໑໐. ເອກາທສກນິປາໂຕ

໑. ກິສາໂຄຕມີເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ເອກາທສກນິປາເຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາຕິອາທິກາ ກິສາໂຄຕມິຍາ ເຖຣິຍາ ຄາຖາ. ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕີ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ລູຂຈີວຣຘາຣີນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ຕີ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ທຸຄ຺ຄຕກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂຄຕມີຕິສ຺ສາ ນາມໍ ອໂຫສິ. ກິສສຣີຣຕາຍ ປນ ‘‘ກິສາໂຄຕມີ’’ຕິ ໂວຫຣີຍິຕ຺ຖ. ຕໍ ປຕິກຸລໍ ຄຕໍ ທຸຄ຺ຄຕກຸລສ຺ສ ຘີຕາຕິ ປຣິຠວິໍສຸ. ສາ ເອກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ປຸຕ຺ຕລາເຠນ ຈສ຺ສາ ສມ຺ມານໍ ອກໍສຸ. ໂສ ປນສ຺ສາ ປຸຕ຺ໂຕ ອາຘາວິຕ຺ວາ ປຣິຘາວິຕ຺ວາ ກີຬນກາເລ ກາລມກາສິ. ເຕນສ຺ສາ ໂສກຸມ຺ມາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ.

ສາ ‘‘ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ປຣິຠວປຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສກ຺ກາຣໍ ປາປຸຓິໍ, ອິເມ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕໍ ພຫິ ຉຑ຺ເຑຕຸມ຺ປິ ວາຍມນ຺ຕີ’’ຕິ ໂສກຸມ຺ມາທວເສນ ມຕກເຬວຣໍ ອງ຺ເກນາທາຍ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ເຠສຊ຺ຊໍ ເທຖາ’’ຕິ ເຄຫທ຺ວາຣປຏິປາຏິຍາ ນຄເຣ ວິຈຣຕິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ເຠສຊ຺ຊໍ ກຸໂຕ’’ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ. ສາ ເຕສໍ ກຖໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຖ ນໍ ເອໂກ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ‘‘ອຍໍ ປຸຕ຺ຕໂສເກນ ຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂປໍ ປຕ຺ຕາ, ເອຕິສ຺ສາ ເຠສຊ຺ຊໍ ທສພໂລເຍວ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ຕວ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນາເວລາຍໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ເຠສຊ຺ຊໍ ເທຖ ຠຄວາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສາ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຍສ຺ມິໍ ເຄເຫ ໂກຈິ ມຕປຸພ຺ໂພ ນຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ສິທ຺ຘຕ຺ຖກໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຐມເຄເຫເຍວ ‘‘ສຕ຺ຖາ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ສິທ຺ຘຕ຺ຖກໍ ອາຫຣາເປຕິ. ສເຈ ເອຕສ຺ມິໍ ເຄເຫ ໂກຈິ ມຕປຸພ຺ໂພ ນຕ຺ຖິ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖກໍ ເມ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂກ ອິຘ ມເຕ ຄເຓຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ. ກິໍ ເຕນ ຫິ ອລໍ ສິທ຺ຘຕ຺ຖເກຫີຕິ ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍໍ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ວິຄຕຸມ຺ມາທາ ປກຕິຈິຕ຺ເຕ ຐິຕາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສກລນຄເຣ ອຍເມວ ນິຍໂມ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິທໍ ຫິຕານຸກມ຺ປິນາ ຠຄວຕາ ທິຏ຺ຐໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສໍເວຄໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໂຕວ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ອາມກສຸສາເນ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ນ ຄາມຘມ຺ໂມ ນິຄມສ຺ສ ຘມ຺ໂມ, ນ ຈາປິຍໍ ເອກກຸລສ຺ສ ຘມ຺ໂມ;

ສພ຺ພສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສເທວກສ຺ສ, ເອເສວ ຘມ຺ໂມ ຍທິທໍ ອນິຈ຺ຈຕາ’’ຕິ. (ອປ. ເຖຣີ ໒.໓.໘໒);

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ລທ຺ໂຘ ເຕ, ໂຄຕມິ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖໂກ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ນິຏ຺ຐິຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖເກນ ກມ຺ມໍ, ປຕິຏ຺ຐາ ປນ ເມ ໂຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສາ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ຕໍ ປຸຕ຺ຕປສຸສມ຺ມຕ຺ຕໍ, ພ຺ຍາສຕ຺ຕມນສໍ ນຣໍ;

ສຸຕ຺ຕໍ ຄາມໍ ມໂຫໂຆວ, ມຈ຺ຈຸ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໘໗) –

ຄາຖມາຫ.

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ຍຖາຐິຕາວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ສຕ຺ຖາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານິ. ສາ ສຕ຺ຖາຣໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທໍ ລຠິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒສິ. ອຖສ຺ສາ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ໂຍ ຈ ວສ຺ສສຕໍ ຊີເວ, ອປສ຺ສໍ ອມຕໍ ປທໍ;

ເອກາຫໍ ຊີວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ປສ຺ສໂຕ ອມຕໍ ປທ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໑໔) –

ອິມໍ ໂອຠາສຄາຖມາຫ.

ສາ ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ປຣິກ຺ຂາຣວລຎ຺ເຊ ປຣມຸກ຺ກຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ ຕີຫິ ລູເຂຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ວິຈຣິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປຏິປາຏິຍາ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປນ຺ໂຕ ລູຂຈີວຣຘາຣີນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ສາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ມຍາ ອຍໍ ວິເສໂສ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາຍ ປສໍສາມຸເຂນ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໑໓. ‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ ມຸນິນາ, ໂລກໍ ອາທິສ຺ສ ວຓ຺ຓິຕາ;

ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ຠຊມາໂນ, ອປິ ພາໂລ ປຓ຺ຑິໂຕ ອສ຺ສ.

໒໑໔. ‘‘ຠຊິຕພ຺ພາ ສປ຺ປຸຣິສາ, ປຎ຺ຎາ ຕຖາ ວຑ຺ຒຕິ ຠຊນ຺ຕານໍ;

ຠຊມາໂນ ສປ຺ປຸຣິເສ, ສພ຺ເພຫິປິ ທຸກ຺ເຂຫິ ປມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ.

໒໑໕. ‘‘ທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ວິຊາເນຍ຺ຍ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ສມຸທຍໍ ນິໂຣຘໍ;

ອຏ຺ຐງ຺ຄິກຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ, ຈຕ຺ຕາຣິປິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ.

໒໑໖. ‘‘ທຸກ຺ໂຂ ອິຕ຺ຖິຠາໂວ, ອກ຺ຂາໂຕ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິນາ;

ສປຕ຺ຕິກມ຺ປິ ຫິ ທຸກ຺ຂໍ, ອປ຺ເປກຈ຺ຈາ ສກິໍ ວິຊາຕາໂຍ.

໒໑໗. ‘‘ຄລເກ ອປິ ກນ຺ຕນ຺ຕິ, ສຸຂຸມາລິນິໂຍ ວິສານິ ຂາທນ຺ຕິ;

ຊນມາຣກມຊ຺ຌຄຕາ, ອຸໂຠປິ ພ຺ຍສນານິ ອນຸໂຠນ຺ຕິ.

໒໑໘. ‘‘ອຸປວິຊຎ຺ຎາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ, ອທ຺ທສາຫໍ ປຕິໍ ມຕໍ;

ປນ຺ຖມ຺ຫິ ວິຊາຍິຕ຺ວານ, ອປ຺ປຕ຺ຕາວ ສກໍ ຆຣໍ.

໒໑໙. ‘‘ທ຺ເວ ປຸຕ຺ຕາ ກາລກຕາ, ປຕີ ຈ ປນ຺ເຖ ມໂຕ ກປຓິກາຍ;

ມາຕາ ປິຕາ ຈ ຠາຕາ, ຑຍ຺ຫນ຺ຕິ ຈ ເອກຈິຕກາຍໍ.

໒໒໐. ‘‘ຂີຓກຸລີເນ ກປເຓ, ອນຸຠູຕໍ ເຕ ທຸຂໍ ອປຣິມາຓໍ;

ອສ຺ສູ ຈ ເຕ ປວຕ຺ຕໍ, ພຫູນິ ຈ ຊາຕິສຫສ຺ສານິ.

໒໒໑. ‘‘ວສິຕາ ສຸສານມຊ຺ເຌ, ອໂຖປິ ຂາທິຕານິ ປຸຕ຺ຕມໍສານິ;

ຫຕກຸລິກາ ສພ຺ພຄຣຫິຕາ, ມຕປຕິກາ ອມຕມຘິຄຈ຺ຉິໍ.

໒໒໒. ‘‘ຠາວິໂຕ ເມ ມຄ຺ໂຄ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ອມຕຄາມີ;

ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກຕໍ, ຘມ຺ມາທາສໍ ອເວກ຺ຂິໍຫໍ.

໒໒໓. ‘‘ອຫມມ຺ຫິ ກນ຺ຕສລ຺ລາ, ໂອຫິຕຠາຣາ ກຕຎ຺ຫິ ກຣຓີຍໍ;

ກິສາໂຄຕມີ ເຖຣີ, ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ອິມໍ ຠຓີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາຕິ ກລ຺ຍາໂຓ ຠທ຺ໂທ ສຸນ຺ທໂຣ ມິຕ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ. ໂຍ ຍສ຺ສ ສີລາທິຄຸຓສມາທເປຕາ, ອຆສ຺ສ ຆາຕາ, ຫິຕສ຺ສ ວິຘາຕາ, ເອວໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ອຸປກາໂຣ ມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕວນ຺ຕຕາ. ມຸນິນາຕິ ສຕ຺ຖາຣາ. ໂລກໍ ອາທິສ຺ສ ວຓ຺ຓິຕາຕິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ອນຸຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສຕ຺ຕໂລກໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ –

‘‘ສກລເມວິທໍ, ອານນ຺ທ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຍທິທໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ ກລ຺ຍາຓສຫາຍຕາ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກຕາ’’ (ສໍ. ນິ. ໕.໒). ‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ ກລ຺ຍາຓສຫາຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ ຍໍ ສີລວາ ຠວິສ຺ສຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ອຸທາ. ໓໑) ຈ ເອວມາທິນາ ປສໍສິຕາ.

ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ຠຊມາໂນຕິອາທິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາຍ ອານິສໍສທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ອປິ ພາໂລ ປຓ຺ຑິໂຕ ອສ຺ສາຕິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ຠຊມາໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸພ຺ເພ ສຸຕາທິວິຣເຫນ ພາໂລປິ ສມາໂນ ອສ຺ສຸຕສວນາທິນາ ປຓ຺ຑິໂຕ ຠເວຍ຺ຍ.

ຠຊິຕພ຺ພາ ສປ຺ປຸຣິສາຕິ ພາລສ຺ສາປິ ປຓ຺ຑິຕຠາວເຫຕຸໂຕ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ສປ຺ປຸຣິສາ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມນາທິນາ ເສວິຕພ຺ພາ. ປຎ຺ຎາ ຕຖາ ປວຑ຺ຒຕິ ຠຊນ຺ຕານນ຺ຕິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ຠຊນ຺ຕານໍ ຕຖາ ປຎ຺ຎາ ວຑ຺ຒຕິ ພ຺ຣູຫຕິ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍຖາ ເຕສຸ ໂຍ ໂກຈິ ຂຕ຺ຕິຍາທິໂກ ຠຊມາໂນ ສປ຺ປຸຣິເສ ສພ຺ເພຫິປິ ຊາຕິອາທິທຸກ຺ເຂຫິ ປມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ.

ມຸຈ຺ຈນວິຘິໍ ປນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕວິຘິນາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ວິຊາເນຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ ທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂສມຸທຍຎ຺ຈ ນິໂຣຘຎ຺ຈ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄຎ຺ຈາຕິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ວິຊາເນຍ຺ຍ ປຏິວິຊ຺ເຌຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ.

‘‘ທຸກ຺ໂຂ ອິຕ຺ຖິຠາໂວ’’ຕິອາທິກາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຎ຺ຎຕຣາຍ ຍກ຺ຂິນິຍາ ອິຕ຺ຖິຠາວໍ ຄຣຫນ຺ຕິຍາ ຠາສິຕາ. ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ໂຂ ອິຕ຺ຖິຠາໂວ ອກ຺ຂາໂຕຕິ ຈປລຕາ, ຄພ຺ຠຘາຣຓໍ, ສພ຺ພກາລໍ ປຣປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕາຕິ ເອວມາທີຫິ ອາທີນເວຫິ ອິຕ຺ຖິຠາໂວ ທຸກ຺ໂຂຕິ, ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິນາ ຠຄວຕາ ກຖິໂຕ. ສປຕ຺ຕິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ສປຕ຺ຕວາໂສ ສປຕ຺ຕິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາໂສປິ ທຸກ຺ໂຂ, ອຍມ຺ປິ ອິຕ຺ຖິຠາເວ ອາທີນໂວຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອປ຺ເປກຈ຺ຈາ ສກິໍ ວິຊາຕາໂຍຕິ ເອກຈ຺ຈາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ເອກວາຣເມວ ວິຊາຕາ, ປຐມຄພ຺ເຠ ວິຊາຍນທຸກ຺ຂໍ ອສຫນ຺ຕິໂຍ. ຄລເກ ອປິ ກນ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄີວມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ສຸຂຸມາລິນິໂຍ ວິສານິ ຂາທນ຺ຕີຕິ ສຸຂຸມາລສຣີຣາ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຂຸມາລຠາເວນ ເຂທໍ ອວິສຫນ຺ຕິໂຍ ວິສານິປິ ຂາທນ຺ຕິ. ຊນມາຣກມຊ຺ຌຄຕາຕິ ຊນມາຣໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ ມູຬ຺ຫຄພ຺ໂຠ. ມາຕຸຄາມຊນສ຺ສ ມາຣໂກ, ມຊ຺ຌຄຕາ ຊນມາຣກາ ກຸຈ຺ຉິຄຕາ, ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸໂຠປິ ພ຺ຍສນານິ ອນຸໂຠນ຺ຕີຕິ ຄພ຺ໂຠ ຄພ຺ຠິນີ ຈາຕິ ທ຺ເວປິ ຊນາ ມຣຓຎ຺ຈ ມາຣຓນ຺ຕິກພ຺ຍສນານິ ຈ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ຠຓນ຺ຕິ ‘‘ຊນມາຣກາ ນາມ ກິເລສາ, ເຕສໍ ມຊ຺ຌຄຕາ ກິເລສສນ຺ຕານປຕິຕາ ອຸໂຠປິ ຊາຍາປຕິກາ ອິຘ ກິເລສປຣິຬາຫວເສນ, ອາຍຕິໍ ທຸຄ຺ຄຕິປຣິກ຺ກິເລສວເສນ ພ຺ຍສນານິ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິມາ ກິຣ ທ຺ເວ ຄາຖາ ສາ ຍກ຺ຂິນີ ປຸຣິມຕ຺ຕຠາເວ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຠູຕທຸກ຺ຂໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ອາຫ. ເຖຣີ ປນ ອິຕ຺ຖິຠາເວ ອາທີນວວິຠາວນາຍ ປຈ຺ຈນຸຠາສນ຺ຕີ ອໂວຈ.

‘‘ອຸປວິຊຎ຺ຎາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິອາທິກາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ປຏາຈາຣາຍ ເຖຣິຍາ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ຠາສິຕາ. ຕຕ຺ຖ ອຸປວິຊຎ຺ຎາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຸປຄຕວິຊາຍນກາລາ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ, ອປຕ຺ຕາວ ສກໍ ເຄຫໍ ປນ຺ເຖ ວິຊາຍິຕ຺ວານ ປຕິໍ ມຕໍ ອທ຺ທສໍ ອຫນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ກປຓິກາຍາຕິ ວຣາກາຍ. ອິມາ ກິຣ ທ຺ເວ ຄາຖາ ປຏາຈາຣາຍ ຕທາ ໂສກຸມ຺ມາທປຕ຺ຕາຍ ວຸຕ຺ຕາກາຣສ຺ສ ອນຸກຣຓວເສນ ອິຕ຺ຖິຠາເວ ອາທີນວວິຠາວນຕ຺ຖເມວ ເຖຣິຍາ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ອຸທາຫຣຓຠາເວນ ອາເນຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຠູຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິຠາເວນ຺ຕີ ‘‘ຂີຓກຸລິເນ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຂີຓກຸລິເນຕິ ໂຠຄາທີຫິ ປາຣິຊຸຎ຺ຎປຕ຺ຕກຸລິເກ. ກປເຓຕິ ປຣມອວຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ເຕ. ອຸຠຍຎ຺ເຈຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ເອວ ອາມນ຺ຕນວຈນໍ. ອນຸຠູຕໍ ເຕ ທຸຂໍ ອປຣິມາຓນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ, ອິໂຕ ປຸຣິມຕ຺ຕຠາເວສຸ ວາ ອນປ຺ປກໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕຍາ ອນຸຠວິຕໍ. ອິທານິ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ເອກເທເສນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອສ຺ສູ ຈ ເຕ ປວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອິມສ຺ມິໍ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ປຣິພ຺ຠມນ຺ຕິຍາ ພຫຸການິ ຊາຕິສຫສ຺ສານິ ໂສກາຠິຠູຕາຍ ອສ຺ສຸ ຈ ປວຕ຺ຕໍ, ອວິເສສິຕໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ, ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ ອຸທກໂຕປິ ພຫຸກເມວ ສິຍາ.

ວສິຕາ ສຸສານມຊ຺ເຌຕິ ມນຸສ຺ສມໍສຂາທິກາ ສຸນຂີ ສິງ຺ຄາລີ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ສຸສານມຊ຺ເຌ ວຸສິຕາ. ຂາທິຕານິ ປຸຕ຺ຕມໍສານີຕິ ພ຺ຍຄ຺ຆທີປິພິຬາຣາທິກາເລ ປຸຕ຺ຕມໍສານິ ຂາທິຕານິ. ຫຕກຸລິກາຕິ ວິນຏ຺ຐກຸລວໍສາ. ສພ຺ພຄຣຫິຕາຕິ ສພ຺ເພຫິ ຆຣວາສີຫິ ຄຣຫິຕາ ຄຣຫປ຺ປຕ຺ຕາ. ມຕປຕິກາຕິ ວິຘວາ. ອິເມ ປນ ຕໂຍ ປກາເຣ ປຸຣິມຕ຺ຕຠາເວ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ວທຕິ. ເອວໍຠູຕາປິ ຫຸຕ຺ວາ ອຘິຈ຺ຈ ລທ຺ຘາຍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕເສວາຍ ອມຕມຘິຄຈ຺ຉິ,ນິພ຺ພານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ.

ອິທານິ ຕເມວ ອມຕາຘິຄມໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠາວິໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຠາວິໂຕຕິ ວິຠາວິໂຕ ອຸປ຺ປາທິໂຕ ວຑ຺ຒິໂຕ ຠາວນາຠິສມຍວເສນ ປຏິວິທ຺ໂຘ. ຘມ຺ມາທາສໍ ອເວກ຺ຂິໍຫນ຺ຕິ ຘມ຺ມມຍໍ ອາທາສໍ ອທ຺ທກ຺ຂິໍ ອປສ຺ສິໍ ອຫໍ.

ອຫມມ຺ຫິ ກນ຺ຕສລ຺ລາຕິ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຄາຣາທິສລ຺ລາ ອຫໍ ອມ຺ຫິ. ໂອຫິຕຠາຣາຕິ ໂອໂຣປິຕກາມຂນ຺ຘກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣຠາຣາ. ກຕຎ຺ຫິ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ປຣິຎ຺ຎາທິເຠທໍ ໂສຬສວິຘມ຺ປິ ກິຈ຺ຈໍ ກຕໍ ປຣິໂຍສິຕໍ. ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ອິມໍ ຠຓີຕິ ສພ຺ພໂສ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ກິສາໂຄຕມີ ເຖຣີ ອິມມຕ຺ຖໍ ‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ’’ຕິອາທິນາ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ອຠຓີຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປຣໍ ວິຍ ເຖຣີ ວທຕິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ອິມິສ຺ສາ ເຖຣິຍາ ອປທານໍ (ອປ. ເຖຣີ ໒.໓.໕໕-໙໔) –

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນ, ສພ຺ພຘມ຺ມານ ປາຣຄູ;

ອິໂຕ ສຕສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ກປ຺ເປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ນາຍໂກ.

‘‘ຕທາຫໍ ຫໍສວຕິຍໍ, ຊາຕາ ອຎ຺ຎຕເຣ ກຸເລ;

ອຸເປຕ຺ວາ ຕໍ ນຣວຣໍ, ສຣຓໍ ສມຸປາຄມິໍ.

‘‘ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ອສ຺ໂສສິໍ, ຈຕຸສຈ຺ຈູປສຎ຺ຫິຕໍ;

ມຘຸຣໍ ປຣມສ຺ສາທໍ, ວຏ຺ຏສນ຺ຕິສຸຂາວຫໍ.

‘‘ຕທາ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ວີໂຣ, ລູຂຈີວຣຘາຣິນິໍ;

ຐເປນ຺ໂຕ ເອຕທຄ຺ຄມ຺ຫິ, ວຓ຺ຓຍີ ປຸຣິສຸຕ຺ຕໂມ.

‘‘ຊເນຕ຺ວານປ຺ປກໍ ປີຕິໍ, ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຄຸເຓ;

ກາຣໍ ກຕ຺ວານ ພຸທ຺ຘສ຺ສ, ຍຖາສຕ຺ຕິ ຍຖາພລໍ.

‘‘ນິປຈ຺ຈ ມຸນິວຣໍ ຕໍ, ຕໍ ຐານມຠິປຕ຺ຖຍິໍ;

ຕທານຸໂມທິ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຐານລາຠາຍ ນາຍໂກ.

‘‘ສຕສຫສ຺ສິໂຕ ກປ຺ເປ, ໂອກ຺ກາກກຸລສມ຺ຠໂວ;

ໂຄຕໂມ ນາມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ທາຍາທາ, ໂອຣສາ ຘມ຺ມນິມ຺ມິຕາ;

ກິສາໂຄຕມີ ນາເມນ, ເຫສ຺ສສິ ສຕ຺ຖຸ ສາວິກາ.

‘‘ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຸທິຕາ ຫຸຕ຺ວາ, ຍາວຊີວໍ ຕທາ ຊິນໍ;

ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ປຣິຈຣິໍ, ປຈ຺ຈເຍຫິ ວິນາຍກໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ຕາວຕິໍສມຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ອິມມ຺ຫິ ຠທ຺ທເກ ກປ຺ເປ, ພ຺ຣຫ຺ມພນ຺ຘຸ ມຫາຍໂສ;

ກສ຺ສໂປ ນາມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ວທຕໍ ວໂຣ.

‘‘ອຸປຏ຺ຐາໂກ ມເຫສິສ຺ສ, ຕທາ ອາສິ ນຣິສ຺ສໂຣ;

ກາສິຣາຊາ ກິກີ ນາມ, ພາຣາຓສິປຸຣຸຕ຺ຕເມ.

‘‘ປຎ຺ຈມີ ຕສ຺ສ ຘີຕາສິໍ, ຘມ຺ມາ ນາເມນ ວິສ຺ສຸຕາ;

ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຊິນຄ຺ຄສ຺ສ, ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ສມໂຣຈຍິໍ.

‘‘ອນຸຊານິ ນ ໂນ ຕາໂຕ, ອຄາເຣວ ຕທາ ມຍໍ;

ວີສວສ຺ສສຫສ຺ສານິ, ວິຈຣິມ຺ຫ ອຕນ຺ທິຕາ.

‘‘ໂກມາຣິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ຣາຊກຎ຺ຎາ ສຸເຂຘິຕາ;

ພຸທ຺ໂຘປຏ຺ຐານນິຣຕາ, ມຸທິຕາ ສຕ຺ຕ ຘີຕໂຣ.

‘‘ສມຓີ ສມຓຄຸຕ຺ຕາ ຈ, ຠິກ຺ຂຸນີ ຠິກ຺ຂຸທາຍິກາ;

ຘມ຺ມາ ເຈວ ສຸຘມ຺ມາ ຈ, ສຕ຺ຕມີ ສງ຺ຆທາຍິກາ.

‘‘ເຂມາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ຈ, ປຏາຈາຣາ ຈ ກຸຓ຺ຑລາ;

ອຫຎ຺ຈ ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ຈ, ວິສາຂາ ໂຫຕິ ສຕ຺ຕມີ.

‘‘ເຕຫິ ກມ຺ເມຫິ ສຸກເຕຫິ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ຕາວຕິໍສມຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ປຈ຺ຉິເມ ຈ ຠເວ ທານິ, ຊາຕາ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ອຫໍ;

ທຸຄ຺ຄເຕ ອຘເນ ນຏ຺ເຐ, ຄຕາ ຈ ສຘນໍ ກຸລໍ.

‘‘ປຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສາ ເມ, ເທສ຺ສນ຺ຕິ ອຘນາ ອິຕິ;

ຍທາ ຈ ປສ຺ສູຕາ ອາສິໍ, ສພ຺ເພສໍ ທຍິຕາ ຕທາ.

‘‘ຍທາ ໂສ ຕຣຸໂຓ ຠທ຺ໂທ, ໂກມລໂກ ສຸເຂຘິໂຕ;

ສປາຓມິວ ກນ຺ໂຕ ເມ, ຕທາ ຍມວສໍ ຄໂຕ.

‘‘ໂສກຏ຺ຏາທີນວທນາ, ອສ຺ສຸເນຕ຺ຕາ ຣຸທມ຺ມຸຂາ;

ມຕໍ ກຸຓປມາທາຍ, ວິລປນ຺ຕີ ຄມາມຫໍ.

‘‘ຕທາ ເອເກນ ສນ຺ທິຏ຺ຐາ, ອຸເປຕ຺ວາຠິສກ຺ກຸຕ຺ຕມໍ;

ອໂວຈໍ ເທຫິ ເຠສຊ຺ຊໍ, ປຸຕ຺ຕສຎ຺ຊີວນນ຺ຕິ ໂຠ.

