໑໒. ມຸນິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໙. ສນ຺ຖວາໂຕ ຠຍໍ ຊາຕນ຺ຕິ ມຸນິສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ນ ສພ຺ພສ຺ເສວ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ອປິເຈຕ຺ຖ ອາທິໂຕ ຕາວ ຈຕຸນ຺ນໍ ຄາຖານໍ ອຍມຸປ຺ປຕ຺ຕິ – ຠຄວຕິ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ຄາມກາວາເສ ອຎ຺ຎຕຣາ ທຸຄ຺ຄຕິຕ຺ຖີ ມຕປຕິກາ ປຸຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂູສຸ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາປິ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ປພ຺ພຊິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອຠິຓ຺ຫໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ທສ຺ສນກາມາ ອເຫສຸໍ. ມາຕາ ກິຎ຺ຈິ ລຠິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຫຣຕິ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ມາຕຸ. ເອວໍ ສາຍມ຺ປິ ປາໂຕປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ສໍວິຠຊມານາ, ສມ຺ໂມທມານາ, ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຸຈ຺ຉມານາ, ນິຣາສງ຺ກາ ອເຫສຸໍ. ເຕສໍ ເອວໍ ອຠິຓ຺ຫທສ຺ສເນນ ສໍສຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ສໍສຄ຺ຄາ ວິສ຺ສາໂສ, ວິສ຺ສາສາ ໂອຕາໂຣ, ຣາເຄນ ໂອຕິຓ຺ຓຈິຕ຺ຕານໍ ປພ຺ພຊິຕສຎ຺ຎາ ຈ ມາຕຸປຸຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ຈ ອນ຺ຕຣຘາຍິ. ຕໂຕ ມຣິຍາທວີຕິກ຺ກມໍ ກຕ຺ວາ ອສທ຺ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິໍສຸ, ອຍສປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ ວິພ຺ຠມິຕ຺ວາ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສິໍສຸ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ກິໍ ນຸ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຆປຸຣິໂສ ມຎ຺ຎຕິ ນ ມາຕາ ປຸຕ຺ເຕ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ປນ ມາຕຣີ’’ຕິ ຄຣຫິຕ຺ວາ ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກຣູປມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໕.໕໕) ອວເສສສຸຕ຺ເຕນປິ ຠິກ຺ຂູ ສໍເວເຊຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ –

‘‘ວິສໍ ຍຖາ ຫລາຫລໍ, ເຕລໍ ປກ຺ກຸຖິຕໍ ຍຖາ;

ຕມ຺ພໂລຫວິລີນໍວ, ມາຕຸຄາມໍ ວິວຊ຺ຊເຍ’’ຕິ ຈ. –

ວຕ຺ວາ ປຸນ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ – ‘‘ສນ຺ຖວາໂຕ ຠຍໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ອິມາ ອຕ຺ຕຸປນາຍິກາ ຈຕສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຖໂວ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິມິຕ຺ຕເຠເທນ ຕິວິໂຘຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຘ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິສນ຺ຖໂວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ປສ຺ສຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາ ອິທໍ ຕສ຺ສ ໂມຆປຸຣິສສ຺ສ ສນ຺ຖວາໂຕ ຠຍໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ອຠິຓ຺ຫທສ຺ສນກາມຕາທິຕຓ຺ຫາຍ ພລວກິເລສຠຍໍ ຊາຕໍ, ເຍນ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມາຕຣິ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊິ. ອຕ຺ຕານຸວາທາທິກໍ ວາ ມຫາຠຍໍ, ເຍນ ສາສນໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ວິພ຺ຠນ຺ໂຕ. ນິເກຕາຕິ ‘‘ຣູປນິມິຕ຺ຕນິເກຕວິສາຣວິນິພນ຺ຘາ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ‘ນິເກຕສາຣີ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໓.໓) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ມຓປ຺ປເຠທາ. ຊາຍເຕ ຣໂຊຕິ ຣາຄໂທສໂມຫຣໂຊ ຊາຍເຕ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ສນ຺ຖວາໂຕ ຠຍໍ ຊາຕໍ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ຍເທຕໍ ກິເລສານໍ ນິວາສຏ຺ເຐນ ສາສວາຣມ຺ມຓໍ ‘‘ນິເກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິທານິສ຺ສ ຠິນ຺ນສໍວຣຕ຺ຕາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຣິຍາທຕ຺ຕາ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ຕໂຕ ນິເກຕາ ຊາຍເຕ ຣໂຊ, ເຍນ ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ. ອຖ ວາ ປສ຺ສຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາ ອິທໍ ຕສ຺ສ ໂມຆປຸຣິສສ຺ສ ສນ຺ຖວາໂຕ ຠຍໍ ຊາຕໍ, ຍຖາ ຈ ສພ຺ພປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ນິເກຕາ ຊາຍເຕ ຣໂຊຕິ ເອວມ຺ເປຕໍ ປທທ຺ວຍໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ສພ຺ພຖາ ປນ ອິມິນາ ປຸຣິມທ຺ເຘນ ຠຄວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນທສ຺ສນໍ ຄຣຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທສ຺ສນໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ‘‘ອນິເກຕ’’ນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິມທ຺ຘມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕນິເກຕປຏິກ຺ເຂເປນ ອນິເກຕໍ, ສນ຺ຖວປຏິກ຺ເຂເປນ ຈ ອສນ຺ຖວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ນິພ຺ພານສ຺ສາຘິວຈນໍ. ເອຕໍ ເວ ມຸນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ເອຕໍ ອນິເກຕມສນ຺ຖວໍ ພຸທ຺ຘມຸນິນາ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ເວຕິ ວິມ຺ຫຍຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນ ຈ ຍໍ ນາມ ນິເກຕສນ຺ຖວວເສນ ມາຕາປຸຕ຺ເຕສຸ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊມາເນສຸ ອນິເກຕມສນ຺ຖວໍ, ເອຕໍ ມຸນິນາ ທິຏ຺ຐໍ ອໂຫ ອພ຺ຠຸຕນ຺ຕິ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ມຸນິໂນ ທສ຺ສນນ຺ຕິປິ ມຸນິທສ຺ສນໍ, ທສ຺ສນໍ ນາມ ຂນ຺ຕິ ຣຸຈິ, ຂມຕິ ເຈວ ຣຸຈ຺ຈຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໑໐. ທຸຕິຍຄາຖາຍ ໂຍ ຊາຕມຸຈ຺ຉິຊ຺ຊາຕິ ໂຍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຊາຕໍ ຠູຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ກິເລສໍ ຍຖາ ອຸປ຺ປນ຺ນາກຸສລປ຺ປຫານໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ວາຍມນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຸນ ອນິພ຺ພຕ຺ຕນວເສນ ອຸຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຍ ອນາຄໂຕປິ ກິເລໂສ ຕຖາຣູປປ຺ປຈ຺ຈຍສໂມຘາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຸໍ ອຠິມຸຂີຠູຕຕ຺ຕາ ວຕ຺ຕມານສມີເປ ວຕ຺ຕມານລກ຺ຂເຓນ ‘‘ຊາຍນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຎ຺ຈ ນ ໂຣປເຍຍ຺ຍ ຊາຍນ຺ຕໍ, ຍຖາ ອນຸປ຺ປນ຺ນາກຸສລານຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ, ຕຖາ ວາຍມນ຺ໂຕ ນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖຎ຺ຈ ນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ? ອສ຺ສ ນານຸປ຺ປເວຈ຺ເຉ, ເຍນ ປຈ຺ຈເຍນ ໂສ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ ຕໍ ນານຸປ຺ປເວເສຍ຺ຍ ນ ສໂມຘາເນຍ຺ຍ. ເອວໍ ສມ຺ຠາຣເວກລ຺ລກຣເຓນ ຕໍ ນ ໂຣປເຍຍ຺ຍ ຊາຍນ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຍສ຺ມາ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ອຕີຕາປິ ກິເລສາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ ອາຍຕິໍ ວິປາກາຠາເວນ ວຕ຺ຕມານາປິ ນ ໂຣປີຍນ຺ຕິ ຕທຠາເວນ, ອນາຄຕາປິ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕຕິໍ ນານຸປ຺ປເວສີຍນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິສາມຕ຺ຖິຍວິຆາເຕນ, ຕສ຺ມາ ໂຍ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວນາຍ ຊາຕມຸຈ຺ຉິຊ຺ຊ ນ ໂຣປເຍຍ຺ຍ ຊາຍນ຺ຕໍ, ອນາຄຕມ຺ປິ ຈສ຺ສ ຊາຍນ຺ຕສ຺ສ ນານຸປ຺ປເວຈ຺ເຉ, ຕມາຫຸ ເອກໍ ມຸນິນໍ ຈຣນ຺ຕໍ, ໂສ ຈ ອທ຺ທກ຺ຂິ ສນ຺ຕິປທໍ ມເຫສີຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອກນ຺ຕນິກ຺ກິເລສຕາຍ ເອກໍ, ເສຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ວາ ເອກໍ. ມຸນິນນ຺ຕິ ມຸນິໍ, ມຸນີສຸ ວາ ເອກໍ. ຈຣນ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣາຍ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍາຍ ອວເສສຈຣິຍາຫິ ຈ ຈຣນ຺ຕໍ. ອທ຺ທກ຺ຂີຕິ ອທ຺ທສ. ໂສຕິ ໂຍ ຊາຕມຸຈ຺ຉິຊ຺ຊ ອໂຣປເນ ອນນຸປ຺ປເວສເນ ຈ ສມຕ຺ຖຕາຍ ‘‘ນ ໂຣປເຍຍ຺ຍ ຊາຍນ຺ຕມສ຺ສ ນານຸປ຺ປເວຈ຺ເຉ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘມຸນິ. ສນ຺ຕິປທນ຺ຕິ ສນ຺ຕິໂກຏ຺ຐາສໍ, ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕວິປສ຺ສນານິພ຺ພານເຠທາສຸ ຕີສຸ ສມ຺ມຸຕິສນ຺ຕິ, ຕທງ຺ຄສນ຺ຕິ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ຕີສຸ ເສຏ຺ຐໍ ເອວໍ ອນຸປສນ຺ເຕ ໂລເກ ອຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ຕິໍ ອທ຺ທສ ມເຫສີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໑໑. ຕຕິຍຄາຖາຍ ສງ຺ຂາຍາຕິ ຄຓຍິຕ຺ວາ, ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຍຖາຠູຕໂຕ ຎຕ຺ວາ, ທຸກ຺ຂປຣິຎ຺ຎາຍ ປຣິຊານິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕ຺ຖູນີຕິ ເຍສຸ ເອວມຍໍ ໂລໂກ ສຊ຺ຊຕິ, ຕານິ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸເຠທານິ ກິເລສຏ຺ຐານານິ. ປມາຍ ພີຊນ຺ຕິ ຍໍ ເຕສໍ ວຕ຺ຖູນໍ ພີຊໍ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕໍ ປມາຍ ຫິໍສິຕ຺ວາ, ພາຘິຕ຺ວາ, ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫາເນນ ປຊຫິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສິເນຫມສ຺ສ ນານຸປ຺ປເວຈ຺ເຉຕິ ເຍນ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິສິເນເຫນ ສິເນຫິຕໍ ຕໍ ພີຊໍ ອາຍຕິໍ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸສສ຺ສໍ ວິຣຸເຫຍ຺ຍ, ຕໍ ສິເນຫມສ຺ສ ນານຸປ຺ປເວຈ຺ເຉ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂາຍ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ຕໍ ນານຸປ຺ປເວເສຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສ ເວ ມຸນິ ຊາຕິຂຍນ຺ຕທສ຺ສີຕິ ໂສ ເອວຣູໂປ ພຸທ຺ຘມຸນິ ນິພ຺ພານສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຈ ມຣຓສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕຠູຕສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຊາຕິກ຺ຂຍນ຺ຕທສ຺ສີ ຕກ຺ກໍ ປຫາຍ ນ ອຸເປຕິ ສງ຺ຂໍ. ອິມາຍ ຈຕຸສຈ຺ຈຠາວນາຍ ນວປ຺ປເຠທມ຺ປິ ອກຸສລວິຕກ຺ກໍ ປຫາຍ ສອຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸໍ ປຕ຺ວາ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈຣິມວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂຍາ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ‘‘ເທໂວ ວາ ມນຸສ຺ໂສ ວາ’’ຕິ ນ ອຸເປຕິ ສງ຺ຂໍ. ອປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ເອວ ວາ ຍຖາ ກາມວິຕກ຺ກາທິໂນ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ‘‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຣຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ທຸຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວາ ສງ຺ຂໍ ອຸເປຕິ, ເອວໍ ຕກ຺ກໍ ປຫາຍ ນ ອຸເປຕິ ສງ຺ຂນ຺ຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໒໑໒. ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖາຍ ອຎ຺ຎາຍາຕິ ອນິຈ຺ຈາທິນເຍນ ຊານິຕ຺ວາ. ສພ຺ພານີຕິ ອນວເສສານິ, ນິເວສນານີຕິ ກາມຠວາທິເກ ຠເວ. ນິວສນ຺ຕິ ຫິ ເຕສຸ ສຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນິເວສນານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອນິກາມຍໍ ອຎ຺ຎຕຣມ຺ປິ ເຕສນ຺ຕິ ເອວໍ ທິຏ຺ຐາທີນວຕ຺ຕາ ເຕສໍ ນິເວສນານໍ ເອກມ຺ປິ ອປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ໂສ ເອວຣູໂປ ພຸທ຺ຘມຸນິ ມຄ຺ຄຠາວນາພເລນ ຕຓ຺ຫາເຄຘສ຺ສ ວິຄຕຕ຺ຕາ ວີຕເຄໂຘ, ວີຕເຄຘຕ຺ຕາ ເອວ ຈ ອຄິທ຺ໂຘ, ນ ຍຖາ ເອເກ ອວີຕເຄຘາ ເອວ ສມານາ ‘‘ອຄິທ຺ຘມ຺ຫາ’’ຕິ ປຏິຊານນ຺ຕິ, ເອວໍ. ນາຍູຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ນິເວສນສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ກຸສລໍ ວາ ອກຸສລໍ ວາ ນ ກໂຣຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ປາຣຄໂຕ ຫິ ໂຫຕິ, ຍສ຺ມາ ເອວຣູໂປ ສພ຺ພນິເວສນານໍ ປາຣໍ ນິພ຺ພານໍ ຄໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ປຐມຄາຖາຍ ປຸຖຸຊ຺ຊນທສ຺ສນໍ ຄຣຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທສ຺ສນໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ທຸຕິຍຄາຖາຍ ເຍຫິ ກິເລເສຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອນຸປສນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ເຕສໍ ອຠາເວນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິປທາຘິຄມໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ຕຕິຍຄາຖາຍ ເຍສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຕກ຺ກໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕຖາ ຕຖາ ສງ຺ຂໍ ອຸເປຕິ, ເຕສຸ ຈຕຸສຈ຺ຈຠາວນາຍ ຕກ຺ກໍ ປຫາຍ ອຕ຺ຕໂນ ສງ຺ຂານຸປຄມນໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖາຍ ອາຍຕິມ຺ປິ ຍານິ ນິເວສນານິ ກາມຍມາໂນ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຠວຕຓ຺ຫາຍ ອາຍູຫຕິ, ເຕສຸ ຕຓ຺ຫາຠາເວນ ອຕ຺ຕໂນ ອນາຍູຫນໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ຈຕູຫິ ຄາຖາຫິ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏເນວ ເອກຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິກໍ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

໒໑໓. ສພ຺ພາຠິຠຸນ຺ຕິ ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ມຫາປຸຣິໂສ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ກຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ພາຣາຓສິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂພຘິມຓ຺ຑສ຺ສ ຈ ຄຍາຍ ຈ ອນ຺ຕເຣ ອຸປເກນາຊີວເກນ ສມາຄຈ຺ຉິ. ເຕນ ຈ ‘‘ວິປ຺ປສນ຺ນານິ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໕; ມຫາວ. ໑໑) ນເຍນ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ສພ຺ພາຠິຠູ’’ຕິອາທີນິ ອາຫ. ອຸປໂກ ‘‘ຫຸເປຍ຺ຍາວຸໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ສີສໍ ໂອກມ຺ເປຕ຺ວາ, ອຸມ຺ມຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອນຸກ຺ກເມນ ຈ ວງ຺ກຫາຣຊນປເທ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມາຄວິກຄາມໍ ປາປຸຓິ. ຕເມນໍ ມາຄວິກເຊຏ຺ຐໂກ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອໂຫ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ສມໂຓ ວຕ຺ຖມ຺ປິ ນ ນິວາເສຕິ, ອຍໍ ໂລເກ ອຣຫາ’’ຕິ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ມໍສຣເສນ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕາວິຎ຺ຈ ນໍ ສປຸຕ຺ຕທາໂຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອິເຘວ, ຠນ຺ເຕ, ວສຖ, ອຫໍ ປຈ຺ຈເຍນ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ວສໂນກາສໍ ກຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ວສຕິ.

