໑໐. ສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຸຣູສຸ ວິຫຣຕີຕິ ກຸຣຸນາມກາ ຊານປທິໂນ ຣາຊກຸມາຣາ, ເຕສໍ ນິວາໂສ ເອໂກປິ ຊນປໂທ ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ເທນ ກຸຣູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ກຸຣູສຸ ຊນປເທ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ປນາຫຸ – ມນ຺ຘາຕຸກາເລ ຕີສຸ ທີເປສຸ ມນຸສ຺ສາ ຊມ຺ພຸທີໂປ ນາມ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘມຫາສາວກຈກ຺ກວຕ຺ຕິປຠຸຕີນໍ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິສານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຠູມິ ອຸຕ຺ຕມທີໂປ ອຕິຣມຓີໂຍຕິ ສຸຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ມນ຺ຘາຕຸຈກ຺ກວຕ຺ຕິນາ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທີເປ ອນຸສໍຍາຍນ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄມໍສຸ. ຕໂຕ ຣາຊາ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ປຸຈ຺ຉິ –

‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ມນຸສ຺ສໂລກໂຕ ຣມຓີຍຕຣໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ກສ຺ມາ ເທວ ເອວໍ ຠຓສິ?

‘‘ກິໍ ນ ປສ຺ສສິ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອານຸຠາວໍ?

‘‘ນນຸ ເອເຕສໍ ຐານໍ ອິໂຕ ຣມຓີຍຕຣ’’ນ຺ຕິ?

ຣາຊາ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຄມາສິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ‘‘ມນ຺ຘາຕຸມຫາຣາຊາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາວ ‘‘ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ ຣາຊາ ນ ສກ຺ກາ ຍຸທ຺ເຘນ ປຏິພາຫິຕຸ’’ນ຺ຕິ ສກຣຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເຕສຸໍ. ໂສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ອິໂຕ ຣມຓີຍຕຣໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ກຖຍິໍສຸ – ‘‘ຕາວຕິໍສຠວນໍ, ເທວ, ຣມຓີຍຕຣໍ, ຕຕ຺ຖ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ປຣິຈາຣກາ ໂທວາຣິກຠູມິຍໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ. ຕສ຺ສິມານິ ປນ ອຸປໂຠຄຏ຺ຐານານິ, ໂຍຊນສຫສ຺ສຸພ຺ເພໂຘ ເວຊຍນ຺ຕປາສາໂທ, ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕຸພ຺ເພຘາ ສຸຘມ຺ມາ ເທວສຠາ, ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕິໂກ ເວຊຍນ຺ຕຣໂຖ, ຕຖາ ເອຣາວໂຓ ຫຕ຺ຖີ, ທິພ຺ພຣຸກ຺ຂສຫສ຺ສປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ນນ຺ທນວນໍ ຈິຕ຺ຕລຕາວນໍ ຜາຣຸສກວນໍ ມິສ຺ສກວນໍ. ໂຍຊນສຕຸພ຺ເພໂຘ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ, ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ສຏ຺ຐິໂຍຊນາຍາມາ ປຓ຺ຓາສໂຍຊນວິຕ຺ຖຕາ ປຎ຺ຈທສໂຍຊນຸພ຺ເພຘາ ຊຍສຸມນປຸປ຺ຜວຓ຺ຓາ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາ, ຍສ຺ສາ ມຸທຸຕາຍ ສກ຺ກສ຺ສ ນິສີທໂຕ ອຸປຑ຺ຒກາໂຍ ອນຸປວິສຕີ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຈກ຺ກຣຕນໍ ອພ຺ຠຸກ຺ກິຣິ. ຕໍ ອາກາເສ ປຕິຏ຺ຐາສິ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ. ອຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເທວໂລການໍ ເວມຊ຺ຌໂຕ ຈກ຺ກຣຕນໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາສິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຓາຍກຣຕນປ຺ປມຸຂາຍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ. ຣາຊາ ເອກໂກວ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ອຄມາສິ. ສກ຺ໂກ ‘‘ມນ຺ຘາຕາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາວ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ – ‘‘ສ຺ວາຄຕໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ສກໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ. ອນຸສາສ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ນາຏເກຫິ ຣຊ຺ຊໍ ທ຺ເວຠາເຄ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ຠາຄມທາສິ. ຣຎ຺ໂຎ ຕາວຕິໍສຠວເນ ປຕິຏ຺ຐິຕມຕ຺ຕສ຺ເສວ ມນຸສ຺ສຠາໂວ ວິຄຈ຺ຉິ, ເທວຠາໂວ ປາຕຸຣໂຫສິ.

ຕສ຺ສ ກິຣ ສກ຺ເກນ ສທ຺ຘິໍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາຍໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ອກ຺ຂິນິມິສມຕ຺ເຕນ ນານຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕາ ເທວາ ສກ຺ກສ຺ສ ຈ ຕສ຺ສ ຈ ນານຕ຺ເຕ ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມາໂນ ຍາວ ຉຕ຺ຕິໍສ ສກ຺ກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈຸຕາ, ຕາວ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອຕິຕ຺ໂຕເຍວ ກາເມຫິ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຍ຺ຍາເນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ວາຕາຕເປນ ຜຸຏ຺ຐຄຕ຺ໂຕ ກາລມກາສິ.

ຈກ຺ກຣຕເນ ປນ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິເຕ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ມນ຺ຘາຕຸອຸປາຫນໍ ລິຂາເປຕ຺ວາ ອິທໍ ມນ຺ຘາຕຸຣຊ຺ຊນ຺ຕິ ຣຊ຺ຊມນຸສາສິ. ເຕປິ ຕີຫິ ທີເປຫິ ອາຄຕມນຸສ຺ສາ ປຸນ ຄນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ເທວ ມຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ອານຸຠາເວນ ອາຄຕາ, ອິທານິ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມ, ວສນຏ຺ຐານໍ ໂນ ເທຫີ’’ຕິ ຍາຈິໍສຸ. ໂສ ເຕສໍ ເອເກກໍ ຊນປທມທາສິ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພວິເທຫໂຕ ອາຄຕມນຸສ຺ເສຫິ ອາວສິຕປເທໂສ ຕາເຍວ ປຸຣິມສຎ຺ຎາຍ ວິເທຫຣຏ຺ຐນ຺ຕິ ນາມໍ ລຠິ. ອປຣໂຄຍານໂຕ ອາຄຕມນຸສ຺ເສຫິ ອາວສິຕປເທໂສ ອປຣນ຺ຕຊນປໂທຕິ ນາມໍ ລຠິ. ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸໂຕ ອາຄຕມນຸສ຺ເສຫິ ອາວສິຕປເທໂສ ກຸຣຸຣຏ຺ຐນ຺ຕິ ນາມໍ ລຠີຕິ. ພຫຸເກ ປນ ຄາມນິຄມາທໂຍ ອຸປາທາຍ ພຫຸວຈເນນ ໂວຫຣີຍຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຸຣູສຸ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

ກມ຺ມາສຘມ຺ມໍ ນາມ ກຸຣູນໍ ນິຄໂມຕິ. ກມ຺ມາສຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເກຈິ ຘ-ກາຣສ຺ສ ທ-ກາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ກມ຺ມາໂສ ເອຕ຺ຖ ທມິໂຕຕິ ກມ຺ມາສທມ຺ໂມ. ກມ຺ມາໂສຕິ ກມ຺ມາສປາໂທ ໂປຣິສາໂທ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ປາເທ ຂາຓຸເກນ ວິທ຺ຘຏ຺ຐາເນ ວໂຓ ຣຸຫນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕທາຣຸສທິໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຣຸຫິ, ຕສ຺ມາ ກມ຺ມາສປາໂທຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ໂສ ຈ ຕສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ທມິໂຕ ໂປຣິສາທຠາວໂຕ ປຏິເສຘິໂຕ. ເກນ? ມຫາສຕ຺ເຕນ. ກຕຣສ຺ມິໍ ຊາຕເກຕິ? ມຫາສຸຕໂສມຊາຕເກຕິ ເອເກ. ອິເມ ປນ ເຖຣາ ຊຍທ຺ທິສຊາຕເກຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕທາ ຫິ ມຫາສຕ຺ເຕນ ກມ຺ມາສປາໂທ ທມິໂຕ. ຍຖາຫ –

‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ຍທາ ໂຫມິ ຊຍທ຺ທິສສ຺ສ,

ປຎ຺ຈາລຣຏ຺ຐາຘິປຕິສ຺ສ ອຕ຺ຣໂຊ;

ຈຊິຕ຺ວານ ປາຓໍ ປິຕຣໍ ປໂມຈຍິໍ,

ກມ຺ມາສປາທມ຺ປິ ຈຫໍ ປສາທຍິ’’ນ຺ຕິ.

ເກຈິ ປນ ຘ-ກາເຣເນວ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ກຸຣຸຣຏ຺ຐວາສີນໍ ກິຣ ກຸຣຸວຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມິໍ ກມ຺ມາໂສ ຊາໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຐານໍ ກມ຺ມາໂສ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມ ຊາໂຕຕິ ກມ຺ມາສຘມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິວິຏ຺ຐນິຄມສ຺ສາປິ ເອຕເທວ ນາມໍ. ຠຸມ຺ມວຈເນນ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ອວສໂນກາສໂຕ. ຠຄວໂຕ ກິຣ ຕສ຺ມິໍ ນິຄເມ ວສໂນກາໂສ ໂກຈິ ວິຫາໂຣ ນາໂຫສິ. ນິຄມໂຕ ປນ ອປກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອຸທກສມ຺ປນ຺ເນ ຣມຓີເຍ ຠູມິຠາເຄ ມຫາວນສຓ຺ໂຑ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ວິຫາສິ. ຕໍ ນິຄມໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາ, ຕສ຺ມາ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ ‘‘ກຸຣູສຸ ວິຫຣຕິ ກມ຺ມາສຘມ຺ມໍ ນາມ ກຸຣູນໍ ນິຄໂມ, ຕໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ.

ອຸທ຺ເທສວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໖. ເອກາຍໂນ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຄ຺ໂຄຕິ. ກສ຺ມາ ຠຄວາ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ? ກຸຣຸຣຏ຺ຐວາສີນໍ ຄມ຺ຠີຣເທສນາປຏິຄ຺ຄຫຓສມຕ຺ຖຕາຍ. ກຸຣຸຣຏ຺ຐວາສິໂນ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປາສກາ ອຸປາສິກາໂຍ ອຸຕຸປຈ຺ຈຍາທິສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຣຏ຺ຐສ຺ສ ສປ຺ປາຍອຸຕຸປຈ຺ຈຍເສວເນນ ນິຈ຺ຈໍ ກລ຺ລສຣີຣາ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ຈິຕ຺ຕສຣີຣກລ຺ລຕາຍ ອນຸຄ຺ຄຫິຕປຎ຺ຎາພລາ ຄມ຺ຠີຣກຖໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ເຕສໍ ຠຄວາ ອິມໍ ຄມ຺ຠີຣເທສນາປຏິຄ຺ຄຫຓສມຕ຺ຖຕໍ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ໂຕ ເອກວີສຕິຍາ ຐາເນສຸ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຣຫຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິທໍ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖໍ ສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕໍ ອຠາສິ. ຍຖາ ຫິ ປຸຣິໂສ ສຸວຓ຺ຓຈງ຺ໂກຏກໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນານາປຸປ຺ຜານິ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ສຸວຓ຺ຓມຎ຺ຊູສໍ ວາ ປນ ລຠິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຣຕນານິ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ເອວໍ ຠຄວາ ກຸຣຸຣຏ຺ຐວາສິປຣິສໍ ລຠິຕ຺ວາ ຄມ຺ຠີຣເທສນໍ ເທເສສິ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ອຎ຺ຎານິປິ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖານິ ທີຆນິກາເຍ ມຫານິທານໍ ມຫາສຕິປຏ຺ຐານໍ ອິມສ຺ມິໍ ມຊ຺ຌິມນິກາເຍ ສາໂຣປມໍ ຣຸກ຺ຂູປມໍ ຣຏ຺ຐປາລໍ ມາຄຓ຺ຑິຍໍ ອາເນຎ຺ຊສປ຺ປາຍນ຺ຕິ ອຎ຺ຎານິປິ ສຸຕ຺ຕານິ ເທເສສິ.

