໑. ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ໂສຬສກນິປາເຕ ເອສ ຠິຍ຺ໂຍຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ສາສເນ ປຐມໍ ປຏິວິທ຺ຘຘມ຺ມຣຕ຺ຕຎ຺ຎູນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ສຕສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸປຣິວາຣສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຓິຘານໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາປິສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາຍຕໍ ທິສ຺ວາ ຠາວິນິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ພ຺ຍາກາສິ. ໂສ ຍາວຊີວໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຣິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ເຈຕິເຍ ປຕິຏ຺ຐາປິຍມາເນ ອນ຺ໂຕເຈຕິເຍ ຣຕນຆຣໍ ກາເຣສິ, ເຈຕິຍໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ສຫສ຺ສຣຕນຄ຺ຆິຍານິ ຈ ກາເຣສິ.

ໂສ ເອວໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ, ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ, ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ມຫາກາໂລ ນາມ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຣີສມຕ຺ເຕ ເຂຕ຺ເຕ ສາລິຄພ຺ຠໍ ຜາເລຕ຺ວາ, ຄຫິຕສາລິຕຓ຺ຑຸເລຫິ ອສມ຺ຠິນ຺ນຂີຣປາຍາສໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ມຘຸສປ຺ປິສກ຺ກຣາທໂຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອທາສິ. ສາລິຄພ຺ຠໍ ຜາເລຕ຺ວາ ຄຫິຕຄຫິຕຏ຺ຐານໍ ປຸນ ປູຣຕິ, ປຸຖຸກກາເລ ປຸຖຸກຄ຺ຄໍ ນາມ ອທາສິ. ລາຍເນ ລາຍນຄ຺ຄໍ, ເວຓິກຣເຓ ເວຓຄ຺ຄໍ, ກລາປາທິກຣເຓ ກລາປຄ຺ຄໍ, ຂລຄ຺ຄໍ, ຠຓ຺ຑຄ຺ຄໍ, ມິນຄ຺ຄໍ, ໂກຏ຺ຐຄ຺ຄນ຺ຕິ; ເອວໍ ເອກສສ຺ເສ ນວ ວາເຣ ອຄ຺ຄທານໍ ນາມ ອທາສິ. ຕມ຺ປິ ສສ຺ສໍ ອຕິເຣກຕຣໍ ສມ຺ປນ຺ນໍ ອໂຫສິ.

ເອວໍ ຍາວຊີວໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ, ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເທເວສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ສໍສຣນ຺ໂຕ, ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ກປິລວຕ຺ຖຸນຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ໂທຓວຕ຺ຖຸນາມເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິ ໂຄຕ຺ຕໂຕ ອາຄຕໍ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ລກ຺ຂຓມນ຺ເຕສຸ ຈ ປາຣໍ ອຄມາສິ. ເຕນ ສມເຍນ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕປຸຣໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ກປິລວຕ຺ຖຸປຸເຣ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ອຏ຺ຐຸຕ຺ຕຣສເຕສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ອຸປນີເຕສຸ ເຍ ອຏ຺ຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ມຫາຕລໍ ອຸປນີຕາ. ໂສ ເຕສຸ ສພ຺ພນວໂກ ຫຸຕ຺ວາ, ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ລກ຺ຂຓນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ເອກໍເສນ ອຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິນິກ຺ຂມນໍ ອຸທິກ຺ຂນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ໂຂ ມຫຕາ ປຣິວາເຣນ ວຑ຺ຒມາໂນ ອນຸກ຺ກເມນ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຎາຓປຣິປາກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກູນຕິໍສຕິເມ ວສ຺ເສ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ອໂນມານທີຕີເຣ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸຣຸເວລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຘານໍ ປທຫິ. ຕທາ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ມາຓໂວ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ, ລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄາຫກພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຸຕ຺ເຕຫິ ວປ຺ປມາຓວາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕປຎ຺ຈໂມ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ, ອນຸກ຺ກເມນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ຉພ຺ພສ຺ສານິ ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ໂອຬາຣິກາຫາຣປຣິໂຠເຄນ ນິພ຺ພິນ຺ໂນ ອປກ຺ກມິຕ຺ວາ ອິສິປຕນໍ ອຄມາສິ. ອຖ ໂຂ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂອຬາຣິກາຫາຣປຣິໂຠເຄນ ລທ຺ຘກາຍພໂລ ເວສາຂປຸຓ຺ຓມາຍໍ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ຕິຓ຺ຓໍ ມາຣານໍ ມຕ຺ຖກໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ, ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ, ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ໂພຘິມຓ຺ເຑເຍວ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ, ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍານໍ ຎາຓປຣິປາກໍ ຎຕ຺ວາ, ອາສາຬ຺ຫີປຸຓ຺ຓມາຍໍ ອິສິປຕນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ເຕສໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ (ມຫາວ. ໑໓ ອາທໂຍ; ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑) ເທເສສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖໂຣ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ພ຺ຣຫ຺ມໂກຏີຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ອຖ ປຎ຺ຈມິຍໍ ປກ຺ຂສ຺ສ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຍ (ມຫາວ. ໒໐; ສໍ. ນິ. ໓.໕໙) ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑.໕໙໖-໖໑໒) –

