຕິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ປນ ອຠາເວ ຈມ຺ມຂຓ຺ເຑ ໂລມານິ ວິຍ ຫຕ຺ເຖເຍວ ລຄ຺ຄນ຺ຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ປູຕິມູລານິ ໂລມານິ ກາຍສ຺ມາ ປຕນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສສນ຺ຕິ ອຣິຍຠາວໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄໍ. ອິມິສ຺ສາເຍວ ອຣິຍາຍ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ອນຘິຄມາ. ຍາຍໍ ອຣິຍາຕິ ຍາ ອຍໍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ອຘິຄຕາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ເອຕຣຫິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ອຘິຄຕາ, ເອວໍ ເອກນວຸຕິກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄປຎ຺ຎໍ ນາຘິຄໂຕສ຺ມີຕິ, ມຊ຺ຌິມຠາຓກຕ຺ເຖຣາ ປນາຫຸ, ອິມິສ຺ສາເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຎາປິ ຍາຍໍ ອຣິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຎາປິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາເຍວ. ອຖ ເນ ຠິກ຺ຂູ ອາຫໍສຸ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄໍ ນາຘິຄໂຕສ຺ມີຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ອາວຸໂສ, ກິຎ຺ຈາປິ ທີເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ທ຺ເວປິ ປນ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາເຍວາຕິ, ເອຕເທວ ເຈຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕໍ. ອິຕຣຖາ ຫິ ຍາ ອຍນ຺ຕິ ນິທ຺ເທໂສ ອນນຸຣູໂປ ສິຍາ.

ອາຫາຣສຸທ຺ຘິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສໍສາຣສຸທ຺ຘິອາທິວຓ຺ຓນາ

໑໖໐. ສໍສາເຣນ ສຸທ຺ຘີຕິ ພຫຸກໍ ສໍສຣິຕ຺ວາ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ສຸທ຺ຘີຕິ ພຫຸກໍ ອຸປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອາວາເສນ ສຸທ຺ຘີຕິ ພຫູສຸ ຐາເນສຸ ວສິຕ຺ວາ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕີສຸປິ ຐາເນສຸ ສໍສຣຓກວເສນ ສໍສາໂຣ. ອຸປປຊ຺ຊນກວເສນ ອຸປປຕ຺ຕິ. ວສນກວເສນ ອາວາໂສຕິ ຂນ຺ຘາເຍວ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຎ຺ເຎນາຕິ ພຫຸຍາເຄ ຍຊິຕ຺ວາ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ເຕນາຕິ ຕີຫິ ສງ຺ເຂຫິ ຂຕ຺ຕິຍາຠິເສເກນ ມຸທ຺ຘນິ ອຠິສິຕ຺ເຕນ. ອຄ຺ຄິປາຣິຈຣິຍາຍາຕິ ພຫຸອຄ຺ຄິປຣິຈຣເຓນ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ.

໑໖໑. ທຫໂຣຕິ ຕຣຸໂຓ. ຍຸວາຕິ ໂຍພ຺ພເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສຸສຸກາຬເກໂສຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ກາຬເກໂສ. ຠທ຺ເຣນ ໂຍພ຺ພເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອິມິນາສ຺ສ ເຍນ ໂຍພ຺ພເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຍຸວາ, ຕໍ ໂຍພ຺ພນໍ ຠທ຺ທໍ ລທ຺ຘກນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຐເມນ ວຍສາຕິ ປຐມວໂຍ ນາມ ເຕຕ຺ຕິໍສ ວສ຺ສານິ, ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ, ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນາຕິ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຠາເວນ. ຊິຓ຺ໂຓຕິ ຊຣາຊິຓ຺ໂຓ. ວຸທ຺ໂຘຕິ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຐິຕອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ໂຄ. ມຫລ຺ລໂກຕິ ຊາຕິມຫລ຺ລໂກ. ອທ຺ຘຄໂຕຕິ ພຫຸອທ຺ຘານໍ ຄໂຕ ຈິຣກາລາຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ວໂຍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ວສ຺ສສຕສ຺ສ ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາສໍ ປຈ຺ຉິມວຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ອາສີຕິໂກ ເມ ວໂຍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອິມໍ ກິຣ ສຸຕ຺ຕໍ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພານສໍວຈ຺ຉເຣ ກເຖສິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ປຣມາຍາຕິ ອຸຕ຺ຕມາຍ. ສຕິຍາຕິອາທີສຸ ປທສຕມ຺ປິ ປທສຫສ຺ສມ຺ປິ ວທນ຺ຕສ຺ເສວ ຄຫຓສມຕ຺ຖຕາ ສຕິ ນາມ. ຕເທວ ອາຘາຣຓອຸປນິພນ຺ຘນສມຕ຺ຖຕາ ຄຕິ ນາມ. ເອວໍ ຄຫິຕໍ ຘາຣິຕໍ ສຊ຺ຌາຍໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ຖວີຣິຍໍ ຘິຕິ ນາມ. ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ກາຣຓຎ຺ຈ ທສ຺ສນສມຕ຺ຖຕາ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ ນາມ.