ອປິຈ ຕສ຺ມິໍ ຊນປເທ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ ປກຕິຍາວ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ທາສກມ຺ມກຣປຣິຊນາປິ ສຕິປຏ຺ຐານປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕເມວ ກຖໍ ກເຖນ຺ຕິ. ອຸທກຕິຕ຺ຖສຸຕ຺ຕກນ຺ຕນຏ຺ຐານາທີສຸປິ ນິຣຕ຺ຖກກຖາ ນາມ ນ ປວຕ຺ຕຕິ. ສເຈ ກາຈິ ອິຕ຺ຖີ ‘‘ອມ຺ມ ຕ຺ວໍ ກຕຣໍ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນໍ ມນສິກໂຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາ ‘‘ນ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ວທຕິ. ຕໍ ຄຣຫນ຺ຕິ ‘‘ຘິຣຕ຺ຖຸ ຕວ ຊີວິຕໍ, ຊີວມານາປິ ຕ຺ວໍ ມຕສທິສາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ‘‘ມາ ທານິ ປຸນ ເອວມກາສີ’’ຕິ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປນ຺ຕິ. ຍາ ປນ ‘‘ອຫໍ ອສຸກໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣມີ’’ຕິ ວທຕິ. ຕສ຺ສາ ‘‘ສາຘຸ ສາຘູ’’ຕິ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ຕວ ຊີວິຕໍ ສຸຊີວິຕໍ, ຕ຺ວໍ ນາມ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ, ຕວຕ຺ຖາຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທີຫິ ປສໍສນ຺ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ເຈຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສຊາຕິຍາເຍວ ສຕິປຏ຺ຐານມນສິກາຣຍຸຕ຺ຕາ, ເຕ ນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາປິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ເອໂກ ກິຣ ນຏໂກ ສຸວໂປຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາເປນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວສິຕ຺ວາ ຄມນກາເລ ສຸວໂປຕກໍ ປມຸສ຺ສິຕ຺ວາ ຄໂຕ. ຕໍ ສາມເຓຣິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິໍສຸ. ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຕໍ ເອກທິວສໍ ປຸຣໂຕ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ມຫາເຖຣີ ອາຫ – ‘‘ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕາ’’ຕິ?

ກິໍ ອຍ຺ເຍຕິ.

ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ຕວ ມນສິກາໂຣຕິ?

ນຕ຺ຖິ ອຍ຺ເຍຕິ.

ອາວຸໂສ, ປພ຺ພຊິຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ວສນ຺ເຕນ ນາມ ວິສ຺ສຏ຺ຐອຕ຺ຕຠາເວນ ຠວິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ໂກຈິເທວ ມນສິກາໂຣ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ຕ຺ວໍ ປນ ອຎ຺ຎໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ‘‘ອຏ຺ຐິ ອຏ຺ຐີ’’ຕິ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣຫີຕິ. ໂສ ເຖຣິຍາ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອຏ຺ຐິ ອຏ຺ຐີ’’ຕິ ສຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ຈຣຕິ.

ຕໍ ເອກທິວສໍ ປາໂຕວ ໂຕຣຓຄ຺ເຄ ນິສີທິຕ຺ວາ ພາລາຕປໍ ຕປມານໍ ເອໂກ ສກຸໂຓ ນຂປຎ຺ຊເຣນ ອຄ຺ຄເຫສິ. ໂສ ‘‘ກິຣິ ກິຣີ’’ຕິ ສທ຺ທມກາສິ. ສາມເຓຣິໂຍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ເຍ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕ ສກຸເຓນ ຄຫິໂຕ, ໂມເຈມ ນ’’ນ຺ຕິ ເລຑ຺ຑຸອາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂມເຈສຸໍ. ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຐປິຕໍ ເຖຣີ ອາຫ –

‘‘ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕ, ສກຸເຓນ ຄຫິຕກາເລ ກິໍ ຈິນ຺ເຕສີ’’ຕິ?

ນ ອຍ຺ເຍ ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕສິໍ, ‘‘ອຏ຺ຐິປຸຎ຺ໂຊວ ອຏ຺ຐິປຸຎ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ກຕຣສ຺ມິມ຺ປິ ຐາເນ ວິປ຺ປກິຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອຍ຺ເຍ ອຏ຺ຐິປຸຎ຺ຊເມວ ຈິນ຺ເຕສິນ຺ຕິ.

ສາຘຸ ສາຘຸ, ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕ, ອນາຄເຕ ຠວກ຺ຂຍສ຺ສ ເຕ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາປິ ສຕິປຏ຺ຐານມນສິກາຣຍຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ເນສໍ ຠຄວາ ສຕິປຏ຺ຐານພຸທ຺ຘິເມວ ຊເນນ຺ໂຕ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ເອກາຍໂນຕິ ເອກມຄ຺ໂຄ. ມຄ຺ຄສ຺ສ ຫິ –

‘‘ມຄ຺ໂຄ ປນ຺ໂຖ ປໂຖ ປຊ຺ໂຊ, ອຎ຺ຊສໍ ວຏຸມາຍນໍ;

ນາວາ ອຸຕ຺ຕຣເສຕູ ຈ, ກຸລ຺ໂລ ຈ ຠິສິສງ຺ກໂມ’’ຕິ. (ຈູຬນິ. ໑໐໑) –

ພຫູນິ ນາມານິ. ສ຺ວາຍໍ ອິຘ ອຍນນາເມນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ເອກາຍໂນ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຄ຺ໂຄຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກມຄ຺ໂຄ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຄ຺ໂຄ, ນ ທ຺ເວຘາປຖຠູໂຕຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ເອເກນ ອຍິຕພ຺ໂພຕິ ເອກາຍໂນ. ເອເກນາຕິ ຄຓສງ຺ຄຓິກໍ ປຫາຍ ວູປກຏ຺ເຐນ ປວິວິຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ. ອຍິຕພ຺ໂພຕິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ອຍນ຺ຕິ ວາ ເອເຕນາຕິ ອຍໂນ, ສໍສາຣໂຕ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກສ຺ສ ອຍໂນ ເອກາຍໂນ, ເອກສ຺ສາຕິ ເສຏ຺ຐສ຺ສ. ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ເສຏ຺ໂຐ ຈ ຠຄວາ, ຕສ຺ມາ ຠຄວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ເຕນ ອຎ຺ເຎປິ ອຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຠຄວໂຕວ ໂສ ອຍໂນ ເຕນ ອຸປ຺ປາທິຕຕ຺ຕາ. ຍຖາຫ ‘‘ໂສ ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠຄວາ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໓.໗໙). ອຍຕີຕິ ວາ ອຍໂນ, ຄຈ຺ຉຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກສ຺ມິໍ ອຍໂນຕິ ເອກາຍໂນ, ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຘມ຺ມວິນເຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ໂຂ, ສຸຠທ຺ທ, ຘມ຺ມວິນເຍ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໑໔). ເທສນາເຠໂທເຍວ ເຫໂສ, ອຕ຺ໂຖ ປເນໂກ. ອປິຈ ເອກໍ ອຍຕີຕິ ເອກາຍໂນ. ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາມຸຂຠາວນານຍປ຺ປວຕ຺ໂຕປິ ອປຣຠາເຄ ເອກໍ ນິພ຺ພານເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ –

‘‘ເອກາຍນໍ ຊາຕິຂຍນ຺ຕທສ຺ສີ,

ມຄ຺ຄໍ ປຊານາຕິ ຫິຕານຸກມ຺ປີ;

ເອເຕນ ມຄ຺ເຄນ ຕຣິໍສຸ ປຸພ຺ເພ,

ຕຣິສ຺ສນ຺ຕິ ເຍ ຈ ຕຣນ຺ຕິ ໂອຆ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໕.໔໐໙);

ເກຈິ ປນ ‘‘ນ ປາຣໍ ທິຄຸຓໍ ຍນ຺ຕີ’’ຕິ ຄາຖານເຍນ ຍສ຺ມາ ເອກວາຣໍ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ເອກາຍໂນ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອິມສ຺ສ ຫິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສກິໍ ອຍໂນຕິ ອິມິນາ ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຍທິ ປນ ເອກໍ ອຍນມສ຺ສ ເອກາ ຄຕິ ປວຕ຺ຕີຕິ ເອວມຕ຺ຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ອຸຠຍຖາປິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ? ອິຘ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ກາຍາທິຈຕຸອາຣມ຺ມຓປ຺ປວຕ຺ໂຕ ຫິ ປຸພ຺ພຠາຄສຕິປຏ຺ຐານມຄ຺ໂຄ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ນ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ. ໂສ ຈ ອເນກວາຣມ຺ປິ ອຍຕິ, ອເນກຎ຺ຈສ຺ສ ອຍນໍ ໂຫຕິ.

ປຸພ຺ເພປິ ຈ ອິມສ຺ມິໍ ປເທ ມຫາເຖຣານໍ ສາກຈ຺ຉາ ອໂຫສິເຍວ. ຕິປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ປຸພ຺ພຠາຄສຕິປຏ຺ຐານມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອາຫ. ອາຈຣິໂຍ ປນສ຺ສ ຕິປິຏກຈູຬສຸມຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ມິສ຺ສກມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອາຫ. ປຸພ຺ພຠາໂຄ ຠນ຺ເຕຕິ. ມິສ຺ສໂກ ອາວຸໂສຕິ. ອາຈຣິເຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠຓນ຺ເຕ ອປ຺ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ປຎ຺ຫໍ ອວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາວ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ອຖາຈຣິຍຕ຺ເຖໂຣ ນ຺ຫານໂກຏ຺ຐກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ມຍາ ມິສ຺ສກມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ, ຈູຬນາໂຄ ປຸພ຺ພຠາໂຄຕິ ອາທາຍ ໂວຫຣຕິ, ໂກ ນຸ ໂຂ ເອຕ຺ຖ ນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ເອວໍ ຠາເວຍ຺ຍ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານີ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ, ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ມຍາ ວຸຕ຺ໂຕ ມິສ຺ສກມຄ຺ໂຄ ນ ລພ຺ຠຕິ, ຈູຬນາເຄນ ທິຏ຺ໂຐ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ໂຄວ ລພ຺ຠຕີຕິ ຎຕ຺ວາ ອຏ຺ຐມິຍໍ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ສງ຺ຆຸຏ຺ເຐ ອຄມາສິ.

