໑໒. ຘມ຺ມທິນ຺ນາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຉນ຺ທຊາຕາ ອວສາຍີຕິ ຘມ຺ມທິນ຺ນາເຖຣິຍາ ຄາຖາ. ສາ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ປຣາຘີນວຸຕ຺ຕິກາ ຫຸຕ຺ວາ ຊີວນ຺ຕີ ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ອຄ຺ຄສາວກສ຺ສ ປູຊາສກ຺ກາຣປຸພ຺ພກໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ຕີ ຜຸສ຺ສສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສຕ຺ຖຸ ເວມາຕິກຠາຕິການໍ ກມ຺ມິກສ຺ສ ເຄເຫ ວສມານາ ທານໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘‘ເອກໍ ເທຫີ’’ຕິ ສາມິເກນ ວຸຕ຺ເຕ ທ຺ເວ ເທນ຺ຕີ, ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ກິກິສ຺ສ ກາສິກຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຠຄິນີນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣາ ຫຸຕ຺ວາ ວີສຕິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕ຺ວາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ຕີ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄເຫ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ວິສາຂສ຺ສ ເສຏ຺ຐິໂນ ເຄຫໍ ຄຕາ.

ອເຖກທິວສໍ ວິສາໂຂ ເສຏ຺ຐິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອນາຄາມີ ຫຸຕ຺ວາ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫນ຺ໂຕ ໂສປານມຕ຺ຖເກ ຐິຕາຍ ຘມ຺ມທິນ຺ນາຍ ປສາຣິຕຫຕ຺ຖໍ ອນາລມ຺ພິຕ຺ວາວ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊມາໂນປິ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕວ ຠຸຎ຺ຊິ. ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ຕໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອຊ຺ຊ ມມ ຫຕ຺ຖໍ ນາລມ຺ພິ, ຠຸຎ຺ຊມາໂນປິ ນ ກິຎ຺ຈິ ກເຖສິ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ໂກຈິ ມຍ຺ຫໍ ໂທໂສ’’ຕິ ອາຫ. ວິສາໂຂ ‘‘ຘມ຺ມທິນ຺ເນ, ນ ເຕ ໂທໂສ ອຕ຺ຖິ, ອຫໍ ປນ ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ອິຕ຺ຖິສຣີຣໍ ຜຸສິຕຸໍ ອາຫາເຣ ຈ ໂລລຠາວໍ ກາຕຸໍ ອນຣໂຫ, ຕາທິໂສ ມຍາ ຘມ຺ໂມ ປຏິວິທ຺ໂຘ. ຕ຺ວໍ ປນ ສເຈ ອິຈ຺ຉສິ, ອິມສ຺ມິໍເຍວ ເຄເຫ ວສ. ໂນ ເຈ ອິຈ຺ຉສິ, ຍຕ຺ຕເກນ ຘເນນ ເຕ ອຕ຺ໂຖ, ຕຕ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຸລຆຣໍ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ນາຫໍ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ຕຍາ ວນ຺ຕວມນໍ ອາຈມິສ຺ສາມິ, ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ເມ ອນຸຊານາຫີ’’ຕິ. ວິສາໂຂ ‘‘ສາຘຸ, ຘມ຺ມທິນ຺ເນ’’ຕິ ຕໍ ສຸວຓ຺ຓສິວິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິອຸປສ຺ສຍໍ ເປເສສິ. ສາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຕິປາຫໍ ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ວິເວກວາສໍ ວສິຕຸກາມາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ຍາ, ອາກິຓ຺ຓຏ຺ຐາເນ ມຍ຺ຫໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຣມຕິ, ຄາມກາວາສໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຕໍ ຄາມກາວາສໍ ນຍິໍສຸ. ສາ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ຕີ ອຕີເຕ ມທ຺ທິຕສງ຺ຂາຣຕາຍ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣີ ໒.໓.໙໕-໑໓໐) –

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນ, ສພ຺ພຘມ຺ມານ ປາຣຄູ;

ອິໂຕ ສຕສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ກປ຺ເປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ນາຍໂກ.

‘‘ຕທາຫໍ ຫໍສວຕິຍໍ, ກຸເລ ອຎ຺ຎຕເຣ ອຫຸໍ;

ປຣກມ຺ມກາຣີ ອາສິໍ, ນິປກາ ສີລສໍວຸຕາ.

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘສ຺ສ, ສຸຊາໂຕ ອຄ຺ຄສາວໂກ;

ວິຫາຣາ ອຠິນິກ຺ຂມ຺ມ, ປິຓ຺ຑປາຕາຍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ຆຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ, ຕທາ ອຸທກຫາຣິກາ;

ຕໍ ທິສ຺ວາ ອທທໍ ປູປໍ, ປສນ຺ນາ ເສຫິ ປາຓິຠິ.

‘‘ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ, ນິສິນ຺ໂນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ ໂສ;

ຕໂຕ ເນຕ຺ວານ ຕໍ ເຄຫໍ, ອທາສິໍ ຕສ຺ສ ໂຠຊນໍ.

‘‘ຕໂຕ ເມ ອຍ຺ຍໂກ ຕຸຏ຺ໂຐ, ອກຣີ ສຸຓິສໍ ສກໍ;

ສສ຺ສຸຍາ ສຫ ຄນ຺ຕ຺ວານ, ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຠິວາທຍິໍ.

‘‘ຕທາ ໂສ ຘມ຺ມກຖິກໍ, ຠິກ຺ຂຸນິໍ ປຣິກິຕ຺ຕຍໍ;

ຐເປສິ ເອຕທຄ຺ຄມ຺ຫິ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຸທິຕາ ອຫໍ.

‘‘ນິມນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ສຸຄຕໍ, ສສງ຺ຆໍ ໂລກນາຍກໍ;

ມຫາທານໍ ທທິຕ຺ວານ, ຕໍ ຐານມຠິປຕ຺ຖຍິໍ.

‘‘ຕໂຕ ມໍ ສຸຄໂຕ ອາຫ, ຆນນິນ຺ນາທສຸສ຺ສໂຣ;

ມມຸປຏ຺ຐານນິຣເຕ, ສສງ຺ຆປຣິເວສິເກ.

‘‘ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ຍຸຕ຺ເຕ, ຄຸຓວທ຺ຘິຕມານເສ;

ຠທ຺ເທ ຠວສ຺ສຸ ມຸທິຕາ, ລຈ຺ຉເສ ປຓິຘີຜລໍ.

‘‘ສຕສຫສ຺ສິໂຕ ກປ຺ເປ, ໂອກ຺ກາກກຸລສມ຺ຠໂວ;

ໂຄຕໂມ ນາມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ທາຍາທາ, ໂອຣສາ ຘມ຺ມນິມ຺ມິຕາ;

ຘມ຺ມທິນ຺ນາຕິ ນາເມນ, ເຫສ຺ສຕິ ສຕ຺ຖຸ ສາວິກາ.

‘‘ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຸທິຕາ ຫຸຕ຺ວາ, ຍາວຊີວໍ ມຫາມຸນິໍ;

ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ປຣິຈຣິໍ, ປຈ຺ຈເຍຫິ ວິນາຍກໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ຕາວຕິໍສມຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ອິມມ຺ຫິ ຠທ຺ທເກ ກປ຺ເປ, ພ຺ຣຫ຺ມພນ຺ຘຸ ມຫາຍໂສ;

ກສ຺ສໂປ ນາມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ວທຕໍ ວໂຣ.

‘‘ອຸປຏ຺ຐາໂກ ມເຫສິສ຺ສ, ຕທາ ອາສິ ນຣິສ຺ສໂຣ;

ກາສິຣາຊາ ກິກີ ນາມ, ພາຣາຓສິປຸຣຸຕ຺ຕເມ.

‘‘ຉຏ຺ຐາ ຕສ຺ສາສຫໍ ຘີຕາ, ສຸຘມ຺ມາ ອິຕິ ວິສ຺ສຸຕາ;

ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຊິນຄ຺ຄສ຺ສ, ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ສມໂຣຈຍິໍ.

‘‘ອນຸຊານິ ນ ໂນ ຕາໂຕ, ອຄາເຣວ ຕທາ ມຍໍ;

ວີສວສ຺ສສຫສ຺ສານິ, ວິຈຣິມ຺ຫ ອຕນ຺ທິຕາ.

‘‘ໂກມາຣິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ຣາຊກຎ຺ຎາ ສຸເຂຘິຕາ;

ພຸທ຺ໂຘປຏ຺ຐານນິຣຕາ, ມຸທິຕາ ສຕ຺ຕ ຘີຕໂຣ.

‘‘ສມຓີ ສມຓຄຸຕ຺ຕາ ຈ, ຠິກ຺ຂຸນີ ຠິກ຺ຂຸທາຍິກາ;

ຘມ຺ມາ ເຈວ ສຸຘມ຺ມາ ຈ, ສຕ຺ຕມີ ສງ຺ຆທາຍິກາ.

‘‘ເຂມາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ຈ, ປຏາຈາຣາ ຈ ກຸຓ຺ຑລາ;

ໂຄຕມີ ຈ ອຫຎ຺ເຈວ, ວິສາຂາ ໂຫຕິ ສຕ຺ຕມີ.

‘‘ເຕຫິ ກມ຺ເມຫິ ສຸກເຕຫິ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ຕາວຕິໍສມຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ປຈ຺ຉິເມ ຈ ຠເວ ທານິ, ຄິຣິພ຺ພຊປຸຣຸຕ຺ຕເມ;

ຊາຕາ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ຜີເຕ, ສພ຺ພກາມສມິທ຺ຘິເນ.

‘‘ຍທາ ຣູປຄຸຓູເປຕາ, ປຐເມ ໂຍພ຺ພເນ ຐິຕາ;

ຕທາ ປຣກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ວສິໍ ສຸຂສມປ຺ປິຕາ.

‘‘ອຸເປຕ຺ວາ ໂລກສຣຓໍ, ສຸຓິຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນໍ;

ອນາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ໂຕ, ສາມິໂກ ເມ ສຸພຸທ຺ຘິມາ.

‘‘ຕທາຫໍ ອນຸຊາເນຕ຺ວາ, ປພ຺ພຊິໍ ອນຄາຣິຍໍ;

ນຈິເຣເນວ ກາເລນ, ອຣຫຕ຺ຕມປາປຸຓິໍ.

‘‘ຕທາ ອຸປາສໂກ ໂສ ມໍ, ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອປຸຈ຺ຉຖ;

ຄມ຺ຠີເຣ ນິປຸເຓ ປຎ຺ເຫ, ເຕ ສພ຺ເພ ພ຺ຍາກຣິໍ ອຫໍ.

‘‘ຊິໂນ ຕສ຺ມິໍ ຄຸເຓ ຕຸຏ຺ໂຐ, ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ ມໍ;

ຠິກ຺ຂຸນິໍ ຘມ຺ມກຖິກໍ, ນາຎ຺ຎໍ ປສ຺ສາມິ ເອທິສິໍ.

‘‘ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ຍຖາ ຘີຣາ, ເອວໍ ຘາເຣຖ ຠິກ຺ຂໂວ;

ເອວາຫໍ ປຓ຺ຑິຕາ ໂຫມິ, ນາຍເກນານຸກມ຺ປິຕາ.

‘‘ປຣິຈິຓ຺ໂຓ ມຍາ ສຕ຺ຖາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນໍ;

ໂອຫິໂຕ ຄຣຸໂກ ຠາໂຣ, ຠວເນຕ຺ຕິ ສມູຫຕາ.

‘‘ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊິຕາ, ອຄາຣສ຺ມານຄາຣິຍໍ;

ໂສ ເມ ອຕ຺ໂຖ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂໂຍ.

‘‘ອິທ຺ຘີສຸ ຈ ວສີ ໂຫມິ, ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ;

ປຣຈິຕ຺ຕານິ ຊານາມິ, ສຕ຺ຖຸສາສນກາຣິກາ.

‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ຊານາມິ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ວິໂສຘິຕໍ;

ເຂເປຕ຺ວາ ອາສເວ ສພ຺ເພ, ວິສຸທ຺ຘາສິໍ ສຸນິມ຺ມລາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ. (ອປ. ເຖຣີ ໒.໓.໙໕-໑໓໐);

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ມນໍ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕໍ, ອິທານິ ອິຘ ວສິຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ຣາຊຄຫເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ວນ຺ທິສ຺ສາມິ, ພຫູ ຈ ເມ ຎາຕກາ ປຸຎ຺ຎານິ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊຄຫເມວ ປຈ຺ຈາຄຕາ. ວິສາໂຂ ຕສ຺ສາ ອາຄຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອຘິຄມໍ ວີມໍສນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາທິວເສນ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ສຸນິສິເຕນ ສຕ຺ເຖນ ກຸມຸທນາເຬ ຉິນ຺ທນ຺ຕີ ວິຍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ວິສາໂຂ ສພ຺ພໍ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນນຍໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ປຓ຺ຑິຕາ, ວິສາຂ, ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິອາທິນາ ຕໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ພ຺ຍາກຕຠາວໍ ປເວເທຕ຺ວາ ຕເມວ ຈູຬເວທລ຺ລສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໐) ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຘມ຺ມກຖິການໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ຍທາ ປນ ສາ ຕສ຺ມິໍ ຄາມກາວາເສ ວສນ຺ຕີ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ເຄ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປສິ, ຕທາ –

໑໒. ‘‘ຉນ຺ທຊາຕາ ອວສາຍີ, ມນສາ ຈ ຜຸຏາ ສິຍາ;

ກາເມສຸ ອປ຺ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ, ອຸທ຺ຘໍໂສຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. –

ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທຊາຕາຕິ ອຄ຺ຄຜລຕ຺ຖໍ ຊາຕຈ຺ຉນ຺ທາ. ອວສາຍີຕິ ອວສາໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອວສານໍ ນິຏ຺ຐານໍ, ຕມ຺ປິ ກາເມສຸ ອປ຺ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕາຍ ‘‘ອຸທ຺ຘໍໂສຕາ’’ຕິ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ສມຓກິຈ຺ຈສ຺ສ ນິຏ຺ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ຕສ຺ມາ ປທທ຺ວເຍນາປິ ອປ຺ປຕ຺ຕມານສາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ປຕ຺ຖຍມານາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ມນສາ ຈ ຜຸຏາ ສິຍາຕິ ເຫຏ຺ຐິເມຫິ ຕີຫິ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ເຕຫິ ນິພ຺ພານໍ ຜຸຏາ ຜຸສິຕາ ຠເວຍ຺ຍ. ກາເມສຸ ອປ຺ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາຕິ ອນາຄາມິມຄ຺ຄວເສນ ກາເມສຸ ນ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ. ອຸທ຺ຘໍໂສຕາຕິ ອຸທ຺ຘເມວ ມຄ຺ຄໂສໂຕ ສໍສາຣໂສໂຕ ຈ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອຸທ຺ຘໍໂສຕາ. ອນາຄາມິໂນ ຫິ ຍຖາ ອຄ຺ຄມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ອຎ຺ໂຎ, ເອວໍ ອວິຫາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຍາວ ອກນິຏ຺ຐາ ອຸທ຺ຘເມວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ.

ຘມ຺ມທິນ຺ນາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.