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕຣສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ໂລກເຊຏ຺ຐໍ ວິນາຍກໍ;

ພຸທ຺ຘຠູມິມນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ, ປຐມໍ ອທ຺ທສໍ ອຫໍ.

‘‘ຍາວຕາ ໂພຘິຍາ ມູເລ, ຍກ຺ຂາ ສພ຺ເພ ສມາຄຕາ;

ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ, ວນ຺ທນ຺ຕິ ປຎ຺ຊລີກຕາ.

‘‘ສພ຺ເພ ເທວາ ຕຸຏ຺ຐມນາ, ອາກາເສ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕິ ເຕ;

ພຸທ຺ໂຘ ອຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ອນ຺ຘກາຣຕໂມນຸໂທ.

‘‘ເຕສໍ ຫາສປເຣຕານໍ, ມຫານາໂທ ອວຕ຺ຕຖ;

ກິເລເສ ຌາປຍິສ຺ສາມ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສາສເນ.

‘‘ເທວານໍ ຄິຣມຎ຺ຎາຍ, ວາຈາສຠິມຸທີຣິຫໍ;

ຫຏ຺ໂຐ ຫຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ເຕນ, ອາທິຠິກ຺ຂມທາສຫໍ.

‘‘ມມ ສງ຺ກປ຺ປມຎ຺ຎາຍ, ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ອນຸຕ຺ຕໂຣ;

ເທວສງ຺ເຆ ນິສີທິຕ຺ວາ, ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສຖ.

‘‘ສຕ຺ຕາຫໍ ອຠິນິກ຺ຂມ຺ມ, ໂພຘິໍ ອຊ຺ຌຄມໍ ອຫໍ;

ອິທໍ ເມ ປຐມໍ ຠຕ຺ຕໍ, ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິສ຺ສ ຍາປນໍ.

‘‘ຕຸສິຕາ ຫິ ອິຘາຄນ຺ຕ຺ວາ, ໂຍ ເມ ຠິກ຺ຂໍ ອຸປານຍິ;

ຕມຫໍ ກິຕ຺ຕຍິສ຺ສາມິ, ສຸໂຓຖ ມມ ຠາສໂຕ.

‘‘ຕິໍສກປ຺ປສຫສ຺ສານິ, ເທວຣຊ຺ຊໍ ກຣິສ຺ສຕິ;

ສພ຺ເພ ເທເວ ອຠິໂຠຕ຺ວາ, ຕິທິວໍ ອາວສິສ຺ສຕິ.

‘‘ເທວໂລກາ ຈວິຕ຺ວານ, ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ຄມິສ຺ສຕິ;

ສຫສ຺ສຘາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ, ຕຕ຺ຖ ຣຊ຺ຊໍ ກຣິສ຺ສຕິ.

‘‘ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ໂອກ຺ກາກກຸລສມ຺ຠໂວ;

ໂຄຕໂມ ນາມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ຕິທສາ ໂສ ຈວິຕ຺ວານ, ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ຄມິສ຺ສຕິ;

ອຄາຣາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວານ, ຉພ຺ພສ຺ສານິ ວສິສ຺ສຕິ.