‘‘ນ ວິຊ຺ຊນ຺ເຕ ມຕາ ຍສ຺ມິໍ, ເຄເຫ ສິທ຺ຘຕ຺ຖກໍ ຕໂຕ;

ອາຫຣາຕິ ຊິໂນ ອາຫ, ວິນໂຍປາຍໂກວິໂທ.

‘‘ຕທາ ຄມິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ, ນ ລຠິໍ ຕາທິສໍ ຆຣໍ;

ກຸໂຕ ສິທ຺ຘຕ຺ຖກໍ ຕສ຺ມາ, ຕໂຕ ລທ຺ຘາ ສຕິໍ ອຫໍ.

‘‘ກຸຓປໍ ຉຑ຺ຑຍິຕ຺ວານ, ອຸເປສິໍ ໂລກນາຍກໍ;

ທູຣໂຕວ ມມໍ ທິສ຺ວາ, ອໂວຈ ມຘຸຣສ຺ສໂຣ.

‘‘ໂຍ ຈ ວສ຺ສສຕໍ ຊີເວ, ອປສ຺ສໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;

ເອກາຫໍ ຊີວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ປສ຺ສໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍໍ.

‘‘ນ ຄາມຘມ຺ໂມ ນິຄມສ຺ສ ຘມ຺ໂມ, ນ ຈາປິຍໍ ເອກກຸລສ຺ສ ຘມ຺ໂມ;

ສພ຺ພສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສເທວກສ຺ສ, ເອເສວ ຘມ຺ໂມ ຍທິທໍ ອນິຈ຺ຈຕາ.

‘‘ສາຫໍ ສຸຕ຺ວານິມາ ຄາຖາ, ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສຘຍິໍ;

ຕໂຕ ວິຎ຺ຎາຕສທ຺ຘມ຺ມາ, ປພ຺ພຊິໍ ອນຄາຣິຍໍ.

‘‘ຕຖາ ປພ຺ພຊິຕາ ສນ຺ຕີ, ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕີ ຊິນສາສເນ;

ນ ຈິເຣເນວ ກາເລນ, ອຣຫຕ຺ຕມປາປຸຓິໍ.

‘‘ອິທ຺ຘີສຸ ຈ ວສີ ໂຫມິ, ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ;

ປຣຈິຕ຺ຕານິ ຊານາມິ, ສຕ຺ຖຸສາສນກາຣິກາ.

‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ຊານາມິ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ວິໂສຘິຕໍ;

ເຂເປຕ຺ວາ ອາສເວ ສພ຺ເພ, ວິສຸທ຺ຘາສິໍ ສຸນິມ຺ມລາ.

‘‘ປຣິຈິຓ຺ໂຓ ມຍາ ສຕ຺ຖາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນໍ;

ໂອຫິໂຕ ຄຣຸໂກ ຠາໂຣ, ຠວເນຕ຺ຕິ ສມູຫຕາ.

‘‘ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊິຕາ, ອຄາຣສ຺ມານຄາຣິຍໍ;

ໂສ ເມ ອຕ຺ໂຖ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂໂຍ.

‘‘ອຕ຺ຖຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕີສຸ, ປຏິຠາເນ ຕເຖວ ຈ;

ຎາຓໍ ເມ ວິມລໍ ສຸທ຺ຘໍ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ ວາຫສາ.

‘‘ສງ຺ກາຣກູຏາ ອາຫິຕ຺ວາ, ສຸສານາ ຣຖິຍາປິ ຈ;

ຕໂຕ ສງ຺ຆາຏິກໍ ກຕ຺ວາ, ລູຂໍ ຘາເຣມິ ຈີວຣໍ.

‘‘ຊິໂນ ຕສ຺ມິໍ ຄຸເຓ ຕຸຏ຺ໂຐ, ລູຂຈີວຣຘາຣເຓ;

ຐເປສິ ເອຕທຄ຺ຄມ຺ຫິ, ປຣິສາສຸ ວິນາຍໂກ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ກິສາໂຄຕມີເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເອກາທສນິປາຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.