໑. ຈູຬສີຫນາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຈູຬສີຫນາທສຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຈສ຺ສ ອນຸປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມ. ກຕຣາຍ ປນິທໍ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ? ລາຠສກ຺ກາຣປຈ຺ຈຍາ ຕິຕ຺ຖິຍປຣິເທວິເຕ. ຠຄວໂຕ ກິຣ ຘມ຺ມທາຍາທສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຈຕຸປ຺ປມາຓິໂກ ຫິ ອຍໍ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ, ຣູປປ຺ປມາໂຓ ຣູປປ຺ປສນ຺ໂນ, ໂຆສປ຺ປມາໂຓ ໂຆສປ຺ປສນ຺ໂນ, ລູຂປ຺ປມາໂຓ ລູຂປ຺ປສນ຺ໂນ, ຘມ຺ມປ຺ປມາໂຓ ຘມ຺ມປ຺ປສນ຺ໂນຕິ ອິເມສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວເສນ ຈຕຸຘາ ຐິໂຕ.

ເຕສໍ ອິທໍ ນານາກຣຓໍ – ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຣູປປ຺ປມາໂຓ ຣູປປ຺ປສນ຺ໂນ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອາໂຣຫໍ ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຣິຓາຫໍ ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ສຓ຺ຐານໍ ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປາຣິປູຣິໍ ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປມາຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປສາທໍ ຊເນຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ຣູປປ຺ປມາໂຓ ຣູປປ຺ປສນ຺ໂນ.

ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂຆສປ຺ປມາໂຓ ໂຆສປ຺ປສນ຺ໂນ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣວຓ຺ຓນາຍ ປຣໂຖມນາຍ ປຣປສໍສນາຍ ປຣວຓ຺ຓຫາຣິກາຍ, ຕຕ຺ຖ ປມາຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປສາທໍ ຊເນຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂຆສປ຺ປມາໂຓ ໂຆສປ຺ປສນ຺ໂນ.

ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ລູຂປ຺ປມາໂຓ ລູຂປ຺ປສນ຺ໂນ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຈີວຣລູຂໍ ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕລູຂໍ ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ, ເສນາສນລູຂໍ ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ວິວິຘໍ ວາ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປມາຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປສາທໍ ຊເນຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ລູຂປ຺ປມາໂຓ ລູຂປ຺ປສນ຺ໂນ.

ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຘມ຺ມປ຺ປມາໂຓ ຘມ຺ມປ຺ປສນ຺ໂນ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສີລໍ ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ສມາຘິໍ ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎໍ ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປມາຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປສາທໍ ຊເນຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ຘມ຺ມປ຺ປມາໂຓ ຘມ຺ມປ຺ປສນ຺ໂນຕິ.

ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ຣູປປ຺ປມາໂຓປິ ຠຄວໂຕ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສຓ຺ຐານປາຣິປູຣິວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕໍ, ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕຕ຺ຕາ ນານາຣຕນວິຈິຕ຺ຕມິວ ສຸວຓ຺ຓມຫາປຏໍ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓສມາກິຓ຺ຓຕາຍ ຕາຣາຄຓສມຸຊ຺ຊລໍ ວິຍ ຄຄນຕລໍ ສພ຺ພຜາລິຜຸລ຺ລໍ ວິຍ ຈ ໂຍຊນສຕຸພ຺ເພຘໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກໍ ອຏ຺ຐາຣສຣຕນຸພ຺ເພຘໍ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາປຣິກ຺ເຂປໍ ສສ຺ສິຣິກໍ ອໂນປມສຣີຣໍ ທິສ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘເຍວ ປສີທຕິ.

ໂຆສປ຺ປມາໂຓປິ, ຠຄວຕາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ທສ ປາຣມິໂຍ ທສ ອຸປປາຣມິໂຍ ທສ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍ ປູຣິຕາ ອງ຺ຄປຣິຈ຺ຈາໂຄ ປຸຕ຺ຕທາຣປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ຣຊ຺ຊປຣິຈ຺ຈາໂຄ ອຕ຺ຕປຣິຈ຺ຈາໂຄ ນຍນປຣິຈ຺ຈາໂຄ ຈ ກໂຕຕິອາທິນາ ນເຍນ ປວຕ຺ຕໍ ໂຆສໍ ສຸຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘເຍວ ປສີທຕິ.

ລູຂປ຺ປມາໂຓປິ ຠຄວໂຕ ຈີວຣລູຂໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສເຈ ຠຄວາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສິສ຺ສ, ກາສິກວຕ຺ຖເມວ ອຘາຣຍິສ຺ສ. ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປນາເນນ ສາຓປໍສຸກູລຈີວເຣນ ສນ຺ຕຸສ຺ສມາເນນ ຠາຣິຍໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘເຍວ ປສີທຕິ. ປຕ຺ຕລູຂມ຺ປິ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອິມິນາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ເຕນ ຣຕ຺ຕວຣສຸວຓ຺ຓຠາຊເນສຸ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂຠຊນາຣຫໍ ສຸຄນ຺ຘສາລິໂຠຊນໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ, ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປນ ປາສາຓມຍໍ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ອຸຈ຺ຈນີຈກຸລທ຺ວາເຣສຸ ສປທານໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ລທ຺ຘປິຓ຺ຑິຍາໂລເປນ ສນ຺ຕຸສ຺ສມາໂນ ຠາຣິຍໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘເຍວ ປສີທຕິ. ເສນາສນລູຂໍ ທິສ຺ວາປິ – ‘‘ອຍໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸຕູນໍ ອນຸຈ຺ຉວິເກສຸ ຕີສຸ ປາສາເທສຸ ຕິວິຘນາຏກປຣິວາໂຣ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວິຍ ຣຊ຺ຊສິຣິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອິທານິ ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄໂຕ ຣຸກ຺ຂມູລເສນາສນາທີສຸ ທາຣຸຜລກສິລາປຏ຺ຏປີຐມຎ຺ຈກາທີຫິ ສນ຺ຕຸສ຺ສມາໂນ ຠາຣິຍໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘເຍວ ປສີທຕິ. ທຸກ຺ກຣກາຣິກມສ຺ສ ທິສ຺ວາປິ – ‘‘ຉພ຺ພສ຺ສານິ ນາມ ມຸຄ຺ຄຍູສກຸລຕ຺ຖຍູສຫເຣຓຸຍູສາທີນໍ ປສຏມຕ຺ເຕນ ຍາເປສ຺ສຕິ, ອປ຺ປາຓກໍ ຌານໍ ຌາຍິສ຺ສຕິ, ສຣີເຣ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອນເປກ຺ໂຂ ວິຫຣິສ຺ສຕິ, ອໂຫ ທຸກ຺ກຣກາຣໂກ ຠຄວາ’’ຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘເຍວ ປສີທຕິ.

ຘມ຺ມປ຺ປມາໂຓປິ ຠຄວໂຕ ສີລຄຸຓໍ ສມາຘິຄຸຓໍ ປຎ຺ຎາຄຸຓໍ ຌານວິໂມກ຺ຂສມາຘິສມາປຕ຺ຕິສມ຺ປທໍ ອຠິຎ຺ຎາປາຣິປູຣິໍ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ເທໂວໂຣຫຓໍ ປາຖິກປຸຕ຺ຕທມນາທີນິ ຈ ອເນການິ ອຈ຺ຉຣິຍານິ ທິສ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘເຍວ ປສີທຕິ, ເຕ ເອວໍ ປສນ຺ນາ ຠຄວໂຕ ມຫນ຺ຕໍ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ອຠິຫຣນ຺ຕິ. ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປນ ພາເວຣຸຊາຕເກ ກາກສ຺ສ ວິຍ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ປຣິຫາຍິຕ຺ຖ. ຍຖາຫ –

‘‘ອທສ຺ສເນນ ໂມຣສ຺ສ, ສິຂິໂນ ມຎ຺ຊຸຠາຓິໂນ;

ກາກໍ ຕຕ຺ຖ ອປູເຊສຸໍ, ມໍເສນ ຈ ຜເລນ ຈ.

ຍທາ ຈ ສຣສມ຺ປນ຺ໂນ, ໂມໂຣ ພາເວຣຸມາຄມາ;

ອຖ ລາໂຠ ຈ ສກ຺ກາໂຣ, ວາຍສສ຺ສ ອຫາຍຖ.