ທຬ຺ຫຘມ຺ມາ ຘນຸຄ຺ຄໂຫຕິ ທຬ຺ຫໍ ຘນຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິໂຕ ອິສ຺ສາໂສ. ທຬ຺ຫຘນຸ ນາມ ທ຺ວິສຫສ຺ສຖາມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ທ຺ວິສຫສ຺ສຖາມໍ ນາມ ຍສ຺ສ ອາໂຣປິຕສ຺ສ ຊິຍາພທ຺ໂຘ ໂລຫສີສາທີນໍ ຠາໂຣ ທຓ຺ເຑ ຄເຫຕ຺ວາ ຍາວ ກຓ຺ຑປ຺ປມາຓາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຖວິໂຕ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສິກ຺ຂິໂຕຕິ ທສ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ອາຈຣິຍກຸເລ ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ໂປ. ກຕຫຕ຺ໂຖຕິ ໂກຈິ ສິປ຺ປເມວ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ກຕຫຕ຺ໂຖ ນ ໂຫຕິ, ອຍໍ ປນ ກຕຫຕ຺ໂຖ ຈິຓ຺ຓວສີຠາໂວ. ກຕູປາສໂນຕິ ຣາຊກຸລາທີສຸ ທສ຺ສິຕສິປ຺ໂປ. ລຫຸເກນ ອສເນນາຕິ ອນ຺ໂຕ ສຸສິຣໍ ກຕ຺ວາ ຕູລາທີນິ ປູເຣຕ຺ວາ ກຕລາຂາປຣິກມ຺ເມນ ສລ຺ລຫຸກກຓ຺ເຑນ. ເອວໍ ກຕຎ຺ຫິ ເອກອຸສຠຄາມີ ທ຺ເວ ອຸສຠານິ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຏ຺ຐອຸສຠຄາມີ ໂສຬສອຸສຠານິ ຄຈ຺ຉຕິ. ອປ຺ປກສິເຣນາຕິ ນິທຸກ຺ເຂນ. ອຕິປາເຕຍ຺ຍາຕິ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍ. ເອວໍ ອຘິມຕ຺ຕສຕິມນ຺ໂຕຕິ ຍຖາ ໂສ ຘນຸຄ຺ຄໂຫ ຕໍ ວິທຕ຺ຖິຈຕຸຣງ຺ຄຸລຉາຍໍ ສີຆໍ ເອວ ອຕິກ຺ກເມຕິ, ເອວໍ ປທສຕມ຺ປິ ປທສຫສ຺ສມ຺ປິ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອຸປຘາເຣຕຸໍ ສຊ຺ຌາຍິຕຸໍ ອຕ຺ຖກາຣຓານິ ຈ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອສິຕປີຕຂາຍິຕສາຍິຕາຕິ ອສິຕປີຕາທີນິ ຫິ ຠຄວຕາປິ ກາຕພ຺ພານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູຫິປິ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ກຣຓມຕ຺ຕກາລໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອປຣິຍາທິນ຺ນາເຍວາຕິ ອປຣິກ຺ຂີຓາເຍວ. ສເຈ ຫິ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ກາຍານຸປສ຺ສນໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຎ຺ໂຎ ເວທນານຸປສ຺ສນໍ, ອຎ຺ໂຎ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນໍ, ອຍ຺ໂຍ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນໍ. ອິມິນາ ປຸຏ຺ຐໍ ອຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ເອໂກ ເອກໍ ນ ໂອໂລເກຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເຕສໍ ວາໂຣ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ເອວໍ ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ວາໂຣ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ວິທຕ຺ຖິຈຕຸຣງ຺ຄຸລຉາຍໍ ອຕິກ຺ກມໂຕ ປຸເຣຕຣໍເຍວ ຠຄວາ ຈຸທ຺ທສວິເຘນ ກາຍານຸປສ຺ສນໍ, ນວວິເຘນ ເວທນານຸປສ຺ສນໍ, ໂສຬສວິເຘນ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນໍ, ປຎ຺ຈວິເຘນ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນໍ ກເຖຕິ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ວາ ຕາວ ເອເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ. ສເຈ ຫິ ອຎ຺ເຎ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນສຸ, ອຎ຺ເຎ ອິທ຺ຘິປາເທສຸ, ອຎ຺ເຎ ປຎ຺ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ, ອຎ຺ເຎ ປຎ຺ຈ ພເລສຸ, ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄສຸ, ອຎ຺ເຎ ອຏ຺ຐ ມຄ຺ຄງ຺ເຄສຸ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ຕມ຺ປິ ຠຄວາ ກເຖຍ຺ຍ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ວາ ເອເຕ ອຏ຺ຐ. ສເຈ ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ຕຕິໍສ ຊນາ ໂພຘິປກ຺ຂິເຍສຸ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ຕມ຺ປິ ຠຄວາ ຕາວເທວ ກເຖຍ຺ຍ. ກສ຺ມາ? ຍາວຕາ ຫິ ໂລກິຍມຫາຊນາ ເອກໍ ປທໍ ກເຖນ຺ຕິ. ຕາວ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ອຏ຺ຐ ປທານິ ກເຖຕິ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣ ປນ ເອກໍ ປທໍ ກເຖນ຺ເຕເຍວ ຠຄວາ ໂສຬສປທານິ ກເຖຕິ. ກສ຺ມາ? ຠຄວໂຕ ຫິ ຊິວ຺ຫາ ມຸທຸກາ ທນ຺ຕາວຣຓໍ ສຸຜຸສິຕໍ ວຈນໍ ອຄລິຕໍ ຠວງ຺ຄປຣິວາໂສ ລຫຸໂກ. ເຕນາຫ ‘‘ອປຣິຍາທິນ຺ນາເຍວສ຺ສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມທເສນາຕິ ຕນ຺ຕິຐປນາ. ຘມ຺ມປທພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ປາຬິຍາ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ພ຺ຍຎ຺ຊນກໍ ອກ຺ຂຣໍ. ປຎ຺ຫປຏິຠານນ຺ຕິ ປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣຓໍ. ອິມິນາ ກິໍ ທສ຺ເສຕິ? ຕຖາຄໂຕ ປຸພ຺ເພ ທຫຣກາເລ ອກ຺ຂຣານິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ປທໍ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ປທານິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ຄາຖໍ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຈຕຸອກ຺ຂເຣຫິ ວາ ອຏ຺ຐອກ຺ຂເຣຫິ ວາ ໂສຬສອກ຺ຂເຣຫິ ວາ ປເທຫິ ຍຸຕ຺ຕາຍ ຄາຖາຍ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ອິທານິ ປນ ມຫລ຺ລກກາເລ ອກ຺ຂຣານິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ປທໍ ວາ, ປທານິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ຄາຖໍ ວາ, ຄາຖາຍ ອຕ຺ຖໍ ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ເອວໍ ນຕ຺ຖິ. ທຫຣກາເລ ຈ ມຫລ຺ລກກາເລ ຈ ສພ຺ພເມຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອປຣິຍາທິນ຺ນເມວາຕິ ອິມໍ ທສ຺ເສຕິ. ມຎ຺ຈເກນ ເຈປິ ມນ຺ຕິ ອິທໍ ພຸທ຺ຘພລທີປນຕ຺ຖເມວ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ອາຫ. ທສພລໍ ປນ ມຎ຺ຈເກ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານິໂຍ ປຣິຫຣຓກາໂລ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕຖາຄຕາ ຫິ ປຎ຺ຈເມ ອາຍຸໂກຏ຺ຐາເສ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທີຫິ ອນຠິຠູຕາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓສຣີຣສ຺ສ ເວວຓ຺ຓິເຍ ອນນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ປິຍມນາປກາເລເຍວ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ.

໑໖໒. ນາຄສມາໂລຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ. ປຐມໂພຘິຍຎ຺ຫິ ວີສຕິວສ຺ສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸປວານນາຄິຕເມຆິຍຕ຺ເຖຣາ ວິຍ ອຍມ຺ປິ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອໂຫສິ. ພີຊຍມາໂນຕິ ມນ຺ທມນ຺ເທນ ຕາລວຓ຺ຏວາເຕນ ຠຄວໂຕ ອຸຕຸສຸຂໍ ສມຸຏ຺ຐາປຍມາໂນ. ເອຕທໂວຈາຕິ ສກລສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປຸພ຺ພຈຣິຕໍ ທຸກ຺ກຣກາຣກໍ ອາຄມ຺ມ ປສນ຺ໂນ ເອຕໍ ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຈ຺ຉຣິຍໍ. ອຠູຕປຸພ຺ພໍ ຠູຕນ຺ຕິ ອພ຺ຠຸຕໍ. ອຸຠເຍນປິ ອຕ຺ຕໂນ ວິມ຺ຫຍເມວ ທີເປຕິ. ໂກ ນາໂມ ອຍໍ ຠນ຺ເຕຕິ ອິທໍ ຠທ຺ທໂກ ວຕາຍໍ ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ, ຫນ຺ທສ຺ສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາຍາຈິຕ຺ວາ ນາມໍ ຄຓ຺ຫາເປມີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ນາມໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕສ຺ມາ ຕິຫ ຕ຺ວນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ, ຍສ຺ມາ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕວ ໂລມານິ ຫຏ຺ຐານິ, ຕສ຺ມາ ຕິຫ ຕ຺ວໍ, ນາຄສມາລ, ອິມໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ‘‘ໂລມຫໍສນ ປຣິຍາໂຍ’’ຕ຺ເວວ ນໍ ຘາເຣຫີຕິ.

ສໍສາຣສຸທ຺ຘິອາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ມຫາສີຫນາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.