ໂປຣາຓກຕ຺ເຖຣາ ກິຣ ປິຍຘມ຺ມສ຺ສວນາ ໂຫນ຺ຕິ. ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາວ ‘‘ອຫໍ ປຐມໍ, ອຫໍ ປຐມ’’ນ຺ຕິ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ໂອສຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ທິວເສ ຈູຬນາຄຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວາໂຣ. ເຕນ ຘມ຺ມາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ວີຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຄາຖາສຸ ວຸຕ຺ຕາສຸ ເຖຣສ຺ສ ອາສນປິຏ຺ຐິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ຣໂຫ ນິສີທິຕ຺ວາ ນ ວກ຺ຂາມີ’’ຕິ. ໂປຣາຓກຕ຺ເຖຣາ ຫິ ອນຸສູຍກາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິເມວ ອຸຈ຺ຉຸຠາຣໍ ວິຍ ເອວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ກາຣຓເມວ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອກາຣຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ‘‘ອາວຸໂສ ຈູຬນາຄາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວິຍ ສທ຺ໂທຕິ ຘມ຺ມໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ອາວຸໂສ ຈູຬນາຄ ມຍາ ວຸຕ຺ໂຕ ມິສ຺ສກມຄ຺ໂຄ ນ ລພ຺ຠຕິ, ຕຍາ ວຸຕ຺ໂຕ ປຸພ຺ພຠາຄສຕິປຏ຺ຐານມຄ຺ໂຄວ ລພ຺ຠຕີຕິ.

ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ສພ຺ພປຣິຍຕ຺ຕິໂກ ເຕປິຏໂກ ສຸຕພຸທ຺ໂຘ, ເອວຣູປສ຺ສປິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຍໍ ປຎ຺ໂຫ ອາລຸເຬຕິ, ອນາຄເຕ ມມ ຠາຕິກາ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ອາລຸເຬສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ນິຈ຺ຈລໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄໂຕ ‘‘ເອກາຍນມຄ຺ໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸພ຺ພຠາຄສຕິປຏ຺ຐານມຄ຺ໂຄ –

‘‘ມຄ຺ຄານຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ເສຏ຺ໂຐ, ສຈ຺ຈານໍ ຈຕຸໂຣ ປທາ;

ວິຣາໂຄ ເສຏ຺ໂຐ ຘມ຺ມານໍ, ທ຺ວິປທານຎ຺ຈ ຈກ຺ຂຸມາ.

ເອເສວ ມຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖຎ຺ໂຎ, ທສ຺ສນສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິຍາ;

ເອຕຎ຺ຫິ ຕຸມ຺ເຫ ປຏິປຊ຺ຊຖ, ມາຣເສນປ຺ປມທ຺ທນໍ;

ເອຕຎ຺ຫິ ຕຸມ຺ເຫ ປຏິປນ຺ນາ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໗໓-໒໗໕) –

ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຐເປສິ.

ມຄ຺ໂຄຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ມຄ຺ໂຄ? ນິພ຺ພານຄມນຏ຺ເຐນ ນິພ຺ພານຕ຺ຖິເກຫິ ມຄ຺ຄນິຍຏ຺ເຐນ ຈ. ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາຕິ ຣາຄາທີຫິ ມເລຫິ ອຠິຊ຺ຌາວິສມໂລຠາທີຫິ ຈ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖາຍ. ຕຖາ ຫິ ອິມິນາວ ມຄ຺ເຄນ ອິໂຕ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິການໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານໍ ອຸປຣິ ເອກສ຺ມິຎ຺ເຎວ ກປ຺ເປ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ຕຓ຺ຫງ຺ກຣເມຘງ຺ກຣສຣຓງ຺ກຣທີປງ຺ກຣນາມເກ ພຸທ຺ເຘ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສກ຺ຍມຸນິປຣິໂຍສານາ ອເນເກ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອເນກສຕາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຄຓນປຖໍ ວີຕິວຕ຺ຕາ ອຣິຍສາວກາ ຈາຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ຈິຕ຺ຕມລໍ ປວາເຫຕ຺ວາ ປຣມວິສຸທ຺ຘິໍ ປຕ຺ຕາ. ຣູປມລວເສນ ປນ ສໍກິເລສໂວທານປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວ ນຕ຺ຖິ. ຕຖາ ຫິ –

ຣູເປນ ສໍກິລິຏ຺ເຐນ, ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ ມາຓວາ;

ຣູເປ ສຸທ຺ເຘ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ອນກ຺ຂາຕໍ ມເຫສິນາ.

ຈິຕ຺ເຕນ ສໍກິລິຏ຺ເຐນ, ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ ມາຓວາ;

ຈິຕ຺ເຕ ສຸທ຺ເຘ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ອິຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ມເຫສິນາ.

ຍຖາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕສໍກິເລສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕໂວທານາ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໐໐). ຕຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕໂວທານໍ ອິມິນາ ສຕິປຏ຺ຐານມຄ຺ເຄນ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ’’ຕິ.

ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍາຕິ ໂສກສ຺ສ ຈ ປຣິເທວສ຺ສ ຈ ສມຕິກ຺ກມາຍ, ປຫານາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຫິ ມຄ຺ໂຄ ຠາວິໂຕ ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ຕາທີນໍ ວິຍ ໂສກສມຕິກ຺ກມາຍ, ປຏາຈາຣາທີນໍ ວິຍ ຈ ປຣິເທວສມຕິກ຺ກມາຍ ຈ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍາ’’ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ໂຕ –

‘‘ຍໍ ປຸພ຺ເພ ຕໍ ວິໂສເຘຫິ, ປຈ຺ຉາ ເຕ ມາຫຸ ກິຎ຺ຈນໍ;

ມຊ຺ເຌ ເຈ ໂນ ຄເຫສ຺ສສິ, ອຸປສນ຺ໂຕ ຈຣິສ຺ສສີ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໙໕໕);

ອິມໍ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ.

ປຏາຈາຣາ –

‘‘ນ ສນ຺ຕິ ປຸຕ຺ຕາ ຕາຓາຍ, ນ ປິຕາ ນາປິ ພນ຺ຘວາ;

ອນ຺ຕເກນາຘິປນ຺ນສ຺ສ, ນຕ຺ຖິ ຎາຕີສຸ ຕາຓຕາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໘໘);

ອິມໍ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ຍສ຺ມາ ປນ ກາຍເວທນາຈິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ຠາວນາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ເຕປິ ອິມິນາວ ມຄ຺ເຄນ ໂສກປຣິເທເວ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍາຕິ ກາຍິກທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ເຈຕສິກໂທມນສ຺ສສ຺ສ ຈາຕິ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ, ນິໂຣຘາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຫິ ມຄ຺ໂຄ ຠາວິໂຕ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣາທີນໍ ວິຍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ, ສກ຺ກາທີນໍ ວິຍ ຈ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຕ຺ຖທີປນາ – ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ຕິສ຺ໂສ ນາມ ກຸຏຸມ຺ພິກປຸຕ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາລີສ ຫິຣຎ຺ຎໂກຏິໂຍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຄາມເກ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣຕິ. ຕສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠາຕຸຠຣິຍາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ນໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຖາ’’ຕິ ປຎ຺ຈສເຕ ໂຈເຣ ເປເສສິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ເຖໂຣ ອາຫ ‘‘ກສ຺ມາ ອາຄຕຕ຺ຖ ອຸປາສກາ’’ຕິ? ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສ຺ສາມາຕິ. ປາຏິໂຠຄໍ ເມ ອຸປາສກາ ຄເຫຕ຺ວາ ອຊ຺ເຊກຣຕ຺ຕິໍ ຊີວິຕໍ ເທຖາຕິ. ໂກ ເຕ, ສມຓ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປາຏິໂຠໂຄ ຠວິສ຺ສຕີຕິ? ເຖໂຣ ມຫນ຺ຕໍ ປາສາຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອູຣຸຏ຺ຐີນິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ວຏ຺ຏຕິ ອຸປາສກາ ປາຏິໂຠໂຄ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ອປກ຺ກມິຕ຺ວາ ຈງ຺ກມນສີເສ ອຄ຺ຄິໍ ກຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິໍສຸ. ເຖຣສ຺ສ ເວທນໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ສີລໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ອຸໂຠ ປາທານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ, ສຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ ໂວ ອຫໍ;

ອຏ຺ຏິຍາມິ ຫຣາຍາມິ, ສຣາຄມຣຓໍ ອຫໍ.

ເອວາຫໍ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ວານ, ຍຖາຠູຕໍ ວິປສ຺ສິສໍ;

ສມ຺ປຕ຺ເຕ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມ຺ຫິ, ອຣຫຕ຺ຕມປາປຸຓິ’’ນ຺ຕິ.

ອປເຣປິ ຕິໍສ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎວິຫາເຣ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ສມຓຘມ຺ໂມວ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ວິຫຣິໍສຸ. ເຕສໍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ປຈລາຍນ຺ຕານໍ ເອໂກ ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອເກກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ນ ໂກຈິ ‘‘ມໍ ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ຄຓ຺ຫີ’’ຕິ ວາຈມ຺ປິ ນິຈ຺ຉາເຣສິ. ເອວໍ ປຎ຺ຈສຸ ທສສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ຂາທິເຕສຸ ອຸໂປສຖທິວເສ ‘‘ອິຕເຣ, ອາວຸໂສ, ກຸຫິ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຎຕ຺ວາ ຈ ‘‘ອິທານິ ຄຫິເຕນ, ຄຫິໂຕມ຺ຫີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ວິຫຣິໍສຸ.

ອຖ ອຎ຺ຎຕຣໍ ທຫຣຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ຄຓ຺ຫິ. ໂສ ‘‘ພ຺ຍຄ຺ໂຆ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ຠິກ຺ຂູ ກຕ຺ຕຣທຓ຺ເຑ ຈ ອຸກ຺ກາໂຍ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ໂມເຈສ຺ສາມາຕິ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ. ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຄຕິໍ ຉິນ຺ນຕຏຏ຺ຐານໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຂາທິຕຸໍ ອາຣຠິ. ອິຕເຣປິ ‘‘ອິທານິ, ສປ຺ປຸຣິສ, ອມ຺ເຫຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ວິເສໂສ ນາມ ເອວຣູເປ ຐາເນ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ພ຺ຍຄ຺ຆມຸເຂ ນິປນ຺ໂນວ ຕໍ ເວທນໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ຍາວ ໂຄປ຺ຜກາ ຂາທິຕສມເຍ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ, ຍາວ ຊຓ຺ຓຸກາ ຂາທິຕສມເຍ ສກທາຄາມີ, ຍາວ ນາຠິຍາ ຂາທິຕສມເຍ ອນາຄາມີ ຫຸຕ຺ວາ, ຫທຍຣູເປ ອຂາທິເຕເຍວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ສີລວາ ວຕສມ຺ປນ຺ໂນ, ປຎ຺ຎວາ ສຸສມາຫິໂຕ;

ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ປມາທມນ຺ວາຍ, ພ຺ຍຄ຺ເຆໂນຣຸທ຺ຘມານໂສ.

ປຎ຺ຊຣສ຺ມິໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ສິລາຍ ອຸປຣີກໂຕ;

ກາມໍ ຂາທຕຸ ມໍ ພ຺ຍຄ຺ໂຆ, ຠກ຺ໂຂ ກາໂຍ ອມິຕ຺ຕານໍ;

ປຏິລທ຺ເຘ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ, ມຣຓໍ ເຫຫິຕິ ຠທ຺ທກ’’ນ຺ຕິ.