ຍາວ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ຘມ຺ມຣາຊາ ປຠງ຺ກໂຣ;

ຕາວ ອຎ຺ເຎ ອປູເຊສຸໍ, ປຸຖູ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ.

ຍທາ ຈ ສຣສມ຺ປນ຺ໂນ, ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມມເທສຍິ;

ອຖ ລາໂຠ ຈ ສກ຺ກາໂຣ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອຫາຍຖາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໔.໑໕໓-໑໕໖);

ເຕ ເອວໍ ປຫີນລາຠສກ຺ກາຣາ ຣຕ຺ຕິໍ ເອກທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາປິ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມເນ ຂຊ຺ໂຊປນກາ ວິຍ ຫຕປ຺ປຠາ ອເຫສຸໍ.

ຍຖາ ຫິ ຂຊ຺ໂຊປນກາ, ກາຬປກ຺ຂມ຺ຫິ ຣຕ຺ຕິຍາ;

ນິທສ຺ສຍນ຺ຕິ ໂອຠາສໍ, ເອເຕສໍ ວິສໂຍ ຫິ ໂສ.

ຍທາ ຈ ຣສ຺ມິສມ຺ປນ຺ໂນ, ອພ຺ຠຸເທຕິ ປຠງ຺ກໂຣ;

ອຖ ຂຊ຺ຊຸປສງ຺ຆານໍ, ປຠາ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ.

ເອວໍ ຂຊ຺ຊຸປສທິສາ, ຕິຕ຺ຖິຍາປິ ປຸຖູ ອິຘ;

ກາຬປກ຺ຂູປເມ ໂລເກ, ທີປຍນ຺ຕິ ສກໍ ຄຸຓໍ.

ຍທາ ຈ ພຸທ຺ໂຘ ໂລກສ຺ມິໍ, ອຸເທຕິ ອມິຕປ຺ປໂຠ;

ນິປ຺ປຠາ ຕິຕ຺ຖິຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ສູຣິເຍ ຂຊ຺ຊຸປກາ ຍຖາຕິ.

ເຕ ເອວໍ ນິປ຺ປຠາ ຫຸຕ຺ວາ ກຈ຺ຉຸປິຬກາທີຫິ ກິຓ຺ຓສຣີຣາ ປຣມປາຣິຊຸຎ຺ຎປຕ຺ຕາ ເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ເຍນ ຘມ຺ໂມ ເຍນ ສງ຺ໂຆ ເຍນ ຈ ມຫາຊນສ຺ສ ສນ຺ນິປາໂຕ, ເຕນ ເຕນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິຍມ຺ປິ ສິງ຺ຆາຏເກປິ ຈຕຸກ຺ເກປິ ສຠາຍມ຺ປິ ຐຕ຺ວາ ປຣິເທວນ຺ຕິ –

‘‘ກິໍ ໂຠ ສມໂຓເຍວ ໂຄຕໂມ ສມໂຓ, ມຍໍ ອສ຺ສມຓາ; ສມຓສ຺ເສວ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາ ສມຓາ, ອມ຺ຫາກໍ ສາວກາ ອສ຺ສມຓາ? ສມຓສ຺ເສວ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວການຎ຺ຈສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ, ນ ອມ຺ຫາກໍ, ສາວການຎ຺ຈ ໂນ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ? ນນຸ ສມໂຓປິ ໂຄຕໂມ ສມໂຓ, ມຍມ຺ປິ ສມຓາ. ສມຓສ຺ສປິ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາ ສມຓາ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ສາວກາ ສມຓາ. ສມຓສ຺ສປິ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວການຎ຺ຈສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ສາວການຎ຺ຈ ໂນ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລຎ຺ເຈວ? ສມຓສ຺ສປິ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວການຎ຺ຈສ຺ສ ເທຖ ກໂຣຖ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ສາວການຎ຺ຈ ໂນ ເທຖ ສກ຺ກໂຣຖ? ນນຸ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ປຸຣິມານິ ທິວສານິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ມຍໍ ປນ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນເຍວ ອຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ.

ເອວໍ ນານປ຺ປກາຣໍ ວິຣວນ຺ຕິ. ອຖ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປາສກາ ອຸປາສິກາໂຍຕິ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ ເຕສໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ ‘‘ຕິຕ຺ຖິຍາ ຠນ຺ເຕ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວາ – ‘‘ມາ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວຈເນນ ‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມໂຓ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ສຎ຺ຎິໂນ ອຫຸວຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍສຸ ສມຓຠາວໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ ອິເຘວ ຈ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ອິມິສ຺ສາ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ອິເຘວາຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ສາສເນ. ອຍໍ ປນ ນິຍໂມ ເສສປເທສຸປິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທຸຕິຍາທໂຍປິ ຫິ ສມຓາ ອິເຘວ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ. ສມໂຓຕິ ໂສຕາປນ຺ໂນ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ສມໂຓ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ, ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ສມໂຓ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໑).

ທຸຕິໂຍຕິ ສກທາຄາມີ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ກຕໂມ ຈ? ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິໂຍ ສມໂຓ. ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ຕນຸຕ຺ຕາ ສກທາຄາມີ ໂຫຕິ, ສກິເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິໂຍ ສມໂຓ’’ຕິ.

ຕຕິໂຍຕິ ອນາຄາມີ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິໂຍ ສມໂຓ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິໂກ ໂຫຕິ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິໂຍ ສມໂຓ’’ຕິ.

ຈຕຸຕ຺ໂຖຕິ ອຣຫາ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສມໂຓ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສມໂຓ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໑). ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຜລຏ຺ຐກສມຓາວ ອຘິປ຺ເປຕາ.

ສຸຎ຺ຎາຕິ ຣິຕ຺ຕາ ຕຸຈ຺ຉາ. ປຣປ຺ປວາທາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສສ຺ສຕວາທາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕິກາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອນ຺ຕານນ຺ຕິກາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອມຣາວິກ຺ເຂປິກາ, ທ຺ເວ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນິກາ, ໂສຬສ ສຎ຺ຎີວາທາ, ອຏ຺ຐ ອສຎ຺ຎີວາທາ, ອຏ຺ຐ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີວາທາ, ສຕ຺ຕ ອຸຈ຺ເຉທວາທາ, ປຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທາຕິ ອິເມ ສພ຺ເພປິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ ອາຄຕາ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ. ອິໂຕ ພາຫິຣານໍ ປເຣສໍ ວາທາ ປຣປ຺ປວາທາ ນາມ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຜລຏ຺ຐກສມເຓຫິ ສຸຎ຺ຎາ, ນ ຫິ ເຕ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອເຕເຫວ ສຸຎ຺ຎາ, ຈຕູຫິ ປນ ມຄ຺ຄຏ຺ຐກສມເຓຫິປິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ອຕ຺ຖາຍ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສເກຫິປີຕິ ທ຺ວາທສຫິປິ ສມເຓຫິ ສຸຎ຺ຎາ ເອວ. ອິມເມວ ອຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວຕາ ມຫາປຣິນິພ຺ພາເນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ເອກູນຕິໍໂສ ວຍສາ ສຸຠທ຺ທ,

ຍໍ ປພ຺ພຊິໍ ກິໍ ກຸສລານຸເອສີ;

ວສ຺ສານິ ປຎ຺ຎາສ ສມາຘິການິ,

ຍໂຕ ອຫໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສຸຠທ຺ທ;

ຎາຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ປເທສວຕ຺ຕີ,

ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ສມໂຓປິ ນຕ຺ຖິ.

‘‘ທຸຕິໂຍປິ ສມໂຓ ນຕ຺ຖິ, ຕຕິໂຍປິ ສມໂຓ ນຕ຺ຖິ, ຈຕຸຕ຺ໂຖປິ ສມໂຓ ນຕ຺ຖິ. ສຸຎ຺ຎາ ປຣປ຺ປວາທາ ສມເຓຠິ ອຎ຺ເຎຫີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໑໔).

ເອຕ຺ຖ ຫິ ປເທສວຕ຺ຕີຕິ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສໂກ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕສ຺ມາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກໍ ມຄ຺ຄຏ຺ຐໍ ຜລຏ຺ຐນ຺ຕິ ຕໂຍປິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ສມໂຓປິ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ. ສກທາຄາມິມຄ຺ຄສ຺ສ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກໍ ມຄ຺ຄຏ຺ຐໍ ຜລຏ຺ຐນ຺ຕິ ຕໂຍປິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ທຸຕິໂຍປິ ສມໂຓ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ. ອິຕເຣສຸປິ ທ຺ວີສຸ ເອເສວ ນໂຍ.

ກສ຺ມາ ປເນເຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ? ອເຂຕ຺ຕຕາຍ. ຍຖາ ຫິ ນ ອາຣຄ຺ເຄ ສາສໂປ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ອຄ຺ຄິ ຊລຕິ, ນ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ພີຊານິ ຣຸຫນ຺ຕິ, ເອວເມວ ພາຫິເຣສຸ ຕິຕ຺ຖາຍຕເນສຸ ນ ອິເມ ສມຓາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອິມສ຺ມິໍເຍວ ປນ ສາສເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ເຂຕ຺ຕຕາຍ. ເຕສໍ ອເຂຕ຺ຕຕາ ຈ ເຂຕ຺ຕຕາ ຈ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຈ ຠາວໂຕ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ຍສ຺ມິໍ ໂຂ, ສຸຠທ຺ທ, ຘມ຺ມວິນເຍ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ສມໂຓປິ ຕຕ຺ຖ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ທຸຕິໂຍປິ ຕຕ຺ຖ ສມໂຓ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ຕຕິໂຍປິ ຕຕ຺ຖ ສມໂຓ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ຈຕຸຕ຺ໂຖປິ ຕຕ຺ຖ ສມໂຓ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ໂຂ, ສຸຠທ຺ທ, ຘມ຺ມວິນເຍ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ສມໂຓປິ ຕຕ຺ຖ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ທຸຕິໂຍປິ ຕຕ຺ຖ…ເປ…. ຈຕຸຕ຺ໂຖປິ ຕຕ຺ຖ ສມໂຓ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ໂຂ, ສຸຠທ຺ທ, ຘມ຺ມວິນເຍ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ອິເຘວ, ສຸຠທ຺ທ, ສມໂຓ, ອິຘ ທຸຕິໂຍ ສມໂຓ, ອິຘ ຕຕິໂຍ ສມໂຓ, ອິຘ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສມໂຓ, ສຸຎ຺ຎາ ປຣປ຺ປວາທາ ສມເຓຠິ ອຎ຺ເຎຫີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໑໔).

ເອວໍ ຍສ຺ມາ ຕິຕ຺ຖາຍຕນໍ ອເຂຕ຺ຕໍ, ສາສນໍ ເຂຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ສຸຣຕ຺ຕຫຕ຺ຖປາໂທ ສູຣເກສຣໂກ ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ນ ສຸສາເນ ວາ ສງ຺ກາຣກູເຏ ວາ ປຏິວສຕິ, ຕິໂຍຊນສຫສ຺ສວິຕ຺ຖຕໍ ປນ ຫິມວນ຺ຕໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ມຓິຄຸຫາຍໍເຍວ ປຏິວສຕິ. ຍຖາ ຈ ຉທ຺ທນ຺ໂຕ ນາຄຣາຊາ ນ ໂຄຈຣິຍຫຕ຺ຖິກຸລາທີສຸ ນວສຸ ນາຄກຸເລສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຉທ຺ທນ຺ຕກຸເລເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍຖາ ຈ ວລາຫໂກ ອສ຺ສຣາຊາ ນ ຄທ຺ຣຠກຸເລ ວາ ໂຆຏກກຸເລ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສິນ຺ຘຸຍາ ຕີເຣ ປນ ສິນ຺ຘວກຸເລເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍຖາ ຈ ສພ຺ພກາມທທໍ ມໂນຫຣໍ ມຓິຣຕນໍ ນ ສງ຺ກາຣກູເຏ ວາ ປໍສຸປພ຺ພຕາທີສຸ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເວປຸລ຺ລປພ຺ພຕພ຺ຠນ຺ຕເຣເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍຖາ ຈ ຕິມິຣປິງ຺ຄໂລ ມຈ຺ຉຣາຊາ ນ ຂຸທ຺ທກໂປກ຺ຂຣຓີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຈຕຸຣາສີຕິໂຍຊນສຫສ຺ສຄມ຺ຠີເຣ ມຫາສມຸທ຺ເທເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍຖາ ຈ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕິໂກ ສຸປຓ຺ຓຣາຊາ ນ ຄາມທ຺ວາເຣ ເອຣຓ຺ຑວນາທີສຸ ປຏິວສຕິ, ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປນ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ສິມ຺ພລິທຫວເນເຍວ ປຏິວສຕິ. ຍຖາ ຈ ຘຕຣຏ຺ໂຐ ສຸວຓ຺ຓຫໍໂສ ນ ຄາມທ຺ວາເຣ ອາວາຏກາທີສຸ ປຏິວສຕິ, ນວຸຕິຫໍສສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕກູຏປພ຺ພເຕເຍວ ປຏິວສຕິ. ຍຖາ ຈ ຈຕຸທ຺ທີປິສ຺ສໂຣ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ນ ນີຈກຸເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອສມ຺ຠິນ຺ນຊາຕິຂຕ຺ຕິຍກຸເລເຍວ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວເມວ ອິເມສຸ ສມເຓສຸ ເອກສມໂຓປິ ນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖາຍຕເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຣິຍມຄ຺ຄປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ປນ ພຸທ຺ຘສາສເນເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ…ເປ… ສຸຎ຺ຎາ ປຣປ຺ປວາທາ ສມເຓຫິ ສມເຓຠິ ອຎ຺ເຎຫີ’’ຕິ.

ສມ຺ມາ ສີຫນາທໍ ນທຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ມາຕິ ເຫຕຸນາ ນເຍນ ກາຣເຓນ. ສີຫນາທນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐນາທໍ ອຠີຕນາທໍ ອປ຺ປຏິນາທໍ. ອິເມສຎ຺ຫິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສມຓານໍ ອິເຘວ ອຕ຺ຖິຕາຍ ອຍໍ ນາໂທ ເສຏ຺ຐນາໂທ ນາມ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕມນາໂທ. ‘‘ອິເມ ສມຓາ ອິເຘວ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎໂຕ ຠຍໍ ວາ ອາສງ຺ກາ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຠີຕນາໂທ ນາມ ໂຫຕິ. ‘‘ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ສາສເນ ອິເມ ສມຓາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປູຣຓາທີສຸ ເອກສ຺ສາປິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ອຍໍ ນາໂທ ອປ຺ປຏິນາໂທ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສີຫນາທນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐນາທໍ ອຠີຕນາທໍ ອປ຺ປຏິນາທ’’ນ຺ຕິ.

໑໔໐. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອິທໍ ໂຂ ປນ ກາຣຓໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ຍໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕິຕ຺ຖໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ຕິຕ຺ຖກໂຣ ຊານິຕພ຺ໂພ ຕິຕ຺ຖິຍາ ຊານິຕພ຺ພາ, ຕິຕ຺ຖິຍສາວກາ ຊານິຕພ຺ພາ. ຕິຕ຺ຖໍນາມ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ສຕ຺ຕາ ຕຣນ຺ຕິ ອຸປ຺ປລວນ຺ຕິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕິຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕາສໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຸປ຺ປາເທຕາ ຕິຕ຺ຖກໂຣ ນາມ. ຕສ຺ສ ລທ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕາ ຕິຕ຺ຖິຍາ ນາມ. ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍທາຍກາ ຕິຕ຺ຖິຍສາວກາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຣິພ຺ພາຊກາຕິ ຄິຫິພນ຺ຘນໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄຕາ. ອສ຺ສາໂສຕິ ອວສ຺ສໂຍ ປຕິຏ຺ຐາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ໂຠ. ພລນ຺ຕິ ຖາໂມ. ເຍນ ຕຸມ຺ເຫຕິ ເຍນ ອສ຺ສາເສນ ວາ ພເລນ ວາ ເອວໍ ວເທຖ.

