໙. ເຫມວຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ອຊ຺ຊ ປນ຺ນຣໂສຕິ ເຫມວຕສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ປຸຈ຺ຉາວສິກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ເຫມວເຕນ ຫິ ປຸຏ຺ໂຐ ຠຄວາ ‘‘ຉສຸ ໂລໂກ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທີນິ ອຠາສິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຊ຺ຊ ປນ຺ນຣໂສ’’ຕິອາທິ ສາຕາຄິເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອິຕິ ສາຕາຄິໂຣ’’ຕິອາທິ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ, ‘‘ກຈ຺ຈິມໂນ’’ຕິອາທິ ເຫມວເຕນ, ‘‘ຉສຸ ໂລໂກ’’ຕິອາທິ ຠຄວຕາ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ‘‘ເຫມວຕສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ສາຕາຄິຣິສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອກຈ຺ເຈຫິ.

ຕຕ຺ຖ ຍາຍໍ ‘‘ອຊ຺ຊ ປນ຺ນຣໂສ’’ຕິອາທິ ຄາຖາ. ຕສ຺ສາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ – ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຠທ຺ທກປ຺ເປ ວີສຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ ປຸຣິເສສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂສຬສວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸການິ ຐຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ມຫຕິຍາ ປູຊາຍ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ອກໍສຸ. ຕສ຺ສ ຘາຕຸໂຍ ອວິກິຣິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ເອກຄ຺ຆນາ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ທີຆາຍຸກພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ເອສາ ຘມ຺ມຕາ. ອປ຺ປາຍຸກພຸທ຺ຘາ ປນ ຍສ຺ມາ ພຫຸຕເຣນ ຊເນນ ອທິຏ຺ຐາ ເອວ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຘາຕຸປູຊມ຺ປິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຊນາ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອນຸກມ຺ປາຍ ‘‘ຘາຕຸໂຍ ວິກິຣນ຺ຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເຕນ ເຕສໍ ສຸວຓ຺ຓຈຸຓ຺ຓານິ ວິຍ ຘາຕຸໂຍ ວິກິຣນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ.

ມນຸສ຺ສາ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເອກໍເຍວ ຘາຕຸຆຣໍ ກຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສຸໍ ໂຍຊນໍ ອຸພ຺ເພເຘນ ປຣິກ຺ເຂເປນ ຈ. ຕສ຺ສ ເອເກກຄາວຸຕນ຺ຕຣານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ທ຺ວາຣານິ ອເຫສຸໍ. ເອກໍ ທ຺ວາຣໍ ກິກີ ຣາຊາ ອຄ຺ຄເຫສິ; ເອກໍ ຕສ຺ເສວ ປຸຕ຺ໂຕ ປຖວິນ຺ຘໂຣ ນາມ; ເອກໍ ເສນາປຕິປມຸຂາ ອມຈ຺ຈາ; ເອກໍ ເສຏ຺ຐິປມຸຂາ ຊານປທາ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓມຍາ ເອກຄ຺ຆນາ ສຸວຓ຺ຓຣສປຏິຠາຄາ ຈ ນານາຣຕນມຍາ ອິຏ຺ຐກາ ອເຫສຸໍ ເອເກກາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກາ. ເຕ ຫຣິຕາລມໂນສິລາຫິ ມຕ຺ຕິກາກິຈ຺ຈໍ ສຸຣຠິເຕເລນ ອຸທກກິຈ຺ຈຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຕໍ ເຈຕິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສຸໍ.

ເອວໍ ປຕິຏ຺ຐິເຕ ເຈຕິເຍ ທ຺ເວ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສຫາຍກາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສມ຺ມຸຂສາວການໍ ເຖຣານໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ທີຆາຍຸກພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ສມ຺ມຸຂສາວກາເຍວ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕິ, ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ, ນິສ຺ສຍໍ ເທນ຺ຕິ, ອິຕເຣ ນ ລຠນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເຕ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ‘‘ສາສເນ, ຠນ຺ເຕ, ກຕິ ຘຸຣານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ເຖຣາ ‘‘ທ຺ເວ ຘຸຣານີ’’ຕິ ກເຖສຸໍ – ‘‘ວາສຘຸຣໍ, ປຣິຍຕ຺ຕິຘຸຣຎ຺ຈາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປພ຺ພຊິເຕນ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ສນ຺ຕິເກ ປຎ຺ຈ ວສ຺ສານິ ວສິຕ຺ວາ, ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ທ຺ເວ ຕີຓິ ຠາຓວາຣສຸຕ຺ຕນ຺ຕານິ ຈ ປຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ກຸເລ ວາ ຄເຓ ວາ ນິຣາລເຍນ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ, ອຣຫຕ຺ຕສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ຆຏິຕພ຺ພໍ ວາຍມິຕພ຺ພໍ, ເອຕໍ ວາສຘຸຣໍ. ອຕ຺ຕໂນ ຖາເມນ ປນ ເອກໍ ວາ ນິກາຍໍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ວາ ປຎ຺ຈ ວາ ນິກາເຍ ປຣິຍຕ຺ຕິໂຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ສຸວິສທໍ ສາສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ເອຕໍ ປຣິຍຕ຺ຕິຘຸຣນ຺ຕິ. ອຖ ເຕ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ຘຸຣານໍ ວາສຘຸຣເມວ ເສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ປນມ຺ຫາ ທຫຣາ, ວຸຑ຺ຒກາເລ ວາສຘຸຣໍ ປຣິປູເຣສ຺ສາມ, ປຣິຍຕ຺ຕິຘຸຣໍ ຕາວ ປູເຣມາ’’ຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ອາຣຠິໍສຸ. ເຕ ປກຕິຍາວ ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ສກເລ ພຸທ຺ຘວຈເນ ປກຕຎ຺ຎໂນ ວິນເຍ ຈ ອຕິວິຍ ວິນິຈ຺ຉຍກຸສລາ ອເຫສຸໍ. ເຕສໍ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ປຣິວາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ປຣິວາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ລາໂຠ, ເອກເມກສ຺ສ ປຎ຺ຈສຕປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ປຣິວາຣາ ອເຫສຸໍ. ເຕ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ທີເປນ຺ຕາ ວິຫຣິໍສຸ, ປຸນ ພຸທ຺ຘກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ.

ຕທາ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ຄາມກາວາເສ ວິຫຣນ຺ຕິ ຘມ຺ມວາທີ ຈ ອຘມ຺ມວາທີ ຈ. ອຘມ຺ມວາທີ ຈຓ຺ໂຑ ໂຫຕິ ຜຣຸໂສ, ມຸຂໂຣ, ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ອິຕຣສ຺ສ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ນໍ ‘‘ອິທໍ ເຕ, ອາວຸໂສ, ກມ຺ມໍ ສາສນສ຺ສ ອປ຺ປຕິຣູປ’’ນ຺ຕິ ໂຈເທສິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ເຕ ທິຏ຺ຐໍ, ກິໍ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ວິກ຺ຂິປຕິ. ອິຕໂຣ ‘‘ວິນຍຘຣາ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ອຘມ຺ມວາທີ ‘‘ສເຈ ອິມໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວິນຍຘຣາ ວິນິຈ຺ຉິນິສ຺ສນ຺ຕິ, ອທ຺ຘາ ເມ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐາ ນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປກ຺ຂໍ ກາຕຸກາໂມ ຕາວເທວ ປຣິກ຺ຂາເຣ ອາທາຍ ເຕ ທ຺ເວ ເຖເຣ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສມຓປຣິກ຺ຂາເຣ ທຕ຺ວາ ເຕສໍ ນິສ຺ສເຍນ ວິຫຣິຕຸມາຣທ຺ໂຘ. ສພ຺ພຎ຺ຈ ເນສໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕຸກາໂມ ວິຍ ອກາສິ. ຕໂຕ ເອກທິວສໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຕຫິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຍມາໂນປິ ອຏ຺ຐາສິເຍວ. ເຖຣາ ‘‘ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພມຕ຺ຖີ’’ຕິ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ເອເກນ ເມ ຠິກ຺ຂຸນາ ສຫ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ວິວາໂທ ອຕ຺ຖິ. ໂສ ຍທິ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອິຘາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕິ, ຍຖາວິນິຈ຺ຉຍໍ ນ ວິນິຈ຺ຉິນິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເຖຣາ ‘‘ໂອສຏໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຍຖາວິນິຈ຺ຉຍໍ ນ ວິນິຈ຺ຉິນິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ‘‘ເອວໍ ກຣິຍມາເນ, ຠນ຺ເຕ, ມມ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐາ ນຕ຺ຖິ, ມຍ຺ເຫຕໍ ປາປໍ ໂຫຕຸ, ມາ ຕຸມ຺ເຫ ວິນິຈ຺ຉິນຖາ’’ຕິ. ເຕ ເຕນ ນິປ຺ປີຬິຍມານາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ເຕສໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ອາວາສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພໍ ວິນຍຘຣານໍ ສນ຺ຕິເກ ນິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ຘມ຺ມວາທິໍ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ອວມຎ຺ຎນ຺ໂຕ ຜຣຸເສນ ສມຸທາຈຣຕິ. ຘມ຺ມວາທີ ‘‘ນິສ຺ສງ຺ໂກ ອຍໍ ຊາໂຕ’’ຕິ ຕາວເທວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຖຣານໍ ປຣິວາຣໍ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ນນຸ, ອາວຸໂສ, ໂອສຏໍ ວຕ຺ຖຸ ຍຖາຘມ຺ມໍ ວິນິຈ຺ຉິນິຕພ຺ພໍ, ອໂນສຣາເປຕ຺ວາ ເອວ ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຈ຺ຈຍໍ ເທສາເປຕ຺ວາ ສາມຄ຺ຄີ ກາຕພ຺ພາ. ອິເມ ປນ ເຖຣາ ເນວ ວຕ຺ຖຸໍ ວິນິຈ຺ຉິນິໍສຸ, ນ ສາມຄ຺ຄິໍ ອກໍສຸ. ກິໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ? ເຕປິ ສຸຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ – ‘‘ນູນ ກິຎ຺ຈິ ອາຈຣິເຍຫິ ຎາຕ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ອຘມ຺ມວາທີ ໂອກາສໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ປຸພ຺ເພ ‘ວິນຍຘຣາ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ຠຓສິ. ອິທານິ ເຕສໍ ວິນຍຘຣານໍ ອາໂຣເຈຫິ ຕໍ ວຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິ ຘມ຺ມວາທິໍ ປີເຬຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປຣາຊິໂຕ ຕ຺ວໍ, ມາ ຕໍ ອາວາສໍ ອາຄຈ຺ຉີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຕໂຕ ຘມ຺ມວາທີ ເຖເຣ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ສາສນໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘ອມ຺ເຫ ອຸປຏ຺ເຐສິ ປຣິໂຕເສສີ’ຕິ ປຸຄ຺ຄລເມວ ອເປກ຺ຂິຕ຺ຖ, ສາສນໍ ອຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລໍ ຣກ຺ຂິຕ຺ຖ, ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ທານິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ວິນິຈ຺ຉິນິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຊ຺ຊ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ກສ຺ສໂປ ຠຄວາ’’ຕິ ມຫາສທ຺ເທນ ກນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ນຏ຺ຐໍ ສຕ຺ຖຸ ສາສນ’’ນ຺ຕິ ປຣິເທວມາໂນ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສໍວິຄ຺ຄມານສາ ‘‘ມຍໍ ປຸຄ຺ຄລມນຸຣກ຺ຂນ຺ຕາ ສາສນຣຕນໍ ໂສພ຺ເຠ ປກ຺ຂິປິມ຺ຫາ’’ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປາເທສຸໍ. ເຕ ເຕເນວ ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນ ອຸປຫຕາສຍຕ຺ຕາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຸມສກ຺ໂກນ຺ຕາ ເອກາຈຣິໂຍ ຫິມວຕິ ເຫມວເຕ ປພ຺ພເຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ເຫມວໂຕ ຍກ຺ໂຂຕິ ນາເມນ. ທຸຕິຍາຈຣິໂຍ ມຊ຺ຌິມເທເສ ສາຕປພ຺ພເຕ ສາຕາຄິໂຣຕິ ນາເມນ. ເຕປິ ເນສໍ ປຣິວາຣາ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍເຍວ ອນຸວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຸມສກ຺ໂກນ຺ຕາ ເຕສໍ ປຣິວາຣາ ຍກ຺ຂາວ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕສໍ ປນ ປຈ຺ຈຍທາຍກາ ຄຫຏ຺ຐາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕິໍສຸ. ເຫມວຕສາຕາຄິຣາ ອຏ຺ຐວີສຕິຍກ຺ຂເສນາປຕີນມພ຺ຠນ຺ຕຣາ ມຫານຸຠາວາ ຍກ຺ຂຣາຊາໂນ ອເຫສຸໍ.

ຍກ຺ຂເສນາປຕີນຎ຺ຈ ອຍໍ ຘມ຺ມຕາ – ມາເສ ມາເສ ອຏ຺ຐ ທິວສານິ ຘມ຺ມວິນິຈ຺ຉຍຕ຺ຖໍ ຫິມວຕິ ມໂນສິລາຕເລ ນາຄວຕິມຓ຺ຑເປ ເທວຕານໍ ສນ຺ນິປາໂຕ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ອຖ ສາຕາຄິຣເຫມວຕາ ຕສ຺ມິໍ ສມາຄເມ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ທິສ຺ວາ ສຎ຺ຊານິໍສຸ – ‘‘ຕ຺ວໍ, ສມ຺ມ, ກຸຫິໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕ຺ວໍ ກຸຫິ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ອເຫສຸໍ. ‘‘ນຏ຺ຐາ ມຍໍ, ສມ຺ມ, ປຸພ຺ເພ ວີສຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ປາປສຫາຍໍ ນິສ຺ສາຍ ຍກ຺ຂໂຍນິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ປຈ຺ຈຍທາຍກາ ກາມາວຈຣເທເວສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຖ ສາຕາຄິໂຣ ອາຫ – ‘‘ມາຣິສ, ຫິມວາ ນາມ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕສມ຺ມໂຕ, ກິຎ຺ຈິ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ວາ ສຸຕ຺ວາ ວາ ມມາປິ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ເຫມວໂຕປິ ອາຫ – ‘‘ມາຣິສ, ມຊ຺ຌິມເທໂສ ນາມ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕສມ຺ມໂຕ, ກິຎ຺ຈິ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ວາ ສຸຕ຺ວາ ວາ ມມາປິ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ເອວໍ ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ສຫາເຍສຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກຕິກໍ ກຕ຺ວາ, ຕເມວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ອວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວສມາເນສຸ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ວີຕິວຕ຺ຕໍ, ມຫາປຖວີ ເອກໂຍຊນຕິຄາວຸຕມຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສທາ.

ອຖມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທີປງ຺ກຣປາທມູເລ ກຕປຓິຘາໂນ ຍາວ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຊາຕກໍ, ຕາວ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ, ຕຸສິຕຠວເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ, ຘມ຺ມປທນິທາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເທວຕາຫິ ອາຍາຈິໂຕ ປຎ຺ຈ ມຫາວິໂລກນານິ ວິໂລເກຕ຺ວາ, ເທວຕານໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ ວຕ຺ຕມາເນສຸ ອິຘ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄເຫສິ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ກມ຺ເປຕ຺ວາ. ຕານິ ທິສ຺ວາປິ ອິເມ ຣາຊຍກ຺ຂາ ‘‘ອິມິນາ ກາຣເຓນ ນິພ຺ພຕ຺ຕານີ’’ຕິ ນ ຊານິໍສຸ. ‘‘ຂິຑ຺ຑາປສຸຕຕ຺ຕາ ເນວາທ຺ທສໍສູ’’ຕິ ເອເກ. ເອສ ນໂຍ ຊາຕິຍໍ ອຠິນິກ຺ຂມເນ ໂພຘິຍຎ຺ຈ. ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕເນ ປນ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠຄວຕິ ຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ທ຺ວາທສາກາຣໍ ວຣຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ເຕ ມຫາຠູມິຈາລໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ປາຏິຫາຣິຍານິ ຈ ເອເຕສໍ ເອໂກ ສາຕາຄິໂຣເຍວ ປຐມໍ ອທ຺ທສ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິກາຣຓຎ຺ຈ ເຕສໍ ຎຕ຺ວາ ສປຣິໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມ຺ມ ຘມ຺ມເທສນໍ ອສ຺ໂສສິ, ນ ຈ ກິຎ຺ຈິ ວິເສສໍ ອຘິຄຈ຺ຉິ. ກສ຺ມາ? ໂສ ຫິ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ເຫມວຕໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ອາຄໂຕ ນຸ ໂຂ ເມ ສຫາຍໂກ, ໂນ’’ຕິ ປຣິສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ວຎ຺ຈິໂຕ ເມ ສຫາໂຍ, ໂຍ ເອວໍ ວິຈິຕ຺ຣປຏິຠານໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ນ ສຸຓາຕີ’’ຕິ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ຠຄວາ ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕປິ ຈ ສູຣິເຍ ເທສນໍ ນ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

ອຖ ສາຕາຄິໂຣ ‘‘ສຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕນ ສຫາຄມ຺ມ ຘມ຺ມເທສນໍ ໂສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫຕ຺ຖິຍານອສ຺ສຍານຄຣຸຬຍານາທີນິ ມາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ຍກ຺ຂສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ຫິມວນ຺ຕາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ, ຕທາ ເຫມວໂຕປິ. ຍສ຺ມາ ປຏິສນ຺ຘິຊາຕິ-ອຠິນິກ຺ຂມນ-ໂພຘິປຣິນິພ຺ພາເນສ຺ເວວ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ຫຸຕ຺ວາວ ປຕິວິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິການິ ໂຫນ຺ຕິ, ຘມ຺ມຈກ຺ກປວຕ຺ຕເນ ປນ ຕານິ ສວິເສສານິ ຫຸຕ຺ວາ, ຈິຣຕຣໍ ຐຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຫິມວຕິ ຕໍ ອຈ຺ຉຣິຍປາຕຸຠາວໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຍໂຕ ອຫໍ ຊາໂຕ, ນ ກທາຈິ ອຍໍ ປພ຺ພໂຕ ເອວໍ ອຠິຣາໂມ ຠູຕປຸພ຺ໂພ, ຫນ຺ທ ທານິ ມມ ສຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ເຕນ ສຫ ອິມໍ ປຸປ຺ຜສິຣິໍ ອນຸຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕເຖວ ມຊ຺ຌິມເທສາຠິມຸໂຂ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ຣາຊຄຫສ຺ສ ອຸປຣິ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄມນກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ເຫມວໂຕ ອາຫ – ‘‘ຍໂຕ ອຫໍ, ມາຣິສ, ຊາໂຕ, ນາຍໍ ປພ຺ພໂຕ ເອວໍ ອກາລກຸສຸມິເຕຫິ ຣຸກ຺ເຂຫິ ອຠິຣາໂມ ຠູຕປຸພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ ເອຕໍ ປຸປ຺ຜສິຣິໍ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ອນຸຠວິສ຺ສາມີຕິ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ສາຕາຄິໂຣ ອາຫ – ‘‘ຊານາສິ, ປນ, ຕ຺ວໍ ມາຣິສ, ເຍນ ກາຣເຓນ ອິມໍ ອກາລປຸປ຺ຜປາຏິຫາຣິຍໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມິ, ມາຣິສາ’’ຕິ. ‘‘ອິມໍ, ມາຣິສ, ປາຏິຫາຣິຍໍ ນ ເກວລ ຫິມວນ຺ເຕເຍວ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕູສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ອຊ຺ຊ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕສິ, ເຕນ ກາຣເຓນາ’’ຕິ. ເອວໍ ສາຕາຄິໂຣ ເຫມວຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ກເຖຕ຺ວາ, ຕໍ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອາເນຕຸກາໂມ ອິມໍ ຄາຖມາຫ. ເກຈິ ປນ ໂຄຕມເກ ເຈຕິເຍ ວິຫຣນ຺ເຕ ຠຄວຕິ ອຍເມວມາຫາຕິ ຠຓນ຺ຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ປນ຺ນຣໂສ’’ຕິ.

໑໕໓. ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຊາຕິ ອຍໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ ປກ຺ຂຄຓນໂຕ ປນ຺ນຣໂສ, ອຸປວສິຕພ຺ພໂຕ ອຸໂປສໂຖ. ຕີສຸ ວາ ອຸໂປສເຖສຸ ອຊ຺ຊ ປນ຺ນຣໂສ ອຸໂປສໂຖ, ນ ຈາຕຸທ຺ທສີ ອຸໂປສໂຖ, ນ ສາມຄ຺ຄີອຸໂປສໂຖ. ຍສ຺ມາ ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສອຏ຺ຐງ຺ຄອຸປວາສປຎ຺ຎຕ຺ຕິທິວສາທີສຸ ສມ຺ພຫຸເລສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ອຸໂປສຖສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕຕິ. ‘‘ອາຍາມາວຸໂສ, ກປ຺ປິນ, ອຸໂປສຖໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິອາທີສຸ ຫິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສ ອຸໂປສຖສທ຺ໂທ. ‘‘ເອວໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຂ ວິສາເຂ ອຸໂປສໂຖ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໘.໔໓) ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິອາທິເກສຸ ອຏ຺ຐງ຺ເຄສຸ. ‘‘ສຸທ຺ຘສ຺ສ ເວ ສທາ ຜຄ຺ຄຸ, ສຸທ຺ຘສ຺ສຸໂປສໂຖ ສທາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໗໙) ອຸປວາເສ. ‘‘ອຸໂປສໂຖ ນາມ ນາຄຣາຊາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໖; ມ. ນິ. ໓.໒໕໘) ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ຕທຫຸໂປສເຖ ປນ຺ນຣເສ ສີສໍນ຺ຫາຕສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໘໕; ມ. ນິ. ໓.໒໕໖) ທິວເສ. ຕສ຺ມາ ອວເສສຕ຺ຖໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາສາຬ຺ຫີປຸຓ຺ຓມທິວສໍເຍວ ນິຍາເມນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ອຊ຺ຊ ປນ຺ນຣໂສ ອຸໂປສໂຖ’’ຕິ. ປາຏິປໂທ ທຸຕິໂຍຕິ ເອວໍ ຄຓິຍມາເນ ອຊ຺ຊ ປນ຺ນຣໂສ ທິວໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທິວິ ຠວານິ ທິພ຺ພານິ, ທິພ຺ພານິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ທິພ຺ພາ. ການິ ຕານິ? ຣູປານິ. ຕຎ຺ຫິ ຣຕ຺ຕິໍ ເທວານໍ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໂຕ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ສຣີຣວຕ຺ຖາຠຣຓວິມານປ຺ປຠາຫິ ອພ຺ຠາທິອຸປກ຺ກິເລສວິຣຫິຕາຍ ຈນ຺ທປ຺ປຠາຍ ຈ ສກລຊມ຺ພຸທີໂປ ອລງ຺ກໂຕ ອໂຫສິ. ວິເສສາລງ຺ກໂຕ ຈ ປຣມວິສຸທ຺ຘິເທວສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຣີຣປ຺ປຠາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ທິພ຺ພາ ຣຕ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ.

ເອວໍ ຣຕ຺ຕິຄຸຓວຓ຺ຓນາປເທເສນາປິ ສຫາຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາທໍ ຊເນນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ກເຖຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອໂນມນາມໍ ສຕ຺ຖາຣໍ, ຫນ຺ທ ປສ຺ສາມ ໂຄຕມ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອໂນເມຫິ ອລາມເກຫິ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູເຣຫິ ຄຸເຓຫິ ນາມໍ ອສ຺ສາຕິ ອໂນມນາໂມ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ‘‘ພຸຊ຺ຌິຕາ ສຈ຺ຈານີຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ໂພເຘຕາ ປຊາຍາຕິ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ (ມຫານິ. ໑໙໒; ຈູຬນິ. ປາຣາຍນຕ຺ຖຸຕິຄາຖານິທ຺ເທສ ໙໗; ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໒) ນເຍນ ພຸທ຺ໂຘຕິ ອໂນເມຫິ ຄຸເຓຫິ ນາມໍ, ‘‘ຠຄ຺ຄຣາໂຄຕິ ຠຄວາ, ຠຄ຺ຄໂທໂສຕິ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫານິ. ໘໔) ນເຍນ ຈ ອໂນເມຫິ ຄຸເຓຫິ ນາມໍ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທີສຸ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທີສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ເທວມນຸສ຺ເສ ອນຸສາສຕິ ‘‘ອິມໍ ປຊຫຖ, ອິມໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຖາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາ. ອປິຈ ‘‘ສຕ຺ຖາ ຠຄວາ ສຕ຺ຖວາໂຫ, ຍຖາ ສຕ຺ຖວາໂຫ ສຕ຺ເຕ ກນ຺ຕາຣໍ ຕາເຣຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມຫານິ. ໑໙໐) ນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕນເຍນາປິ ສຕ຺ຖາ. ຕໍ ອໂນມນາມໍ ສຕ຺ຖາຣໍ. ຫນ຺ທາຕິ ພ຺ຍວສານຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ປສ຺ສາມາຕິ ເຕນ ອຕ຺ຕານໍ ສຫ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຈນໍ. ໂຄຕມນ຺ຕິ ໂຄຕມໂຄຕ຺ຕໍ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ‘‘ສຕ຺ຖາ, ນ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ມາ ວິມຕິໍ ອກາສິ, ເອກນ຺ຕພ຺ຍວສິໂຕ ຫຸຕ຺ວາວ ເອຫິ ປສ຺ສາມ ໂຄຕມນ຺ຕິ.

໑໕໔. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເຫມວໂຕ ‘‘ອຍໍ ສາຕາຄິໂຣ ‘ອໂນມນາມໍ ສຕ຺ຖາຣ’ນ຺ຕິ ຠຓນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປກາເສຕິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂນ ຈ ທຸລ຺ລຠາ ໂລເກ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸປຏິຎ຺ເຎຫິ ປູຣຓາທິສທິເສເຫວ ໂລໂກ ອຸປທ຺ທຸໂຕ. ໂສ ປນ ຍທິ ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ອທ຺ຘາ ຕາທິລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ເຕນ ຕໍ ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕາທິລກ຺ຂຓໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ມໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຈ຺ຈີຕິ ປຸຈ຺ຉາ. ມໂນຕິ ຈິຕ຺ຕໍ. ສຸປຓິຫິໂຕຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຐປິໂຕ, ອຈໂລ ອສມ຺ປເວຘີ. ສພ຺ເພສຸ ຠູເຕສຸ ສພ຺ພຠູເຕສຸ. ຕາທິໂນຕິ ຕາທິລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ. ປຸຈ຺ຉາ ເອວ ວາ ອຍໍ ‘‘ໂສ ເຕ ສຕ຺ຖາ ສພ຺ພຠູເຕສຸ ຕາທີ, ອຸທາຫຸ ໂນ’’ຕິ. ອິຏ຺ເຐ ອນິຏ຺ເຐ ຈາຕິ ເອວຣູເປ ອາຣມ຺ມເຓ. ສງ຺ກປ຺ປາຕິ ວິຕກ຺ກາ. ວສີກຕາຕິ ວສໍ ຄມິຕາ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຍໍ ຕ຺ວໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ວທສິ, ຕສ຺ສ ເຕ ສຕ຺ຖຸໂນ ກຈ຺ຈິ ຕາທິລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສໂຕ ສພ຺ພຠູເຕສຸ ມໂນ ສຸປຓິຫິໂຕ, ອຸທາຫຸ ຍາວ ຈລນປຈ຺ຈຍໍ ນ ລຠຕິ, ຕາວ ສຸປຓິຫິໂຕ ວິຍ ຂາຍຕິ. ໂສ ວາ ເຕ ສຕ຺ຖາ ກຈ຺ຈິ ສພ຺ພຠູເຕສຸ ສມຈິຕ຺ເຕນ ຕາທີ, ອຸທາຫຸ ໂນ, ເຍ ຈ ໂຂ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຣາຄໂທສວເສນ ສງ຺ກປ຺ປາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ຕ຺ຍາສ຺ສ ກຈ຺ຈິ ວສີກຕາ, ອຸທາຫຸ ກທາຈິ ເຕສມ຺ປິ ວເສນ ວຕ຺ຕຕີຕິ.

໑໕໕. ຕໂຕ ສາຕາຄິໂຣ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາເວ ພ຺ຍວສິຕຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸເຓ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ມໂນ ຈສ຺ສ ສຸປຓິຫິໂຕ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສຸປຓິຫິໂຕຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຐປິໂຕ, ປຖວີສໂມ ອວິຣຸຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ, ສິເນຣຸສໂມ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາຈລນຏ຺ເຐນ, ອິນ຺ທຂີລສໂມ ຈຕຸພ຺ພິຘມາຣປຣວາທິຄເຓຫິ ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນ. ອນຈ຺ຉຣິຍຎ຺ເຈຕໍ, ຠຄວໂຕ ອິທານິ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາເວ ຐິຕສ຺ສ ມໂນ ສຸປຓິຫິໂຕ ອຈໂລ ຠເວຍ຺ຍ. ຍສ຺ສ ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕສ຺ສາປິ ສຣາຄາທິກາເລ ຉທ຺ທນ຺ຕນາຄກຸເລ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສວິເສນ ສລ຺ເລນ ວິທ຺ຘສ຺ສ ອຈໂລ ອໂຫສິ, ວຘເກປິ ຕສ຺ມິໍ ນປ຺ປທຸສ຺ສິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຕໂນ ທນ຺ເຕ ເຉຕ຺ວາ ອທາສິ; ຕຖາ ມຫາກປິຠູຕສ຺ສ ມຫຕິຍາ ສິລາຍ ສີເສ ປຫຏສ຺ສາປິ ຕສ຺ເສວ ຈ ມຄ຺ຄໍ ທສ຺ເສສິ; ຕຖາ ວິຘຸຣປຓ຺ຑິຕຠູຕສ຺ສ ປາເທສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິໂຍຊເນ ກາຬປພ຺ພຕປປາເຕ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ຕສ຺ເສວ ຍກ຺ຂສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ຕສ຺ມາ ສມ຺ມເທວ ອາຫ ສາຕາຄິໂຣ – ‘‘ມໂນ ຈສ຺ສ ສຸປຓິຫິໂຕ’’ຕິ.

ສພ຺ພຠູເຕສຸ ຕາທິໂນຕິ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ຕາທິລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ ມໂນ ສຸປຓິຫິໂຕ, ນ ຍາວ ປຈ຺ຈຍໍ ນ ລຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ຕາທິລກ຺ຂຓໍ ປຎ຺ຈຘາ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ຠຄວາ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ຕາທີ, ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐ ຕາທີ, ຈຕ຺ຕາວີຕິ ຕາທີ, ມຸຕ຺ຕາວີຕິ ຕາທີ, ຕິຓ຺ຓາວີຕິ ຕາທີ, ຕນ຺ນິທ຺ເທສາຕິ ຕາທີ. ກຖໍ ຠຄວາ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐ ຕາທີ? ຠຄວາ ລາເຠປິ ຕາທີ’’ຕິ (ມຫານິ. ໓໘).

ເອວມາທິ ສພ຺ພໍ ນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ລາຠາທໂຍ ຈ ຕສ຺ສ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ປຸຈ຺ຉາ ເອວ ວາ ອຍໍ. ໂສ ເຕ ສຕ຺ຖາ ສພ຺ພຠູເຕສຸ ຕາທີ, ອຸທາຫຸ ໂນ’’ຕິ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ວິກປ຺ເປ ສພ຺ພຠູເຕສຸ ສມຈິຕ຺ຕຕາຍ ຕາທີ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຫິ ຠຄວາ ສຸຂູປສໍຫາຣກາມຕາຍ ທຸກ຺ຂາປນຍນກາມຕາຍ ຈ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ສມຈິຕ຺ໂຕ, ຍາທິໂສ ອຕ຺ຕນິ, ຕາທິໂສ ປເຣສຸ, ຍາທິໂສ ມາຕຣິ ມຫາມາຍາຍ, ຕາທິໂສ ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາຍ, ຍາທິໂສ ປິຕຣິ ສຸທ຺ໂຘທເນ, ຕາທິໂສ ສຸປ຺ປພຸທ຺ເຘ, ຍາທິໂສ ປຸຕ຺ເຕ ຣາຫຸເລ, ຕາທິໂສ ວຘເກສຸ ເທວທຕ຺ຕຘນປາລກອງ຺ຄຸລິມາລາທີສຸ. ສເທວເກ ໂລເກປິ ຕາທີ. ຕສ຺ມາ ສມ຺ມເທວາຫ ສາຕາຄິໂຣ – ‘‘ສພ຺ພຠູເຕສຸ ຕາທິໂນ’’ຕິ.

ອໂຖ ອິຏ຺ເຐ ອນິຏ຺ເຐ ຈາຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ເອວໍ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ – ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອິຏ຺ຐໍ ວາ ອນິຏ຺ຐໍ ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ, ສພ຺ພປ຺ປກາເຣຫິ ຕຕ຺ຖ ເຍ ຣາຄໂທສວເສນ ສງ຺ກປ຺ປາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ຕ຺ຍາສ຺ສ ອນຸຕ຺ຕເຣນ ມຄ຺ເຄນ ຣາຄາທີນໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ວສີກຕາ, ນ ກທາຈິ ເຕສໍ ວເສ ວຕ຺ຕຕິ. ໂສ ຫິ ຠຄວາ ອນາວິລສງ຺ກປ຺ໂປ ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ສຸວິມຸຕ຺ຕປຎ຺ໂຎຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຸປຓິຫິຕມນຕາຍ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣາຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ສພ຺ພຠູເຕສຸ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐຫິ ໂສ ຍຕ຺ຖ ຠເວຍ຺ຍ, ຕໍ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣເຠທໂຕ ທຸວິຘມາຣມ຺ມຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ກປ຺ປວສີຠາເວນ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ຕສ຺ສ ມນສິກາຣາຠາວໂຕ ກິເລສປ຺ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸປຓິຫິຕມນຕາຍ ຈ ມໂນສມາຈາຣສຸທ຺ຘິ, ສພ຺ພຠູເຕສຸ ຕາທິຕາຍ ກາຍສມາຈາຣສຸທ຺ຘິ, ສງ຺ກປ຺ປວສີຠາເວນ ວິຕກ຺ກມູລກຕ຺ຕາ ວາຈາຍ ວຈີສມາຈາຣສຸທ຺ຘິ. ຕຖາ ສຸປຓິຫິຕມນຕາຍ ໂລຠາທິສພ຺ພໂທສາຠາໂວ, ສພ຺ພຠູເຕສຸ ຕາທິຕາຍ ເມຕ຺ຕາທິຄຸຓສພ຺ຠາໂວ, ສງ຺ກປ຺ປວສີຠາເວນ ປຏິກູເລ ອປ຺ປຏິກູລສຎ຺ຎິຕາທິເຠທາ ອຣິຍິທ຺ຘິ, ຕາຍ ຈສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໕໖. ເອວໍ ເຫມວໂຕ ປຸພ຺ເພ ມໂນທ຺ວາຣວເສເນວ ຕາທິຠາວໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕຎ຺ຈ ປຏິຊານນ຺ຕມິມໍ ສຸຕ຺ວາ ທຬ຺ຫີກມ຺ມຕ຺ຖໍ ອິທານິ ທ຺ວາຣຕ຺ຕຍວເສນາປິ, ປຸພ຺ເພ ວາ ສງ຺ເຂເປນ ກາຍວຈີມໂນທ຺ວາຣສຸທ຺ຘິໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕຎ຺ຈ ປຏິຊານນ຺ຕມິມໍ ສຸຕ຺ວາ ທຬ຺ຫີກມ຺ມຕ຺ຖເມວ ວິຕ຺ຖາເຣນາປິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກຈ຺ຈິ ອທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຄາຖາພນ຺ຘສຸຂຕ຺ຖາຍ ປຐມໍ ອທິນ຺ນາທານວິຣຕິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອາຣາ ປມາທມ຺ຫາຕິ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຈິຕ຺ຕໂວສ຺ສຄ຺ຄໂຕ ທູຣີຠາເວນ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວິຣຕິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ‘‘ອາຣາ ປມທມ຺ຫາ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ອາຣາ ມາຕຸຄາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຌານໍ ນ ຣິຎ຺ຈຕີຕິ ອິມິນາ ປນ ຕສ຺ສາເຍວ ຕິວິຘາຍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕວິຣຕິຍາ ພລວຠາວໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຌານຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ວິຣຕິ ພລວຕີ ໂຫຕີຕິ.

໑໕໗. ອຖ ສາຕາຄິໂຣ ຍສ຺ມາ ຠຄວາ ນ ເກວລໍ ເອຕຣຫິ, ອຕີເຕປິ ອທ຺ຘາເນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອທິນ຺ນາທານາທີຫິ ປຏິວິຣໂຕ, ຕສ຺ສາ ຕສ຺ສາເຍວ ຈ ວິຣຕິຍາ ອານຸຠາເວນ ຕໍ ຕໍ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓໍ ປຏິລຠິ, ສເທວໂກ ຈສ຺ສ ໂລໂກ ‘‘ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣໂຕ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ຕສ຺ມາ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ວາຈາຍ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ໂສ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍຕີ’’ຕິ. ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ປາກຏເມວ. ອິມິສ຺ສາປິ ຄາຖາຍ ຕຕິຍປາເທ ‘‘ປມາທມ຺ຫາ ປມທມ຺ຫາ’’ຕິ ທ຺ວິຘາ ປາໂຐ. ຈຕຸຕ຺ຖປາເທ ຈ ຌານໍ ນ ຣິຎ຺ຈຕີຕິ ຌານໍ ຣິຕ຺ຕກໍ ສຸຎ຺ຎກໍ ນ ກໂຣຕິ, ນ ປຣິຈ຺ຈຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໕໘. ເອວໍ ກາຍທ຺ວາເຣ ສຸທ຺ຘິໍ ສຸຕ຺ວາ ອິທານິ ວຈີທ຺ວາເຣ ສຸທ຺ຘິໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ມຸສາ ນ ຠຓຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຂີຓາຕີຕິ ຂີໂຓ, ວິຫິໍສຕິ ພຘຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວາຈາຍ ປໂຖ ພ຺ຍປ຺ປໂຖ, ຂີໂຓ ພ຺ຍປ຺ປໂຖ ອສ຺ສາຕິ ຂີຓພ຺ຍປ຺ປໂຖ. ຕໍ ນ-ກາເຣນ ປຏິເສເຘຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ນ ຂີຓພ຺ຍປ຺ປໂຖ’’ຕິ, ນ ຜຣຸສວາໂຈຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ນາຂີຓພ຺ຍປ຺ປໂຖ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ນ ອຂີຓວຈໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜຣຸສວຈນຎ຺ຫິ ປເຣສໍ ຫທເຍ ອຂີຍມານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕາທິສວຈໂນ ກຈ຺ຈິ ນ ໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິຠູຕີຕິ ວິນາໂສ, ວິຠູຕິໍ ກາສຕິ ກໂຣຕິ ວາຕິ ວິຠູຕິກໍ, ວິຠູຕິກເມວ ເວຠູຕິກໍ, ເວຠູຕິຍນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເປສຸຎ຺ຎສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໂຕ ເຠທເນນ ວິນາສໍ ກໂຣຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

໑໕໙. ອຖ ສາຕາຄິໂຣ ຍສ຺ມາ ຠຄວາ ນ ເກວລໍ ເອຕຣຫິ, ອຕີເຕປິ ອທ຺ຘາເນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ມຸສາວາທາທີຫິ ປຏິວິຣໂຕ, ຕສ຺ສາ ຕສ຺ສາເຍວ ຈ ວິຣຕິຍາ ອານຸຠາເວນ ຕໍ ຕໍ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓໍ ປຏິລຠິ, ສເທວໂກ ຈສ຺ສ ໂລໂກ ‘‘ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣໂຕ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’’ຕິ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ຕສ຺ມາ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ວາຈາຍ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ອາຫ, ‘‘ມຸສາ ຈ ໂສ ນ ຠຓຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຸສາຕິ ວິນິຘາຍ ທິຏ຺ຐາທີນິ ປຣວິສໍວາທນວຈນໍ. ຕໍ ໂສ ນ ຠຓຕິ. ທຸຕິຍປາເທ ປນ ປຐມຕ຺ຖວເສນ ນ ຂີຓພ຺ຍປ຺ປໂຖຕິ, ທຸຕິຍຕ຺ຖວເສນ ນາຂີຓພ຺ຍປ຺ປໂຖຕິ ປາໂຐ. ຈຕຸຕ຺ຖປາເທ ມນ຺ຕາຕິ ປຎ຺ຎາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຠຄວາ ຍສ຺ມາ ຕາຍ ມນ຺ຕາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖເມວ ຠາສຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ອນເປຕວຈນໍ, ນ ສມ຺ຜໍ. ອຎ຺ຎາຓປຸເຣກ຺ຂາຣຎ຺ຫິ ນິຣຕ຺ຖກວຈນໍ ພຸທ຺ຘານໍ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ອາຫ – ‘‘ມນ຺ຕາ ອຕ຺ຖໍ ໂສ ຠາສຕີ’’ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ປາກຏເມວ.

໑໖໐. ເອວໍ ວຈີທ຺ວາຣສຸທ຺ຘິມ຺ປິ ສຸຕ຺ວາ ອິທານິ ມໂນທ຺ວາຣສຸທ຺ຘິໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກຈ຺ຈິ ນ ຣຊ຺ຊຕິ ກາເມສູ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາມາຕິ ວຕ຺ຖຸກາມາ. ເຕສຸ ກິເລສກາເມນ ນ ຣຊ຺ຊຕີຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນຠິຊ຺ຌາລຸຕໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອນາວິລນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ພ຺ຍາປາເທນ ອາວິລຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ອພ຺ຍາປາທຕໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ໂມຫໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຍນ ໂມເຫນ ມູຬ຺ໂຫ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສາຕິກ຺ກເມນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຕໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຘມ຺ເມສຸ ຈກ຺ຂຸມາຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອປ຺ປຏິຫຕສ຺ສ ຎາຓຈກ຺ຂຸໂນ, ປຎ຺ຈຈກ຺ຂຸວິສເຍສຸ ວາ ຘມ຺ເມສຸ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ຈກ຺ຂູນໍ ວເສນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ທ຺ວາຣຕ຺ຕຍປາຣິສຸທ຺ຘິຍາປິ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ.

໑໖໑. ອຖ ສາຕາຄິໂຣ ຍສ຺ມາ ຠຄວາ ອປ຺ປຕ຺ວາວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ເນວ ກາເມສຸ ຣຊ຺ຊຕິ, ນ ພ຺ຍາປາເທນ ອາວິລຈິຕ຺ໂຕ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄເນວ ຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍສ຺ສ ສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຉາທກໂມຫສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ ໂມຫໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ, ສາມຎ຺ຈ ສຈ຺ຈານິ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກໍ ນາມໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ ຈ ຈກ຺ຂູນິ ປຏິລຠິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ມໂນທ຺ວາຣສຸທ຺ຘິໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຈ ອຸຄ຺ໂຆເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ໂສ ຣຊ຺ຊຕິ ກາເມສູ’’ຕິ.

໑໖໒. ເອວໍ ເຫມວໂຕ ຠຄວໂຕ ທ຺ວາຣຕ຺ຕຍປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຈ ສຸຕ຺ວາ ຫຏ຺ໂຐ ອຸທຄ຺ໂຄ ອຕີຕຊາຕິຍໍ ພາຫຸສຈ຺ຈວິສທາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອສຊ຺ຊມານວຈນປ຺ປໂຖ ຫຸຕ຺ວາ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຣູເປ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸເຓ ໂສຕຸກາໂມ ອາຫ ‘‘ກຈ຺ຈິ ວິຊ຺ຊາຍ ສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊາຍ ສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອິມິນາ ທສ຺ສນສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ສໍສຸທ຺ຘຈາຣໂຓຕິ ອິມິນາ ຄມນສມ຺ປຕ຺ຕິໍ. ຉນ຺ທວເສນ ເຈຕ຺ຖ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ ຈາກາຣມາຫ, ສໍສຸທ຺ຘຈຣໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາສວາ ຂີຓາຕິ ອິມິນາ ເອຕາຍ ທສ຺ສນຄມນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຕ຺ຕພ຺ພາຍ ອາສວກ຺ຂຍສຎ຺ຎິຕາຍ ປຐມນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ນຕ຺ຖິ ປຸນພ຺ຠໂວຕິ ອິມິນາ ທຸຕິຍນິພ຺ພານຘາຕຸປຕ຺ຕິສມຕ຺ຖຕໍ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓນ ວາ ປຣມສ຺ສາສປ຺ປຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ຐິຕຠາວໍ.

໑໖໓. ຕໂຕ ຍາ ເອສາ ‘‘ໂສ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໕໒) ນເຍນ ຠຍເຠຣວາທີສຸ ຕິວິຘາ, ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ຎາຓທສ຺ສນາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນີຫຣຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໗໙) ນເຍນ ອມ຺ພຏ຺ຐາທີສຸ ອຏ຺ຐວິຘາ ວິຊ຺ຊາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕາຍ ຍສ຺ມາ ສພ຺ພາຍປິ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປນ຺ນາຍ ຠຄວາ ອຸເປໂຕ. ຍຎ຺ເຈຕໍ ‘‘ອິຘ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຕິ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ໂຫຕິ, ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ສຕ຺ຕຫິ ສທ຺ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໒.໒໔) ນເຍນ ເສຂສຸຕ຺ເຕ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ປນ຺ນຣສປ຺ປເຠທໍ ຈຣຓໍ. ຕຎ຺ຈ ຍສ຺ມາ ສພ຺ພູປກ຺ກິເລສປ຺ປຫາເນນ ຠຄວໂຕ ອຕິວິຍ ສໍສຸທ຺ຘໍ. ເຍປິເມ ກາມາສວາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສວາ, ເຕປິ ຍສ຺ມາ ສພ຺ເພ ສປຣິວາຣາ ສວາສນາ ຠຄວໂຕ ຂີຓາ. ຍສ຺ມາ ຈ ອິມາຍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທາຍ ຂີຓາສໂວ ຫຸຕ຺ວາ ຕທາ ຠຄວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ’’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຐິໂຕ, ຕສ຺ມາ ສາຕາຄິໂຣ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາເວ ພ຺ຍວສາເຍນ ສມຸສ຺ສາຫິຕຫທໂຍ ສພ຺ເພປິ ຄຸເຓ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວິຊ຺ຊາຍ ເຈວ ສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ.

໑໖໔. ຕໂຕ ເຫມວໂຕ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’’ຕິ ຠຄວຕິ ນິກ຺ກງ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ອາກາເສ ຐິໂຕເຍວ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ສາຕາຄິຣຎ຺ຈ ອາຣາເຘນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນໍ ມຸນິໂນ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສມ຺ປນ຺ນໍ ມຸນິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ, ‘‘ມໂນ ຈສ຺ສ ສຸປຓິຫິໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕຕາທິຠາເວນ ປຸຓ຺ຓໍ ສມ຺ປຸຓ຺ຓໍ, ‘‘ນ ໂສ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕກາຍກມ຺ມຸນາ, ‘‘ນ ໂສ ຣຊ຺ຊຕິ ກາເມສູ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕມໂນກມ຺ມຸນາ ຈ ປຸຓ຺ຓໍ ສມ຺ປຸຓ຺ຓໍ, ‘‘ມຸສາ ຈ ໂສ ນ ຠຓຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕພ຺ຍປ຺ປເຖນ ຈ ວຈີກມ຺ມຸນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສມ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທາຍ ສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ອິເມຫິ ຄຸເຓຫິ ‘‘ມໂນ ຈສ຺ສ ສຸປຓິຫິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຘມ຺ມໂຕ ນໍ ປສໍສສິ, ສຠາວໂຕ ຕຈ຺ຉໂຕ ຠູຕໂຕ ເອວ ນໍ ປສໍສສິ, ນ ເກວລໍ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກນາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໖໕-໑໖໖. ຕໂຕ ສາຕາຄິໂຣປິ ‘‘ເອວເມຕໍ, ມາຣິສ, ສຸຏ຺ຐຸ ຕຍາ ຎາຕຎ຺ຈ ອນຸໂມທິຕຎ຺ຈາ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຕເມວ ສໍຣາເຘນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ປນ຺ນໍ ມຸນິໂນ…ເປ… ຘມ຺ມໂຕ ອນຸໂມທສີ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຠຄວໂຕ ທສ຺ສເນ ຕໍ ອຠິຕ຺ຖວຍມາໂນ ອາຫ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນໍ…ເປ… ຫນ຺ທ ປສ຺ສາມ ໂຄຕມ’’ນ຺ຕິ.

໑໖໗. ອຖ ເຫມວໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິຣຸຈິຕຄຸເຓຫິ ປຸຣິມຊາຕິພາຫຸສຈ຺ຈພເລນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ ສາຕາຄິຣໍ ອາຫ – ‘‘ເອຓິຊງ຺ຆໍ…ເປ… ເອຫິ ປສ຺ສາມ ໂຄຕມ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເອຓິມິຄສ຺ເສວ ຊງ຺ຆາ ອສ຺ສາຕິ ເອຓິຊງ຺ໂຆ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ເອຓິມິຄສ຺ເສວ ອນຸປຸພ຺ພວຏ຺ຏາ ຊງ຺ຆາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ປຸຣໂຕ ນິມ຺ມໍສາ ປຈ຺ຉໂຕ ສຸສຸມາຣກຸຈ຺ຉິ ວິຍ ອຸທ຺ຘຸມາຕາ. ກິສາ ຈ ພຸທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ ທີຆຣສ຺ສສມວຏ຺ຏິຕຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນສຸ ຕຖາຣູປາຍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ນ ວຐຣປຸຣິສາ ວິຍ ຖູລາ. ປຎ຺ຎາຍ ວິລິຂິຕກິເລສຕ຺ຕາ ວາ ກິສາ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣສປຕ຺ຕວິທ຺ຘໍສນໂຕ ວີຣາ. ເອກາສນໂຠຊິຕາຍ ປຣິມິຕໂຠຊິຕາຍ ຈ ອປ຺ປາຫາຣາ, ນ ທ຺ວຕ຺ຕິມຕ຺ຕາໂລປໂຠຊິຕາຍ. ຍຖາຫ –

‘‘ອຫໍ ໂຂ ປນ, ອຸທາຍິ, ອປ຺ເປກທາ ອິມິນາ ປຕ຺ເຕນ ສມຕິຕ຺ຕິກມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊາມິ, ຠິຍ຺ໂຍປິ ຠຸຎ຺ຊາມິ. ‘ອປ຺ປາຫາໂຣ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອປ຺ປາຫາຣຕາຍ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ’ຕິ ອິຕິ ເຈ ມໍ, ອຸທາຍິ, ສາວກາ ສກ຺ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ຄຣຸໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ມາເນຍ຺ຍຸໍ, ປູເຊຍ຺ຍຸໍ, ສກ຺ກຕ຺ວາ, ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ, ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍຸໍ. ເຍ ເຕ, ອຸທາຍິ, ມມ ສາວກາ ໂກສກາຫາຣາປິ ອຑ຺ຒໂກສກາຫາຣາປິ ເພລຸວາຫາຣາປິ ອຑ຺ຒເພລຸວາຫາຣາປິ, ນ ມໍ ເຕ ອິມິນາ ຘມ຺ເມນ ສກ຺ກເຣຍ຺ຍຸໍ…ເປ… ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໒໔໒).

ອາຫາເຣ ຉນ຺ທຣາຄາຠາເວນ ອໂລລຸປາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣນ຺ຕິ ໂມເນຍ຺ຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຸນິໂນ. ອນຄາຣິກຕາຍ ວິເວກນິນ຺ນມານສຕາຍ ຈ ວເນ ຌາຍນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ເຫມວໂຕ ຍກ຺ໂຂ ‘‘ເອຓິຊງ຺ຆໍ…ເປ… ເອຫິ ປສ຺ສາມ ໂຄຕມ’’ນ຺ຕິ.

໑໖໘. ເອວຎ຺ຈ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸກາມຕາຍ ‘‘ສີຫໍເວກຈຣ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສີຫໍວາຕິ ທຸຣາສທຏ຺ເຐນ ຂມນຏ຺ເຐນ ນິພ຺ຠຍຏ຺ເຐນ ຈ ເກສຣສີຫສທິສໍ. ຍາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ‘‘ຕຓ຺ຫາທຸຕິໂຍ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສາ ອຠາເວນ ເອກຈຣໍ, ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕປິ ເອກຈຣໍ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນາປິ ເຈຕ຺ຖ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນາຄນ຺ຕິ ປຸນພ຺ຠວໍ ເນວ ຄນ຺ຕາຣໍ ນາຄນ຺ຕາຣໍ. ອຖ ວາ ອາຄຸໍ ນ ກໂຣຕີຕິປິ ນາໂຄ. ພລວາຕິປິ ນາໂຄ. ຕໍ ນາຄໍ. ກາເມສຸ ອນເປກ຺ຂິນນ຺ຕິ ທ຺ວີສຸປິ ກາເມສຸ ຉນ຺ທຣາຄາຠາເວນ ອນເປກ຺ຂິນໍ. ອຸປສງ຺ກມ຺ມ ປຸຈ຺ຉາມ, ມຈ຺ຈຸປາສປ຺ປໂມຈນນ຺ຕິ ຕໍ ເອວຣູປໍ ມເຫສິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕຠູມກວຏ຺ຏສ຺ສ ມຈ຺ຈຸປາສສ຺ສ ປໂມຈນໍ ວິວຏ຺ຏໍ ນິພ຺ພານໍ ປຸຈ຺ຉາມ. ເຍນ ວາ ອຸປາເຍນ ທຸກ຺ຂສມຸທຍສງ຺ຂາຕາ ມຈ຺ຈຸປາສາ ປມຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ມຈ຺ຈຸປາສປ຺ປໂມຈນໍ ປຸຈ຺ຉາມາຕິ. ອິມໍ ຄາຖໍ ເຫມວໂຕ ສາຕາຄິຣຎ຺ຈ ສາຕາຄິຣປຣິສຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ອາຫ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາສາຬ຺ຫີນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ໂຆສິຕໍ ອໂຫສິ. ອຖ ສມນ຺ຕໂຕ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ເຕ ເທວນຄເຣ ສິຣິໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ຕີ ວິຍ ຣາຊຄເຫ ກາຬີ ນາມ ກຸຣຣຆຣິກາ ອຸປາສິກາ ປາສາທມາຣຸຍ຺ຫ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຄພ຺ຠປຣິສ຺ສມໍ ວິໂນເທນ຺ຕີ ສວາຕປ຺ປເທເສ ອຸຕຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຐິຕາ ເຕສໍ ຍກ຺ຂເສນາປຕີນໍ ຕໍ ພຸທ຺ຘຄຸຓປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ກຖໍ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໂຕ ອສ຺ໂສສິ. ສຸຕ຺ວາ ຈ ‘‘ເອວໍ ວິວິຘຄຸຓສມນ຺ນາຄຕາ ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ປີຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕາຍ ນີວຣຓານິ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຐິຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ຕໂຕ ເອວ ຠຄວຕາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວິການໍ ອຸປາສິການໍ ອນຸສ຺ສວປ຺ປສນ຺ນານໍ, ຍທິທໍ ກາຬີ ອຸປາສິກາ ກຸຣຣຆຣິກາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໖໗) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິຕາ.

໑໖໙. ເຕປິ ຍກ຺ຂເສນາປຕໂຍ ສຫສ຺ສຍກ຺ຂປຣິວາຣາ ມຊ຺ຌິມຍາມສມເຍ ອິສິປຕນໍ ປຕ຺ວາ, ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕິຕປລ຺ລງ຺ເກເນວ ນິສິນ຺ນໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມ຺ມ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ອິມາຍ ຄາຖາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິຕ຺ຖວິຕ຺ວາ ໂອກາສມກາຣຍິໍສຸ ‘‘ອກ຺ຂາຕາຣໍ ປວຕ຺ຕາຣ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຐເປຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫໍ ເຕຠູມເກ ຘມ຺ເມ ‘‘ອິທໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໔) ນເຍນ ສຈ຺ຈານໍ ວວຕ຺ຖານກຖາຍ ອກ຺ຂາຕາຣໍ, ‘‘‘ຕໍ ໂຂ ປນິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ເມ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເຕສຸ ກິຈ຺ຈຎາຓກຕຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕເນນ ປວຕ຺ຕາຣໍ. ເຍ ວາ ຘມ຺ມາ ຍຖາ ໂວຫຣິຕພ຺ພາ, ເຕສຸ ຕຖາ ໂວຫາຣກຖເນນ ອກ຺ຂາຕາຣໍ, ເຕສໍເຍວ ຘມ຺ມານໍ ສຕ຺ຕານຸຣູປໂຕ ປວຕ຺ຕາຣໍ. ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູນໍ ວາ ເທສນາຍ ອກ຺ຂາຕາຣໍ, ເນຍ຺ຍານໍ ປຏິປາທເນນ ປວຕ຺ຕາຣໍ. ອຸທ຺ເທເສນ ວາ ອກ຺ຂາຕາຣໍ, ວິຠງ຺ເຄນ ເຕຫິ ເຕຫິ ປກາເຣຫິ ວຈນໂຕ ປວຕ຺ຕາຣໍ. ໂພຘິປກ຺ຂິຍານໍ ວາ ສລກ຺ຂຓກຖເນນ ອກ຺ຂາຕາຣໍ, ສຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕເນນ ປວຕ຺ຕາຣໍ. ສງ຺ເຂປໂຕ ວາ ຕີຫິ ປຣິວຏ຺ເຏຫິ ສຈ຺ຈານໍ ກຖເນນ ອກ຺ຂາຕາຣໍ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປວຕ຺ຕາຣໍ. ‘‘ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຘມ຺ໂມ, ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໒.໔໐) ເອວມາທິນາ ປຏິສມ຺ຠິທານເຍນ ວິຕ຺ຖາຣິຕສ຺ສ ຘມ຺ມຈກ຺ກສ຺ສ ປວຕ຺ຕນໂຕ ປວຕ຺ຕາຣໍ.

ສພ຺ພຘມ຺ມານນ຺ຕິ ຈຕຸຠູມກຘມ຺ມານໍ. ປາຣຄຸນ຺ຕິ ຉຫາກາເຣຫິ ປາຣໍ ຄຕໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ, ປຣິຎ຺ຎາຍ, ປຫາເນນ, ຠາວນາຍ, ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ສມາປຕ຺ຕິຍາ. ໂສ ຫິ ຠຄວາ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ອຠິຊານນ຺ໂຕ ຄໂຕຕິ ອຠິຎ຺ຎາປາຣຄູ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ຄໂຕຕິ ປຣິຎ຺ຎາປາຣຄູ, ສພ຺ພກິເລເສ ປຊຫນ຺ໂຕ ຄໂຕຕິ ປຫານປາຣຄູ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ເຄ ຠາເວນ຺ໂຕ ຄໂຕຕິ ຠາວນາປາຣຄູ, ນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ໂຕ ຄໂຕຕິ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປາຣຄູ, ສພ຺ພາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຄໂຕຕິ ສມາປຕ຺ຕິປາຣຄູ. ເອວໍ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ປາຣຄຸໍ. ພຸທ຺ຘໍ ເວຣຠຍາຕີຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຓສຍນໂຕ ປຏິພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘໍ, ສພ຺ເພນ ວາ ສຣຓວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ ພຸທ຺ຘໍ, ປຎ຺ຈເວຣຠຍານໍ ອຕີຕຕ຺ຕາ ເວຣຠຍາຕີຕໍ. ເອວໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຕິຕ຺ຖວນ຺ຕາ ‘‘ມຍໍ ປຸຈ຺ຉາມ ໂຄຕມ’’ນ຺ຕິ ໂອກາສມກາຣຍິໍສຸ.

໑໗໐. ອຖ ເນສໍ ຍກ຺ຂານໍ ເຕເຊນ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ຈ ອຄ຺ໂຄ ເຫມວໂຕ ຍຖາຘິປ຺ເປຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ກິສ຺ມິໍ ໂລໂກ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສາທິປາເທ ກິສ຺ມິນ຺ຕິ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂເຓ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ກິສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ໂລໂກ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຕ຺ຕໂລກສງ຺ຂາຣໂລເກ ສນ຺ຘາຍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ກິສ຺ມິໍ ກຸພ຺ພຕິ ສນ຺ຖວນ຺ຕິ ອຫນ຺ຕິ ວາ ມມນ຺ຕິ ວາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິສນ຺ຖວໍ ກິສ຺ມິໍ ກຸພ຺ພຕິ, ອຘິກຣຓຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ກິສ຺ສ ໂລໂກຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ກິໍ ອຸປາທາຍ ໂລໂກຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກິສ຺ມິໍ ໂລໂກຕິ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂຓກາຣຓຕ຺ເຖສຸ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ກິສ຺ມິໍ ສຕິ ເກນ ກາຣເຓນ ໂລໂກ ວິຫຎ຺ຎຕິ ປີຬີຍຕິ ພາຘີຍຕີຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໗໑. ອຖ ຠຄວາ ຍສ຺ມາ ຉສຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິເຣສຸ ອາຍຕເນສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ສຕ຺ຕໂລໂກ ຈ ຘນຘຎ຺ຎາທິວເສນ ສງ຺ຂາຣໂລໂກ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຍສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ສຕ຺ຕໂລໂກ ເຕສ຺ເວວ ຉສຸ ທຸວິຘມ຺ປິ ສນ຺ຖວໍ ກໂຣຕິ. ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ວາ ຫິ ‘‘ອຫໍ ມມ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ ອວເສເສສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ຈກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕາຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ, ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໓.໔໒໒). ຍສ຺ມາ ຈ ເອຕານິເຍວ ຉ ອຸປາທາຍ ທຸວິໂຘປິ ໂລໂກຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຍສ຺ມາ ຈ ເຕສ຺ເວວ ຉສຸ ສຕິ ສຕ຺ຕໂລໂກ ທຸກ຺ຂປາຕຸຠາເວນ ວິຫຎ຺ຎຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ຫຕ຺ເຖສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ອາທານນິກ຺ເຂປນໍ ໂຫຕິ, ປາເທສຸ ສຕິ ອຠິກ຺ກມປຏິກ຺ກໂມ ໂຫຕິ, ປພ຺ເພສຸ ສຕິ ສມິຎ຺ຊນປສາຣຓໍ ໂຫຕິ, ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ສຕິ ຊິຆຈ຺ຉາປິປາສາ ໂຫຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ສຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໗).

ຕຖາ ເຕສຸ ອາຘາຣຠູເຕສຸ ປຏິຫໂຕ ສງ຺ຂາຣໂລໂກ ວິຫຎ຺ຎຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ອນິທສ຺ສເນ ສປ຺ປຏິເຆ ປຏິຫຎ຺ຎິ ວາ’’ອິຕິ (ຘ. ສ. ໕໙໗-໘) ຈ.

‘‘ຈກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຫຎ຺ຎຕິ ມນາປາມນາເປສຸ ຣູເປສູ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໘) ເອວມາທິ.

ຕຖາ ເຕຫິເຍວ ກາຣຓຠູເຕຫິ ທຸວິໂຘປິ ໂລໂກ ວິຫຎ຺ຎຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ຈກ຺ຂຸ ວິຫຎ຺ຎຕິ ມນາປາມນາເປສຸ ຣູເປສູ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໘) ຈ.

‘‘ຈກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທິຕ຺ຕໍ, ຣູປາ ອາທິຕ຺ຕາ. ເກນ ອາທິຕ຺ຕໍ? ຣາຄຄ຺ຄິນາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໘; ມຫາວ. ໕໔) ເອວມາທິ.

ຕສ຺ມາ ຉອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາຍຕນວເສນ ຕໍ ປຸຈ຺ຉໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຉສຸ ໂລໂກ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ.

໑໗໒. ອຖ ໂສ ຍກ຺ໂຂ ອຕ຺ຕນາ ວຏ຺ຏວເສນ ປຸຏ຺ຐປຎ຺ຫໍ ຠຄວຕາ ທ຺ວາທສາຍຕນວເສນ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ ນ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໍ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຎ຺ຈ ຎາຕຸກາໂມ ສງ຺ເຂເປເນວ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກຕມໍ ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປາທາຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ອຸປາທານໍ, ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຍຕ຺ຖ ໂລໂກ ວິຫຎ຺ຎຕີຕິ ‘‘ຉສຸ ໂລໂກ ວິຫຎ຺ຎຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຠຄວຕາ ຍຕ຺ຖ ຉພ຺ພິເຘ ອຸປາທາເນ ໂລໂກ ວິຫຎ຺ຎຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ກຕມໍ ອຸປາທານນ຺ຕິ? ເອວໍ ອຸປຑ຺ຒຄາຖາຍ ສຣູເປເນວ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ປຸຈ຺ຉິ. ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ປນ ຕສ຺ສ ກາຣຓຠາເວນ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ນິຍ຺ຍານໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ອິມາຍ ປນ ອຸປຑ຺ຒຄາຖາຍ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ປຸຈ຺ຉິ. ມຄ຺ຄສຈ຺ເຈນ ຫິ ອຣິຍສາວໂກ ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຊານນ຺ໂຕ, ສມຸທຍໍ ປຊຫນ຺ໂຕ, ນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ໂຕ, ມຄ຺ຄໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ໂລກມ຺ຫາ ນິຍ຺ຍາຕິ, ຕສ຺ມາ ນິຍ຺ຍານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຖນ຺ຕິ ເກນ ປກາເຣນ. ທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີຕິ ‘‘ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂາ ປໂມກ຺ຂໍ ປາປຸຓາຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ສຣູເປເນວ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ປຸຈ຺ຉິ, ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ ປນ ຕສ຺ສ ວິສຍຠາເວນ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ.

໑໗໓. ເອວໍ ຍກ຺ເຂນ ສຣູເປນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຈ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ຈ ຈຕຸສຈ຺ຈວເສນ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ຠຄວາ ເຕເນວ ນເຍນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓສງ຺ຂາຕໂຄຈຣຄ຺ຄຫເຓນ ຕຄ຺ໂຄຈຣານິ ປຎ຺ຈາຍຕນານິ ຄຫິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ມໂນ ຉຏ຺ໂຐ ເອເຕສນ຺ຕິ ມໂນຉຏ຺ຐາ. ປເວທິຕາຕິ ປກາສິຕາ. ເອຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກສຸ ຉຏ຺ຐສ຺ສ ມນາຍຕນສ຺ສ ຄຫເຓນ ຕສ຺ສ ວິສຍຠູຕໍ ຘມ຺ມາຍຕນໍ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ‘‘ກຕມໍ ຕໍ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ປຸນປິ ທ຺ວາທສາຍຕນານໍ ວເສເນວ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ປກາເສສິ. ມໂນຄຫເຓນ ວາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕູນໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕາສຸ ປຸຣິມປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຄ຺ຄຫເຓນ ຕາສໍ ວຕ຺ຖູນິ ປຎ຺ຈ ຈກ຺ຂາທີນິ ອາຍຕນານິ, ມໂນຘາຕຸມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຄ຺ຄຫເຓນ ຕາສໍ ວຕ຺ຖຸໂຄຈຣເຠທໍ ຘມ຺ມາຍຕນໍ ຄຫິຕເມວາຕິ ເອວມ຺ປິ ທ຺ວາທສາຍຕນວເສນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ປກາເສສິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣມນາຍຕນຘມ຺ມາຍຕເນກເທໂສ ປເນຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ໂລໂກ ວິຫຎ຺ຎຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ນ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຉນ຺ທໍ ວິຣາເຊຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວາທສາຍຕນເຠເທ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ ຕາເນວາຍຕນານິ ຂນ຺ຘໂຕ ຘາຕຸໂຕ ນາມຣູປໂຕຕິ ຕຖາ ຕຖາ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ, ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ, ວິປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄປຣິໂຍສານາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕໍ ຉນ຺ທໍ ສພ຺ພໂສ ວິຣາເຊຕ຺ວາ ວິເນຕ຺ວາ ວິທ຺ຘໍເສຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິມິນາ ປກາເຣນ ເອຕສ຺ມາ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີຕິ. ເອວມິມາຍ ອຸປຑ຺ຒຄາຖາຍ ‘‘ນິຍ຺ຍານໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ພ຺ຣູຫິ, ກຖໍ ທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອຍໍ ປຎ຺ໂຫ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ ໂຫຕິ, ມຄ຺ຄສຈ຺ຈຎ຺ຈ ປກາສິຕໍ ສມຸທຍນິໂຣຘສຈ຺ຈານິ ປເນຕ຺ຖ ປຸຣິມນເຍເນວ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ປກາສິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອຸປຑ຺ຒຄາຖາຍ ວາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ຉນ຺ເທນ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ‘‘ວິຣາເຊຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຣາເຄນ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ‘‘ວິຣາຄາວິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ວາ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ. ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ ອຸປາຍນິທສ຺ສເນນ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ວາ. ‘‘ທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ທຸກ຺ຂປໂມກ຺ເຂນ ນິໂຣຘສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ປກາສິຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໑໗໔. ເອວໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຄພ຺ຠາຍ ຄາຖາຍ ລກ຺ຂຓໂຕ ນິຍ຺ຍານໍ ປກາເສຕ຺ວາ ປຸນ ຕເທວ ສເກນ ນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາເປນ ນິຄເມນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອຕໍ ໂລກສ຺ສ ນິຍ຺ຍານ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ເອຕນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິທ຺ເທໂສ, ໂລກສ຺ສາຕິ ເຕຘາຕຸກໂລກສ຺ສ. ຍຖາຕຖນ຺ຕິ ອວິປຣີຕໍ. ເອຕໍ ໂວ ອຫມກ຺ຂາມີຕິ ສເຈປິ ມໍ ສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖ, ເອຕໍ ໂວ ອຫມກ຺ຂາມິ, ນ ອຎ຺ຎໍ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ເອວໍ ທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖ ວາ ເອເຕນ ນິຍ຺ຍາເນນ ເອກທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕຸໍ ນິຄ຺ຄຕານມ຺ປິ ເອຕໍ ໂວ ອຫມກ຺ຂາມິ, ອຸປຣິວິເສສາຘິຄມາຍປິ ເອຕເທວ ອຫມກ຺ຂາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ເອວໍ ທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕິ ອເສສນິສ຺ເສສາຕິ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ທ຺ເວປິ ຍກ຺ຂເສນາປຕໂຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ ສທ຺ຘິໍ ຍກ຺ຂສຫສ຺ເສນ.

໑໗໕. ອຖ ເຫມວໂຕ ປກຕິຍາປິ ຘມ຺ມຄຣຸ ອິທານິ ອຣິຍຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ອຕິຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ວິຈິຕ຺ຣປຏິຠານາຍ ເທສນາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂຠູມິໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ໂກ ສູຘ ຕຣຕີ’’ຕິ ຄາຖມຠາສິ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ສູຘ ຕຣຕິ ໂອຆນ຺ຕິ ອິມິນາ ຈຕຸໂຣຆໍ ໂກ ຕຣຕີຕິ ເສກ຺ຂຠູມິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ ອວິເສເສນ. ຍສ຺ມາ ອຓ຺ຓວນ຺ຕິ ນ ວິຕ຺ຖຕມຕ຺ຕໍ ນາປິ ຄມ຺ຠີຣມຕ຺ຕໍ ອປິຈ ປນ ຍໍ ວິຕ຺ຖຕຕຣຎ຺ຈ ຄມ຺ຠີຣຕຣຎ຺ຈ, ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕາທິໂສ ຈ ສໍສາຣຓ຺ຓໂວ. ອຍຎ຺ຫິ ສມນ຺ຕໂຕ ປຣິຍນ຺ຕາຠາເວນ ວິຕ຺ຖໂຕ, ເຫຏ຺ຐາ ປຕິຏ຺ຐາຠາເວນ ອຸປຣິ ອາລມ຺ພນາຠາເວນ ຈ ຄມ຺ຠີໂຣ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂກ ອິຘ ຕຣຕິ ອຓ຺ຓວໍ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອປ຺ປຕິຏ຺ເຐ ອນາລມ຺ເພ ຄມ຺ຠີເຣ ອຓ຺ຓເວ ໂກ ນ ສີທຕີ’’ຕິ ອເສກ຺ຂຠູມິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ.

໑໗໖. ອຖ ຠຄວາ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຊີວິຕເຫຕຸປິ ວີຕິກ຺ກມໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ສພ຺ພທາ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາຍ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ປຎ຺ຎວາ, ອຸປຈາຣປ຺ປນາສມາຘິນາ ອິຣິຍາປຖເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄຜເລຫິ ຈ ສຸສມາຫິໂຕ, ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕຈິນ຺ຕນສີໂລ, ສາຕຈ຺ຈກິຣິຍາວຫາຍ ອປ຺ປມາທສຕິຍາ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຍສ຺ມາ ໂສ ຈຕຸຕ຺ເຖນ ມຄ຺ເຄນ ອິມໍ ສຸທຸຕ຺ຕຣໍ ໂອຆໍ ອນວເສສໍ ຕຣຕິ, ຕສ຺ມາ ເສກ຺ຂຠູມິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ພທາ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ອິມໍ ຕິສິກ຺ຂາຄພ຺ຠໍ ຄາຖມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ສີລສມ຺ປທາຍ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ, ສຕິສມາຘີຫິ ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕຈິນ຺ຕິຕາປຎ຺ຎາຫິ ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາຕິ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສອຸປກາຣາ ສານິສໍສາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ອຸປກາໂຣ ຫິ ສິກ຺ຂານໍ ໂລກິຍປຎ຺ຎາ ສຕິ ຈ, ອນິສໍໂສ ສາມຎ຺ຎຜລານີຕິ.

໑໗໗. ເອວໍ ປຐມຄາຖາຍ ເສກ຺ຂຠູມິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອເສກ຺ຂຠູມິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ທຸຕິຍຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ວິຣໂຕ ກາມສຎ຺ຎາຍາຕິ ຍາ ກາຈິ ກາມສຎ຺ຎາ, ຕໂຕ ສພ຺ພໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ສມຸຈ຺ເຉທວິຣຕິຍາ ວິຣໂຕ. ‘‘ວິຣຕ຺ໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຕທາ ‘‘ກາມສຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ຠຸມ຺ມວຈນໍ ໂຫຕິ, ສຄາຖາວຄ຺ເຄ ປນ ‘‘ກາມສຎ຺ຎາສູ’’ຕິປິ (ສໍ. ນິ. ໑.໙໖) ປາໂຐ. ຈຕູຫິປິ ມຄ຺ເຄຫິ ທສນ຺ນໍ ສໍໂຍຊນານໍ ອຕີຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພສໍໂຍຊນາຕິໂຄ, ຈຕຸຕ຺ເຖເນວ ວາ ອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສພ຺ພສໍໂຍຊນາຕິໂຄ, ຕຕ຺ຣຕຕ຺ຣາຠິນນ຺ທິນີຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕາຍ ນນ຺ທິຍາ ຕິຓ຺ຓຎ຺ຈ ຠວານໍ ປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ ນນ຺ທີຠວປຣິກ຺ຂີໂຓ ໂສ ຕາທິໂສ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ຄມ຺ຠີເຣ ສໍສາຣຓ຺ຓເວ ນ ສີທຕິ ນນ຺ທີປຣິກ຺ຂເຍນ ສອຸປາທິເສສໍ, ຠວປຣິກ຺ຂເຍນ ຈ ອນຸປາທິເສສໍ ນິພ຺ພານຖລໍ ສມາປຊ຺ຊ ປຣມສ຺ສາສປ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ.

໑໗໘. ອຖ ເຫມວໂຕ ສຫາຍຎ຺ຈ ຍກ຺ຂປຣິສຎ຺ຈ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ‘‘ຄມ຺ຠີຣປຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທີຫິ ຄາຖາຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິຕ຺ຖວິຕ຺ວາ ສພ຺ພາວຕິຍາ ປຣິສາຍ ສຫາເຍນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ, ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ, ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ.

ຕາສໍ ປນ ຄາຖານໍ ອຍໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ – ຄມ຺ຠີຣປຎ຺ຎນ຺ຕິ ຄມ຺ຠີຣາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຄມ຺ຠີຣປຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ຄມ຺ຠີເຣສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຄມ຺ຠີຣປຎ຺ຎາ’’ຕິອາທິ (ປຏິ. ມ. ໓.໔). ນິປຸຓຕ຺ຖທສ຺ສິນ຺ຕິ ນິປຸເຓຫິ ຂຕ຺ຕິຍປຓ຺ຑິຕາທີຫິ ອຠິສງ຺ຂຕານໍ ປຎ຺ຫານໍ ອຕ຺ຖທສ຺ສິໍ ອຕ຺ຖານໍ ວາ ຍານິ ນິປຸຓານິ ກາຣຓານິ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌານິ ອຎ຺ເຎຫິ ເຕສໍ ທສ຺ສເນນ ນິປຸຓຕ຺ຖທສ຺ສິໍ. ຣາຄາທິກິຎ຺ຈນາຠາເວນ ອກິຎ຺ຈນໍ. ທຸວິເຘ ກາເມ ຕິວິເຘ ເຈ ຠເວ ອລຄ຺ຄເນນ ກາມຠເວ ອສຕ຺ຕໍ. ຂນ຺ຘາທິເຠເທສຸ ສພ຺ພາຣມ຺ມເຓສຸ ຉນ຺ທຣາຄພນ຺ຘນາຠາເວນ ສພ຺ພຘິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ. ທິພ຺ເພ ປເຖ ກມມານນ຺ຕິ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິເຠເທ ທິພ຺ເພ ປເຖ ສມາປຊ຺ຊນວເສນ ຈງ຺ກມນ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ນ ຕາຍ ເວລາຍ ຠຄວາ ທິພ຺ເພ ປເຖ ກມຕິ, ອປິຈ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ກມນໍ ອຸປາທາຍ ກມນສຕ຺ຕິສພ຺ຠາເວນ ຕຕ຺ຖ ລທ຺ຘວສີຠາວຕາຍ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ວາ ເຍ ເຕ ວິສຸທ຺ຘິເທວາ ອຣຫນ຺ໂຕ, ເຕສໍ ປເຖ ສນ຺ຕວິຫາເຣ ກມເນນາເປຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫນ຺ຕານໍ ຄຸຓານໍ ເອສເນນ ມເຫສິໍ.

໑໗໙. ທຸຕິຍຄາຖາຍ ອປເຣນ ປຣິຍາເຍນ ຖຸຕິ ອາຣທ຺ຘາຕິ ກຕ຺ວາ ປຸນ ນິປຸຓຕ຺ຖທສ຺ສິຄ຺ຄຫຓໍ ນິທສ຺ເສຕິ. ອຖ ວາ ນິປຸຓຕ຺ເຖ ທສ຺ເສຕາຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຎາທທນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາປຏິລາຠສໍວຕ຺ຕນິກາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ກຖເນນ ປຎ຺ຎາທາຍກໍ. ກາມາລເຍ ອສຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍ຺ວາຍໍກາເມສຸ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ທຸວິໂຘ ອາລໂຍ, ຕຕ຺ຖ ອສຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພວິທຸນ຺ຕິ ສພ຺ພຘມ຺ມວິທຸໍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຸເມຘນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວສ຺ສ ມຄ຺ຄຠູຕາຍ ປາຣມີປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕາຍ ເມຘາຍ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ອຣິເຍ ປເຖຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກ ມຄ຺ເຄ, ຜລສມາປຕ຺ຕິຍໍ ວາ. ກມມານນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ອຊ຺ໂຌຄາຫມານໍ ມຄ຺ຄລກ຺ຂຓໍ ຎຕ຺ວາ ເທສນໂຕ, ປວິສມານໍ ວາ ຂເຓ ຂເຓ ຜລສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊນໂຕ, ຈຕຸພ຺ພິຘມຄ຺ຄຠາວນາສງ຺ຂາຕາຍ ກມນສຕ຺ຕິຍາ ກມິຕປຸພ຺ພໍ ວາ.

໑໘໐. ສຸທິຏ຺ຐໍ ວຕ ໂນ ອຊ຺ຊາຕິ. ອຊ຺ຊ ອມ຺ເຫຫິ ສຸນ຺ທຣໍ ທິຏ຺ຐໍ, ອຊ຺ຊ ວາ ອມ຺ຫາກໍ ສຸນ຺ທຣໍ ທິຏ຺ຐໍ, ທສ຺ສນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸປ຺ປຠາຕໍ ສຸຫຸຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ສຸຏ຺ຐຸ ປຠາຕໍ ໂສຠນໍ ວາ ປຠາຕໍ ອໂຫສິ. ອຊ຺ຊ ຈ ໂນ ສຸນ຺ທຣໍ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ອໂຫສິ, ອນຸປໂຣເຘນ ສຍນໂຕ ອຸຏ຺ຐິຕໍ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ຍໍ ອທ຺ທສາມ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ຍສ຺ມາ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອທ຺ທສາມາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ລາຠສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ປາໂມຊ຺ຊໍ ປເວເທຕິ.

໑໘໑. ອິທ຺ຘິມນ຺ໂຕຕິ ກມ຺ມວິປາກຊິທ຺ຘິຍາ ສມນ຺ນາຄຕາ. ຍສສ຺ສິໂນຕິ ລາຠຄ຺ຄປຣິວາຣຄ຺ຄສມ຺ປນ຺ນາ. ສຣຓໍ ຍນ຺ຕີຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ມຄ຺ເຄເນວ ຄຕາ, ຕຖາປິ ໂສຕາປນ຺ນຠາວປຣິທີປນຕ຺ຖໍ ປສາທທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ວາຈໍ ຠິນ຺ທຕິ.

໑໘໒. ຄາມາ ຄາມນ຺ຕິ ເທວຄາມາ ເທວຄາມໍ. ນຄາ ນຄນ຺ຕິ ເທວປພ຺ພຕາ ເທວປພ຺ພຕໍ. ນມສ຺ສມານາ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ສຸຘມ຺ມຕນ຺ຕິ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວຕ ຠຄວາ, ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ວຕ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ພຸທ຺ຘສຸໂພຘິຕຎ຺ຈ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕຎ຺ຈ. ‘‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ວຕ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ຆ-ສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອຠິຕ຺ຖວິຕ຺ວາ ອຠິຕ຺ຖວິຕ຺ວາ ນມສ຺ສມານາ ຘມ຺ມໂຆສກາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣິສ຺ສາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ເຫມວຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.