ອປໂຣປິ ປີຕມລ຺ລຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ຄິຫິກາເລ ຕີສຸ ຣຊ຺ເຊສຸ ປຏາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປໍ ອາຄມ຺ມ ຣາຊານໍ ທິສ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ກຕານຸຄ຺ຄໂຫ ເອກທິວສໍ ກິລຎ຺ຊກາປຓສາລທ຺ວາເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຕໍ ປຊຫຖ, ຕໍ ໂວ ປຫີນໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໓໓-໓໔) ນຕຸມ຺ຫາກວຄ຺ຄໍ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ເນວ ກິຣ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂນ, ນ ເວທນາ’’ຕິ. ໂສ ຕໍເຍວ ອງ຺ກຸສໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຫາວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ທ຺ເວມາຕິກາ ປຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ຕິໍສ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ຄພລວາລິຍອງ຺ຄຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມມກາສິ. ປາເທສຸ ອວຫນ຺ເຕສຸ ຊຓ຺ຓຸເກຫິ ຈງ຺ກມຕິ. ຕເມນໍ ຣຕ຺ຕິໍ ເອໂກ ມິຄລຸທ຺ທໂກ ມິໂຄຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ສຕ຺ຕິຍາ ປຫຣິ. ສຕ຺ຕິ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຕາ. ໂສ ຕໍ ສຕ຺ຕິໍ ຫຣາເປຕ຺ວາ ປຫາຣມຸຂານິ ຕິຓວຏ຺ຏິຍາ ປູຣາເປຕ຺ວາ ປາສາຓປິຏ຺ຐິຍໍ ອຕ຺ຕານໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ໂອກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອຸກ຺ກາສິຕສທ຺ເທນ ອາຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ຠາສິຕໍ ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ, ສພ຺ພໂລກຄ຺ຄວາທິໂນ;

ນ ຕຸມ຺ຫາກມິທໍ ຣູປໍ, ຕໍ ຊເຫຍ຺ຍາຖ ຠິກ຺ຂໂວ.

ອນິຈ຺ຈາ ວຕ ສງ຺ຂາຣາ, ອຸປ຺ປາທວຍຘມ຺ມິໂນ;

ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວູປສໂມ ສຸໂຂ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ອາຫໍສຸ ‘‘ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອໂຣໂຄ ອຠວິສ຺ສາ, ອທ຺ຘາ ເຕ ມຸທ຺ຘມຕ຺ຖເກ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ສີສໍ ປຣາມເສຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣາທີນໍ ວິຍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

ສກ຺ໂກ ປນ ເທວານມິນ຺ໂທ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຈວິຘໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ມຣຓຠຍສນ຺ຕຊ຺ຊິໂຕ ໂທມນສ຺ສຊາໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ອຸເປກ຺ຂາປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນາວສາເນ ອສີຕິສຫສ຺ສາຫິ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສາ ຈສ຺ສ ອຸປປຕ຺ຕິ ປຸນ ປາກຕິກາວ ອໂຫສິ.

ສຸພ຺ຣຫ຺ມາປິ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອຈ຺ຉຣາສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ສຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸໂຠຕິ, ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈສຕາ ອຈ຺ຉຣາໂຍ ຣຸກ຺ຂໂຕ ປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນນ຺ຕິໂຍ ຈວິຕ຺ວາ ນິຣເຍ ອຸປປນ຺ນາ. ໂສ ‘‘ກິໍ ອິມາ ຈິຣາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ຕາສໍ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິຕ຺ຕກໍ ນຸ ໂຂ ມມ ອາຍູ’’ຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນປິ ອາຍຸປຣິກ຺ຂຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນຠາວໍ ທິສ຺ວາ ຠີໂຕ ອຕິວິຍ ໂທມນສ຺ສຊາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ເມ ໂທມນສ຺ສໍ ສຕ຺ຖາ ວິນຍິສ຺ສຕິ ນ ອຎ຺ໂຎ’’ຕິ ອວເສສາ ປຎ຺ຈສຕາ ອຈ຺ຉຣາໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ –

‘‘ນິຈ຺ຈໍ ອຸຕ຺ຣສ຺ຕມິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ນິຈ຺ຈໍ ອຸພ຺ພິຄ຺ຄິທໍ ມໂນ;

ອນຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ເຉສຸ, ອໂຖ ອຸປ຺ປຕິເຕສຸ ຈ;

ສເຈ ອຕ຺ຖິ ອນຸຕ຺ຣສ຺ຕໍ, ຕໍ ເມ ອກ຺ຂາຫິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໙໘);

ຕໂຕ ນໍ ຠຄວາ ອາຫ –

‘‘ນາຎ຺ຎຕ຺ຣ ໂພຊ຺ຌາ ຕປສາ, ນາຎ຺ຎຕ຺ຣິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣາ;

ນາຎ຺ຎຕ຺ຣ ສພ຺ພນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ໂສຕ຺ຖິໍ ປສ຺ສາມິ ປາຓິນ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໙໘);

ໂສ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ປຎ຺ຈຫິ ອຈ຺ຉຣາສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ຖາວຣໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລກເມວ ອຄມາສີຕິ. ເອວມຍໍ ມຄ຺ໂຄ ຠາວິໂຕ ສກ຺ກາທີນໍ ວິຍ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຎາຍສ຺ສ ອຘິຄມາຍາຕິ ຎາໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ, ປຕ຺ຕິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ໂລກິໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານມຄ຺ໂຄ ຠາວິໂຕ ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຎາຍສ຺ສ ອຘິຄມາຍາ’’ຕິ. ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາຕິ ຕຓ຺ຫາວານວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມສ຺ສ ອມຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂຕາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ມຄ຺ໂຄ ຠາວິໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ນິພ຺ພານສຈ຺ຉິກິຣິຍໍ ສາເຘຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂສກສມຕິກ຺ກມາທີນິ ອຕ຺ຖໂຕ ສິທ຺ຘາເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ຐເປຕ຺ວາ ປນ ສາສນຍຸຕ຺ຕິໂກວິເທ ອຎ຺ເຎສໍ ນ ປາກຏານິ, ນ ຈ ຠຄວາ ປຐມໍ ສາສນຍຸຕ຺ຕິໂກວິທໍ ຊນໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ເຕນ ເຕເນວ ປນ ສຸຕ຺ເຕນ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຎາເປຕິ. ຕສ຺ມາ ອິຘ ຍໍ ຍໍ ອຕ຺ຖໍ ເອກາຍນມຄ຺ໂຄ ສາເຘຕິ, ຕໍ ຕໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍສ຺ມາ ວາ ຍາ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິ ເອກາຍນມຄ຺ເຄນ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ສາ ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກເມນ ໂຫຕິ, ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກໂມ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄເມນ, ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ ຎາຍສ຺ສາຘິຄເມນ, ຎາຍສ຺ສາຘິຄໂມ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ຕສ຺ມາ ອິມມ຺ປິ ກມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອປິຈ ວຓ຺ຓຠຓນເມຕໍ ເອກາຍນມຄ຺ຄສ຺ສ. ຍເຖວ ຫິ ຠຄວາ ‘‘ຘມ຺ມໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສສ຺ສາມິ, ຍທິທໍ ຉຉກ຺ການີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໔໒໐) ຉຉກ຺ກເທສນາຍ ອຏ຺ຐຫິ ປເທຫິ ວຓ຺ຓໍ ອຠາສິ, ຍຖາ ຈ ອຣິຍວໍສເທສນາຍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍວໍສາ ອຄ຺ຄຎ຺ຎາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎາ ວໍສຎ຺ຎາ ໂປຣາຓາ ອສໍກິຓ຺ຓາ ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພາ ນ ສໍກີຍນ຺ຕິ, ນ ສໍກີຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐາ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໘) ນວຫິ ປເທຫິ ວຓ຺ຓໍ ອຠາສິ, ເອວໍ ອິມສ຺ສປິ ເອກາຍນມຄ຺ຄສ຺ສ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາຕິອາທີຫິ ສຕ຺ຕຫິ ປເທຫິ ວຓ຺ຓໍ ອຠາສິ.

ກສ຺ມາ ອິຕິ ເຈ? ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖໍ. ວຓ຺ຓຠາສນຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຍໍ ກິຣ ມຄ຺ໂຄ ຫທຍສນ຺ຕາປຠູຕໍ ໂສກໍ, ວາຈາວິປ຺ປລາປຠູຕໍ ປຣິເທວໍ, ກາຍິກອສາຕຠູຕໍ ທຸກ຺ຂໍ, ເຈຕສິກອສາຕຠູຕໍ ໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸປທ຺ທເວ ຫນຕິ, ວິສຸທ຺ຘິໍ ຎາຍໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ຕໂຍ ວິເສເສ ອາວຫຕີ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫຊາຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ປຣິຍາປຸຓິຕພ຺ພໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ ວາເຈຕພ຺ພໍ, ອິມຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ. ອິຕິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓໍ ອຠາສິ, ກມ຺ພລວາຓິຊາທໂຍ ກມ຺ພລາທີນໍ ວຓ຺ຓໍ ວິຍ.

ຍຖາ ຫິ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກປຓ຺ຑຸກມ຺ພລວາຓິເຊນ ກມ຺ພລໍ ຄຓ຺ຫຖາຕິ ອຸຄ຺ໂຆສິເຕປິ ອສຸກກມ຺ພໂລຕິ ນ ຕາວ ມນຸສ຺ສາ ຊານນ຺ຕິ. ເກສກມ຺ພລວາລກມ຺ພລາທໂຍປິ ຫິ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘາ ຂຣສມ຺ຜສ຺ສາ ກມ຺ພລາຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍທາ ປນ ເຕນ ຄນ຺ຘາຣໂກ ຣຕ຺ຕກມ຺ພໂລ ສຸຂຸໂມ ອຸຊ຺ຊໂລ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ອຸຄ຺ໂຆສິຕໍ ໂຫຕິ, ຕທາ ເຍ ປໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ເຍ ນ ປໂຫນ຺ຕິ, ເຕປິ ທສ຺ສນກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວເມວໍ ‘‘ເອກາຍໂນ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ອສຸກມຄ຺ໂຄຕິ ນ ຕາວ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ນານປ຺ປກາຣກາ ຫິ ອນິຍ຺ຍານມຄ຺ຄາປິ ມຄ຺ຄາຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ‘‘ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຍໍ ກິຣ ມຄ຺ໂຄ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸປທ຺ທເວ ຫນຕິ, ຕໂຍ ວິເສເສ ອາວຫຕີ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫຊາຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ປຣິຍາປຸຓິຕພ຺ພໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ ວາເຈຕພ຺ພໍ, ອິມຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ໂຕ ‘‘ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍຖາ ຈ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກປຓ຺ຑຸກມ຺ພລວາຓິໂຊປມາ, ເອວໍ ຣຕ຺ຕຊມ຺ພຸນທສຸວຓ຺ຓອຸທກປ຺ປສາທກມຓິຣຕນສຸວິສຸທ຺ຘມຸຕ຺ຕາຣຕນໂຘຕປວາຬາທິວາຓິຊູປມາທໂຍເປຕ຺ຖ ອາຫຣິຕພ຺ພາ.

ຍທິທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ, ເຍ ອິເມຕິ ອຍມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ, ເຕນ ນ ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ນ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ສຕິປຏ຺ຐານປຣິຈ຺ເຉທໍ ທີເປຕິ. ສຕິປຏ຺ຐານາຕິ ຕໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານາ ສຕິໂຄຈໂຣປິ, ຕິຘາ ປຏິປນ຺ເນສຸ ສາວເກສຸ ສຕ຺ຖຸໂນ ປຏິຆານຸນຍວີຕິວຕ຺ຕຕາປິ, ສຕິປິ. ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ເທເສສ຺ສາມິ, ຕໍ ສຸຓາຖ…ເປ…. ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍສ຺ສ ສມຸທໂຍ? ອາຫາຣສມຸທຍາ ກາຍສມຸທໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໓.໔໐໘) ຫິ ສຕິໂຄຈໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ‘‘ກາໂຍ ປຏ຺ຐານໍ, ໂນ ສຕິ. ສຕິ ປຏ຺ຐານຎ຺ເຈວ ສຕິ ຈາ’’ຕິອາທີສຸປິ (ປຏິ. ມ. ໓.໓໕). ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປຕິຏ຺ຐາຕິ ອສ຺ມິນ຺ຕິ ປຏ຺ຐານໍ. ກາ ປຕິຏ຺ຐາຕິ? ສຕິ. ສຕິຍາ ປຏ຺ຐານໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ. ປຘານຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວາ ປຏ຺ຐານໍ. ສຕິຍາ ປຏ຺ຐານໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ, ຫຕ຺ຖິຏ຺ຐານອສ຺ສຏ຺ຐານາທີນິ ວິຍ. ‘‘ຕໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ຍທຣິໂຍ ເສວຕິ, ຍທຣິໂຍ ເສວມາໂນ ສຕ຺ຖາ ຄຓມນຸສາສິຕຸມຣຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໑໑) ເອຕ຺ຖາປິ ຕິຘາ ປຏິປນ຺ເນສຸ ສາວເກສຸ ສຕ຺ຖຸໂນ ປຏິຆານຸນຍວີຕິວຕ຺ຕຕາ ‘‘ສຕິປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປຏ຺ຐເປຕພ຺ພໂຕ ປຏ຺ຐານໍ, ປວຕ຺ຕຍິຕພ຺ພໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກນ ປຏ຺ຐເປຕພ຺ພໂຕຕິ? ສຕິຍາ. ສຕິຍາ ປຏ຺ຐານໍ ສຕິປຏ຺ຐານນ຺ຕິ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ປຣິປູເຣນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໕.໙໘໙) ປນ ສຕິເຍວ ‘‘ສຕິປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ປຏ຺ຐານໍ, ອຸປຏ຺ຐາຕິ ໂອກ຺ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕິເຍວ ປຏ຺ຐານໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ. ອຖ ວາ ສຣຓຏ຺ເຐນ ສຕິ, ອຸປຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ປຏ຺ຐານໍ. ອິຕິ ສຕິ ຈ ສາ ປຏ຺ຐານຎ຺ຈາຕິປິ ສຕິປຏ຺ຐານໍ. ອິທມິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ຍທິ ເອວໍ, ກສ຺ມາ ‘‘ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ ພຫຸວຈນໍ? ສຕິພຫຸຕ຺ຕາ. ອາຣມ຺ມຓເຠເທນ ຫິ ພຫຸກາ ເອຕາ ສຕິໂຍ. ອຖ ມຄ຺ໂຄຕິ ກສ຺ມາ ເອກວຈນໍ? ມຄ຺ຄຏ຺ເຐນ ເອກຕ຺ຕາ. ຈຕສ຺ໂສປິ ຫິ ເອຕາ ສຕິໂຍ ມຄ຺ຄຏ຺ເຐນ ເອກຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ມຄ຺ໂຄຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ມຄ຺ໂຄ? ນິພ຺ພານຄມນຏ຺ເຐນ, ນິພ຺ພານຕ຺ຖິເກຫິ ມຄ຺ຄນີຍຏ຺ເຐນ ຈາ’’ຕິ. ຈຕສ຺ໂສປິ ເຈຕາ ອປຣຠາເຄ ກາຍາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ນິພ຺ພານຕ຺ຖິເກຫິ ມຄ຺ຄີຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຈຕສ຺ໂສປິ ເອໂກ ມຄ຺ໂຄຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ວຈນານຸສນ຺ຘິນາ ສານຸສນ຺ຘິກາວ ເທສນາ ໂຫຕິ, ‘‘ມາຣເສນປ຺ປມທ຺ທນໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຄ຺ຄໍ ເທເສສ຺ສາມິ, ຕໍ ສຸຓາຖ…ເປ… ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຣເສນປ຺ປມທ຺ທໂນ ມຄ຺ໂຄ? ຍທິທໍ ສຕ຺ຕໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໒໔) ວິຍ ຫິ ຍຖາ ມາຣເສນປ຺ປມທ຺ທໂນຕິ ຈ ສຕ຺ຕໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມເວຕ຺ຖ ນານໍ. ເອວໍ ເອກາຍນມຄ຺ໂຄຕິ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາຕິ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມເວຕ຺ຖ ນານໍ. ຕສ຺ມາ ມຄ຺ຄຏ຺ເຐນ ເອກຕ຺ຕາ ເອກວຈນໍ, ອາຣມ຺ມຓເຠເທນ ສຕິພຫຸຕ຺ຕາ ພຫຸວຈນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ສຕິປຏ຺ຐານາ ວຸຕ຺ຕາ ອນູນາ ອນຘິກາຕິ? ເວເນຍ຺ຍຫິຕຕ຺ຕາ. ຕຓ຺ຫາຈຣິຕທິຏ຺ຐິຈຣິຕສມຖຍານິກວິປສ຺ສນາຍານິເກສຸ ຫິ ມນ຺ທຕິກ຺ຂວເສນ ທ຺ເວຘາ ທ຺ເວຘາ ປວຕ຺ເຕສຸ ເວເນຍ຺ເຍສຸ ມນ຺ທສ຺ສ ຕຓ຺ຫາຈຣິຕສ຺ສ ໂອຬາຣິກໍ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ, ຕິກ຺ຂສ຺ສ ສຸຂຸມໍ ເວທນານຸປສ຺ສນໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ. ທິຏ຺ຐິຈຣິຕສ຺ສາປິ ມນ຺ທສ຺ສ ນາຕິປ຺ປເຠທຄຕໍ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ, ຕິກ຺ຂສ຺ສ ອຕິປ຺ປເຠທຄຕໍ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານໍ. ສມຖຍານິກສ຺ສ ຈ ມນ຺ທສ຺ສ ອກິຈ຺ເຉນ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ປຐມໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ, ຕິກ຺ຂສ຺ສ ໂອຬາຣິກາຣມ຺ມເຓ ອສຓ຺ຐຫນໂຕ ທຸຕິຍໍ. ວິປສ຺ສນາຍານິກສ຺ສປິ ມນ຺ທສ຺ສ ນາຕິປ຺ປເຠທຄຕາຣມ຺ມຓໍ ຕຕິຍໍ, ຕິກ຺ຂສ຺ສ ອຕິປ຺ປເຠທຄຕາຣມ຺ມຓໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ວຸຕ຺ຕາ ອນູນາ ອນຘິກາຕິ.

ສຸຠສຸຂນິຈ຺ຈອຕ຺ຕຠາວວິປລ຺ລາສປຫານຕ຺ຖໍ ວາ. ກາໂຍ ຫິ ອສຸໂຠ, ຕຕ຺ຖ ຈ ສຸຠວິປລ຺ລາສວິປລ຺ລຕ຺ຖາ ສຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ອສຸຠຠາວທສ຺ສເນນ ຕສ຺ສ ວິປລ຺ລາສສ຺ສ ປຫານຕ຺ຖໍ ປຐມໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຂໍ ນິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຄຫິເຕສຸປິ ຈ ເວທນາທີສຸ ເວທນາ ທຸກ຺ຂາ, ຈິຕ຺ຕໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ຈ ສຸຂນິຈ຺ຈອຕ຺ຕວິປລ຺ລາສວິປລ຺ລຕ຺ຖາ ສຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂາທິຠາວທສ຺ສເນນ ເຕສໍ ວິປລ຺ລາສານໍ ປຫານຕ຺ຖໍ ເສສານິ ຕີຓິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເອວໍ ສຸຠສຸຂນິຈ຺ຈອຕ຺ຕຠາວວິປລ຺ລາສປຫານຕ຺ຖໍ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ວຸຕ຺ຕາ ອນູນາ ອນຘິກາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ນ ເກວລຎ຺ຈ ວິປລ຺ລາສປຫານຕ຺ຖເມວ, ອຖ ໂຂ ຈຕຸໂຣຆໂຍຄາສວຄນ຺ຖອຸປາທານອຄຕິປຫານຕ຺ຖມ຺ປິ ຈຕຸພ຺ພິຘາຫາຣປຣິຎ຺ຎຕ຺ຖຎ຺ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍໍ ຕາວ ປກຣຓນໂຍ.

ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ສຣຓວເສນ ເຈວ ເອກຕ຺ຕສໂມສຣຓວເສນ ຈ ເອກເມວ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ເອຕເທວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ຈຕຸທ຺ວາເຣ ນຄເຣ ປາຈີນໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ປາຈີນທິສາຍ ອຸຏ຺ຐານກໍ ຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຈີນທ຺ວາເຣນ ນຄຣເມວ ປວິສນ຺ຕິ, ທກ຺ຂິຓໂຕ ປຈ຺ຉິມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຍ ອຸຏ຺ຐານກໍ ຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣທ຺ວາເຣນ ນຄຣເມວ ປວິສນ຺ຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນຄຣໍ ວິຍ ຫິ ນິພ຺ພານມຫານຄຣໍ. ທ຺ວາຣໍ ວິຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ. ປາຈີນທິສາທໂຍ ວິຍ ກາຍາທໂຍ.

ຍຖາ ປາຈີນໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ປາຈີນທິສາຍ ອຸຏ຺ຐານກໍ ຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຈີນທ຺ວາເຣນ ນຄຣເມວ ປວິສນ຺ຕິ, ເອວໍ ກາຍານຸປສ຺ສນາມຸເຂນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຈຸທ຺ທສວິເຘນ ກາຍານຸປສ຺ສນໍ ຠາເວຕ຺ວາ ກາຍານຸປສ຺ສນາຠາວນານຸຠາວນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ເອກໍ ນິພ຺ພານເມວ ໂອສຣນ຺ຕິ.

ຍຖາ ທກ຺ຂິຓໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ທກ຺ຂິຓທິສາຍ ອຸຏ຺ຐານກໍ ຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣນ ນຄຣເມວ ປວິສນ຺ຕິ, ເອວໍ ເວທນານຸປສ຺ສນາມຸເຂນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ນວວິເຘນ ເວທນານຸປສ຺ສນໍ ຠາເວຕ຺ວາ ເວທນານຸປສ຺ສນາຠາວນານຸຠາວນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ເອກໍ ນິພ຺ພານເມວ ໂອສຣນ຺ຕິ.

ຍຖາ ປຈ຺ຉິມໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ປຈ຺ຉິມທິສາຍ ອຸຏ຺ຐານກໍ ຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມທ຺ວາເຣນ ນຄຣເມວ ປວິສນ຺ຕິ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາມຸເຂນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ໂສຬສວິເຘນ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນໍ ຠາເວຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຠາວນານຸຠາວນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ເອກໍ ນິພ຺ພານເມວ ໂອສຣນ຺ຕິ.

ຍຖາ ອຸຕ຺ຕຣໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຍ ອຸຏ຺ຐານກໍ ຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣທ຺ວາເຣນ ນຄຣເມວ ປວິສນ຺ຕິ, ເອວໍ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາມຸເຂນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ປຎ຺ຈວິເຘນ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນໍ ຠາເວຕ຺ວາ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາຠາວນານຸຠາວນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ເອກໍ ນິພ຺ພານເມວ ໂອສຣນ຺ຕິ.