ອຕ຺ຖິ ໂຂ ໂນ, ອາວຸໂສ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ໂຍ ໂສ ຠຄວາ ສມຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພກິເລເສ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ເຕນ ຠຄວຕາ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍານຸສຍໍ ຊານຕາ, ຫຕ຺ຖຕເລ ຐປິຕໍ ອາມລກໍ ວິຍ ສພ຺ພໍ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕາ. ອປິຈ ປຸພ຺ເພນິວາສາທີຫິ ຊານຕາ, ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕາ. ຕີຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ ຉຫິ ວາ ປນ ອຠິຎ຺ຎາຫິ ຊານຕາ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິຫເຕນ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕາ. ສພ຺ພຘມ຺ມຊານນສມຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຊານຕາ, ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂຸວິສຍາຕີຕານິ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທິຄຕານິ ວາປິ ຣູປານິ ອຕິວິສຸທ຺ເຘນ ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕາ. ອຕ຺ຕຫິຕສາຘິກາຍ ສມາຘິປທຏ຺ຐານາຍ ປຏິເວຘປຎ຺ຎາຍ ຊານຕາ, ປຣຫິຕສາຘິກາຍ ກຣຸຓາປທຏ຺ຐານາຍ ເທສນາປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕາ. ອຣີນໍ ຫຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍາທີນໍ ອຣຫຕ຺ຕາ ຈ ອຣຫຕາ, ສມ຺ມາ ສາມຎ຺ຈ ສຈ຺ຈານໍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ. ອນ຺ຕຣາຍິກຘມ຺ເມ ວາ ຊານຕາ, ນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ເມ ປສ຺ສຕາ. ກິເລສາຣີນໍ ຫຕຕ຺ຕາ ອຣຫຕາ, ສມ຺ມາ ສາມໍ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນາຕິ, ເອວໍ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊວເສນ ຈຕູຫິ ອາກາເຣຫິ ໂຖມິເຕນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ອກ຺ຂາຕາ, ເຍ ມຍໍ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ເອວໍ ວເທມ, ນ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທີນໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠໍ ກາຍພລນ຺ຕິ.

ສຕ຺ຖຣິ ປສາໂທຕິ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປ຺ປສາໂທ. ຘມ຺ເມ ປສາໂທຕິ ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຘມ຺ມຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປ຺ປສາໂທ. ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິຕາຕິ ອຣິຍກນ຺ເຕສຸ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິຕາ. ອຣິຍກນ຺ຕສີລານິ ນາມ ປຎ຺ຈສີລານິ. ຕານິ ຫິ ຠວນ຺ຕຣຄໂຕປິ ອຣິຍສາວໂກ ອຕ຺ຕໂນ ອຣິຍສາວກຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕປິ ນ ວີຕິກ຺ກມຕິ. ສເຈປິ ຫິ ນໍ ໂກຈິ ວເທຍ຺ຍ – ‘‘ອິມໍ ສກລໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຫີ’’ຕິ, ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຍໍ ໂສ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ກເຣຍ຺ຍ. ເອວໍ ອຣິຍານໍ ສີລານິ ກນ຺ຕານິ ປິຍານິ ມນາປານິ. ຕານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິຕາ’’ຕິ.

ສຫຘມ຺ມິກາ ໂຂ ປນາຕິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນີ ສິກ຺ຂມານາ ສາມເຓໂຣ ສາມເຓຣີ ອຸປາສໂກ ອຸປາສິກາຕິ ເອເຕ ສຕ຺ຕ ສຫຘມ຺ມຈາຣິໂນ. ເອເຕສຸ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຫຘມ຺ມໍ ຈຣຕິ ສມານສິກ຺ຂຕາຍ. ຕຖາ ຠິກ຺ຂຸນີ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ…ເປ… ອຸປາສິກາ ອຸປາສິກາຫິ, ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂສຕາປນ຺ເນຫິ, ສກທາຄາມີ…ເປ… ອນາຄາມີຫິ ສຫຘມ຺ມໍ ຈຣຕິ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພເປເຕ ສຫຘມ຺ມິກາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອປິເຈຕ຺ຖ ອຣິຍສາວກາເຍວ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕສຎ຺ຫິ ຠວນ຺ຕເຣປິ ມຄ຺ຄທສ຺ສນມ຺ຫິ ວິວາໂທ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ເອກຘມ຺ມຈາຣິຕາຍ ສຫຘມ຺ມິກາ. ອິມິນາ, ‘‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສງ຺ຆໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປ຺ປສາໂທ ກຖິໂຕ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈຕ຺ຕາຣິ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ອງ຺ຄານິ ກຖິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ອິເມ ໂຂ ໂນ, ອາວຸໂສຕິ, ອາວຸໂສ, ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ເຕນ ຠຄວຕາ ອມ຺ຫາກໍ ອສ຺ສາໂສ ເຈວ ພລຎ຺ຈາຕິ ອກ຺ຂາຕາ, ເຍ ມຍໍ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ເອວໍ ວເທມ.

໑໔໑. ໂຍ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາຕິ ອິມິນາ ປູຣຓກສ຺ສປາທິເກ ຉ ສຕ຺ຖາໂຣ ອປທິສ຺ສນ຺ຕິ. ຍຖາ ປນ ອິທານິ ສາສເນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາທີສຸ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ, ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ’’ຕິ ເຄຫສິຕເປມໍ ໂຫຕິ. ເອວຣູປໍ ເປມໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສຕ຺ຖຣິ ປສາໂທ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ຍສ຺ມາ ສຕ຺ຖາ ນາມ ນ ເອກສ຺ສ, ນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ເອໂກວ ສຕ຺ຖາ, ຕສ຺ມາ ຕິຕ຺ຖິຍາ ‘ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ’ ຕິ ເອກປເທເນວ ສຕ຺ຖາຣໍ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ອິມິນາວ ປເທນ ວິຣຸທ຺ຘາ ປຣາຊິຕາ’’ຕິ. ຘມ຺ເມ ປສາໂທຕິ ອິທໍ ປນ ຍຖາ ອິທານິ ສາສເນ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ທີຆນິກາໂຍ ອມ຺ຫາກໍ ມຊ຺ຌິມນິກາໂຍ’’ຕິ ມມາຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ເມ ເຄຫສິຕເປມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທນ຺ຕິ. ສີເລສູຕິ ອຊສີລໂຄສີລເມຓ຺ຑກສີລກຸກ຺ກຸຣສີລາທີສຸ. ອິຘ ໂນ ອາວຸໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຘາຕິ ປສາທໍ ສນ຺ຘາຍ ວທນ຺ຕິ. ໂກ ອຘິປ຺ປຍາໂສຕິ ໂກ ອຘິກປ຺ປໂຍໂຄ. ຍທິທນ຺ຕິ ຍມິທໍ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ເຈວ ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ນານາກຣຓໍ ວເທຍ຺ຍາຖ. ຕໍ ກິໍ ນາມ? ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປິ ຫິ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ປສາໂທ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ. ນນຸ ເອຕສ຺ມິໍ ປສາເທ ຕຸມ຺ເຫ ຈ ອມ຺ເຫ ຈ ທ຺ເວຘາ ຠິນ຺ນສຸວຓ຺ຓໍ ວິຍ ເອກສທິສາຕິ ວາຈາຍ ສມຘຸຣາ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ອຖ ເນສໍ ຕໍ ສມຘຸຣຕໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ຠຄວາ ເອວໍ ວາທິໂນຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອກາ ນິຏ຺ຐາຕິ ຍາ ຕສ຺ສ ປສາທສ຺ສ ປຣິໂຍສານຠູຕາ ນິຏ຺ຐາ, ກິໍ ສາ ເອກາ, ອຸທາຫຸ ປຸຖູຕິ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉຖາຕິ ວທຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ນິຏ຺ຐໍ ອປຎ຺ຎເປນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານຎ຺ຫິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ນິຏ຺ຐາ, ມຫາຕາປສານໍ ອາຠສ຺ສຣາ, ປຣິພ຺ພາຊການໍ ສຸຠກິຓ຺ຫາ, ອາຊີວການໍ ‘‘ອນນ຺ຕມານໂສ’’ຕິ ເອວໍ ປຣິກປ຺ປິໂຕ ອສຎ຺ຎີຠໂວ. ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐາ. ສພ຺ເພວ ເຈເຕ ອຣຫຕ຺ຕເມວ ນິຏ຺ຐາຕິ ວທນ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐິວເສນ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາທີນິ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິວເສນ ເອກເມວ ນິຏ຺ຐໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຠຄວາ ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມານາຕິອາທິມາຫ.

ອິທານິ ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ເອກາ ນິຏ຺ຐາ, ຕິຕ຺ຖິຍານມ຺ປິ ເອກາ ນິຏ຺ຐາຕິ ທ຺ວີສຸ ອຏ຺ຏກາຣເກສຸ ວິຍ ຐິເຕສຸ ຠຄວາ ອນຸໂຍຄວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສາ ປນາວຸໂສ, ນິຏ຺ຐາ ສຣາຄສ຺ສ, ອຸທາຫຸ ວີຕຣາຄສ຺ສາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຣາຄຣຕ຺ຕາທີນໍ ນິຏ຺ຐາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍທິ ສິຍາ, ໂສຓສິງ຺ຄາລາທີນມ຺ປິ ສິຍາຕິ ອິມໍ ໂທສໍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ‘‘ວີຕຣາຄສ຺ສ ອາວຸໂສ ສາ ນິຏ຺ຐາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ພ຺ຍາກຣຓໍ ທສ຺ສິຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ວິທ຺ທສຸໂນຕິ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ. ອນຸຣຸທ຺ຘປຏິວິຣຸທ຺ຘສ຺ສາຕິ ຣາເຄນ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ໂກເຘນ ປຏິວິຣຸທ຺ຘສ຺ສ. ປປຎ຺ຈາຣາມສ຺ສ ປປຎ຺ຈຣຕິໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຣມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາຣາໂມ. ປປຎ຺ໂຈ ອາຣາໂມ ອສ຺ສາຕິ ປປຎ຺ຈາຣາໂມ. ປປຎ຺ເຈ ຣຕິ ອສ຺ສາຕິ ປປຎ຺ຈຣຕິ. ປປຎ຺ໂຈຕິ ຈ ມຕ຺ຕປມຕ຺ຕາກາຣຠາເວນ ປວຕ຺ຕານໍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິມານານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິຘ ປນ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິໂຍວ ອຘິປ຺ເປຕາ. ສຣາຄສ຺ສາຕິອາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ເອໂກວ ກິເລໂສ ອາຄໂຕ. ຕສ຺ສ ອາກາຣໂຕ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສຣາຄສ຺ສາຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາຄວເສນ ຄຫິໂຕ. ສຕຓ຺ຫສ຺ສາຕິ ຠວຕຓ຺ຫາວເສນ. ສອຸປາທານສ຺ສາຕິ ຄຫຓວເສນ. ອນຸຣຸທ຺ຘປຏິວິຣຸທ຺ຘສ຺ສາຕິ ຍຸຄຬວເສນ. ປປຎ຺ຈາຣາມສ຺ສາຕິ ປປຎ຺ຈຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນວເສນ. ສຣາຄສ຺ສາຕິ ວາ ເອຕ຺ຖ ອກຸສລມູລວເສນ ຄຫິໂຕ. ສຕຓ຺ຫສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານທສ຺ສນວເສນ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ເຖໂຣ ປນາຫ ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ວິທ຺ຘໍເສຖ? ເອໂກເຍວ ຫິ ອຍໍ ໂລໂຠ ຣຊ຺ຊນວເສນ ຣາໂຄຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຓ຺ຫາກຣຓວເສນ ຕຓ຺ຫາ. ຄຫຓຏ຺ເຐນ ອຸປາທານໍ. ຍຸຄຬວເສນ ອນຸໂຣຘປຏິວິໂຣໂຘ. ປປຎ຺ຈຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ປປຎ຺ໂຈ’’ຕິ.

໑໔໒. ອິທານິ ອິເມສໍ ກິເລສານໍ ມູລຠູຕໍ ທິຏ຺ຐິວາທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ທ຺ເວມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິໂຍຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຠວທິຏ຺ຐີຕິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ. ວິຠວທິຏ຺ຐີຕິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ. ຠວທິຏ຺ຐິໍ ອລ຺ລີນາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິໍ ອລ຺ລີນາ. ອຸປຄຕາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສເນວ ອຸປຄຕາ. ອຊ຺ໂຌສິຕາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສເນວ ອນຸປວິຏ຺ຐາ. ວິຠວທິຏ຺ຐິຍາ ເຕ ປຏິວິຣຸທ຺ຘາຕິ ເຕ ສພ຺ເພ ອຸຈ຺ເຉທວາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອນ຺ຘພາລາ ນ ຊານາຖ, ສສ຺ສໂຕ ອຍໍ ໂລໂກ, ນາຍໍ ໂລໂກ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ປຏິວິຣຸທ຺ຘາ ນິຈ຺ຈໍ ກລຫຠຓ຺ຑນປສຸຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ທຸຕິຍວາເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສມຸທຍຎ຺ຈາຕິອາທີສຸ ທ຺ເວ ທິຏ຺ຐີນໍ ສມຸທຍາ ຂຓິກສມຸທໂຍ ປຈ຺ຈຍສມຸທໂຍ ຈ. ຂຓິກສມຸທໂຍ ທິຏ຺ຐີນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ປຈ຺ຈຍສມຸທໂຍ ອຏ຺ຐ ຐານານິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ຂນ຺ຘາປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ, ອວິຊ຺ຊາປິ, ຜສ຺ໂສປິ, ສຎ຺ຎາປິ, ວິຕກ຺ໂກປິ, ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣປິ, ປາປມິຕ຺ໂຕປິ, ປຣໂຕໂຆໂສປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ. ‘‘ຂນ຺ຘາ ເຫຕຸ ຂນ຺ຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຸປາທາຍ ສມຸຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ. ເອວໍ ຂນ຺ຘາປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ. ອວິຊ຺ຊາ… ຜສ຺ໂສ… ສຎ຺ຎາ… ວິຕກ຺ໂກ… ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ… ປາປມິຕ຺ໂຕ… ປຣໂຕໂຆໂສ ເຫຕຸ, ປຣໂຕໂຆໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຸປາທາຍ ສມຸຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ. ເອວໍ ປຣໂຕໂຆໂສປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ’’ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໒໔). ອຕ຺ຖງ຺ຄມາປິ ທ຺ເວເຍວ ຂຓິກຕ຺ຖງ຺ຄໂມ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖງ຺ຄໂມ ຈ. ຂຓິກຕ຺ຖງ຺ຄໂມ ນາມ ຂໂຍ ວໂຍ ເຠໂທ ປຣິເຠໂທ ອນິຈ຺ຈຕາ ອນ຺ຕຣຘານໍ. ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖງ຺ຄໂມ ນາມ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ຫິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານສມຸຄ຺ຆາໂຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອສ຺ສາທນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິມູລກໍ ອານິສໍສໍ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍໍທິຏ຺ຐິໂກ ສຕ຺ຖາ ໂຫຕິ, ຕໍທິຏ຺ຐິກາ ສາວກາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍໍທິຏ຺ຐິກາ ສຕ຺ຖາຣໍ ສາວກາ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ, ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ມາເນນ຺ຕິ, ປູເຊນ຺ຕິ, ລຠນ຺ຕິ ຕໂຕນິທານໍ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິໂກ ອານິສໍໂສ’’ຕິ. ອາທີນວນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິຄ຺ຄຫຓມູລກໍ ອຸປທ຺ທວໍ. ໂສ ວຄ຺ຄຸລິວຕໍ ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານໍ ກຓ຺ຏກາປສ຺ສຍຕາ ປຎ຺ຈາຕປຕປ຺ປນໍ ສານຸປປາຕປຕນໍ ເກສມສ຺ສຸລຸຎ຺ຈນໍ ອປ຺ໂປຓກໍ ຌານນ຺ຕິອາທີນໍ ວເສນໍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐີນໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ນາມ ນິພ຺ພານໍ. ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານນ຺ຕີຕິ ເຍ ເອຕໍ ສພ຺ພໍ ຍຖາສຠາວໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ນ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອິມິນາ ເອເຕສໍ ນິຏ຺ຐາ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອິມິນາ ເອເຕສໍ ນິຏ຺ຐາ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຏ຺ຏກາຣການໍ ອຏ຺ຏໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ສາສນສ຺ມິໍເຍວ ນິຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຖິຕໍ ປຕິຏ຺ຐເປຕິ.

໑໔໓. ອິທານິ ທິຏ຺ຐິຈ຺ເຉທນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປາທານານີຕິອາທິມາຫ. ເຕສໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕາເຍວ.