‘‘ຕໂຕ ສຕ຺ຕມເກ ວສ຺ເສ, ພຸທ຺ໂຘ ສຈ຺ຈໍ ກເຖສ຺ສຕິ;

ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ນາມ ນາເມນ, ປຐມໍ ສຈ຺ຉິກາຫິຕິ.

‘‘ນິກ຺ຂນ຺ເຕນານຸປພ຺ພຊິໍ, ປຘານໍ ສຸກຕໍ ມຍາ;

ກິເລເສ ຌາປນຕ຺ຖາຍ, ປພ຺ພຊິໍ, ອນຄາຣິຍໍ.

‘‘ອຠິຄນ຺ຕ຺ວານ ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ສເທວເກ;

ອິສິນາເມ ມິຄາຣຎ຺ເຎ, ອມຕເຠຣິມາຫນິ.

‘‘ໂສ ທານິ ປຕ຺ໂຕ ອມຕໍ, ສນ຺ຕິປທມນຸຕ຺ຕຣໍ;

ສພ຺ພາສເວ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ວິຫຣາມິ ອນາສໂວ.

‘‘ປຏິສມ຺ຠິທາ ຈຕສ຺ໂສ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອປຣຠາເຄ ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ປຐມໍ ປຏິວິທ຺ຘຘມ຺ມຠາວໍ ທີເປນ຺ໂຕ, ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູນໍ ຍທິທໍ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໘໘) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ. ໂສ ທ຺ວີຫິ ອຄ຺ຄສາວເກຫິ ອຕ຺ຕນິ ກຣີຍມານໍ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ຄາມນ຺ຕເສນາສເນ ອາກິຓ຺ຓວິຫາຣຎ຺ຈ ປຣິຫຣິຕຸກາໂມ, ວິເວກາຠິຣຕິຍາ ວິຫຣິຕຸກາໂມ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄຕານໍ ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕານໍ ປຏິສນ຺ຖາຣກຣຓມ຺ປິ ປປຎ຺ຈໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຉທ຺ທນ຺ເຕຫິ ນາເຄຫິ ອຸປຏ຺ຐິຍມາໂນ ຉທ຺ທນ຺ຕທຫຕີເຣ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ວສິ. ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ຕໍ ເຖຣໍ ເອກທິວສໍ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ເອວມາຫ – ‘‘ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕູ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ຈຕຸສຈ຺ຈຄພ຺ຠໍ ຕິລກ຺ຂຓາຫຕໍ ສຸຎ຺ຎຕປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ນານານຍວິຈິຕ຺ຕໍ ອມໂຕຄຘໍ ພຸທ຺ຘລີລາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສກ຺ໂກ ອຕ຺ຕໂນ ປສາທໍ ປເວເທນ຺ໂຕ –

໖໗໓. ‘‘ເອສ ຠິຍ຺ໂຍ ປສີທາມິ, ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ມຫາຣສໍ;

ວິຣາໂຄ ເທສິໂຕ ຘມ຺ໂມ, ອນຸປາທາຍ ສພ຺ພໂສ’’ຕິ. – ປຐມໍ ຄາຖມາຫ;

ຕຕ຺ຖ ເອສ ຠິຍ຺ໂຍ ປສີທາມິ, ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ມຫາຣສນ຺ຕິ ຍທິປິ ອເນກວາຣໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ. ອິທານິ ປນ ຕຸມ຺ເຫຫິ ກຖິຕໍ ນານານຍວິຈິຕ຺ຕຕາຍ ອເສຈນກຕາຍ ຈ ມຫາຣສໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ເອໂສ ອຫໍ ຕໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ ປສີທາມິ. ວິຣາໂຄ ເທສິໂຕ ຘມ຺ໂມ, ອນຸປາທາຍ ສພ຺ພໂສຕິ ສພ຺ພສໍກິເລສໂຕ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣໂຕ ຈ ວິຣຊ຺ຊນໂຕ ວິຣາຄຊນນໂຕ ວິຣາໂຄ. ຕໂຕ ເອວ ຣູປາທີສຸ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ອນຸປາທາຍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ຕິສາຘນວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພໂສ ອນຸປາທາຍ ເທສິໂຕ.

ເອວໍ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ເຖຣສ຺ສ ເທສນໍ ໂຖເມຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ສກຏ຺ຐານເມວ ຄໂຕ. ອເຖກທິວສໍ ເຖໂຣ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ເກຫິ ອຠິຠຸຍ຺ຍມານານໍ ເອກຈ຺ຈານໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ທິສ຺ວາ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຠູຕຎ຺ຈສ຺ສ ອນຸກ຺ກມໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ສພ຺ພໂສ ຕໂຕ ວິນິວຕ຺ຕິຕມານສຕໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖໍ ທີເປຕ຺ວາ –

໖໗໔. ‘‘ພຫູນິ ໂລເກ ຈິຕ຺ຣານິ, ອສ຺ມິໍ ປຖວິມຓ຺ຑເລ;

ມເຖນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎ ສງ຺ກປ຺ປໍ, ສຸຠໍ ຣາຄູປສໍຫິຕໍ.

໖໗໕. ‘‘ຣຊມຸຫຕຎ຺ຈ ວາເຕນ, ຍຖາ ເມໂຆປສມ຺ມເຍ;

ເອວໍ ສມ຺ມນ຺ຕິ ສງ຺ກປ຺ປາ, ຍທາ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ. – ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ພຫູນິ ໂລເກ ຈິຕ຺ຣານີຕິ ຣູປາທິວເສນ ຕຕ຺ຖາປິ ນີລປີຕາທິວເສນ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິວເສນ ຈ ອເນການິ ໂລເກ ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕານິ ອາຣມ຺ມຓຊາຕານິ. ອສ຺ມິໍ ປຖວິມຓ຺ຑເລຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູຕໍ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ມເຖນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎ ສງ຺ກປ຺ປນ຺ຕິ ຕຊ຺ຊໍ ປຸຣິສວາຍາມສຫິຕໍ ອຣຓິສຫິຕໍ ວິຍ ອຄ຺ຄິໍ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣາຠິສງ຺ຂາຕານິ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປານິ ມເຖນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎ ມເຖນ຺ຕານິ ວິຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ກີທິສໍ? ສຸຠໍ ຣາຄູປສໍຫິຕໍ, ກາມວິຕກ຺ກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຫິ ສຸຠາກາຣຄ຺ຄຫເຓນ ‘‘ສຸໂຠ’’ຕິ ໂວຫຣີຍຕິ.

ຣຊມຸຫຕຎ຺ຈ ວາເຕນາຕິ ຈ-ອິຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ວາເຕນ ອູຫຕໍ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ຣຊໍ ມຫາເມໂຆ ວສ຺ສນ຺ໂຕ ອຸປສມ຺ມເຍ, ວູປສເມຍ຺ຍ. ເອວໍ ສມ຺ມນ຺ຕິ ສງ຺ກປ຺ປາ, ຍທາ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕີຕິ ຍທາ ອຣິຍສາວໂກ ຕານິ ໂລກຈິຕ຺ຣານິ ສມຸທຍໂຕ, ອສ຺ສາທໂຕ, ອາທີນວໂຕ, ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ, ອຖ ຍຖາ ຕໍ ຣຊໍ ອຸຫຕໍ ເມເຆນ, ເອວໍ ສມ຺ມນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ສພ຺ເພປິ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາ. ນ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠນ຺ຕິ. ຍຖາ ປນ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

໖໗໖. ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາຕິ, ຍທາ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ;

ອຖ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ ທຸກ຺ເຂ, ເອສ ມຄ຺ໂຄ ວິສຸທ຺ຘິຍາ.

໖໗໗. ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ທຸກ຺ຂາຕິ…ເປ… ເອສ ມຄ຺ໂຄ ວິສຸທ຺ຘິຍາ.