ເອວໍ ສຣຓວເສນ ເຈວ ເອກຕ຺ຕສໂມສຣຓວເສນ ຈ ເອກເມວ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາ ປຸຈ຺ຉາ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ. ຠິກ຺ຂເວຕິ ຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫກປຸຄ຺ຄລາລປນເມຕໍ. ຠິກ຺ຂູຕິ ປຏິປຕ຺ຕິສມ຺ປາທກປຸຄ຺ຄລນິທສ຺ສນເມຕໍ. ອຎ຺ເຎປິ ຈ ເທວມນຸສ຺ສາ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ສມ຺ປາເທນ຺ຕິເຍວ, ເສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ປນ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸຠາວທສ຺ສນໂຕ ຈ, ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອາຫ. ຠຄວໂຕ ຫິ ອນຸສາສນິໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ຠິກ຺ຂຸ ເສຏ຺ໂຐ, ສພ຺ພປ຺ປກາຣາຍ ອນຸສາສນິຍາ ຠາຊນຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ເສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ມິໍ ຄຫິເຕ ປນ ເສສາ ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ ຣາຊຄມນາທີສຸ ຣາຊຄ຺ຄຫເຓນ ເສສປຣິສາ ວິຍ. ໂຍ ຈ ອິມໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ນາມ ໂຫຕີຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸຠາວທສ຺ສນໂຕປິ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອາຫ. ປຏິປນ຺ນໂກ ຫິ ເທໂວ ວາ ໂຫຕຸ ມນຸສ຺ໂສ ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິເຍວ. ຍຖາຫ –

‘‘ອລງ຺ກໂຕ ເຈປິ ສມໍ ຈເຣຍ຺ຍ,

ສນ຺ໂຕ ທນ຺ໂຕ ນິຍໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ;

ສພ຺ເພສຸ ຠູເຕສຸ ນິຘາຍ ທຓ຺ຑໍ,

ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂສ ສມໂຓ ສ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໔໒);

ກາເຍຕິ ຣູປກາເຍ. ຣູປກາໂຍ ຫິ ອິຘ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ເກສາທີນຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ສມູຫຏ຺ເຐນ ຫຕ຺ຖິກາຍຣຖກາຍາທໂຍ ວິຍ ກາໂຍຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຍຖາ ຈ ສມູຫຏ຺ເຐນ, ເອວໍ ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ອາຍຏ຺ເຐນ. ກຸຈ຺ຉິຕານຎ຺ຫິ ປຣມເຊຄຸຈ຺ຉານໍ ໂສ ອາໂຍຕິປິ ກາໂຍ. ອາໂຍຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເທໂສ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ, ອາຍນ຺ຕິ ຕໂຕຕິ ອາໂຍ. ເກ ອາຍນ຺ຕິ? ກຸຈ຺ຉິຕາ ເກສາທໂຍ. ອິຕິ ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ອາໂຍຕິ ກາໂຍ. ກາຍານຸປສ຺ສີຕິ ກາຍມນຸປສ຺ສນສີໂລ, ກາຍໍ ວາ ອນຸປສ຺ສມາໂນ.

‘‘ກາເຍ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ວາປິ ປຸນ ‘‘ກາຍານຸປສ຺ສີ’’ຕິ ທຸຕິຍໍ ກາຍຄ຺ຄຫຓໍ ອສມ຺ມິສ຺ສໂຕ ວວຕ຺ຖານຆນວິນິພ຺ໂຠຄາທິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນ ນ ກາເຍ ເວທນານຸປສ຺ສີ ວາ, ຈິຕ຺ຕຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວາ, ອຖ ໂຂ ກາຍານຸປສ຺ສີເຍວາຕິ ກາຍສງ຺ຂາເຕ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ກາຍານຸປສ຺ສນາກາຣສ຺ເສວ ທສ຺ສເນນ ອສມ຺ມິສ຺ສໂຕ ວວຕ຺ຖານໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ນ ກາເຍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄວິມຸຕ຺ຕເອກຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ, ນາປິ ເກສໂລມາທິວິນິມຸຕ຺ຕອິຕ຺ຖິປຸຣິສານຸປສ຺ສີ. ໂຍປິ ເຈຕ຺ຖ ເກສໂລມາທິໂກ ຠູຕຸປາທາຍສມູຫສງ຺ຂາໂຕ ກາໂຍ, ຕຕ຺ຖປິ ນ ຠູຕຸປາທາຍວິນິມຸຕ຺ຕເອກຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ, ອຖ ໂຂ ຣຖສມ຺ຠາຣານຸປສ຺ສໂກ ວິຍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສມູຫານຸປສ຺ສີ, ນຄຣາວຍວານຸປສ຺ສໂກ ວິຍ ເກສໂລມາທິສມູຫານຸປສ຺ສີ, ກທລິກ຺ຂນ຺ຘປຕ຺ຕວຏ຺ຏິວິນິພ຺ຠຸຊນໂກ ວິຍ ຣິຕ຺ຕມຸຏ຺ຐິວິນິເວຐໂກ ວິຍ ຈ ຠູຕຸປາທາຍສມູຫານຸປສ຺ສີເຍວາຕິ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ສມູຫວເສເນວ ກາຍສງ຺ຂາຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ທສ຺ສເນນ ຆນວິນິພ຺ໂຠໂຄ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ນ ເຫຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມູຫວິນິມຸຕ຺ໂຕ ກາໂຍ ວາ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ອຎ຺ໂຎ ວາ ໂກຈິ ຘມ຺ໂມ ທິສ຺ສຕິ, ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມສມູຫມຕ຺ເຕເຍວ ປນ ຕຖາ ຕຖາ ສຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ຍໍ ປສ຺ສຕິ ນ ຕໍ ທິຏ຺ຐໍ, ຍໍ ທິຏ຺ຐໍ ຕໍ ນ ປສ຺ສຕິ;

ອປສ຺ສໍ ພຊ຺ຌເຕ ມູຬ຺ໂຫ, ພຊ຺ຌມາໂນ ນ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. –

ຆນວິນິພ຺ໂຠຄາທິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ – ອຍຎ຺ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີເຍວ, ນ ອຎ຺ຎຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຍຖາ ອນຸທກຠູຕາຍປິ ມຣີຈິຍາ ອຸທການຸປສ຺ສິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຕ຺ຕອສຸຠຠູເຕເຍວ ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ນິຈ຺ຈສຸຂອຕ຺ຕສຸຠຠາວານຸປສ຺ສີ, ອຖ ໂຂ ກາຍານຸປສ຺ສີ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຕ຺ຕອສຸຠາກາຣສມູຫານຸປສ຺ສີເຍວາຕິ. ອຖ ວາ ຍ຺ວາຍໍ ປຣໂຕ ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຎ຺ຎຄໂຕ ວາ…ເປ… ໂສ ສໂຕວ ອສ຺ສສຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາທິຈຸຓ຺ຓິກຊາຕອຏ຺ຐິກປຣິໂຍສາໂນ ກາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂຍ ຈ ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຖວິກາຍໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ ອາໂປກາຍໍ ເຕໂຊກາຍໍ ວາໂຍກາຍໍ ເກສກາຍໍ ໂລມກາຍໍ ຉວິກາຍໍ ຈມ຺ມກາຍໍ ມໍສກາຍໍ ຣຸຫິຣກາຍໍ ນຫາຣຸກາຍໍ ອຏ຺ຐິກາຍໍ ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊກາຍ’’ນ຺ຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໓.໓໕) ກາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ກາເຍ ອນຸປສ຺ສນໂຕ ‘‘ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ’’ຕິ ເອວມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຖ ວາ ກາເຍ ອຫນ຺ຕິ ວາ ມມນ຺ຕິ ວາ ເອວໍ ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອນນຸປສ຺ສນໂຕ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ປນ ເກສາໂລມາທິກສ຺ສ ນານາຘມ຺ມສມູຫສ຺ສ ອນຸປສ຺ສນໂຕ ກາເຍ ເກສາທິຘມ຺ມສມູຫສງ຺ຂາຕກາຍານຸປສ຺ສີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອປິຈ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ໂນ ນິຈ຺ຈໂຕ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ອາຄຕນຍສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ເສວ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓາທິໂນ ອາກາຣສມູຫສງ຺ຂາຕສ຺ສ ກາຍສ຺ສານຸປສ຺ສນໂຕປິ ‘‘ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ’’ຕິ ເອວມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຕຖາ ຫິ ອຍໍ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສນາປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ກາຍໍ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນານໍ ວເສນ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ໂນ ນິຈ຺ຈໂຕ. ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ໂນ ສຸຂໂຕ. ອນຕ຺ຕໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ໂນ ອຕ຺ຕໂຕ. ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ໂນ ນນ຺ທຕິ. ວິຣຊ຺ຊຕິ, ໂນ ຣຊ຺ຊຕິ. ນິໂຣເຘຕິ, ໂນ ສມຸເທຕິ. ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ, ໂນ ອາທິຍຕິ. ໂສ ຕໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕິ, ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຸຂສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕິ, ອນຕ຺ຕໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕິ, ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ໂຕ ນນ຺ທິໍ ປຊຫຕິ, ວິຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຣາຄໍ ປຊຫຕິ, ນິໂຣເຘນ຺ໂຕ ສມຸທຍໍ ປຊຫຕິ, ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອາທານໍ ປຊຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວິຫຣຕີຕິ ອິຣິຍຕິ. ອາຕາປີຕິ ຕີສຸ ຠເວສຸ ກິເລເສ ອາຕາເປຕີຕິ ອາຕາໂປ, ວີຣິຍສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ອາຕາໂປ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອາຕາປີ. ສມ຺ປຊາໂນຕິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎສງ຺ຂາເຕນ ຎາເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສຕິມາຕິ ກາຍປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍ ສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຍໍ ປນ ຍສ຺ມາ ສຕິຍາ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍ ອນຸປສ຺ສຕິ, ນ ຫິ ສຕິວິຣຫິຕສ຺ສ ອນຸປສ຺ສນາ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສຕິຎ຺ຈ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພຕ຺ຖິກໍ ວທາມີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໔). ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ຍສ຺ມາ ອນາຕາປິໂນ ອນ຺ໂຕສງ຺ເຂໂປ ອນ຺ຕຣາຍກໂຣ ໂຫຕິ, ອສມ຺ປຊາໂນ ອຸປາຍປຣິຄ຺ຄເຫ ອນຸປາຍປຣິວຊ຺ຊເນ ຈ ສມ຺ມຸຍ຺ຫຕິ, ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ອຸປາຍາປຣິຈ຺ຈາເຄ ອນຸປາຍາປຣິຄ຺ຄເຫ ຈ ອສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ເຕນສ຺ສ ຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ອານຸຠາເວນ ຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕສໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານໍ ສມ຺ປໂຍຄງ຺ຄຎ຺ຈສ຺ສ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຫານງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ວິເນຍ຺ຍາຕິ ຕທງ຺ຄວິນເຍນ ວາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິນເຍນ ວາ ວິນຍິຕ຺ວາ. ໂລເກຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ກາເຍ. ກາໂຍ ຫິ ອິຘ ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂລໂກຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ນ ກາຍມຕ຺ເຕເຍວ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ ປຫີຍຕິ, ເວທນາທີສຸປິ ປຫີຍຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຎ຺ຈປິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ໂລໂກ’’ຕິ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໓໖໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ໂລກສງ຺ຂາຕຕ຺ຕາ ວາ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣນເຍເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ໂລໂກ? ສ຺ເວວ ກາໂຍ ໂລໂກ’’ຕິ. ອຍເມເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມິໍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ ວິເນຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ອຠິຊ຺ຌາຄຫເຓນ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ, ໂທມນສ຺ສຄ຺ຄຫເຓນ ພ຺ຍາປາໂທ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ນີວຣຓປຣິຍາປນ຺ນພລວຘມ຺ມທ຺ວຍທສ຺ສເນນ ນີວຣຓປ຺ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວິເສເສນ ເຈຕ຺ຖ ອຠິຊ຺ຌາວິນເຍນ ກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິມູລກສ຺ສ ອນຸໂຣຘສ຺ສ, ໂທມນສ຺ສວິນເຍນ ປນ ກາຍວິປຕ຺ຕິມູລກສ຺ສ ວິໂຣຘສ຺ສ, ອຠິຊ຺ຌາວິນເຍນ ຈ ກາເຍ ອຠິຣຕິຍາ, ໂທມນສ຺ສວິນເຍນ ກາຍຠາວນາຍ ອນຠິຣຕິຍາ, ອຠິຊ຺ຌາວິນເຍນ ກາເຍ ອຠູຕານໍ ສຸຠສຸຂຠາວາທີນໍ ປກ຺ເຂປສ຺ສ, ໂທມນສ຺ສວິນເຍນ ຈ ກາເຍ ຠູຕານໍ ອສຸຠາສຸຂຠາວາທີນໍ ອປນຍນສ຺ສ ຈ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ໂຍຄາວຈຣສ຺ສ ໂຍຄານຸຠາໂວ ໂຍຄສມຕ຺ຖຕາ ຈ ທີປິຕາ ໂຫຕິ. ໂຍຄານຸຠາໂວ ຫິ ເອສ, ຍທິທໍ ອນຸໂຣຘວິໂຣຘວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ອຣຕິຣຕິສໂຫ ອຠູຕປກ຺ເຂປຠູຕາປນຍນວິຣຫິໂຕ ຈ ໂຫຕິ. ອນຸໂຣຘວິໂຣຘວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ເຈສ ອຣຕິຣຕິສໂຫ ອຠູຕໍ ອປກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ຠູຕຎ຺ຈ ອນປເນນ຺ໂຕ ໂຍຄສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕີຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ ‘‘ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວິຫຣຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕວິຫາເຣນ ກມ຺ມຏ຺ຐານິກສ຺ສ ກາຍປຣິຫຣຓໍ. ‘‘ອາຕາປີ’’ຕິອາທີສຸ ອາຕາເປນ ສມ຺ມປ຺ປຘານໍ, ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສພ຺ພຕ຺ຖິກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານປຣິຫຣຓູປາໂຍ ວາ, ສຕິຍາ ວາ ກາຍານຸປສ຺ສນາວເສນ ປຏິລທ຺ຘສມໂຖ, ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ວິປສ຺ສນາ, ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສວິນເຍນ ຠາວນາຜລໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວິຠງ຺ເຄ ປນ ‘‘ອນຸປສ຺ສີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອນຸປສ຺ສນາ? ຍາ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ…ເປ… ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນຸປສ຺ສນາ. ອິມາຍ ອນຸປສ຺ສນາຍ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ ສມຸເປໂຕ ອຸປາຄໂຕ ສມຸປາຄໂຕ ອຸປປນ຺ໂນ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນຸປສ຺ສີຕິ.