ສພ຺ພຸປາທານປຣິຎ຺ຎາວາທາ ປຏິຊານມານາຕິ ມຍໍ ສພ຺ເພສໍ ອຸປາທານານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ສມຕິກ຺ກມໍ ວທາມາຕິ ເອວໍ ປຏິຊານມານາ. ນ ສມ຺ມາ ສພ຺ພຸປາທານປຣິຎ຺ຎນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ອຸປາທານານໍ ສມຕິກ຺ກມໍ ສມ຺ມາ ນ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ເກຈິ ກາມຸປາທານມຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ເກຈິ ທິຏ຺ຐຸປາທານມຕ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ເກຈິ ສີລພ຺ພຕຸປາທານສ຺ສາປິ. ອຕ຺ຕວາທຸປາທານສ຺ສ ປນ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເຕສໍ ປນ ເຠທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກາມຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພປິ ກາມຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິເຍວ, ຉນ຺ນວຸຕິ ປາສຓ຺ຑາປິ ຫິ ‘‘ກາມາ ໂຂ ປພ຺ພຊິເຕນ ນ ເສວິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸປຏິເສວນໍ ກາມໍ ກປ຺ປຕີຕິ ນ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ອກປ຺ປິຍເມວ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ເສວນ຺ຕິ, ເຕ ເຖຍ຺ເຍນ ເສວນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາມຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຍສ຺ມາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕິ. ‘‘ສີເລນ ສຸທ຺ຘິ ວເຕນ ສຸທ຺ຘິ, ຠາວນາຍ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕຸປລທ຺ຘິໍ ນ ປຊຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ທິຏ຺ຐຸປາທານສ຺ສ, ນ ສີລພ຺ພຕຸປາທານສ຺ສ, ນ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕູຕິ ຕໍ ອປຎ຺ຎາປນໍ ເອເຕສໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ, ກິໍ ກາຣຓາ? ອິມານິ ຫິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕຕິ ຍສ຺ມາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ອິມານິ ຕີຓິ ກາຣຓານິ ຍຖາສຠາວໂຕ ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍ ປເນຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຣິຎ຺ຎານໍ ປຎ຺ຎາປນກາຣຓໍ ທິຏ຺ຐິຎ຺ເຈວ ສີລພ຺ພຕຎ຺ຈ ‘‘ເອຕໍ ປຫາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຍຖາສຠາວໂຕ ຊານນ຺ຕິ. ເຕ ສນ຺ຘາຍ ປຣໂຕ ທ຺ເວ ວາຣາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕ ທິຏ຺ຐຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ‘‘ນ ສີເລນ ສຸທ຺ຘິ, ນ ວເຕນ ສຸທ຺ຘິ, ນ ຠາວນາຍ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕ ສີລພ຺ພຕຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕວາທຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປນ ເອໂກປິ ປຎ຺ຎເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນປິ ຫິ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ປາຓິນາ ປຣິມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈຣມານາປິ ຈ ຕິຕ຺ຖິຍາ ຕິສ຺ໂສ ປຣິຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕວາທໍ ມຸຎ຺ຈິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍເຍວ ປຕນ຺ຕິ. ປຖວິຊິຄຸຈ຺ຉນສສໂກ ວິຍ ຫິ ເອເຕ.

ຕຕ຺ຖາຍໍ ອຕ຺ຖສລ຺ລາປິກາ ອຸປມາ – ປຖວີ ກິຣ ສສກໍ ອາຫ – ‘‘ໂຠ ສສກາ’’ຕິ. ສສໂກ ອາຫ – ‘‘ໂກ ເອໂສ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ມເມວ ອຸປຣິ ສພ຺ພອິຣິຍາປເຖ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ມໍ ນ ຊານາສີ’’ຕິ. ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ຕຍາ ອຫໍ ທິຏ຺ໂຐ, ມຍາ ອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐານມ຺ປິ ອງ຺ຄຸລຄ຺ເຄຫິ ຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ວິສ຺ສຏ຺ຐອຸທກໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ, ກຣີສໍ ກຕກຜລມຕ຺ຕໍ. ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທີຫິ ປນ ອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐານມ຺ປິ ມຫນ຺ຕໍ, ປສ຺ສາໂວປິ ເນສໍ ຆຏມຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຸຈ຺ຈາໂຣປິ ປຈ຺ຉິມຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອລໍ ມຍ຺ຫໍ ຕຍາ’’ຕິ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຕິໂຕ. ຕໂຕ ນໍ ປຖວີ ອາຫ – ‘‘ອເຣ ທູຣໍ ຄໂຕປິ ນນຸ ມຍ຺ຫໍ ອຸປຣິເຍວ ປຕິໂຕສີ’’ຕິ. ໂສ ປຸນ ຕໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຕິໂຕ, ເອວໍ ວສ຺ສສຫສ຺ສມ຺ປິ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ປຕມາໂນ ສສໂກ ປຖວິໍ ມຸຎ຺ຈິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເອວເມວໍ ຕິຕ຺ຖິຍາ ສພ຺ພູປາທານປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ໂຕປິ ກາມຸປາທານາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍເຍວ ສມຕິກ຺ກມໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕວາທໍ ປນ ມຸຎ຺ຈິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍເຍວ ປຕນ຺ຕີຕິ.

ເອວໍ ຍໍ ຕິຕ຺ຖິຍາ ສມຕິກ຺ກມິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ວເສນ ທິຏ຺ຐິຈ຺ເຉທວາທໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ປສາທປຈ຺ເຉທວາທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວຣູເປ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມວິນເຍຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມວິນເຍຕິ ຘມ຺ເມ ເຈວ ວິນເຍ ຈ, ອຸຠເຍນປິ ອນິຍ຺ຍານິກສາສນໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ໂຍ ສຕ຺ຖຣິ ປສາໂທ ໂສ ນ ສມ຺ມຄ຺ຄໂຕ’’ຕິ ອນິຍ຺ຍານິກສາສນມ຺ຫິ ຫິ ສຕ຺ຖາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ສີໂຫປິ ໂຫຕິ, ພ຺ຍຄ຺ໂຆປິ ໂຫຕິ, ທີປິປິ ອຈ຺ໂຉປິ ຕຣຈ຺ໂຉປິ. ສາວກາ ປນສ຺ສ ມິຄາປິ ສູກຣາປິ ປສທາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ‘‘ອິເມ ມຍ຺ຫໍ ປຸພ຺ເພ ອຸປຏ຺ຐາກາ ປຈ຺ຈຍທາຍກາ’’ຕິ ຂນ຺ຕິໍ ວາ ເມຕ຺ຕໍ ວາ ອນຸທ຺ທຍໍ ວາ ອກຕ຺ວາ ເຕສໍ ອຸປຣິ ປຕິຕ຺ວາ ໂລຫິຕໍ ປິວຕິ, ຖູລຖູລມໍສານິປິ ຂາທຕິ. ສຕ຺ຖາ ວາ ປນ ພິຬາໂຣ ໂຫຕິ, ສາວກາ ກຸກ຺ກຸຏາ ວາ ມູສິກາ ວາ. ອຖ ເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອນຸກມ຺ປໍ ອກຕ຺ວາ ຂາທຕິ. ອຖ ວາ ສຕ຺ຖາ ນິຣຍປາໂລ ໂຫຕິ, ສາວກາ ເນຣຍິກສຕ຺ຕາ. ໂສ ‘‘ອິເມ ມຍ຺ຫໍ ປຸພ຺ເພ ອຸປຏ຺ຐາກາ ປຈ຺ຈຍທາຍກາ’’ຕິ ອນຸກມ຺ປໍ ອກຕ຺ວາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກໂຣຕິ, ອາທິຕ຺ເຕປິ ຣເຖ ໂຍເຊຕິ, ອງ຺ຄາຣປພ຺ພຕມ຺ປິ ອາໂຣເປຕິ, ໂລຫກຸມ຺ຠິຍມ຺ປິ ຂິປຕິ, ອເນເກຫິປິ ທຸກ຺ຂຘມ຺ເມຫິ ສມ຺ປໂຍເຊຕິ. ສາວກາ ວາ ປນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ສີຫາທໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ສຕ຺ຖາ ມິຄາທີສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ. ເຕ ‘‘ອິມໍ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐຫິມ຺ຫາ, ສຕ຺ຖາ ໂນ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຂນ຺ຕິໍ ວາ ເມຕ຺ຕໍ ວາ ອນຸທ຺ທຍໍ ວາ ອກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາເປນ຺ຕິ. ເອວໍ ອນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ໂຍ ສຕ຺ຖຣິ ປສາໂທ, ໂສ ນ ສມ຺ມຄ຺ຄໂຕ ໂຫຕິ, ກຎ຺ຈິ ກາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ປຈ຺ຉາ ວິນສ຺ສຕິເຍວ.

