໑. ປຸຓ຺ຓາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ໂສຬສນິປາເຕ ອຸທຫາຣີ ອຫໍ ສີເຕຕິອາທິກາ ປຸຓ຺ຓາຍ ເຖຣິຍາ ຄາຖາ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາຣາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ຕີ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ເຫຕຸສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ສຎ຺ຊາຕສໍເວຄາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ລທ຺ຘປ຺ປສາທາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຣິສຸທ຺ຘສີລາ ຕີຓິ ປິຏການິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຘມ຺ມຘຣາ ຘມ຺ມກຖິກາ ຈ ອໂຫສິ. ຍຖາ ຈ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ, ເອວໍ ສິຂິສ຺ສ ເວສ຺ສຠຸສ຺ສ ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ໂກຓາຄມນສ຺ສ ກສ຺ສປສ຺ສ ຈ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຘມ຺ມຘຣາ ຘມ຺ມກຖິກາ ຈ ອໂຫສິ. ມານຘາຕຸກຕ຺ຕາ ປນ ກິເລເສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ມາໂນປນິສ຺ສຍວເສນ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ເສຏ຺ຐິໂນ ຆຣທາສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ປຸຓ຺ຓາຕິສ຺ສາ ນາມໍ ອໂຫສິ. ສາ ສີຫນາທສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຍ (ມ. ນິ. ໑.໑໔໖ ອາທໂຍ) ໂສຕາປນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຸທກສຸທ຺ຘິກໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ທເມຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິນາ ສມ຺ຠາວິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ເຕນ ຠຸຊິສ຺ສຠາວໍ ປາປິຕາ ຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣີ ໒.໔.໑໘໔-໒໐໓) –

‘‘ວິປສ຺ສິໂນ ຠຄວໂຕ, ສິຂິໂນ ເວສ຺ສຠຸສ຺ສ ຈ;

ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ມຸນິໂນ, ໂກຓາຄມນຕາທິໂນ.

‘‘ກສ຺ສປສ຺ສ ຈ ພຸທ຺ຘສ຺ສ, ປພ຺ພຊິຕ຺ວານ ສາສເນ;

ຠິກ຺ຂຸນີ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ, ນິປກາ ສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ.

‘‘ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຘມ຺ມຘຣາ, ຘມ຺ມຕ຺ຖປຏິປຸຈ຺ຉິກາ;

ອຸຄ຺ຄເຫຕາ ຈ ຘມ຺ມານໍ, ໂສຕາ ປຍິຣຸປາສິຕາ.

‘‘ເທເສນ຺ຕີ ຊນມຊ຺ເຌຫໍ, ອໂຫສິໍ ຊິນສາສເນ;

ພາຫຸສຈ຺ເຈນ ເຕນາຫໍ, ເປສລາ ອຠິມຎ຺ຎິສໍ.

‘‘ປຈ຺ຉິເມ ຈ ຠເວ ທານິ, ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຸຣຸຕ຺ຕເມ;

ອນາຖປິຓ຺ຑິໂນ ເຄເຫ, ຊາຕາຫໍ ກຸມ຺ຠທາສິຍາ.

‘‘ຄຕາ ອຸທກຫາຣິຍໍ, ໂສຕ຺ຖິຍໍ ທິຊມທ຺ທສໍ;

ສີຕຏ຺ຏໍ ໂຕຍມຊ຺ຌມ຺ຫິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ອິທມພ຺ຣວິໍ.

‘‘ອຸທຫາຣີ ອຫໍ ສີເຕ, ສທາ ອຸທກໂມຕຣິໍ;

ອຍ຺ຍານໍ ທຓ຺ຑຠຍຠີຕາ, ວາຈາໂທສຠຍຏ຺ຏິຕາ.

‘‘ກສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ຕ຺ວໍ ຠີໂຕ, ສທາ ອຸທກໂມຕຣິ;

ເວຘມາເນຫິ ຄຕ຺ເຕຫິ, ສີຕໍ ເວທຍເສ ຠຸສໍ.

‘‘ຊານນ຺ຕີ ວຕ ມໍ ໂຠຕິ, ປຸຓ຺ຓິເກ ປຣິປຸຈ຺ຉສິ;

ກໂຣນ຺ຕໍ ກຸສລໍ ກມ຺ມໍ, ຣຸນ຺ຘນ຺ຕໍ ກຕປາປກໍ.

‘‘ໂຍ ຈ ວຸຑ຺ໂຒ ທຫໂຣ ວາ, ປາປກມ຺ມໍ ປກຸພ຺ພຕິ;

ທກາຠິເສຈນາ ໂສປິ, ປາປກມ຺ມາ ປມຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕສ຺ສ ອກ຺ຂາສິໍ, ຘມ຺ມຕ຺ຖສໍຫິຕໍ ປທໍ;

ຕຎ຺ຈ ສຸຕ຺ວາ ສ ສໍວິຄ຺ໂຄ, ປພ຺ພຊິຕ຺ວາຣຫາ ອຫຸ.

‘‘ປູເຣນ຺ຕີ ອູນກສຕໍ, ຊາຕາ ທາສິກຸເລ ຍໂຕ;

ຕໂຕ ປຸຓ຺ຓາຕິ ນາມໍ ເມ, ຠຸຊິສ຺ສໍ ມໍ ອກໍສຸ ເຕ.

‘‘ເສຏ຺ຐິໍ ຕໂຕນຸຊາເນຕ຺ວາ, ປພ຺ພຊິໍ ອນຄາຣິຍໍ;

ນ ຈິເຣເນວ ກາເລນ, ອຣຫຕ຺ຕມປາປຸຓິໍ.

‘‘ອິທ຺ຘີສຸ ຈ ວສີ ໂຫມິ, ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ;

ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ, ວສີ ໂຫມິ ມຫາມຸເນ.

‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ຊານາມິ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ວິໂສຘິຕໍ;

ສພ຺ພາສວປຣິກ຺ຂີຓາ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ.

‘‘ອຕ຺ຖຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕີສຸ, ປຏິຠາເນ ຕເຖວ ຈ;

ຎາຓໍ ເມ ວິມລໍ ສຸທ຺ຘໍ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ ວາຫສາ.

‘‘ຠາວນາຍ ມຫາປຎ຺ຎາ, ສຸເຕເນວ ສຸຕາວິນີ;

ມາເນນ ນີຈກຸລຊາ, ນ ຫິ ກມ຺ມໍ ວິນສ຺ສຕິ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຸທານວເສນ –

໒໓໖. ‘‘ອຸທຫາຣີ ອຫໍ ສີເຕ, ສທາ ອຸທກໂມຕຣິໍ;

ອຍ຺ຍານໍ ທຓ຺ຑຠຍຠີຕາ, ວາຈາໂທສຠຍຏ຺ຏິຕາ.

໒໓໗. ‘‘ກສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ຕ຺ວໍ ຠີໂຕ, ສທາ ອຸທກໂມຕຣິ;

ເວຘມາເນຫິ ຄຕ຺ເຕຫິ, ສີຕໍ ເວທຍເສ ຠຸສໍ.

໒໓໘. ‘‘ຊານນ຺ຕີ ວຕ ມໍ ໂຠຕິ, ປຸຓ຺ຓິເກ ປຣິປຸຈ຺ຉສິ;

ກໂຣນ຺ຕໍ ກຸສລໍ ກມ຺ມໍ, ຣຸນ຺ຘນ຺ຕໍ ກຕປາປກໍ.

໒໓໙. ‘‘ໂຍ ຈ ວຸຑ຺ໂຒ ທຫໂຣ ວາ, ປາປກມ຺ມໍ ປກຸພ຺ພຕິ;

ທກາຠິເສຈນາ ໂສປິ, ປາປກມ຺ມາ ປມຸຈ຺ຈຕິ.

໒໔໐. ‘‘ໂກ ນຸ ເຕ ອິທມກ຺ຂາສິ, ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ອຊານໂກ;

‘ທກາຠິເສຈນາ ນາມ, ປາປກມ຺ມາ ປມຸຈ຺ຈຕິ’.

໒໔໑. ‘‘ສຄ຺ຄໍ ນູນ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ມຓ຺ຑູກກຈ຺ຉປາ;

ນາຄາ ຈ ສຸສຸມາຣາ ຈ, ເຍ ຈຎ຺ເຎ ອຸທເກ ຈຣາ.

໒໔໒. ‘‘ໂອຣພ຺ຠິກາ ສູກຣິກາ, ມຈ຺ຉິກາ ມິຄພນ຺ຘກາ;

ໂຈຣາ ຈ ວຊ຺ຌຆາຕາ ຈ, ເຍ ຈຎ຺ເຎ ປາປກມ຺ມິໂນ;

ທກາຠິເສຈນາ ເຕປິ, ປາປກມ຺ມາ ປມຸຈ຺ຈເຣ.

໒໔໓. ‘‘ສເຈ ອິມາ ນທິໂຍ ເຕ, ປາປໍ ປຸພ຺ເພ ກຕໍ ວຫຸໍ;

ປຸຎ຺ຎມ຺ປິ ມາ ວເຫຍ຺ຍຸໍ ເຕ, ເຕນ ຕ຺ວໍ ປຣິພາຫິໂຣ.

໒໔໔. ‘‘ຍສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ຕ຺ວໍ ຠີໂຕ, ສທາ ອຸທກໂມຕຣິ;

ຕເມວ ພ຺ຣຫ຺ເມ ມາກາສິ, ມາ ເຕ ສີຕໍ ຉວິໍ ຫເນ.

໒໔໕. ‘‘ກຸມ຺ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນໍ ມໍ, ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ສມານຍິ;

ທກາຠິເສຈນາ ໂຠຕິ, ອິມໍ ສາຏໍ ທທາມິ ເຕ.

໒໔໖. ‘‘ຕຸຍ຺ເຫວ ສາຏໂກ ໂຫຕຸ, ນາຫມິຈ຺ຉາມິ ສາຏກໍ;

ສເຈ ຠາຍສິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ, ສເຈ ເຕ ທຸກ຺ຂມປ຺ປິຍໍ.

໒໔໗. ‘‘ມາກາສິ ປາປກໍ ກມ຺ມໍ, ອາວິ ວາ ຍທິ ວາ ຣໂຫ;

ສເຈ ຈ ປາປກໍ ກມ຺ມໍ, ກຣິສ຺ສສິ ກໂຣສິ ວາ.

໒໔໘. ‘‘ນ ເຕ ທຸກ຺ຂາ ປມຸຕ຺ຍຕ຺ຖິ, ອຸເປຈ຺ຈາປິ ປລາຍໂຕ;

ສເຈ ຠາຍສິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ, ສເຈ ເຕ ທຸກ຺ຂມປ຺ປິຍໍ.

໒໔໙. ‘‘ອຸເປຫິ ສຣຓໍ ພຸທ຺ຘໍ, ຘມ຺ມໍ ສງ຺ຆຎ຺ຈ ຕາທິນໍ;

ສມາທິຍາຫິ ສີລານິ, ຕໍ ເຕ ອຕ຺ຖາຍ ເຫຫິຕິ.

໒໕໐. ‘‘ອຸເປມິ ສຣຓໍ ພຸທ຺ຘໍ, ຘມ຺ມໍ ສງ຺ຆຎ຺ຈ ຕາທິນໍ;

ສມາທິຍາມິ ສີລານິ, ຕໍ ເມ ອຕ຺ຖາຍ ເຫຫິຕິ.

໒໕໑. ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມພນ຺ຘຸ ປຸເຣ ອາສິໍ, ອຊ຺ຊມ຺ຫິ ສຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ;

ເຕວິຊ຺ໂຊ ເວທສມ຺ປນ຺ໂນ, ໂສຕ຺ຕິໂຍ ຈມ຺ຫິ ນ຺ຫາຕໂກ’’ຕິ. –

ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸທຫາຣີຕິ ຆເຏນ ອຸທກໍ ວາຫິກາ. ສີເຕ ຕທາ ອຸທກໂມຕຣິນ຺ຕິ ສີຕກາເລປິ ສພ຺ພທາ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ອຸທກໍ ໂອຕຣິໍ. ຍທາ ຍທາ ອຍ຺ຍການໍ ອຸທເກນ ອຕ຺ໂຖ, ຕທາ ຕທາ ອຸທກໍ ປາວິສິໍ, ອຸທກໂມຕຣິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ອຸປເນສິນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຍ຺ຍານໍ ທຓ຺ຑຠຍຠີຕາຕິ ອຍ຺ຍການໍ ທຓ຺ຑຠເຍນ ຠີຕາ. ວາຈາໂທສຠຍຏ຺ຏິຕາຕິ ວຈີທຓ຺ຑຠເຍນ ເຈວ ໂທສຠເຍນ ຈ ອຏ຺ຏິຕາ ປີຬິຕາ, ສີເຕປິ ອຸທກໂມຕຣິນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ອເຖກທິວສໍ ປຸຓ຺ຓາ ທາສີ ຆເຏນ ອຸທກໍ ອາເນຕຸໍ ອຸທກຕິຕ຺ຖໍ ຄຕາ. ຕຕ຺ຖ ອທ຺ທສ ອຎ຺ຎຕຣໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຸທກສຸທ຺ຘິກໍ ຫິມປາຕສມເຍ ມຫຕິ ສີເຕ ວຕ຺ຕມາເນ ປາໂຕວ ອຸທກໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສສີສໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມນ຺ເຕ ຊປ຺ປິຕ຺ວາ ອຸທກໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອລ຺ລວຕ຺ຖໍ ອລ຺ລເກສໍ ປເວຘນ຺ຕໍ ທນ຺ຕວີຓໍ ວາທຍມານໍ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ກຣຸຓາຍ ສຎ຺ໂຈທິຕມານສາ ຕໂຕ ນໍ ທິຏ຺ຐິຄຕາ ວິເວເຈຕຸກາມາ ‘‘ກສ຺ສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕ຺ວໍ ຠີໂຕ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກສ຺ສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕ຺ວໍ ກຸໂຕ ຈ ນາມ ຠຍເຫຕຸໂຕ ຠີໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສທາ ອຸທກໂມຕຣິ ສພ຺ພກາລໍ ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸທກໍ ໂອຕຣິ. ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຈ ເວຘມາເນຫິ ກມ຺ປມາເນຫິ ຄຕ຺ເຕຫິ ສຣີຣາວຍເວຫິ ສີຕໍ ເວທຍເສ ຠຸສໍ ສີຕທຸກ຺ຂໍ ອຕິວິຍ ທຸສ຺ສຫໍ ປຏິສໍເວທຍສິ ປຈ຺ຈນຸຠວສິ.

ຊານນ຺ຕີ ວຕ ມໍ ໂຠຕີຕິ, ໂຠຕິ ປຸຓ຺ຓິເກ, ຕ຺ວໍ ຕໍ ອຸປຈິຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ຣຸນ຺ຘນ຺ຕໍ ນິວາຣຓສມຕ຺ຖໍ ກຸສລໍ ກມ຺ມໍ ອິມິນາ ອຸທໂກໂຣຫເນນ ກໂຣນ຺ຕໍ ມໍ ຊານນ຺ຕີ ວຕ ປຣິປຸຈ຺ຉສິ.

ນນຸ ອຍມຕ຺ໂຖ ໂລເກ ປາກໂຏ ເອວ. ກຖາປິ ມຍໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ວທາມາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ຈ ວຸຑ຺ໂຒ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ວຸຑ຺ໂຒ ວາ ທຫໂຣ ວາ ມຊ຺ຌິໂມ ວາ ໂຍ ໂກຈິ ຫິໍສາທິເຠທໍ ປາປກມ຺ມໍ ປກຸພ຺ພຕິ ອຕິວິຍ ກໂຣຕິ, ໂສປິ ຠຸສໍ ປາປກມ຺ມນິຣໂຕ ທກາຠິເສຈນາ ສິນາເນນ ຕໂຕ ປາປກມ຺ມາ ປມຸຈ຺ຈຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸຓ຺ຓິກາ ຕສ຺ສ ປຏິວຈນໍ ເທນ຺ຕີ ‘‘ໂກ ນຸ ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ນຸ ເຕ ອິທມກ຺ຂາສິ, ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ອຊານໂກຕິ ກມ຺ມວິປາກໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ເຕ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ກມ຺ມວິປາກໍ ອຊານໂຕ ອຊານໂກ ອວິທ຺ທສຸ ພາໂລ ອຸທກາຠິເສຈນເຫຕຸ ປາປກມ຺ມໂຕ ປມຸຈ຺ຈຕີຕິ, ອິທໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ ໂກ ນຸ ນາມ ອກ຺ຂາສິ, ນ ໂສ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຈໂນ, ນາປິ ເຈຕໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອິທານິສ຺ສ ຕເມວ ຍຸຕ຺ຕິອຠາວໍ ວິຠາເວນ຺ຕີ ‘‘ສຄ຺ຄໍ ນູນ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນາຄາຕິ ວິຊ຺ຌສາ. ສຸສຸມາຣາຕິ ກຸມ຺ຠີລາ. ເຍ ຈຎ຺ເຎ ອຸທເກ ຈຣາຕິ ເຍ ຈຎ຺ເຎປິ ວາຣິໂຄຈຣາ ມຈ຺ຉມກຣນນ຺ທິຍາວຕ຺ຕາທໂຍ ຈ, ເຕປິ ສຄ຺ຄໍ ນູນ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ເທວໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎ, ອຸທກາຠິເສຈນາ ປາປກມ຺ມໂຕ ມຸຕ຺ຕິ ໂຫຕິ ເຈຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂອຣພ຺ຠິກາຕິ ອຸຣພ຺ຠຆາຕກາ. ສູກຣິກາຕິ ສູກຣຆາຕກາ. ມຈ຺ຉິກາຕິ ເກວຏ຺ຏາ. ມິຄພນ຺ຘກາຕິ ມາຄວິກາ. ວຊ຺ຌຆາຕາຕິ ວຊ຺ຌຆາຕກມ຺ເມ ນິຍຸຕ຺ຕາ.

ປຸຎ຺ຎມ຺ປິ ມາ ວເຫຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອິມາ ອຈິຣວຕິອາທໂຍ ນທິໂຍ ຍຖາ ຕຍາ ປຸພ຺ເພ ກຕໍ ປາປໍ ຕຕ຺ຖ ອຸທກາຠິເສຈເນນ ສເຈ ວຫຸໍ ນີຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ຕຖາ ຕຍາ ກຕໍ ປຸຎ຺ຎມ຺ປິ ອິມາ ນທິໂຍ ວເຫຍ຺ຍຸໍ ປວາເຫຍ຺ຍຸໍ. ເຕນ ຕ຺ວໍປຣິພາຫິໂຣ ອສ຺ສ ຕຖາ ສຕິ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ຕ຺ວໍ ປຣິພາຫິໂຣ ວິຣຫິໂຕວ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ນ ເຈຕໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາ ວາ ອຸທເກນ ອຸທໂກໂຣຫກສ຺ສ ປຸຎ຺ຎປວາຫນໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປາປປວາຫນມ຺ປິ ນ ໂຫຕິ ເອວ. ກສ຺ມາ? ນ຺ຫານສ຺ສ ປາປເຫຕູນໍ ອປ຺ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ. ໂຍ ຍໍ ວິນາເສຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ. ຍຖາ ອາໂລໂກ ອນ຺ຘກາຣສ຺ສ, ວິຊ຺ຊາ ຈ ອວິຊ຺ຊາຍ, ນ ເອວໍ ນ຺ຫານໍ ປາປສ຺ສ. ຕສ຺ມາ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ນ ອຸທກາຠິເສຈນາ ປາປໂຕ ປຣິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ນ ອຸທເກນ ສຸຈີ ໂຫຕິ, ພຫ຺ເວຕ຺ຖ ນ຺ຫາຍຕີ ຊໂນ;

ຍມ຺ຫິ ສຈ຺ຈຎ຺ຈ ຘມ຺ໂມ ຈ, ໂສ ສຸຈີ ໂສ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ. (ອຸທາ. ໙; ເນຕ຺ຕິ. ໑໐໔);