ວິຫຣຕີຕິ ອິຣິຍຕິ ວຕ຺ຕຕິ ປາເລຕິ ຍເປຕິ ຍາເປຕິ ຈຣຕິ ວິຫຣຕິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິຫຣຕີຕິ.

ອາຕາປີຕິ ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອາຕາໂປ? ໂຍ ເຈຕສິໂກ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ…ເປ… ສມ຺ມາວາຍາໂມ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາຕາໂປ. ອິມິນາ ອາຕາເປນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ສມນ຺ນາຄໂຕ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາຕາປີຕິ.

ສມ຺ປຊາໂນຕິ ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ? ຍາ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ…ເປ… ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ອິມິນາ ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ສມນ຺ນາຄໂຕ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ສມ຺ປຊາໂນຕິ.

ສຕິມາຕິ ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ສຕິ? ຍາ ສຕິ ອນຸສ຺ສຕິ…ເປ… ສມ຺ມາສຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຕິ. ອິມາຍ ສຕິຍາ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ສມນ຺ນາຄໂຕ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຕິມາຕິ.

ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ໂລໂກ? ສ຺ເວວ ກາໂຍ ໂລໂກ, ປຎ຺ຈປິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ໂລໂກ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂລໂກ. ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອຠິຊ຺ຌາ? ໂຍ ຣາໂຄ ສາຣາໂຄ ອນຸນໂຍ ອນຸໂຣໂຘ ນນ຺ທີ ນນ຺ທີຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສາຣາໂຄ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຠິຊ຺ຌາ. ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ໂທມນສ຺ສໍ? ຍໍ ເຈຕສິກໍ ອສາຕໍ, ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ເຈໂຕສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ອສາຕໍ…ເປ… ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂທມນສ຺ສໍ. ອິຕິ ອຍຎ຺ຈ ອຠິຊ຺ຌາ ອິທຎ຺ຈ ໂທມນສ຺ສໍ ອິມມ຺ຫິ ໂລເກ ວິນີຕາ ໂຫນ຺ຕິ ປຏິວິນີຕາ ສນ຺ຕາ ວູປສນ຺ຕາ ສມິຕາ ວູປສມິຕາ ອຕ຺ຖງ຺ຄຕາ ອພ຺ຠຕ຺ຖງ຺ຄຕາ ອປ຺ປິຕາ ພ຺ຍປ຺ປິຕາ ໂສສິຕາ ວິໂສສິຕາ ພ຺ຍນ຺ຕີກຕາ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ (ວິຠ. ໓໕໖) ເອວເມເຕສໍ ປທານມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນ ສຫ ອຍໍ ອຏ຺ຐກຖານໂຍ ຍຖາ ສໍສນ຺ທຕິ, ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ຕາວ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານຸທ຺ເທສສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ.

ເວທນາສຸ… ຈິຕ຺ເຕ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ…ເປ… ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ເວທນານຸປສ຺ສີຕິ ເອວມາທີສຸ ເວທນາທີນໍ ປຸນ ວຈເນ ປໂຍຊນໍ ກາຍານຸປສ຺ສນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີ, ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ, ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ເວທນາຕິ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ, ຕາ ຈ ໂລກິຍາ ເອວ. ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ໂລກິຍໍ, ຕຖາ ຘມ຺ມາ. ເຕສໍ ວິຠາໂຄ ນິທ຺ເທສວາເຣ ປາກໂຏ ຠວິສ຺ສຕິ. ເກວລໍ ປນິຘ ຍຖາ ເວທນາ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາ, ຕຖາ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອສ ນໂຍ ຈິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸປິ. ກຖຎ຺ຈ ເວທນາ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາຕິ? ສຸຂາ ຕາວ ເວທນາ ທຸກ຺ຂໂຕ, ທຸກ຺ຂາ ສລ຺ລໂຕ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ອນິຈ຺ຈໂຕ. ຍຖາຫ –

‘‘ໂຍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ອທ຺ທ, ທຸກ຺ຂມທ຺ທກ຺ຂິ ສລ຺ລໂຕ;

ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ສນ຺ຕໍ, ອທກ຺ຂິ ນໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ;

ສ ເວ ສມ຺ມທ຺ທໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ອຸປສນ຺ໂຕ ຈຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໔.໒໕໓);

ສພ຺ພາ ເອວ ເຈຕາ ທຸກ຺ຂາຕິປິ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິ ເວທຍິຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂສ຺ມິນ຺ຕິ ວທາມີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໕໙). ສຸຂທຸກ຺ຂໂຕປິ ຈ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາ. ຍຖາຫ ‘‘ສຸຂາ ເວທນາ ຐິຕິສຸຂາ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໔) ສພ຺ພໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ອປິຈ ອນິຈ຺ຈາທິສຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາວເສນປິ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາ. ເສສໍ ນິທ຺ເທສວາເຣເຍວ ປາກຏໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ຈິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຕາວ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິສຫຊາຕຠູມິກມ຺ມວິປາກກິຣິຍາທິນານຕ຺ຕເຠທານໍ ອນິຈ຺ຈາທິສຕ຺ຕານຸປສ຺ສນານໍ ນິທ຺ເທສວາເຣ ອາຄຕສຣາຄາທິເຠທານຎ຺ຈ ວເສນ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ມາ ສລກ຺ຂຓສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓານໍ ສຸຎ຺ຎຕຘມ຺ມສ຺ສ ອນິຈ຺ຈາທິສຕ຺ຕານຸປສ຺ສນານໍ ນິທ຺ເທສວາເຣ ອາຄຕສນ຺ຕາສນ຺ຕາທິເຠທານຎ຺ຈ ວເສນ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ກາຍສງ຺ຂາເຕ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ ປຫີນໍ, ຕສ຺ສ ເວທນາທິໂລເກສຸປິ ຕໍ ປຫີນເມວ. ນານາປຸຄ຺ຄລວເສນ ປນ ນານາຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາວເສນ ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໂຕ ວາ ເອກຕ຺ຖ ປຫີນໍ ເສເສສຸປິ ປຫີນໍ ໂຫຕິ. ເຕເນວສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ປຫານທສ຺ສນຕ຺ຖມ຺ປິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ອຸທ຺ເທສວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກາຍານຸປສ຺ສນາອານາປານປພ຺ພວຓ຺ຓນາ

໑໐໗. ອິທານິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ເຉໂກ ວິລີວກາຣໂກ ຖູລກິລຎ຺ຊສຓ຺ຫກິລຎ຺ຊຈງ຺ໂກຏກເປຬາປຸຏາທີນິ ອຸປກຣຓານິ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ເອກໍ ມຫາເວຓຸໍ ລຠິຕ຺ວາ ຈຕຸຘາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອເກກໍ ເວຓຸຂຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຜາເລຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ອຸປກຣຓໍ ກເຣຍ຺ຍ, ເອວເມວ ຠຄວາ ສຕິປຏ຺ຐານເທສນາຍ ສຕ຺ຕານໍ ອເນກປ຺ປກາຣວິເສສາຘິຄມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ເອກເມວ ສມ຺ມາສຕິໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈຕຸຘາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອເກກໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຠຊນ຺ໂຕ ‘‘ກຖຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນິທ຺ເທສວາຣໍ ວຕ຺ຕຸມາຣທ຺ໂຘ.

ຕຕ຺ຖ ກຖຎ຺ຈາຕິອາທິ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸກມ຺ຍຕາ ປຸຈ຺ຉາ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ, ເກນ ຈ ປກາເຣນ ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕີຕິ? ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພປຸຈ຺ຉາວາເຣສຸ. ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຠິກ຺ຂຸ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອິຘ-ສທ຺ໂທ ສພ຺ພປ຺ປກາຣກາຍານຸປສ຺ສນານິພ຺ພຕ຺ຕກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສນ຺ນິສ຺ສຍຠູຕສາສນປຣິທີປໂນ ອຎ຺ຎສາສນສ຺ສ ຕຖາຠາວປຏິເສຘໂນ ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ…ເປ… ສຸຎ຺ຎາ ປຣປ຺ປວາທາ ສມເຓຠິ ອຎ຺ເຎຫີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໙). ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ.