ໂຍ ຘມ຺ເມ ປສາໂທຕິ ອນິຍ຺ຍານິກສາສນສ຺ມິຎ຺ຫິ ຘມ຺ເມ ປສາໂທ ນາມ, ອຸຄ຺ຄຫິຕປຣິຍາປຸຏ – ຘາຣິຕວາຈິຕ຺ຕມຕ຺ຕເກ ຕນ຺ຕິຘມ຺ເມ ປສາໂທ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏໂມກ຺ໂຂ ປເນຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ເອຕ຺ຖ ປສາໂທ, ໂສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຏ຺ຏເມວ ຄມ຺ຠີຣໍ ກໂຣຕີຕິ ສາສນສ຺ມິໍ ອສມ຺ມຄ຺ຄໂຕ ອສຠາວໂຕ ອກ຺ຂາຍຕິ.

ຍາ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິຕາຕິ ຍາປິ ຈ ອນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ອຊສີລາທີນໍ ວເສນ ປຣິປູຣກາຣິຕາ, ສາປິ ຍສ຺ມາ ວຏ຺ຏໂມກ຺ຂໍ ຠວນິສ຺ສຣຓໍ ນ ສມ຺ປາເປຕິ, ສມ຺ປຊ຺ຊມານາ ປນ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ອາວຫຕິ, ວິປຈ຺ຈມານາ ນິຣຍໍ, ຕສ຺ມາ ສາ ນ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ອກ຺ຂາຍຕິ. ຍາ ສຫຘມ຺ມິເກສູຕິ ອນິຍ຺ຍານິກສາສນສ຺ມິຎ຺ຫິ ເຍ ສຫຘມ຺ມິກາ, ເຕສຸ ຍສ຺ມາ ເອກຈ຺ເຈ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ສີຫາທໂຍປິ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ມິຄາທໂຍ, ຕຕ຺ຖ ສີຫາທິຠູຕາ ‘‘ອິເມ ອມ຺ຫາກໍ ສຫຘມ຺ມິກາ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ມິຄາທິຠູເຕສຸ ຂນ຺ຕິອາທີນິ ອກຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເນສໍ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ປິຍມນາປຕາປິ ອສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ອກ຺ຂາຍຕິ.

ອິທໍ ປນ ສພ຺ພມ຺ປິ ກາຣຓເຠທໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສໍເຂປຕ຺ໂຖ – ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ, ຍໍ ມຍາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂຍ ສຕ຺ຖຣິ ປສາໂທ ໂສ ນ ສມ຺ມຄ຺ຄໂຕ ອກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິອາທິ, ຕໍ ເອວເມວ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ເຕ ປສາທາທໂຍ ທຸຣກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ …ເປ… ອສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິເຕຕິ, ເອຕ຺ຖ ຫິ ຍຖາ ຕນ຺ຕິ ກາຣຓຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຕຕ຺ຖ ທຸຣກ຺ຂາເຕຕິ ທຸກ຺ກຖິເຕ, ທຸກ຺ຂຖິຕຕ຺ຕາເຍວ ທຸປ຺ປເວທິເຕ. ໂສ ປເນສ ຍສ຺ມາ ມຄ຺ຄຜລຕ຺ຖາຍ ນ ນິຍ຺ຍາຕິ, ຕສ຺ມາ ອນິຍ຺ຍານິໂກ. ຣາຄາທີນໍ ອຸປສມາຍ ອສໍວຕ຺ຕນໂຕ ອນຸປສມສໍວຕ຺ຕນິໂກ. ນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸນາ ປເວທິໂຕຕິ ອສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ອນິຍ຺ຍານິເກ ອນຸປສມສໍວຕ຺ຕນິເກ ອສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິເຕ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຠຄວາ ຕິຕ຺ຖິເຍສຸ ປສາໂທ ສຸຣາປີຕສິງ຺ຄາເລ ປສາໂທ ວິຍ ນິຣຕ຺ຖໂກຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເອໂກ ກິຣ ກາຬສິງ຺ຄາໂລ ຣຕ຺ຕິໍ ນຄຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ສຸຣາຊລ຺ລິກໍ ຂາທິຕ຺ວາ ປຸນ຺ນາຄວເນ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມເນ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ນ ສກ຺ກາ ຄນ຺ຕຸໍ, ພຫູ ອມ຺ຫາກໍ ເວຣິໂນ, ເອກໍ ວຎ຺ເຈຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ເອກໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອິມໍ ວຎ຺ເຈສ຺ສາມີຕິ ‘‘ອຍ຺ຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ອາຫ. ໂກ ເອໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ປກ຺ໂກສຕີຕິ. ‘‘ອຫໍ, ສາມີ, ອິໂຕ ຕາວ ເອຫີຕິ. ກິໍ ໂຠຕິ? ມໍ ພຫິຄາມໍ ເນຫິ, ອຫໍ ເຕ ທ຺ເວ ກຫາປຓສຕານິ ທສ຺ສາມີຕິ. ໂສປິ ນຍິສ຺ສາມີຕິ ຕໍ ປາເທສຸ ຄຓ຺ຫິ. ອເຣ ພາລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ນ ມຍ຺ຫໍ ກຫາປຓາ ຉຑ຺ຑິຕກາ ອຕ຺ຖິ, ທຸລ຺ລຠາ ກຫາປຓາ, ສາຘຸກໍ ມໍ ຄຓ຺ຫາຫີຕິ. ກຖໍ ໂຠ ຄຓ຺ຫາມີຕິ? ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄນ ຄຓ຺ຐິກໍ ກຕ຺ວາ ອໍເສ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຫີຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ຕຖາ ຄເຫຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາຣສມີປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອຕ຺ຖ ໂອຕາເຣມີຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ກຕຣຏ຺ຐານໍ ນາມ ເອຕນ຺ຕິ? ມຫາທ຺ວາຣໍ ເອຕນ຺ຕິ. ອເຣ ພາລ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກິໍ ຕວ ຎາຕກາ ອນ຺ຕຣທ຺ວາເຣ ກຫາປຓໍ ຐເປນ຺ຕິ, ປຣໂຕ ມໍ ຫຣາ’’ຕິ. ໂສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຖ ໂອຕາເຣມິ ເອຕ຺ຖ ໂອຕາເຣມີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕນ ຕຊ຺ຊິໂຕ ເຂມຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ໂອຕາເຣຫີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ສາຏກໍ ຄຓ຺ຫິ. ກາຬສິງ຺ຄາໂລ ອາຫ ‘‘ອຫໍ ເຕ ທ຺ເວ ກຫາປຓສຕານິ ທສ຺ສາມີຕິ ອໂວຈໍ. ມຍ຺ຫໍ ປນ ກຫາປຓາ ພຫູ, ນ ທ຺ເວ ກຫາປຓສຕາເນວ, ຍາວ ອຫໍ ກຫາປເຓ ອາຫຣາມິ, ຕາວ ຕ຺ວໍ ສູຣິຍໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຫ ‘‘ອຍ຺ຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ມາ ອິໂຕ ໂອໂລເກຫິ, ສູຣິຍເມວ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ເກຕກວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສປິ ສູຣິຍໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ເສວ ນລາຏໂຕ ເຈວ ກຈ຺ເຉຫິ ຈ ເສທາ ມຸຈ຺ຈິໍສຸ. ອຖ ນໍ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ອາຫ –

‘‘ສທ຺ທຫາສິ ສິງ຺ຄາລສ຺ສ, ສຸຣາປີຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ;

ສິປ຺ປິການໍ ສຕໍ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ກໍສສຕາ ທຸເວ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໑໓);

ເອວໍ ຍຖາ ກາຬສິງ຺ຄາເລ ປສາໂທ ນິຣຕ຺ຖໂກ, ເອວໍ ຕິຕ຺ຖິເຍສຸປີຕິ.

໑໔໔. ອນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ປສາທສ຺ສ ນິຣຕ຺ຖກຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ຕສ຺ສ ສາຕ຺ຖກຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຖາຄໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກາມຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ກາມຸປາທານສ຺ສ ປຫານປຣິຎ຺ຎໍ ສມຕິກ຺ກມໍ ປຎ຺ຎເປຕິ, ອິຕເຣສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸປາທານານໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ເອວຣູເປ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມວິນເຍຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວຣູເປ ຘມ຺ເມ ຈ ວິນເຍ ຈ. ອຸຠເຍນປິ ນິຍ຺ຍານິກສາສນໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຕ຺ຖຣິ ປສາໂທຕິ ເອວຣູເປ ສາສເນ ໂຍ ສຕ຺ຖຣິ ປສາໂທ, ໂສ ສມ຺ມຄ຺ຄໂຕ ອກ຺ຂາຍຕິ, ຠວທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

ຕຕ຺ຣິມານິ ວຕ຺ຖູນິ – ຠຄວາ ກິຣ ເວທິຍກປພ຺ພເຕ ອິນ຺ທສາລຄຸຫາຍໍ ປຏິວສຕິ. ອເຖໂກ ອຸລູກສກຸໂຓ ຠຄວຕິ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ເຕ ອຸປຑ຺ຒມຄ຺ຄໍ ອນຸຄຈ຺ຉຕິ, ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ອຸປຑ຺ຒມຄ຺ຄໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກໂຣຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ປພ຺ພຕາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ເຂ ປຓາເມຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ສີສໍ ເຫຏ຺ຐາ ກຕ຺ວາ ທສພລໍ ນມສ຺ສມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ຠຄວາ ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສິຕໍ ປາຕ຺ວາກາສິ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ສິຕສ຺ສ ປາຕຸກມ຺ມາຍາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ປສ຺ສານນ຺ທ, ອິມໍ ອຸລູກສກຸຓໍ, ອຍໍ ມຍິ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ເປ ເທເວສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ສໍສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ໂສ ນາມ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ –

ອຸລູກມຓ຺ຑລກ຺ຂິກ, ເວທິຍເກ ຈິຣທີຆວາສິກ;

ສຸຂິໂຕສິ ຕ຺ວໍ ອຍ຺ຍ ໂກສິຍ, ກາລຸຏ຺ຐິຕໍ ປສ຺ສສິ ພຸທ຺ຘວຣໍ.

ມຍິ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອນຸຕ຺ຕເຣ;

ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສານິ, ທຸຄ຺ຄເຕໂສ ນ ຄຈ຺ຉຕິ.

ເທວໂລກາ ຈວິຕ຺ວານ, ກຸສລມູເລນ ໂຈທິໂຕ;

ຠວິສ຺ສຕິ ອນນ຺ຕຎາໂຓ, ໂສມນສ຺ໂສຕິ ວິສ຺ສຸໂຕຕິ.

ອຎ຺ຎານິປິ ເຈຕ຺ຖ ຣາຊຄຫນຄເຣ ສຸມນມາລາກາຣວຕ຺ຖຸ ມຫາເຠຣິວາທກວຕ຺ຖຸ ໂມຣຊິກວຕ຺ຖຸ ວີຓາວາທກວຕ຺ຖຸ ສງ຺ຂຘມກວຕ຺ຖູຕິ ເອວມາທີນິ ວຕ຺ຖູນິ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພານິ. ເອວໍ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ສຕ຺ຖຣິ ປສາໂທ ສມ຺ມຄ຺ຄໂຕ ໂຫຕິ.

ຘມ຺ເມ ປສາໂທຕິ ນິຍ຺ຍານິກສາສນມ຺ຫິ ຘມ຺ເມ ປສາໂທ ສມ຺ມຄ຺ຄໂຕ ໂຫຕິ. ສຣມຕ຺ເຕ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸຓນ຺ຕານໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານມ຺ປິ ສມ຺ປຕ຺ຕິທາຍໂກ ໂຫຕິ, ປຣມຕ຺ເຖ ກິໍ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຍມຕ຺ໂຖ ມຓ຺ຑູກເທວປຸຕ຺ຕາທີນໍ ວຕ຺ຖຸວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິຕາຕິ ນິຍ຺ຍານິກສາສນມ຺ຫິ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິຕາປິ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ໂຫຕິ, ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາວຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຉຕ຺ຕມາຓວກວຕ຺ຖຸສາມເຓຣວຕ຺ຖຸອາທີນິ ທີເປຕພ຺ພານິ.

ສຫຘມ຺ມິເກສູຕິ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ປິຍມນາປຕາປິ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ໂຫຕິ, ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາວຫຕິ. ອຍມຕ຺ໂຖ ວິມານເປຕວຕ຺ຖູຫິ ທີເປຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຂີໂຣທນມຫມທາສິໍ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ…ເປ…

ຜາຓິຕໍ…ເປ… ອຸຈ຺ຉຸຂຓ຺ຑິກໍ… ຕິມ຺ພຣຸສກໍ… ກກ຺ກາຣິກໍ…

ເອຬາລຸກໍ… ວລ຺ລິປກ຺ກໍ… ຜາຣຸສກໍ… ຫຕ຺ຖປຕາກໍ…

ສາກມຸຏ຺ຐິໍ … ປຸປ຺ຜກມຸຏ຺ຐິໍ… ມູລກໍ… ນິມ຺ພມຸຏ຺ຐິໍ…

ອມ຺ພິກຎ຺ຊິກໍ… ໂທຓິນິມ຺ມຊ຺ຊນິໍ… ກາຍພນ຺ຘນໍ…

ອໍສພທ຺ຘກໍ… ອາໂຍຄປຏ຺ຏໍ… ວິຘູປນໍ… ຕາລວຓ຺ຏໍ…

ໂມຣຫຕ຺ຖໍ… ຉຕ຺ຕໍ… ອຸປາຫນໍ… ປູວໍ ໂມທກໍ…

ສກ຺ຂລິກໍ ອຫມທາສິໍ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ…ເປ…

ຕສ຺ສາ ເມ ປສ຺ສ ວິມານໍ, ອຈ຺ຉຣາ ກາມວຓ຺ຓິນີຫມສ຺ມີ’’ຕິ (ວິ. ວ. ໔໐໖).

ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕູຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣເນວ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໔໕. ອິທານິ ເຍສໍ ອຸປາທານານໍ ຕິຕ຺ຖິຍາ ນ ສມ຺ມາ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ຕຖາຄໂຕ ປຎ຺ຎເປຕິ, ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກິໍນິທານາຕິອາທີສຸ ນິທານາທີນິ ສພ຺ພາເນວ ກາຣຓເວວຈນານິ. ກາຣຓຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ຜລໍ ນິເທຕິ ຫນ຺ທ, ນໍ ຄຓ຺ຫຖາຕິ ອປ຺ເປຕິ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ນິທານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ຕໍ ຕໂຕ ຊາຍຕິ ສມຸເທຕິ ປຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ສມຸທໂຍ, ຊາຕິ, ປຠໂວຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປທຕ຺ໂຖ – ກິໍ ນິທານໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ກິໍນິທານາ. ໂກ ສມຸທໂຍ ເອເຕສນ຺ຕິ ກິໍສມຸທຍາ. ກາ ຊາຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ກິໍຊາຕິກາ. ໂກ ປຠໂວ ເອເຕສນ຺ຕິ ກິໍປຠວາ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕສໍ ຕຓ຺ຫາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອຕ຺ເຖນ ນິທານຎ຺ເຈວ ສມຸທໂຍ ຈ ຊາຕິ ຈ ປຠໂວ ຈ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕຓ຺ຫານິທານາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອວໍ ສພ຺ພປເທສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ນ ເກວລໍ ອຸປາທານສ຺ເສວ ປຈ຺ຈຍໍ ຊານາຕິ, ອຸປາທານສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍປິ, ຕຓ຺ຫາທິປຈ຺ຈຍານໍ ເວທນາທີນມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍໍ ຊານາຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ຕຓ຺ຫາ ຈາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ.

ຍໂຕ ຈ ໂຂຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ. ອວິຊ຺ຊາ ປຫີນາ ໂຫຕີຕິ ວຏ຺ຏມູລິກາ ອວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣເຘນ ປຫີນາ ໂຫຕິ. ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ໂສ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທາຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອວິຊ຺ຊາຍ ຈ ປຫີນຕ຺ຕາ ວິຊ຺ຊາຍ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ. ເນວ ກາມຸປາທານໍ ອຸປາທິຍຕີຕິ ເນວ ກາມຸປາທານໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ນ ອຸເປຕິ, ນ ເສສານິ ອຸປາທານານິ. ອນຸປາທິຍໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ກິຎ຺ຈິ ອຸປາທານໍ ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕຓ຺ຫາປຣິຕສ຺ສນາຍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ. ອປຣິຕສ຺ສນ຺ຕິ ອປຣິຕສ຺ສນ຺ໂຕ ຕຓ຺ຫໍ ອນຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີຕິ ສຍເມວ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ເອວມສ຺ສ ອາສວກ຺ຂຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຂີຓາ ຊາຕີຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ຈູຬສີຫນາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.