ອິທານິ ຍທິ ປາປໍ ປວາເຫຕຸກາໂມສິ, ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ປາປໍ ມາ ກໂຣຫີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕເມວ ພ຺ຣຫ຺ເມ ມາກາສີຕິ ຍໂຕ ປາປໂຕ ຕ຺ວໍ ຠີໂຕ, ຕເມວ ປາປໍ ພ຺ຣຫ຺ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕ຺ວໍ ມາ ອກາສິ. ອຸທໂກໂຣຫນໍ ປນ ອີທິເສ ສີຕກາເລ ເກວລໍ ສຣີຣເມວ ພາຘຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ມາ ເຕ ສີຕໍ ຉວິໍ ຫເນ’’ຕິ, ອີທິເສ ສີຕກາເລ ອຸທກາຠິເສຈເນນ ຊາຕສີຕໍ ຕວ ສຣີຣຈ຺ຉວິໍ ມາ ຫເນຍ຺ຍ ມາ ພາເຘສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກຸມ຺ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນໍ ມນ຺ຕິ ‘‘ອຸທກາຠິເສຈເນນ ສຸທ຺ຘິ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມໍ ກຸມ຺ມຄ຺ຄໍ ມິຈ຺ຉາຄາຫໍ ປຏິປນ຺ນໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຐິຕໍ ມໍ. ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ສມານຍີຕິ ‘‘ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓໍ, ກຸສລສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໙໐; ຘ. ປ. ໑໘໓; ເນຕ຺ຕິ. ໓໐, ໑໑໖, ໑໒໔; ເປຏໂກ. ໒໙) ອິມໍ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ອຣິເຍຫິ ຄຕມຄ຺ຄໍ ສມານຍິ, ສມ຺ມເທວ ອຸປເນສິ, ຕສ຺ມາ ໂຠຕິ ອິມໍ ສາຏກໍ ຕຸຏ຺ຐິທານໍ ອາຈຣິຍຠາຄໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທທາມິ, ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສາ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ສຣເຓສຸ ສີເລສຸ ຈ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ‘‘ຕຸຍ຺ເຫວ ສາຏໂກ ໂຫຕຸ, ນາຫມິຈ຺ຉາມິ ສາຏກ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ຠາຍສິ ທຸກ຺ຂສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍທິ ຕຸວໍ ສກລາປາຍິເກ ສຸຄຕິຍຎ຺ຈ ອຜາສຸກຕາໂທຠຄ຺ຄຕາທິເຠທາ ທຸກ຺ຂາ ຠາຍສິ. ຍທິ ເຕ ຕໍ ອປ຺ປິຍໍ ນ ອິຏ຺ຐໍ. ອາວິ ວາ ປເຣສໍ ປາກຏຠາເວນ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ກາເຍນ ວາຈາຍ ປາຓາຕິປາຕາທິວເສນ ວາ ຍທິ ວາ ຣໂຫ ອປາກຏຠາເວນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາເຣເຍວ ອຠິຊ຺ຌາທິວເສນ ວາ ອຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ປາປກໍ ລາມກໍ ກມ຺ມໍ ມາກາສິ ມາ ກຣິ. ອຖ ປນ ຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ອາຍຕິໍ ກຣິສ຺ສສິ, ເອຕຣຫິ ກໂຣສິ ວາ, ‘‘ນິຣຍາທີສຸ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ຕສ຺ສ ຜລຠູຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອິໂຕ ເອຕ຺ໂຕ ວາ ປລາຍນ຺ເຕ ມຍິ ນານຸພນ຺ຘິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຸເປຈ຺ຈ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປລາຍໂຕປິ ເຕ ຕໂຕ ປາປໂຕ ມຸຕ຺ຕິ ໂມກ຺ຂາ ນຕ຺ຖິ, ຄຕິກາລາທິປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມວາເຍ ສຕິ ວິປຈ຺ຈເຕ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຸປ຺ປຈ຺ຈາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ປາປສ຺ສ ອກຣເຓນ ທຸກ຺ຂາຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ກຣເຓນປິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສເຈ ຠາຍສີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕາທິນນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐາທີສຸ ຕາທິຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ວາ ປຸຣິມກາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ປສ຺ສິຕພ຺ພາ, ຕຖາ ປສ຺ສິຕພ຺ພໂຕ ຕາທິ, ຕໍ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ອຸເປຫີຕິ ໂຍຊນາ. ຘມ຺ມສງ຺ເຆສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕາທີນໍ ວຣພຸທ຺ຘານໍ ຘມ຺ມໍ, ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ສງ຺ຆໍ ສມູຫນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕນ຺ຕິ ສຣຓຄມນໍ ສີລານໍ ສມາທານຎ຺ຈ. ເຫຫິຕີຕິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຣເຓສຸ ສີເລສຸ ຈ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ເຕວິຊ຺ໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຸທາເນນ຺ໂຕ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມພນ຺ຘູ’’ຕິ ຄາຖມາຫ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິມຕ຺ເຕນ ພ຺ຣຫ຺ມພນ຺ຘຸ ນາມາສິໍ. ຕຖາ ອິຣຸພ຺ເພທາທີນໍ ອຊ຺ເຌນາທິມຕ຺ເຕນ ເຕວິຊ຺ໂຊ ເວທສມ຺ປນ຺ໂນ ໂສຕ຺ຕິໂຍ ນ຺ຫາຕໂກ ຈ ນາມາສິໍ. ອິທານິ ສພ຺ພໂສ ພາຫິຕປາປຕາຍ ສຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຣມຕ຺ຖພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ວິຊ຺ຊຕ຺ຕຍາຘິຄເມນ ເຕວິຊ຺ໂຊ, ມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາເຕນ ເວເທນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ເວທສມ຺ປນ຺ໂນ, ນິຕ຺ຖຣສພ຺ພປາປຕາຍ ນ຺ຫາຕໂກ ຈ ອມ຺ຫີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວຸຕ຺ຕຄາຖາປິ ອຕ຺ຕນາ ວຸຕ຺ຕຄາຖາປິ ປຈ຺ຉາ ເຖຣິຍາ ປຈ຺ເຈກໍ ຠາສິຕາຕິ ສພ຺ພາ ເຖຣິຍາ ຄາຖາ ເອວ ຊາຕາຕິ.

ປຸຓ຺ຓາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂສຬສນິປາຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.