‘‘ອຣຎ຺ຎຄໂຕ ວາ…ເປ… ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕ ວາ’’ຕິ ອິທມສ຺ສ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນານຸຣູປເສນາສນປຣິຄ຺ຄຫປຣິທີປນໍ. ອິມສ຺ສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອນຸວິສຏໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານວີຖິໍ ໂອຕຣິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ກູຏໂຄຓຍຸຕ຺ຕຣໂຖ ວິຍ ອຸປ຺ປຖເມວ ຘາວຕິ, ຕສ຺ມາ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ໂຄໂປ ກູຏເຘນຸຍາ ສພ຺ພໍ ຂີຣໍ ປິວິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒິຕໍ ກູຏວຈ຺ຉໍ ທເມຕຸກາໂມ ເຘນຸໂຕ ອປເນຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ມຫນ຺ຕໍ ຖມ຺ຠໍ ນິຂຓິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ໂຍຕ຺ເຕນ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ. ອຖສ຺ສ ໂສ ວຈ຺ໂຉ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕ຺ວາ ປລາຍິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕເມວ ຖມ຺ຠໍ ອຸປນິສີເທຍ຺ຍ ວາ ອຸປນິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ, ເອວເມວ ອິມິນາປິ ຠິກ຺ຂຸນາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓາທິຣສປານວຑ຺ຒິຕໍ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕໍ ທເມຕຸກາເມນ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓໂຕ ອປເນຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ວາ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ວາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ວາ ປເວເສຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສຕິປຏ຺ຐານາຣມ຺ມຓຕ຺ຖມ຺ເຠ ສຕິໂຍຕ຺ເຕນ ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ເອວມສ຺ສ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕ຺ວາປິ ປຸພ຺ເພ ອາຈິຓ຺ຓາຣມ຺ມຓໍ ອລຠມານໍ ສຕິໂຍຕ຺ຕໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປລາຍິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ ຕເມວາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຈາຣປ຺ປນາວເສນ ອຸປນິສີທຕິ ເຈວ ອຸປນິປຊ຺ຊຕິ ຈ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ຍຖາ ຖມ຺ເຠ ນິພນ຺ເຘຍ຺ຍ, ວຈ຺ຉໍ ທມໍ ນໂຣ ອິຘ;

ພນ຺ເຘຍ຺ເຍວໍ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ສຕິຍາຣມ຺ມເຓ ທຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິ.

ເອວມສ຺ສ ຕໍ ເສນາສນໍ ຠາວນານຸຣູປໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິທມສ຺ສ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນານຸຣູປເສນາສນປຣິຄ຺ຄຫປຣິທີປນ’’ນ຺ຕິ.

ອປິຈ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ກາຍານຸປສ຺ສນາຍ ມຸທ຺ຘຠູຕໍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວການໍ ວິເສສາຘິຄມທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣປທຏ຺ຐານໍ ອານາປານສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທິສທ຺ທສມາກຸລໍ ຄາມນ຺ຕໍ ອປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ນ ສຸກຣໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ, ສທ຺ທກຓ຺ຏກຕ຺ຕາ ຌານສ຺ສ. ອຄາມເກ ປນ ອຣຎ຺ເຎ ສຸກຣໍ ໂຍຄາວຈເຣນ ອິທໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕເທວ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຜລໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ. ຕສ຺ມາສ຺ສ ອນຸຣູປເສນາສນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ອຣຎ຺ຎຄໂຕ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາຈຣິໂຍ ວິຍ ຫິ ຠຄວາ. ໂສ ຍຖາ ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາຈຣິໂຍ ນຄຣຠູມິໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຖ ນຄຣໍ ມາເປຖາ’’ຕິ ອຸປທິສຕິ, ໂສຕ຺ຖິນາ ຈ ນຄເຣ ນິຏ຺ຐິເຕ ຣາຊກຸລໂຕ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ລຠຕິ, ເອວເມວ ໂຍຄາວຈຣສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ເສນາສນໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຸປທິສຕິ. ຕໂຕ ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ ໂຍຄິນາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕ຺ເຕ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວຕ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ລຠຕິ.

ອຍໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ທີປິສທິໂສຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ຫິ ມຫາທີປິຣາຊາ ອຣຎ຺ເຎ ຕິຓຄຫນໍ ວາ ວນຄຫນໍ ວາ ປພ຺ພຕຄຫນໍ ວາ ນິສ຺ສາຍ ນິລີຍິຕ຺ວາ ວນມຫິໍສໂຄກຓ຺ຓສູກຣາທໂຍ ມິເຄ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວເມວ ອຍໍ ອຣຎ຺ຎາທີສຸ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາກ຺ກເມນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ເຄ ເຈວ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍຜລານິ ຈ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ຍຖາປິ ທີປິໂກ ນາມ, ນິລີຍິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຕີ ມິເຄ;

ຕເຖວາຍໍ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ໂຕ, ຍຸຕ຺ຕໂຍໂຄ ວິປສ຺ສໂກ;

ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວານ, ຄຓ຺ຫາຕິ ຜລມຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນສ຺ສ ປຣກ຺ກມຊວໂຍຄ຺ຄຠູມິໍ ອຣຎ຺ຎເສນາສນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ອຣຎ຺ຎຄໂຕ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິໂຕ ປຣໍ ອິມສ຺ມິໍ ຕາວ ອານາປານປພ຺ເພ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ຕສ຺ສ ປນ ອິເມສໍ ‘‘ທີຆໍ ວາ ອສ຺ສສນ຺ໂຕ ທີຆໍ ອສ຺ສສາມີຕິ ປຊານາຕິ…ເປ… ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ວເສນ ສິກ຺ຂໂຕ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສນິມິຕ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂສ ຌານາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ວາ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ຌານງ຺ຄານິ ວາ. ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກມ຺ມິໂກ ‘‘ອິເມ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ກິໍ ນິສ຺ສິຕາ, ວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສິຕາ, ວຕ຺ຖຸ ນາມ ກຣຊກາໂຍ, ກຣຊກາໂຍ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ ອຸປາທາຣູປຎ຺ຈາ’’ຕິ ເອວໍ ຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໂຕ ຕທາຣມ຺ມເຓ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມເກ ນາມນ຺ຕິ ເອວໍ ນາມຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ອວິຊ຺ຊາທິປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມມຕ຺ຕເມເວຕໍ, ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ໂຕ ວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວິຕິຓ຺ຓກງ຺ໂຂ ສປ຺ປຈ຺ຈຍນາມຣູເປ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ອິທໍ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ນິຍ຺ຍານມຸຂໍ.

ຌານກມ຺ມິໂກປິ ‘‘ອິມານິ ຌານງ຺ຄານິ ກິໍ ນິສ຺ສິຕານິ, ວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສິຕານິ. ວຕ຺ຖຸ ນາມ ກຣຊກາໂຍຕິ ຌານງ຺ຄານິ ນາມໍ, ກຣຊກາໂຍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ອວິຊ຺ຊາທິປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມມຕ຺ຕເມເວຕໍ, ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ໂຕ ວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວິຕິຓ຺ຓກງ຺ໂຂ ສປ຺ປຈ຺ຈຍນາມຣູເປ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ອິທໍ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ນິຍ຺ຍານມຸຂໍ.

ອິຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ. ພຫິທ຺ຘາ ວາຕິ ປຣສ຺ສ ວາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາເຍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ວາຕິ ກາເລນ ອຕ຺ຕໂນ, ກາເລນ ປຣສ຺ສ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາເຍ. ເອເຕນສ຺ສ ປຄຸຓກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ສຎ຺ຈຣຓກາໂລ ກຖິໂຕ. ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ປນິທໍ ອຸຠຍໍ ນ ລພ຺ຠຕິ.

ສມຸທຍຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວາຕິ ຍຖາ ນາມ ກມ຺ມາຣຠສ຺ຕຎ຺ຈ ຄຄ຺ຄຣນາຬິຎ຺ຈ ຕຊ຺ຊຎ຺ຈ ວາຍາມໍ ປຏິຈ຺ຈ ວາໂຕ ອປຣາປຣໍ ສຎ຺ຈຣຕິ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກຣຊກາຍຎ຺ຈ ນາສາປຸຏຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາໂຍ ອປຣາປຣໍ ສຎ຺ຈຣຕິ. ກາຍາທໂຍ ຘມ຺ມາ ສມຸທຍຘມ຺ມາ, ເຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ສມຸທຍຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວາ ກາຍສ຺ມິໍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຍຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວາຕິ ຍຖາ ຠສ຺ຕາຍ ອປນີຕາຍ ຄຄ຺ຄຣນາຬິຍາ ຠິນ຺ນາຍ ຕຊ຺ເຊ ຈ ວາຍາເມ ອສຕິ ໂສ ວາໂຕ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວເມວ ກາເຍ ຠິນ຺ເນ ນາສາປຸເຏ ວິທ຺ຘສ຺ເຕ ຈິຕ຺ເຕ ຈ ນິຣຸທ຺ເຘ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາໂຍ ນາມ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕີຕິ ກາຍາທິນິໂຣຘາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສນິໂຣໂຘຕິ ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ວຍຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວາ ກາຍສ຺ມິໍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມຸທຍວຍຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວາຕິ ກາເລນ ສມຸທຍໍ, ກາເລນ ວຍໍ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ. ອຕ຺ຖິ ກາໂຍຕິ ວາ ປນສ຺ສາຕິ ກາໂຍວ ອຕ຺ຖິ, ນ ສຕ຺ໂຕ, ນ ປຸຄ຺ຄໂລ, ນ ອິຕ຺ຖີ, ນ ປຸຣິໂສ, ນ ອຕ຺ຕາ, ນ ອຕ຺ຕນິຍໍ, ນາຫໍ, ນ ມມ, ນ ໂກຈິ, ນ ກສ຺ສຈີຕິ ເອວມສ຺ສ ສຕິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ.

ຍາວເທວາຕິ ປໂຍຊນປຣິຈ຺ເຉທວວຕ຺ຖາປນເມຕໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍາ ສຕິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ, ສາ ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ. ອຖ ໂຂ ຍາວເທວ ຎາຓມຕ຺ຕາຍ ອປຣາປຣໍ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣິ ຎາຓປມາຓຕ຺ຖາຍ ເຈວ ສຕິປມາຓຕ຺ຖາຍ ຈ, ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎານໍ ວຸຑ຺ຒຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນິສ຺ສິໂຕ ຈ ວິຫຣຕີຕິ ຕຓ຺ຫານິສ຺ສຍທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍານໍ ວເສນ ອນິສ຺ສິໂຕ ວິຫຣຕິ. ນ ຈ ກິຎ຺ຈິ ໂລເກ ອຸປາທິຍຕີຕິ ໂລກສ຺ມິໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ວາ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ວາ ‘‘ອຍໍ ເມ ອຕ຺ຕາ ວາ ອຕ຺ຕນິຍໍ ວາ’’ຕິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວມ຺ປີຕິ ອຸປຣິອຕ຺ຖໍ ອຸປາທາຍ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ ປິກາໂຣ. ອິມິນາ ປນ ປເທນ ຠຄວາ ອານາປານປພ຺ພເທສນໍ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ.