໒. ທຸກນິປາໂຕ

໑. ອຠິຣູປນນ຺ທາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ທຸກນິປາເຕ ອາຕຸຣໍ ອສຸຈິໍ ປູຕິນ຺ຕິອາທິກາ ອຠິຣູປນນ຺ທາຍ ສິກ຺ຂມານາຍ ຄາຖາ. ອຍໍ ກິຣ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພນ຺ຘຸມຕີນຄເຣ ຄຫປຕິມຫາສາລສ຺ສ ຘີຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສຣເຓສຸ ຈ ສີເລສຸ ຈ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ສຕ຺ຖຣິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຘາຕຸເຈຕິຍໍ ຣຕນປຏິມຓ຺ຑິເຕນ ສຸວຓ຺ຓຈ຺ຉຕ຺ເຕນ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ, ກາລງ຺ກຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ຕີ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ກປິລວຕ຺ຖຸນຄເຣ ເຂມກສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ນນ຺ທາຕິສ຺ສາ ນາມໍ ອໂຫສິ. ສາ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອຕິວິຍ ຣູປໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠິຣູປາ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ອຠິຣູປນນ຺ທາຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ຕສ຺ສາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາຍ ວາເຣຍ຺ຍທິວເສເຍວ ວຣຠູໂຕ ສກ຺ຍກຸມາໂຣ ກາລມກາສິ. ອຖ ນໍ ມາຕາປິຕໂຣ ອກາມໍ ປພ຺ພາເຊສຸໍ.

ສາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາປິ ຣູປໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນມທາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ຣູປໍ ວິວຓ຺ເຓຕິ ຄຣຫຕິ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຣູເປ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສາ ຎາຓປຣິປາກໍ ຎຕ຺ວາ ມຫາປຊາປຕິໍ ອາຓາເປສິ ‘‘ສພ຺ພາປິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປຏິປາຏິຍາ ໂອວາທໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ. ສາ ອຕ຺ຕໂນ ວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎໍ ເປເສສິ. ຠຄວາ ‘‘ວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕນາວ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ອຎ຺ຎາ ເປເສຕພ຺ພາ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ສຕ຺ຖຸ ອາຓໍ ລງ຺ຆິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ຠຄວາ ອິທ຺ຘິຍາ ເອກໍ ອຠິຣູປໍ ອິຕ຺ຖິຣູປໍ ມາເປຕ຺ວາ ປຸນ ຊຣາຊິຓ຺ຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສໍເວຄໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ –

໑໙. ‘‘ອາຕຸຣໍ ອສຸຈິໍ ປູຕິໍ, ປສ຺ສ ນນ຺ເທ ສມຸສ຺ສຍໍ;

ອສຸຠາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຫິ, ເອກຄ຺ຄໍ ສຸສມາຫິຕໍ.

໒໐. ‘‘ອນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠາເວຫິ, ມານານຸສຍມຸຊ຺ຊຫ;

ຕໂຕ ມານາຠິສມຍາ, ອຸປສນ຺ຕາ ຈຣິສ຺ສສີ’’ຕິ. –

ອິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ. ຕາສໍ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ເອວ. ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ອຠິຣູປນນ຺ທາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ –

‘‘ນຄເຣ ພນ຺ຘຸມຕິຍາ, ພນ຺ຘຸມາ ນາມ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອຫຸໍ ຠຣິຍາ, ເອກຊ຺ຌໍ ຈາຣຍາມຫໍ.

‘‘ຣໂຫຄຕາ ນິສີທິຕ຺ວາ, ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສຫໍ ຕທາ;

ອາທາຍ ຄມນີຍຎ຺ຫິ, ກຸສລໍ ນຕ຺ຖິ ເມ ກຕໍ.

‘‘ມຫາຠິຕາປໍ ກຏຸກໍ, ໂຆຣຣູປໍ ສຸທາຣຸຓໍ;

ນິຣຍໍ ນູນ ຄຈ຺ຉາມິ, ເອຕ຺ຖ ເມ ນຕ຺ຖິ ສໍສໂຍ.

‘‘ເອວາຫໍ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ວານ, ປຫໍເສຕ຺ວານ ມານສໍ;

ຣາຊານໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວານ, ອິທໍ ວຈນມພ຺ຣວິໍ.

‘‘ອິຕ຺ຖີ ນາມ ມຍໍ ເທວ, ປຸຣິສານຸຄຕາ ສທາ;

ເອກໍ ເມ ສມຓໍ ເທຫິ, ໂຠຊຍິສ຺ສາມິ ຂຕ຺ຕິຍ.

‘‘ອທາສິ ເມ ມຫາຣາຊາ, ສມຓໍ ຠາວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ;

ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ປຣມນ຺ເນນ ປູຣຍິໍ.

‘‘ປູຣຍິຕ຺ວາ ປຣມນ຺ນໍ, ສຫສ຺ສຄ຺ຆນເກນຫໍ;

ວຕ຺ຖຍຸເຄນ ຉາເທຕ຺ວາ, ອທາສິໍ ຕຸຏ຺ຐມານສາ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ຕາວຕິໍສມຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ສຫສ຺ສໍ ເທວຣາຊູນໍ, ມເຫສິຕ຺ຕມກາຣຍິໍ;

ສຫສ຺ສໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີນໍ, ມເຫສິຕ຺ຕມກາຣຍິໍ.

‘‘ປເທສຣຊ຺ຊໍ ວິປຸລໍ, ຄຓນາໂຕ ອສງ຺ຂິຍໍ;

ນານາວິຘໍ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມຜລາ ຕໂຕ.

‘‘ອຸປ຺ປລສ຺ເສວ ເມ ວຓ຺ຓາ, ອຠິຣູປາ ສຸທສ຺ສນາ;

ອິຕ຺ຖີ ສພ຺ພງ຺ຄສມ຺ປນ຺ນາ, ອຠິຊາຕາ ຊຸຕິນ຺ຘຣາ.

‘‘ປຈ຺ຉິເມ ຠວສມ຺ປຕ຺ເຕ, ອຊາຍິໍ ສາກິເຍ ກຸເລ;

ນາຣີສຫສ຺ສປາໂມກ຺ຂາ, ສຸທ຺ໂຘທນສຸຕສ຺ສຫໍ.

‘‘ນິພ຺ພິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຄາເຣຫໍ, ປພ຺ພຊິໍ ອນຄາຣິຍໍ;

ສຕ຺ຕມິໍ ຣຕ຺ຕິໍ ສມ຺ປຕ຺ວາ, ຈຕຸສຈ຺ຈໍ ອປາປຸຓິໍ.

‘‘ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕຎ຺ຈ, ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ເສນາສນໍ;

ປຣິເມຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ຍໍ ມຍ຺ຫໍ ປຸຣິມໍ ກມ຺ມໍ, ກຸສລໍ ຊນິຕໍ ມຸນິ;

ຕຸຍ຺ຫຕ຺ຖາຍ ມຫາວີຣ, ປຣິຈິຓ຺ຓໍ ພຫຸໍ ມຍາ.

‘‘ເອກຕິໍເສ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ທານມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ທຸເວ ຄຕີ ປຊານາມິ, ເທວຕ຺ຕໍ ອຖ ມານຸສໍ;

ອຎ຺ຎໍ ຄຕິໍ ນ ຊານາມິ, ປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອຸຈ຺ເຈ ກຸເລ ປຊານາມິ, ຕໂຍ ສາເລ ມຫາຘເນ;

ອຎ຺ຎໍ ກຸລໍ ນ ຊານາມິ, ປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ຠວາຠເວ ສໍສຣິຕ຺ວາ, ສຸກ຺ກມູເລນ ໂຈທິຕາ;

ອມນາປໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ໂສມນສ຺ສກຕໍ ຜລໍ.

‘‘ອິທ຺ຘີສຸ ຈ ວສີ ໂຫມິ, ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ;

ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ, ວສີ ໂຫມິ ມຫາມຸເນ.

‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ຊານາມິ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ວິໂສຘິຕໍ;

ສພ຺ພາສວປຣິກ຺ຂີຓາ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ.

‘‘ອຕ຺ຖຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕີສຸ, ປຏິຠາເນ ຕເຖວ ຈ;

ຎາຓໍ ມມ ມຫາວີຣ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕວ ສນ຺ຕິເກ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປນ ສາ ສຍມ຺ປິ ອຸທານວເສນ ຕາເຍວ ຄາຖາ ອຠາສິ, ອິທເມວ ຈສ຺ສາ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓໍ ອໂຫສີຕິ.

ອຠິຣູປນນ຺ທາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ເຊນ຺ຕາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ເຍ ອິເມ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິອາທິກາ ເຊນ຺ຕາຍ ເຖຣິຍາ ຄາຖາ. ຕສ຺ສາ ອຕີຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ວຕ຺ຖຸ ອຠິຣູປນນ຺ທາວຕ຺ຖຸສທິສໍ. ອຍໍ ປນ ເວສາລິຍໍ ລິຈ຺ຉວິຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ອຍເມວ ວິເສໂສ. ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕໍ ວິເສສໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປີຕິວເສນ –

໒໑. ‘‘ເຍ ອິເມ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ມຄ຺ຄາ ນິພ຺ພານປຕ຺ຕິຍາ;

ຠາວິຕາ ເຕ ມຍາ ສພ຺ເພ, ຍຖາ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕາ.

໒໒. ‘‘ທິຏ຺ໂຐ ຫິ ເມ ໂສ ຠຄວາ, ອນ຺ຕິໂມຍໍ ສມຸສ຺ສໂຍ;

ວິກ຺ຂີໂຓ ຊາຕິສໍສາໂຣ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ’’ຕິ. –

ອິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ເຍ ອິເມ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ເຍ ອິເມ ສຕິຘມ຺ມວິຈຍວີຣິຍປີຕິປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘິອຸເປກ຺ຂາສງ຺ຂາຕາ ໂພຘິຍາ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາ, ໂພຘິສ຺ສ ວາ ພຸຊ຺ຌນກສ຺ສ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອງ຺ຄຠູຕຕ຺ຕາ ‘‘ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ. ມຄ຺ຄາ ນິພ຺ພານປຕ຺ຕິຍາຕິ ນິພ຺ພານາຘິຄມສ຺ສ ອຸປາຍຠູຕາ. ຠາວິຕາ ເຕ ມຍາ ສພ຺ເພ, ຍຖາ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕາຕິ ເຕ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ມຍາ ຍຖາ ພຸທ຺ເຘນ ຠຄວຕາ ເທສິຕາ, ຕຖາ ມຍາ ອຸປ຺ປາທິຕາ ຈ ວຑ຺ຒິຕາ ຈ.

ທິຏ຺ໂຐ ຫິ ເມ ໂສ ຠຄວາຕິ ຫິ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ໂສ ຠຄວາ ຘມ຺ມກາໂຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕອຣິຍຘມ຺ມທສ຺ສເນນ ທິຏ຺ໂຐ, ຕສ຺ມາ ອນ຺ຕິໂມຍໍ ສມຸສ຺ສໂຍຕິ ໂຍຊນາ. ອຣິຍຘມ຺ມທສ຺ສເນນ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ອຎ຺ເຎ ຈ ອຣິຍາ ທິຏ຺ຐາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຣູປກາຍທສ຺ສນມຕ຺ເຕນ. ຍຖາຫ – ‘‘ໂຍ ໂຂ, ວກ຺ກລິ, ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ມໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໗) ຈ ‘‘ສຸຕວາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອຣິຍານໍ ທສ຺ສາວີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໐; ສໍ. ນິ. ໓.໑) ຈ ອາທິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ເຊນ຺ຕາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ສຸມງ຺ຄລມາຕຸເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ສຸມຸຕ຺ຕິກາຕິອາທິກາ ສຸມງ຺ຄລມາຕາຍ ເຖຣິຍາ ຄາຖາ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາຣາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ກຸສລໍ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ທລິທ຺ທກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ນຬກາຣສ຺ສ ທິນ຺ນາ ປຐມຄພ຺ເຠເຍວ ປຈ຺ຉິມຠວິກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິ. ຕສ຺ສ ສຸມງ຺ຄໂລຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາ ສຸມງ຺ຄລມາຕາຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສາ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ນ ປາກຏໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຎ຺ຎຕຣາ ເຖຣີ ຠິກ຺ຂຸນີ ອປຎ຺ຎາຕາ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສປິສ຺ສາ ປຸຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ສຸມງ຺ຄລຕ຺ເຖໂຣຕິ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ມາຕາ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີ ເອກທິວສໍ ຄິຫິກາເລ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘທຸກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ສໍເວຄຊາຕາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອຸທາເນນ຺ຕີ –

໒໓. ‘‘ສຸມຸຕ຺ຕິກາ ສຸມຸຕ຺ຕິກາ, ສາຘຸມຸຕ຺ຕິກາມ຺ຫິ ມຸສລສ຺ສ;

ອຫິຣິໂກ ເມ ຉຕ຺ຕກໍ ວາປິ, ອຸກ຺ຂລິກາ ເມ ເທຑ຺ຑຸຠໍ ວາຕິ.

໒໔. ‘‘ຣາຄຎ຺ຈ ອຫໍ ໂທສຎ຺ຈ, ຈິຈ຺ຈິຏິ ຈິຈ຺ຈິຏີຕິ ວິຫນາມິ;

ສາ ຣຸກ຺ຂມູລມຸປຄມ຺ມ, ‘ອໂຫ ສຸຂ’ນ຺ຕິ ສຸຂໂຕ ຌາຍາມີ’’ຕິ. –

ອິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸມຸຕ຺ຕິກາຕິ ສຸມຸຕ຺ຕາ. ກ-ກາໂຣ ປທປູຣຓມຕ຺ຕໍ, ສຸຏ຺ຐຸ ມຸຕ຺ຕາ ວຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາ ສາສເນ ອຕ຺ຕນາ ປຏິລທ຺ຘສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ປສາທວເສນ, ຕສ຺ສາ ວາ ປສໍສາວເສນ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຸມຸຕ຺ຕິກາ ສຸມຸຕ຺ຕິກາ’’ຕິ. ຍໍ ປນ ຄິຫິກາເລ ວິເສສໂຕ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ, ຕໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ‘‘ສາຘຸມຸຕ຺ຕິກາມ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສາຘຸມຸຕ຺ຕິກາມ຺ຫີຕິ ສມ຺ມເທວ ມຸຕ຺ຕາ ວຕ ອມ຺ຫິ. ມຸສລສ຺ສາຕິ ມຸສລໂຕ. ອຍໍ ກິຣ ທລິທ຺ທຠາເວນ ຄິຫິກາເລ ສຍເມວ ມຸສລກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ອຫິຣິໂກ ເມຕິ ມມ ສາມິໂກ ອຫິຣິໂກ ນິລ຺ລຊ຺ໂຊ, ໂສ ມມ ນ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ວຈນເສໂສ. ປກຕິຍາວ ກາເມສຸ ວິຣຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ກາມາຘິມຸຕ຺ຕານໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕີ ວທຕິ. ຉຕ຺ຕກໍ ວາປີຕິ ຊີວິຕເຫຕຸເກນ ກຣີຍມານໍ ຉຕ຺ຕກມ຺ປິ ເມ ນ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວາ-ສທ຺ໂທ ອວຸຕ຺ຕສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ, ເຕນ ເປຬາຈງ຺ໂກຏກາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເວຬຸທຓ຺ຑາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ທິວເສ ທິວເສ ຉຕ຺ຕາທີນໍ ກຣຓວເສນ ທຸກ຺ຂຊີວິຕໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕີ ວທຕິ. ‘‘ອຫິຕໂກ ເມ ວາໂຕ ວາຕີ’’ຕິ ເກຈິ ວຕ຺ວາ ອຫິຕໂກ ຊຣາວໂຫ ຄິຫິກາເລ ມມ ສຣີເຣ ວາໂຕ ວາຍຕີຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ອຫິຕໂກ ປເຣສໍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘຕໂຣ ຈ ມມ ສຣີຣໂຕ ວາໂຕ ວາຍຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ອຸກ຺ຂລິກາ ເມ ເທຑ຺ຑຸຠໍ ວາຕີຕິ ເມ ມມ ຠຕ຺ຕປຈນຠາຊນໍ ຈິຣປາຣິວາສິກຠາເວນ ອປຣິສຸທ຺ຘຕາຍ ອຸທກສປ຺ປຄນ຺ຘໍ ວາຍຕິ, ຕໂຕ ອຫໍ ສາຘຸມຸຕ຺ຕິກາມ຺ຫີຕິ ໂຍຊນາ.

ຣາຄຎ຺ຈ ອຫໍ ໂທສຎ຺ຈ, ຈິຈ຺ຈິຏິ ຈິຈ຺ຈິຏີຕິ ວິຫນາມີຕິ ອຫໍ ກິເລສເຊຏ຺ຐກໍ ຣາຄຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ຈິຈ຺ຈິຏິ ຈິຈ຺ຈິຏີຕິ ອິມິນາ ສທ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ວິຫນາມິ ວິນາເສມິ, ປຊຫາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາ ກິຣ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິກໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕີ ເຕນ ທິວເສ ທິວເສ ຜາລິຍມານານໍ ສຸກ຺ຂານໍ ເວຬຸທຓ຺ຑາທີນໍ ສທ຺ທໍ ຄຣຫນ຺ຕີ ຕສ຺ສ ປຫານໍ ຣາຄໂທສປຫາເນນ ສມໍ ກຕ຺ວາ ອໂວຈ. ສາ ຣຸກ຺ຂມູລມຸປຄມ຺ມາຕິ ສາ ອຫໍ ສຸມງ຺ຄລມາຕາ ວິວິຕ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ. ສຸຂໂຕ ຌາຍາມີຕິ ສຸຂນ຺ຕິ ຌາຍາມິ, ກາເລນ ກາລໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີ ຜລສຸຂໍ ນິພ຺ພານສຸຂຎ຺ຈ ປຏິສໍເວທິຍມານາ ຜລຊ຺ຌາເນນ ຌາຍາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອໂຫ ສຸຂນ຺ຕິ ອິທໍ ປນສ຺ສາ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ປຈ຺ຉາ ປວຕ຺ຕມນສິກາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຸພ຺ພາໂຠຄວເສນາຕິປິ ຍຸຊ຺ຊເຕວ.

ສຸມງ຺ຄລມາຕຸເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອຑ຺ຒກາສິເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຍາວ ກາສິຊນປໂທຕິອາທິກາ ອຑ຺ຒກາສິຍາ ເຖຣິຍາ ຄາຖາ. ອຍໍ ກິຣ ກສ຺ສປສ຺ສ ທສພລສ຺ສ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ຘາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິສີເລ ຐິຕໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕໍ ຂີຓາສວຕ຺ເຖຣິໍ ຄຓິກາວາເທນ ອກ຺ໂກສິຕ຺ວາ, ຕໂຕ ຈຸຕາ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ກາສິກຣຏ຺ເຐ ອຸຬາຣວິຠເວ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕາ ປຸພ຺ເພ ກຕສ຺ສ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ຐານໂຕ ປຣິຠຏ຺ຐາ ຄຓິກາ ອໂຫສິ. ນາເມນ ອຑ຺ຒກາສີ ນາມ. ຕສ຺ສາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ທູເຕນ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ຂນ຺ຘເກ ອາຄຕາເຍວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຑ຺ຒກາສີ ຄຓິກາ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ປພ຺ພຊິຕາ ໂຫຕິ. ສາ ຈ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ ໂຫຕິ ‘‘ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຘຸຕ຺ຕາ – ‘‘ອຑ຺ຒກາສີ ກິຣ ຄຓິກາ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ’’ຕິ. ເຕ ມຄ຺ເຄ ປຣິຍຸຏ຺ຐິໍສຸ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອຑ຺ຒກາສີ ຄຓິກາ ‘‘ຘຸຕ຺ຕາ ກິຣ ມຄ຺ເຄ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ ປາເຫສິ – ‘‘ອຫຎ຺ຫິ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕຸກາມາ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ມຍາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທູເຕນປິ ອຸປສມ຺ປາເທຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໔໓໐).

ເອວໍ ລທ຺ຘູປສມ຺ປທາ ປນ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣີ ໒.໔.໑໖໘-໑໘໓) –

‘‘ອິມມ຺ຫິ ຠທ຺ທເກ ກປ຺ເປ, ພ຺ຣຫ຺ມພນ຺ຘຸ ມຫາຍໂສ;

ກສ຺ສໂປ ນາມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ວທຕໍ ວໂຣ.

‘‘ຕທາຫໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວານ, ຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ;

ສໍວຸຕາ ປາຕິໂມກ຺ຂມ຺ຫິ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຈ ປຎ຺ຈສຸ.

‘‘ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸນີ ຈ ອສເນ, ຍຸຕ຺ຕາ ຊາຄຣິເຍປິ ຈ;

ວສນ຺ຕີ ຍຸຕ຺ຕໂຍຄາຫໍ, ຠິກ຺ຂຸນິໍ ວິຄຕາສວໍ.

‘‘ອກ຺ໂກສິໍ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາຫໍ, ຄຓິເກຕິ ຠຓິໍ ຕທາ;

ເຕນ ປາເປນ ກມ຺ເມນ, ນິຣຍມ຺ຫິ ອປຈ຺ຈິສໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມາວເສເສນ, ອຊາຍິໍ ຄຓິກາກຸເລ;

ພຫຸໂສວ ປຣາຘີນາ, ປຈ຺ຉິມາຍ ຈ ຊາຕິຍໍ.

‘‘ກາສີສຸ ເສຏ຺ຐິກຸລຊາ, ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີພເລນຫໍ;

ອຈ຺ຉຣາ ວິຍ ເທເວສຸ, ອໂຫສິໍ ຣູປສມ຺ປທາ.

‘‘ທິສ຺ວານ ທສ຺ສນີຍໍ ມໍ, ຄິຣິພ຺ພຊປຸຣຸຕ຺ຕເມ;

ຄຓິກຕ຺ເຕ ນິເວເສສຸໍ, ອກ຺ໂກສນພເລນ ເມ.

‘‘ສາຫໍ ສຸຕ຺ວານ ສທ຺ຘມ຺ມໍ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ເຐນ ເທສິຕໍ;

ປຸພ຺ພວາສນສມ຺ປນ຺ນາ, ປພ຺ພຊິໍ ອນຄາຣິຍໍ.

‘‘ຕທູປສມ຺ປທຕ຺ຖາຍ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ຊິນສນ຺ຕິກໍ;

ມຄ຺ເຄ ຘຸຕ຺ເຕ ຐິເຕ ສຸຕ຺ວາ, ລຠິໍ ທູໂຕປສມ຺ປທໍ.

‘‘ສພ຺ພກມ຺ມໍ ປຣິກ຺ຂີຓໍ, ປຸຎ຺ຎໍ ປາປໍ ຕເຖວ ຈ;

ສພ຺ພສໍສາຣມຸຕ຺ຕິຓ຺ຓາ, ຄຓິກຕ຺ຕຎ຺ຈ ເຂປິຕໍ.

‘‘ອິທ຺ຘີສຸ ຈ ວສີ ໂຫມິ, ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ;

ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ, ວສີ ໂຫມິ ມຫາມຸເນ.

‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ຊານາມິ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ວິໂສຘິຕໍ;

ສພ຺ພາສວປຣິກ຺ຂີຓາ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ.

‘‘ອຕ຺ຖຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕີສຸ, ປຏິຠາເນ ຕເຖວ ຈ;

ຎາຓໍ ມມ ມຫາວີຣ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕວ ສນ຺ຕິເກ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ. (ອປ. ເຖຣີ ໒.໔.໑໖໘-໑໘໓);

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຸທານວເສນ –

໒໕. ‘‘ຍາວ ກາສິຊນປໂທ, ສຸງ຺ໂກ ເມ ຕຕ຺ຕໂກ ອຫຸ;

ຕໍ ກຕ຺ວາ ເນຄໂມ ອຄ຺ຆໍ, ອຑ຺ເຒນຄ຺ຆໍ ຐເປສິ ມໍ.

໒໖. ‘‘ອຖ ນິພ຺ພິນ຺ທຫໍ ຣູເປ, ນິພ຺ພິນ຺ທຎ຺ຈ ວິຣຊ຺ຊຫໍ;

ມາ ປຸນ ຊາຕິສໍສາຣໍ, ສນ຺ຘາເວຍ຺ຍໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ;

ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ສຈ຺ຉິກຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ. –

ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ຍາວ ກາສິຊນປໂທ, ສຸງ຺ໂກ ເມ ຕຕ຺ຕໂກ ອຫູຕິ ກາສີສຸ ຊນປເທສຸ ຠໂວ ສຸງ຺ໂກ ກາສິຊນປໂທ, ໂສ ຍາວ ຍຕ຺ຕໂກ, ຕຕ຺ຕໂກ ມຍ຺ຫໍ ສຸງ຺ໂກ ອຫຸ ອໂຫສິ. ກິຕ຺ຕໂກ ປນ ໂສຕິ? ສຫສ຺ສມຕ຺ໂຕ. ກາສິຣຏ຺ເຐ ກິຣ ຕທາ ສຸງ຺ກວເສນ ເອກທິວສໍ ຣຎ຺ໂຎ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກອາໂຍ ອໂຫສິ ສຫສ຺ສມຕ຺ໂຕ, ອິມາຍປິ ປຸຣິສານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ເອກທິວສໍ ລທ຺ຘຘນໍ ຕຕ຺ຕກໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍາວ ກາສິຊນປໂທ, ສຸງ຺ໂກ ເມ ຕຕ຺ຕໂກ ອຫູ’’ຕິ. ສາ ປນ ກາສິສຸງ຺ກປຣິມາຓຕາຍ ກາສີຕິ ສມຎ຺ຎໍ ລຠິ. ຕຕ຺ຖ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ມນຸສ຺ສາ ສຫສ຺ສໍ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຕໂຕ ອຸປຑ຺ຒໍ ທຕ຺ວາ ທິວສຠາຄເມວ ຣມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວເສນາຍໍ ອຑ຺ຒກາສີຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕໍ ກຕ຺ວາ ເນຄໂມ ອຄ຺ຆໍ, ອຑ຺ເຒນຄ຺ຆໍ ຐເປສິ ມ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ປຎ຺ຈສຕມຕ຺ຕໍ ຘນໍ ອຄ຺ຆໍ ກຕ຺ວາ ເນຄໂມ ນິຄມວາສິຊໂນ ອິຕ຺ຖິຣຕນຠາເວນ ອນຄ຺ຆມ຺ປິ ສມານໍ ອຑ຺ເຒນ ອຄ຺ຆໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຑ຺ຒກາສີຕິ ສມຎ຺ຎາວເສນ ມໍ ຐເປສິ, ຕຖາ ມໍ ໂວຫຣີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຖ ນິພ຺ພິນ຺ທຫໍ ຣູເປຕິ ເອວໍ ຣູປູປຊີວິນີ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕາ. ອຖ ປຈ຺ຉາ ສາສນໍ ນິສ຺ສາຍ ຣູເປ ອຫໍ ນິພ຺ພິນ຺ທິໍ ‘‘ອິຕິປິ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ອິຕິປິທໍ ຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອສຸຠ’’ນ຺ຕິ ປສ຺ສນ຺ຕີ ຕຕ຺ຖ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໍ. ນິພ຺ພິນ຺ທຎ຺ຈ ວິຣຊ຺ຊຫນ຺ຕິ ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ຕີ ຈາຫໍ ຕໂຕ ປຣໍ ວິຣາຄໍ ອາປຊ຺ຊິໍ. ນິພ຺ພິນ຺ທຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນໍ ທສ຺ເສຕິ, ວິຣາຄຄ຺ຄຫເຓນ ພລວວິປສ຺ສນໍ. ‘‘ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຣຊ຺ຊຕິ ວິຣາຄາ ວິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມາ ປຸນ ຊາຕິສໍສາຣໍ, ສນ຺ຘາເວຍ຺ຍໍ ປຸນປ຺ປຸນນ຺ຕິ ອິມິນາ ນິພ຺ພິນ຺ທນວິຣຊ຺ຊນາກາເຣ ນິທສ຺ເສຕິ. ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາຕິອາທິນາ ເຕສໍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິໍ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອຑ຺ຒກາສິເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຈິຕ຺ຕາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ກິຎ຺ຈາປິ ໂຂມ຺ຫິ ກິສິກາຕິອາທິກາ ຈິຕ຺ຕາຍ ເຖຣິຍາ ຄາຖາ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາຣາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ຕີ ອິໂຕ ຈຕຸນ຺ນວຸຕິກປ຺ເປ ຈນ຺ທຠາຄາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ກິນ຺ນຣໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສາ ເອກທິວສໍ ເອກໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານສາ ນຬປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສາ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ຕີ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄເຫ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຣາຊຄຫປ຺ປເວສເນ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ຘາ ປຈ຺ຉາ ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມິຍາ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ມຫລ຺ລິກາກາເລ ຄິຊ຺ຌກູຏປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ –

‘‘ຈນ຺ທຠາຄານທີຕີເຣ, ອໂຫສິໍ ກິນ຺ນຣີ ຕທາ;

ອທ຺ທສໍ ວິຣຊໍ ພຸທ຺ຘໍ, ສຍມ຺ຠຸໍ ອປຣາຊິຕໍ.

‘‘ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສຸມນາ, ເວທຊາຕາ ກຕຎ຺ຊລີ;

ນຬມາລໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ສຍມ຺ຠຸໍ ອຠິປູຊຍິໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ກິນ຺ນຣີເທຫໍ, ອຄຈ຺ຉິໍ ຕິທສໍ ຄຕິໍ.

‘‘ຉຕ຺ຕິໍສເທວຣາຊູນໍ, ມເຫສິຕ຺ຕມກາຣຍິໍ;

ທສນ຺ນໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີນໍ, ມເຫສິຕ຺ຕມກາຣຍິໍ;

ສໍເວເຊຕ຺ວານ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ, ປພ຺ພຊິໍ ອນຄາຣິຍໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ, ຠວາ ສພ຺ເພ ສມູຫຕາ;

ສພ຺ພາສວປຣິກ຺ຂີຓາ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ.

‘‘ຈຕຸນ຺ນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ປຸປ຺ຜມຠິປູຊຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ປຸປ຺ຜປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ສາ ປນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ –

໒໗. ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ໂຂມ຺ຫິ ກິສິກາ, ຄິລານາ ພາຬ຺ຫທຸພ຺ພລາ;

ທຓ຺ຑໂມລຸພ຺ຠ ຄຈ຺ຉາມິ, ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣູຫິຍ.

໒໘. ‘‘ສງ຺ຆາຏິໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວານ, ປຕ຺ຕກຎ຺ຈ ນິກຸຊ຺ຊິຍ;

ເສເລ ຂມ຺ເຠສິມຕ຺ຕານໍ, ຕໂມຂນ຺ຘໍ ປທາລິຍາ’’ຕິ. –

ອິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ໂຂມ຺ຫິ ກິສິກາຕິ ຍທິປິ ອຫໍ ຊຣາຊິຓ຺ຓາ ອປ຺ປມໍສໂລຫິຕຠາເວນ ກິສສຣີຣາ ອມ຺ຫິ. ຄິລານາ ພາຬ຺ຫທຸພ຺ພລາຕິ ຘາຕ຺ວາທິວິກາເຣນ ຄິລານາ, ເຕເນວ ເຄລຎ຺ເຎນ ອຕິວິຍ ທຸພ຺ພລາ. ທຓ຺ຑໂມລຸພ຺ຠ ຄຈ຺ຉາມີຕິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິໍ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉາມິ. ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣູຫິຍາຕິ ເອວໍ ຠູຕາປິ ວິເວກກາມຕາຍ ຄິຊ຺ຌກູຏປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ.

ສງ຺ຆາຏິໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວານາຕິ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ຍຖາສໍຫຕໍ ອໍເສ ຐປິຕໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐເປຕ຺ວາ. ປຕ຺ຕກຎ຺ຈ ນິກຸຊ຺ຊິຍາຕິ ມຍ຺ຫໍ ວລຎ຺ຊນມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕໍ ອໂຘມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ. ເສເລ ຂມ຺ເຠສິມຕ຺ຕານໍ, ຕໂມຂນ຺ຘໍ ປທາລິຍາຕິ ປພ຺ພເຕ ນິສິນ຺ນາ ອິມິນາ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ອປທາລິຕປຸພ຺ພໍ ໂມຫກ຺ຂນ຺ຘໍ ປທາເລຕ຺ວາ, ເຕເນວ ຈ ໂມຫກ຺ຂນ຺ຘປທາລເນນ ອຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຂມ຺ເຠສິໍ, ມມ ສນ຺ຕານໍ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທເນນ ວິກ຺ຂມ຺ເຠສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຈິຕ຺ຕາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ເມຕ຺ຕິກາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ກິຎ຺ຈາປິ ໂຂມ຺ຫິ ທຸກ຺ຂິຕາຕິອາທິກາ ເມຕ຺ຕິກາຍ ເຖຣິຍາ ຄາຖາ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາຣາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈິນນ຺ຕີ ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຄຫປຕິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ເຈຕິເຍ ຣຕເນນ ປຏິມຓ຺ຑິຕາຍ ເມຂລາຍ ປູຊໍ ອກາສິ. ສາ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ຕີ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄເຫ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ເສສໍ ອນນ຺ຕເຣ ວຸຕ຺ຕສທິສໍ. ອຍໍ ປນ ປຏິຠາຄກູຏໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣີ ໒.໑.໒໐-໒໕) –

‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ຖູປກາຣາປິກາ ອຫຸໍ;

ເມຂລິກາ ມຍາ ທິນ຺ນາ, ນວກມ຺ມາຍ ສຕ຺ຖຸໂນ.

‘‘ນິຏ຺ຐິເຕ ຈ ມຫາຖູເປ, ເມຂລໍ ປຸນທາສຫໍ;

ໂລກນາຖສ຺ສ ມຸນິໂນ, ປສນ຺ນາ ເສຫິ ປາຓິຠິ.

‘‘ຈຕຸນ຺ນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ເມຂລມທໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຖູປກາຣສ຺ສິທໍ ຜລໍ.