໖໗໘. ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາຕິ, ຍທາ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ;

ອຖ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ ທຸກ຺ເຂ, ເອສ ມຄ຺ໂຄ ວິສຸທ຺ຘິຍາ’’ຕິ. –

ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາຕິ ຉຬາຣມ຺ມຓສງ຺ຄຫາ ສພ຺ເພ ເຕຠູມກາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ. ອນິຈ຺ຈາຕິ ‘‘ອາທິມຊ຺ຌອນ຺ຕວນ຺ຕໂຕ, ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິກໂຕ, ຕາວກາລິກໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠິຊ຺ຊນໂຕ ນ ນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ຍທາ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ. ອຖ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ ທຸກ຺ເຂຕິ ອຖ ອິມສ຺ມິໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂປຣິຊານນາທິວິຘິນາ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ເອສ ມຄ຺ໂຄ ວິສຸທ຺ຘິຍາຕິ ເອສ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນາວິຘິ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຍາ, ອຈ຺ຈນ຺ຕວິສຸທ຺ຘິຍາ ຈ ມຄ຺ໂຄ ອຘິຄມຸປາໂຍ.

ທຸກ຺ຂາຕິ ສປ຺ປຏິຠຍໂຕ, ອຸທຍພ຺ພຍສມ຺ປຏິປີຬນໂຕ, ທຸກ຺ຂມໂຕ, ສຸຂປຏິກ຺ເຂປໂຕ ຈ ທຸກ຺ຂາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາຕິ ສພ຺ເພປິ ຈຕຸຠູມກາ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ. ອິຘ ປນ ເຕຠູມກຘມ຺ມາວ ຄເຫຕພ຺ພາ. ເຕ ຫິ ອສາຣໂຕ, ອວສວຕ຺ຕນໂຕ, ສຸຎ຺ຎໂຕ, ອຕ຺ຕປຏິກ຺ເຂປໂຕ ຈ ອນຕ຺ຕາຕິ ວິປສ຺ສິຕພ຺ພາ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ.

ເອວໍ ວິປສ຺ສນາວິຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕນ ວິຘິນາ ກຕກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

໖໗໙. ‘‘ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ໂຘ ໂຍ ເຖໂຣ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ຕິພ຺ພນິກ຺ກໂມ;

ປຫີນຊາຕິມຣໂຓ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ເກວລີ.

໖໘໐. ‘‘ໂອຆປາໂສ ທຬ຺ຫຂິໂລ, ປພ຺ພໂຕ ທຸປ຺ປທາລໂຍ;

ເຉຕ຺ວາ ຂິລຎ຺ຈ ປາສຎ຺ຈ, ເສລໍ ເຠຕ຺ວານ ທຸພ຺ຠິທໍ;

ຕິຓ຺ໂຓ ປາຣງ຺ຄໂຕ ຌາຍີ, ມຸຕ຺ໂຕ ໂສ ມາຣພນ຺ຘນາ’’ຕິ. –

ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ໂຘຕິ ພຸທ຺ຘານໍ ອນຸພຸທ຺ໂຘ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘຫິ ພຸຊ຺ຌິຕານິ ສຈ຺ຈານິ ເຕສໍ ເທສນານຸສາເຣນ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຖິເຣຫິ ອເສກ຺ເຂຫິ ສີລສາຣາທີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ, ເຖໂຣ. ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິ ໂຄຕ຺ຕກິຕ຺ຕນໍ. ຕິພ຺ພນິກ຺ກໂມຕິ ທຬ຺ຫວີຣິໂຍ, ຖິຣປຣກ຺ກໂມ. ຊາຕິມຣຓານໍ ປຫີນກາຣຓຕ຺ຕາ ປຫີນຊາຕິມຣໂຓ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ເກວລີຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ອນວເສສໍ, ອນວເສສໂຕ ວາ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ປາຣິປູຣໂກ, ອຖ ວາ ເກວລີ ນາມ ກິເລເສຫິ ອສມ຺ມິສ຺ສຕາຍ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ຜລຎາຓຎ຺ຈ, ຕໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖີຕິ ເກວລີ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ວເສນ ໂຫຕິ ນ ອຎ຺ຎຖາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ເກວລີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂອຆປາໂສຕິ ‘‘ກາໂມໂຆ, ຠໂວໂຆ, ທິຏ຺ໂຐໂຆ, ອວິຊ຺ໂຊໂຆ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໑໕໖; ວິຠ. ໙໓໘) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂອຆາ – ‘‘ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈໂຣ ປາໂສ, ຍ຺ວາຍໍ ຈຣຕິ ມານໂສ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໓; ສໍ. ນິ. ໑.໑໕໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ຣາຄປາໂສ ຈ. ທຬ຺ຫຂິໂລຕິ ‘‘ສຕ຺ຖຣິ ກງ຺ຂຕິ, ຘມ຺ເມ ກງ຺ຂຕິ, ສງ຺ເຆ ກງ຺ຂຕິ, ສິກ຺ຂາຍ ກງ຺ຂຕິ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ກຸປິໂຕ ໂຫຕິ ອນຕ຺ຕມໂນ ອາຫຕຈິຕ຺ໂຕ ຂິລຊາໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໘໕; ອ. ນິ. ໕.໒໐໕) ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ທຬ຺ໂຫ ຖິໂຣ ປຎ຺ຈວິໂຘ ເຈໂຕຂິໂລ ຈ. ປຈຸຣຊເນຫິ ປທາເລຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ທຸປ຺ປທາລໂຍ. ຕໂຕ ເອວ ປພ຺ພຕສທິສຕາຍ ປພ຺ພໂຕຕິ ຈ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ. ‘‘ທຸກ຺ເຂ ອຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໒໒໖; ສໍ. ນິ. ໒.໒) ວາ ນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎາຓປ຺ປເຠໂທ ຈ. ອິຕິ ເອຕໍ ສພ຺ພໍ ເຉຕ຺ວາ ຂິລຎ຺ຈ ປາສຎ຺ຈາຕິ ເອເຕສຸ ຈຕຸພ຺ພິເຘສຸ ສໍກິເລສຘມ຺ເມສຸ ໂຍ ຂິລຎ຺ຈ ປາສຎ຺ຈ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓາສິນາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ເສລໍ ເຠຕ຺ວານ ທຸພ຺ຠິທນ຺ຕິ ເຍນ ເກນຈິ ຎາເຓນ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ອຎ຺ຎາຓເສລໍ ວຊິຣູປມຎາເຓນ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ, ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ໂອເຆ ຕຣິຕ຺ວາ, ເຕສໍ ປຣຕີເຣ ນິພ຺ພາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ ຕິຓ຺ໂຓ ປາຣງ຺ຄໂຕ. ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານລກ຺ຂເຓນ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານລກ຺ຂເຓນາຕິ ທຸວິເຘນປິ ຌາຍີ; ມຸຕ຺ໂຕ ໂສ ມາຣພນ຺ຘນາຕິ ໂສ ເອວຣູໂປ ຂີຓາສໂວ ສພ຺ພສ຺ມາປິ ກິເລສມາຣພນ຺ຘນາ ມຸຕ຺ໂຕ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ. ອຕ຺ຕານເມວ ສນ຺ຘາຍ ເຖໂຣ ວທຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ເຖໂຣ, ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສໍສຄ຺ເຄນ ກຸສີຕໍ ຫີນວີຣິຍໍ ອຸທ຺ຘຕໍ ອຸນ຺ນຬໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ອິທ຺ຘິຍາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຕໍ ‘‘ມາ, ອາວຸໂສ, ເອວໍ ກຣິ, ອກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ປຫາຍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ເສວນ຺ໂຕ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ໂອວທິ. ໂສ ເຖຣສ຺ສ ວຈນໍ ນາທິຍິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ອນາທິຍເນນ ຘມ຺ມສໍເວຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ກຖາຍ ມິຈ຺ຉາປຏິປຕ຺ຕິໍ ຄຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ວິເວກວາສຎ຺ຈ ປສໍສນ຺ໂຕ –

໖໘໑. ‘‘ອຸທ຺ຘໂຕ ຈປໂລ ຠິກ຺ຂຸ, ມິຕ຺ເຕ ອາຄມ຺ມ ປາປເກ;

ສໍສີທຕິ ມໂຫຆສ຺ມິໍ, ອູມິຍາ ປຏິກຸຊ຺ຊິໂຕ.

໖໘໒. ‘‘ອນຸທ຺ຘໂຕ ອຈປໂລ, ນິປໂກ ສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ;

ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ ສິຍາ.

໖໘໓. ‘‘ກາລປພ຺ພງ຺ຄສງ຺ກາໂສ, ກິໂສ ຘມນິສນ຺ຖໂຕ;

ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ອນ຺ນປານສ຺ມິໍ, ອທີນມນໂສ ນໂຣ.

໖໘໔. ‘‘ຜຸຏ຺ໂຐ ຑໍເສຫິ ມກເສຫິ, ອຣຎ຺ຎສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫາວເນ;

ນາໂຄ ສງ຺ຄາມສີເສວ, ສໂຕ ຕຕ຺ຣາຘິວາສເຍ.

໖໘໕-໖. ‘‘ນາຠິນນ຺ທາມິ ມຣຓໍ…ເປ… ສມ຺ປຊາໂນ ປຕິສ຺ສໂຕ.

໖໘໗. ‘‘ປຣິຈິຓ຺ໂຓ ມຍາ ສຕ຺ຖາ…ເປ… ຠວເນຕ຺ຕິ ສມູຫຕາ.

໖໘໘. ‘‘ຍສ຺ສ ຈຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ອຄາຣສ຺ມານຄາຣິຍໍ;

ໂສ ເມ ອຕ຺ໂຖ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ກິໍ ເມ ສທ຺ຘິວິຫາຣິນາ’’ຕິ. –

ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘໂຕຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈຍຸຕ຺ໂຕ ອສມາຫິໂຕ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ. ຈປໂລຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣມຓ຺ຑນາທິນາ ຈາປລ຺ເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂລລປກຕິໂກ. ມິຕ຺ເຕ ອາຄມ຺ມ ປາປເກຕິ ອກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ນິສ຺ສາຍ ສມຓຘມ຺ມໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ. ສໍສີທຕິ ມໂຫຆສ຺ມິໍ, ອູມິຍາ ປຏິກຸຊ຺ຊິໂຕຕິ ຍຖາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ປຕິຕປຸຣິໂສ ສມຸທ຺ທວີຈີຫິ ໂອຕ຺ຖໂຏ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ອລຠນ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ສໍສີທຕິ, ເອວໍ ສໍສາຣມໂຫຆສ຺ມິໍ ປຣິພ຺ຠມນ຺ໂຕ ໂກຘຸປາຍາສອູມິຍາ ປຏິກຸຊ຺ຊິໂຕ ໂອຕ຺ຖໂຏ ວິປສ຺ສນາວເສນ ປຎ຺ຎາສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ອລຠນ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ສໍສີທຕິ.

ນິປໂກຕິ ນິປຸໂຓ, ອຕ຺ຕຕ຺ຖປຣຕ຺ເຖສຸ ກຸສໂລ. ສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍຕິ ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສໍວຣເຓນ ປິຫິຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ. ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕຕິ ກລ຺ຍາເຓຫິ ມິຕ຺ເຕຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ເມຘາວີຕິ ຘມ຺ໂມຊປຎ຺ຎາຍ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ. ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ ສິຍາຕິ ໂສ ຕາທິໂສ ສກລສ຺ສາປິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກໂຣ ຠເວຍ຺ຍ.

ກາລປພ຺ພງ຺ຄສງ຺ກາໂສຕິອາທິ ວິເວກາຠິຣຕິກິຕ຺ຕນໍ. ນາຠິນນ຺ທາມີຕິອາທິ ປນ ກຕກິຈ຺ຈຠາວທສ຺ສນໍ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ (ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໐໗) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ໂອສາເນ ປນ ກິໍ ເມ ສທ຺ຘິວິຫາຣິນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເອທິເສນ ທຸພ຺ພເຈນ ອນາທເຣນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິນາ ກິໍ ເມ ປໂຍຊນໍ ເອກວິຫາໂຣເຍວ ມຍ຺ຫໍ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ປນ ວຕ຺ວາ ຉທ຺ທນ຺ຕທຫເມວ ຄໂຕ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ວສິຕ຺ວາ ອຸປກຏ຺ເຐ ປຣິນິພ຺ພາເນ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພານໍ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ.

ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.