ມາຄວິໂກ ຄິມ຺ຫກາເລ ອຸທກສມ຺ປນ຺ເນ ສີຕເລ ປເທເສ ຈຣິຕຸໍ ທູຣໍ ອປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ມິເຄສຸ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຣຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫສ຺ສູ’’ຕິ ຉາວໍ ນາມ ຘີຕຣໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ອຄມາສິ ສທ຺ຘິໍ ປຸຕ຺ຕຠາຕຸເກຫິ. ສາ ຈສ຺ສ ຘີຕາ ທສ຺ສນີຍາ ໂຫຕິ ໂກຏ຺ຐາສສມ຺ປນ຺ນາ. ທຸຕິຍທິວເສ ອຸປໂກ ຆຣໍ ອາຄໂຕ ຕໍ ທາຣິກໍ ສພ຺ພໍ ອຸປຈາຣໍ ກຕ຺ວາ, ປຣິວິສິຕຸໍ ອຸປຄຕໍ ທິສ຺ວາ, ຣາເຄນ ອຠິຠູໂຕ ຠຸຎ຺ຊິຕຸມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຠາຊເນນ ຠຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຠຕ຺ຕໍ ເອກມນ຺ເຕ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ – ‘‘ສເຈ ຉາວໍ ລຠາມິ, ຊີວາມິ, ໂນ ເຈ, ມຣາມີ’’ຕິ ນິຣາຫາໂຣ ສຍິ. ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ມາຄວິໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ອຸປກສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ – ‘‘ເອກທິວສເມວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ນາຄຕປຸພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ. ມາຄວິໂກ ‘‘ອາຄຕເວເສເນວ ນໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ ປາເທ ປຣາມສນ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉິ. ອຸປໂກ ນິຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ ປຣິວຕ຺ຕຕິເຍວ. ໂສ ‘‘ວທ, ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ມຍາ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ, ສພ຺ພໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຸປໂກ – ‘‘ສເຈ ຉາວໍ ລຠາມິ, ຊີວາມິ, ໂນ ເຈ, ອິເຘວ ມຣຓໍ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຊານາສິ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມີ’’ຕິ. ‘‘ນ, ຠນ຺ເຕ, ກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປໍ ອຊານນ຺ເຕນ ສກ຺ກາ ຆຣາວາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ໂສ ອາຫ – ‘‘ນາຫໍ ກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປໍ ຊານາມິ, ອປິຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມໍສຫາຣໂກ ຠວິສ຺ສາມິ, ມໍສຎ຺ຈ ວິກ຺ກິຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ມາຄວິໂກປິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເອຕເທວ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕຣສາຏກໍ ທຕ຺ວາ, ຆຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ອທາສິ. ເຕສໍ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ວິຊາຍິ. ສຸຠທ຺ໂທຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຉາວາ ປຸຕ຺ຕໂຕສນຄີເຕນ ອຸປກໍ ອຸປ຺ປຓ຺ເຑສິ. ໂສ ຕໍ ອສຫນ຺ໂຕ ‘‘ຠທ຺ເທ, ອຫໍ ອນນ຺ຕຊິນສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ມຊ຺ຌິມເທສາຠິມຸໂຂ ປກ຺ກາມິ.

ຠຄວາ ຈ ເຕນ ສມເຍນ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຏິກຈ຺ເຈວ ຠິກ຺ຂູ ອາຓາເປສິ – ‘‘ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນນ຺ຕຊິໂນຕິ ປຸຈ຺ຉມາໂນ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ມໍ ທສ຺ເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ອຸປໂກປິ ໂຂ ອນຸປຸພ຺ເພເນວ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ມມ ສຫາໂຍ ອນນ຺ຕຊິໂນ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ກຸຫິໍ ວສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ນຍິໍສຸ. ຠຄວາ ຕສ຺ສານຸຣູປໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ໂສ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ຠຄວາ ປຐມໍ ນິສ຺ສິຣິກສ຺ສ ນຄ຺ຄສມຓສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສສີ’’ຕິ. ຠຄວາ ຕໍ ກຖາສມຸຏ຺ຐານໍ ວິທິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ ຕງ຺ຂຓານຸຣູເປນ ປາຏິຫາຣິເຍນ ພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ? ເຕ ສພ຺ພໍ ກເຖສຸໍ. ຕໂຕ ຠຄວາ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອເຫຕຸອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ນິມ຺ມລາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາ, ນ ສກ຺ກາ ຕຕ຺ຖ ໂທສໍ ທຏ຺ຐຸໍ. ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມເທສນູປນິສ຺ສເຍນ ອຸປໂກ ເອຕຣຫິ ອນາຄາມີ ຊາໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເທສນາມລາຠາວທີປິກໍ ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສາສເວສຸ ສພ຺ພຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕູສຸ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນນ ເຕຫິ ອນຠິຠູຕຕ຺ຕາ ສຍຎ຺ຈ ເຕ ຘມ຺ເມ ສພ຺ເພ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພາຠິຠຸໍ. ເຕສຎ຺ຈ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ວິທິຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພວິທຸໍ. ສພ຺ພຘມ຺ມເທສນສມຕ຺ຖາຍ ໂສຠນາຍ ເມຘາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ສຸເມຘໍ. ເຍສໍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິເລປານໍ ວເສນ ສາສວຂນ຺ຘາທິເຠເທສຸ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອຸປລິມ຺ປຕິ, ເຕສໍ ເລປານໍ ອຠາວາ ເຕສຸ ສພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອນຸປລິຕ຺ຕໍ. ເຕສຸ ຈ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ຉນ຺ທຣາຄາຠາເວນ ສພ຺ເພ ເຕ ຘມ຺ເມ ຊຫິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພຎ຺ຊຫໍ. ອຸປຘິວິເວກນິນ຺ເນນ ຈິຕ຺ເຕນ ຕຓ຺ຫກ຺ຂເຍ ນິພ຺ພາເນ ວິເສເສນ ມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫກ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ອຘິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ວາປິ ຘີຣາ ມຸນິ ເວທຍນ຺ຕີຕິ ຕມ຺ປິ ປຓ຺ຑິຕາ ສຕ຺ຕາ ມຸນິໍ ເວທຍນ຺ຕິ ຊານນ຺ຕິ. ປສ຺ສຖ ຍາວ ປຏິວິສິຏ຺ໂຐວາຍໍ ມຸນິ, ຕສ຺ສ ກຸໂຕ ເທສນາມລນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ວິຠາເວຕິ. ວິຠາວນຕ຺ໂຖ ຫິ ເອຕ຺ຖ ວາສທ຺ໂທຕິ. ເກຈິ ປນ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ – ‘‘ອຸປໂກ ຕທາ ຕຖາຄຕໍ ທິສ຺ວາປິ ‘ອຍໍ ພຸທ຺ຘມຸນີ’ຕິ ນ ສທ຺ທຫີ’’ຕິ ເອວໍ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ, ຕໂຕ ຠຄວາ ‘‘ສທ຺ທຫຕຸ ວາ ມາ ວາ, ຘີຣາ ປນ ຕໍ ມຸນິໍ ເວທຍນ຺ຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມຠາສີຕິ.

໒໑໔. ປຎ຺ຎາພລນ຺ຕິ ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍໍ ຄາຖາ ເຣວຕຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຄາເມ ວາ ຍທິ ວາຣຎ຺ເຎ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເຣວຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອາທິໂຕ ປຠຸຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ຂທິຣວເນ ວິຫາໂຣ, ຕຕ຺ຖ ວິຫຣໂຕ ວິເສສາຘິຄໂມ, ຠຄວໂຕ ຕຕ຺ຖ ຄມນປຈ຺ຈາຄມນຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈາຄເຕ ປນ ຠຄວຕິ ໂຍ ໂສ ມຫລ຺ລກຠິກ຺ຂຸ ອຸປາຫນໍ ສມ຺ມຸສ຺ສິຕ຺ວາ ປຏິນິວຕ຺ໂຕ ຂທິຣຣຸກ຺ເຂ ອາລຄ຺ຄິຕໍ ທິສ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິສາຂາຍ ອຸປາສິກາຍ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຣວຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສໂນກາໂສ ຣມຓີໂຍ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉມານາຍ ເຍຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ປສໍສິໂຕ, ເຕ ອປສາເທນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປາສິເກ, ເອເຕ ຕຸຈ຺ຉໍ ຠຓນ຺ຕິ, ນ ສຸນ຺ທໂຣ ຠູມິປ຺ປເທໂສ, ອຕິລູຂກກ຺ຂຬໍ ຂທິຣວນເມວາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ວິສາຂາຍ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ມຓ຺ຑລມາເຬ ສນ຺ນິປຕິເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຸຊ຺ຌາເປນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ, ເຣວຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ເສນາສເນ ຣມຓີຍໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ. ຠຄວາ ຕໍ ຎຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ ຕງ຺ຂຓານຸຣູເປນ ປາຏິຫາຣິເຍນ ປຣິສມຊ຺ຌໍ ປຕ຺ວາ, ພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ? ເຕ ອາຫໍສຸ – ‘‘ເຣວຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຣພ຺ຠ ກຖາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ‘ເອວໍ ນວກມ຺ມິໂກ ກທາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’’ຕິ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຣວໂຕ ນວກມ຺ມິໂກ, ອຣຫາ ເຣວໂຕ ຂີຓາສໂວ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ທຸພ຺ພລກຣກິເລສປ຺ປຫານສາຘເກນ ວິກຸພ຺ພນອຘິຏ຺ຐານປ຺ປເຠເທນ ວາ ປຎ຺ຎາພເລນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາພລໍ, ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລນ ຘຸຕງ຺ຄວເຕນ ຈ ອຸປປນ຺ນຕ຺ຕາ ສີລວຕູປປນ຺ນໍ, ມຄ຺ຄສມາຘິນາ ຜລສມາຘິນາ ອິຣິຍາປຖສມາຘິນາ ຈ ສມາຫິຕໍ, ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠເທນ ຌາເນນ ຌາເນ ວາ ຣຕຕ຺ຕາ ຌານຣຕໍ, ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຕິມໍ, ຣາຄາທິສງ຺ຄໂຕ ປມຸຕ຺ຕຕາ ສງ຺ຄາ ປມຸຕ຺ຕໍ, ປຎ຺ຈເຈໂຕຂິລຈຕຸອາສວາຠາເວນ ອຂິລໍ ອນາສວໍ ຕໍ ວາປິ ຘີຣາ ມຸນິໍ ເວທຍນ຺ຕິ. ຕມ຺ປິ ເອວໍ ປຎ຺ຎາທິຄຸຓສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ຄາທິໂທສວິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ປຓ຺ຑິຕາ ສຕ຺ຕາ ມຸນິໍ ວາ ເວທຍນ຺ຕິ. ປສ຺ສຖ ຍາວ ປຏິວິສິຏ຺ໂຐວາຍໍ ຂີຓາສວມຸນິ, ໂສ ‘‘ນວກມ຺ມິໂກ’’ຕິ ວາ ‘‘ກທາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາ ກຖໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ໂສ ຫິ ປຎ຺ຎາພເລນ ຕໍ ວິຫາຣໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ, ນ ນວກມ຺ມກຣເຓນ, ກຕກິຈ຺ໂຈວ ໂສ, ນ ອິທານິ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສຕີຕິ ເຣວຕຕ຺ເຖຣໍ ວິຠາເວຕິ. ວິຠາວນຕ຺ໂຖ ຫິ ເອຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ໂທຕິ.

໒໑໕. ເອກໍ ຈຣນ຺ຕນ຺ຕິ ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂພຘິມຓ຺ຑໂຕ ປຠຸຕິ ຍຖາກ຺ກມໍ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ຠຄວຕິ ປິຕາປຸຕ຺ຕສມາຄເມ ວຕ຺ຕມາເນ ຠຄວາ ສມ຺ໂມທມາເນນ ຣຎ຺ຎາ ສຸທ຺ໂຘທເນນ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫຏ຺ຐກາເລ ຄນ຺ຘກຣຓ຺ຑເກ ວາສິຕານິ ກາສິກາທີນິ ທຸສ຺ສານິ ນິວາເສຕ຺ວາ ອິທານິ ກຖໍ ຉິນ຺ນການິ ປໍສຸກູລານິ ຘາເຣຖາ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ອນຸນຍມາໂນ –

‘‘ຍໍ ຕ຺ວໍ ຕາຕ ວເທ ມຍ຺ຫໍ, ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓໍ ທຸກູລກາສິກໍ;

ປໍສຸກູລໍ ຕໂຕ ເສຍ຺ຍໍ, ເອຕໍ ເມ ອຠິປຕ຺ຖິຕ’’ນ຺ຕິ. –

ອາທີນິ ວຕ຺ວາ ໂລກຘມ຺ເມຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອວິກມ຺ປຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ອິມໍ ສຕ຺ຕປທຄາຖມຠາສິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປພ຺ພຊ຺ຊາສງ຺ຂາຕາທີຫິ ເອກໍ, ອິຣິຍາປຖາທີຫິ ຈຣິຍາຫິ ຈຣນ຺ຕໍ. ໂມເນຍ຺ຍຘມ຺ມສມນ຺ນາຄເມນ ມຸນິໍ. ສພ຺ພຏ຺ຐາເນສຸ ປມາທາຠາວໂຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕໍ. ອກ຺ໂກສນຄຣຫນາທິເຠທາຍ ນິນ຺ທາຍ ວຓ຺ຓນໂຖມນາທິເຠທາຍ ປສໍສາຍ ຈາຕິ ອິມາສຸ ນິນ຺ທາປສໍສາສຸ ປຏິຆານຸນຍວເສນ ອເວຘມານໍ. ນິນ຺ທາປສໍສາມຸເຂນ ເຈຕ຺ຖ ອຏ຺ຐປິ ໂລກຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສີຫໍວ ເຠຣິສທ຺ທາທີສຸ ສທ຺ເທສຸ ອຏ຺ຐສຸ ໂລກຘມ຺ເມສຸ ປກຕິວິກາຣານຸປຄເມນ ອສນ຺ຕສນ຺ຕໍ, ປນ຺ເຕສຸ ວາ ເສນາສເນສຸ ສນ຺ຕາສາຠາເວນ. ວາຕໍວ ສຸຕ຺ຕມຍາທິເຠເທ ຊາລມ຺ຫິ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຊາເລ ອສຊ຺ຊມານໍ, ອຏ຺ຐສຸ ວາ ໂລກຘມ຺ເມສຸ ປຏິຆານຸນຍວເສນ ອສຊ຺ຊມານໍ. ປທຸມໍວ ໂຕເຍນ ໂລເກ ຊາຕມ຺ປິ ເຍສໍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິເລປານໍ ວເສນ ສຕ຺ຕາ ໂລເກນ ລິປ຺ປນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເລປານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ໂລເກນ ອລິປ຺ປມານໍ, ນິພ຺ພານຄາມິມຄ຺ຄໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ເນຕາຣມຎ຺ເຎສໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ອຕ຺ຕໂນ ປນ ອຎ຺ເຎນ ເກນຈິ ມຄ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອເນຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອນຎ຺ຎເນຍ຺ຍໍ ຕໍ ວາປິ ຘີຣາ ມຸນິ ເວທຍນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘມຸນິໍ ເວທຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕານໍ ວິຠາເວຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໒໑໖. ໂຍ ໂອຄຫເຓຕິ ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ປູຣິຕທສປາຣມິທສອຸປປາຣມິທສປຣມຕ຺ຖປາຣມິປ຺ປເຠທໍ ອຠິນີຫາຣຄຸຓປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ຕຸສິຕຠວເນ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຄຸຓໍ ຕຕ຺ຖ ນິວາສຄຸຓໍ ມຫາວິໂລກນຄຸຓໍ ຄພ຺ຠໂວກ຺ກນ຺ຕິໍ ຄພ຺ຠວາສໍ ຄພ຺ຠນິກ຺ຂມນໍ ປທວີຕິຫາຣໍ ທິສາວິໂລກນໍ ພ຺ຣຫ຺ມຄຊ຺ຊນໍ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ມຫາປຘານໍ ອຠິສມ຺ໂພຘິໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ຜລຎາຓໍ ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ ອກມ຺ປນຎາຓໍ, ທສພລຎາຓໍ, ຈຕຸໂຍນິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ, ປຎ຺ຈຄຕິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ, ຉພ຺ພິຘໍ ອສາຘາຣຓຎາຓໍ, ອຏ຺ຐວິຘໍ ສາວກສາຘາຣຓພຸທ຺ຘຎາຓໍ, ຈຸທ຺ທສວິຘໍ ພຸທ຺ຘຎາຓໍ, ອຏ຺ຐາຣສພຸທ຺ຘຄຸຓປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ, ເອກູນວີສຕິວິຘປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ, ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕິວິຘຎາຓວຕ຺ຖຸ ເອວມິຈ຺ຈາທິຄຸຓສຕສຫສ຺ເສ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕໍ ມຫາລາຠສກ຺ກາຣໍ ອສຫມາເນຫິ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ອຸຍ຺ໂຍຊິຕາຍ ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາຍ ‘‘ເອກໍ ຘມ຺ມໍ ອຕີຕສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ຠຄວໂຕ ອຍເສ ອຸປ຺ປາທິເຕ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ເອວຣູເປປິ ນາມ ອຍເສ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ນ ຠຄວໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຕໍ ຎຕ຺ວາ ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ ຕງ຺ຂຓານຸຣູເປນ ປາຏິຫາຣິເຍນ ປຣິສມຊ຺ຌໍ ປຕ຺ວາ, ພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ, ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ? ເຕ ສພ຺ພໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຕໂຕ ຠຄວາ – ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐສຸ ໂລກຘມ຺ເມສຸ ຕາທິໂນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ນາມ ໂອຄຫເຓ ມນຸສ຺ສານໍ ນ຺ຫານຕິຕ຺ເຖ ອງ຺ຄຆໍສນຕ຺ຖາຍ ຈຕຸຣສ຺ເສ ວາ ອຏ຺ຐໍເສ ວາ ຖມ຺ເຠ ນິຂາເຕ ອຸຈ຺ຈກຸລີນາປິ ນີຈກຸລີນາປິ ອງ຺ຄໍ ຆໍສນ຺ຕິ, ນ ເຕນ ຖມ຺ຠສ຺ສ ອຸນ຺ນຕິ ວາ ໂອນຕິ ວາ ໂຫຕິ. ເອວເມວໍ ໂຍ ໂອຄຫເຓ ຖມ຺ໂຠຣິວາຠິຊາຍຕິ ຍສ຺ມິໍ ປເຣ ວາຈາປຣິຍນ຺ຕໍ ວທນ຺ຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຍສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປເຣ ຕິຕ຺ຖິຍາ ວາ ອຎ຺ເຎ ວາ ວຓ຺ຓວເສນ ອຸປຣິມໍ ວາ ອວຓ຺ຓວເສນ ເຫຏ຺ຐິມໍ ວາ ວາຈາປຣິຍນ຺ຕໍ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອນຸນຍໍ ວາ ປຏິຆໍ ວາ ອນາປຊ຺ຊມາໂນ ຕາທິຠາເວນ ໂຍ ໂອຄຫເຓ ຖມ຺ໂຠຣິວ ຠວຕີຕິ. ຕໍ ວີຕຣາຄໍ ສຸສມາຫິຕິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ຕໍ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ຣາຄາຠາເວນ ວີຕຣາຄໍ, ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ຈ ໂທສໂມຫາຠາເວນ ສຸສມາຫິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສຸຏ຺ຐຸ ວາ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ຐປິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຣກ຺ຂິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ໂຄປິຕິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ວາປິ ຘີຣາ ມຸນິ ເວທຍນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘມຸນິໍ ເວທຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ກຖໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ຕານໍ ວິຠາເວຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໒໑໗. ໂຍ ເວ ຐິຕຕ຺ໂຕຕິ ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ອຎ຺ຎຕຣາ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ປາສາທາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ເຫຏ຺ຐາປາສາເທ ຕນ຺ຕວາຍສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສຣໍ ວຏ຺ເຏນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸຊຸຠາເວນ ຕປ຺ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫສິ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ກາຍວຈີມໂນວງ຺ກໍ ປຫາຍ ຕສຣໍ ວິຍ ອຸຊຸຈິຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ສາ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕເທວ ນິມິຕ຺ຕໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕີ ນິສີທິ. ເອວໍ ປຏິປນ຺ນາຍ ຈສ຺ສາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ປາກຏໍ ອໂຫສິ, ຕທນຸສາເຣເນວ ຈ ທຸກ຺ຂານຕ຺ຕລກ຺ຂຓານິປິ. ອຖສ຺ສາ ຕໂຍປິ ຠວາ ອາທິຕ຺ຕາ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຕໍ ຕຖາ ວິປສ຺ສມານໍ ຎຕ຺ວາ ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນວ ໂອຠາສໍ ມຸຎ຺ຈິ. ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕີ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສ຺ເສ ນິສິນ຺ນມິວ ທິສ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຊລິກາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖສ຺ສາ ຠຄວາ ສປ຺ປາຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນາວເສນ ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ເວ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕຕາຍ ອກຸປ຺ປວິມຸຕ຺ຕິຕາຍ ຈ ວຸຑ຺ຒິຫານີນໍ ອຠາວໂຕ ວິກ຺ຂີຓຊາຕິສໍສາຣຕ຺ຕາ ຠວນ຺ຕຣູປຄມນາຠາວໂຕ ຈ ຐິຕຕ຺ໂຕ, ປຫີນກາຍວຈີມໂນວງ຺ກຕາຍ ອຄຕິຄມນາຠາເວນ ວາ ຕສຣໍວ ອຸຊຸ, ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ກມ຺ເມຫິ ປາປເກຫິ, ປາປການິ ກມ຺ມານິ ຄູຖຄຕໍ ວິຍ ມຸຕ຺ຕຄຕໍ ວິຍ ຈ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ, ຫິຣີຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂຍຄວິຠາເຄນ ຫິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ ສທ຺ທສຕ຺ເຖ ສິຊ຺ຌຕິ. ວີມໍສມາໂນ ວິສມໍ ສມຎ຺ຈາຕິ ກາຍວິສມາທິວິສມໍ ກາຍສມາທິສມຎ຺ຈ ປຫານຠາວນາກິຈ຺ຈສາຘເນນ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ວີມໍສມາໂນ ອຸປປຣິກ຺ຂມາໂນ. ຕໍ ວາປິ ຂີຓາສວໍ ຘີຣາ ມຸນິໍ ເວທຍນ຺ຕີຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ວີມໍສມາໂນ ວິສມໍ ສມຎ຺ຈ ໂຍ ເວ ຐິຕຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ເອວໍ ຕສຣໍວ ອຸຊຸ ຫຸຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ວີຕິກ຺ກມໍ ອນາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ກມ຺ເມຫິ ປາປເກຫິ. ຕໍ ວາປິ ຘີຣາ ມຸນິໍ ເວທຍນ຺ຕິ. ຍໂຕ ອີທິໂສ ໂຫຕີຕິ ຂີຓາສວມຸນິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ຄາຖໍ ເທເສສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິກປ຺ເປ ວາ ສມຸຈ຺ຈເຍ ວາ ວາສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໒໑໘. ໂຍ ສຎ຺ຎຕຕ຺ໂຕຕິ ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ຠຄວຕິ ກິຣ ອາຬວິຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ອາຬວີນຄເຣ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຕນ຺ຕວາໂຍ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກໍ ຘີຕຣໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ອມ຺ມ, ຫິຍ຺ໂຍ ອວສິຏ຺ຐຕສຣໍ ນ ພຫຸ, ຕສຣໍ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ລຫຸໍ ຕນ຺ຕວາຍສາລໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ, ມາ ໂຂ ຈິຣາຍີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ໂສ ສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕນ຺ຕໍ ວິເນນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ທິວສຎ຺ຈ ຠຄວາ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ທາຣິກາຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລູປນິສ຺ສຍໍ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານຎ຺ຈ ຘມ຺ມາຠິສມຍໍ ທິສ຺ວາ ປເຄວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ນຄຣໍ ປາວິສິ. ມນຸສ຺ສາ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອທ຺ຘາ ອຊ຺ຊ ໂກຈິ ອນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ ອຕ຺ຖິ, ປເຄວ ປວິຏ຺ໂຐ ຠຄວາ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຄຈ຺ຉິໍສຸ. ຠຄວາ ເຍນ ມຄ຺ເຄນ ສາ ທາຣິກາ ປິຕຸສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອຏ຺ຐາສິ. ນຄຣວາສິໂນ ຕໍ ປເທສໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ປຣິປ຺ໂຜສິຕ຺ວາ, ປຸປ຺ຜູປຫາຣໍ ກຕ຺ວາ, ວິຕານໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ, ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສຸໍ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ, ມຫາຊນກາໂຍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ສາ ທາຣິກາ ຕໍ ປເທສໍ ປຕ຺ຕາ ມຫາຊນປຣິວຸຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິ. ຕໍ ຠຄວາ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ທາຣິເກ ກຸໂຕ ອາຄຕາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນ ຊານາມິ ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ກຸຫິໍ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມິ ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ນ ຊານາສີ’’ຕິ? ‘‘ຊານາມິ ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ຊານາສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມິ ຠຄວາ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ – ‘‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ, ອຍໍ ທາຣິກາ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣາ ອາຄຕາປິ ຠຄວຕາ ປຸຈ຺ຉິຍມານາ ‘ນ ຊານາມີ’ຕິ ອາຫ, ຕນ຺ຕວາຍສາລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ຈາປິ ປຸຈ຺ຉິຍມານາ ‘ນ ຊານາມີ’ຕິ ອາຫ, ‘ນ ຊານາສີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘ຊານາມີ’ຕິ ອາຫ, ‘ຊານາສີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘ນ ຊານາມີ’ຕິ ອາຫ, ສພ຺ພໍ ປຈ຺ຈນີກເມວ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ຠຄວາ ມນຸສ຺ສານໍ ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກາຕຸກາໂມ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ ມຍາ ປຸຈ຺ຉິຕໍ, ກິໍ ຕຍາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ສາ ອາຫ – ‘‘ນ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂກຈິ ນ ຊານາຕິ, ຆຣໂຕ ອາຄຕາ ຕນ຺ຕວາຍສາລໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ; ອປິຈ ມໍ ຕຸມ຺ເຫ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ປຸຈ຺ຉຖ, ‘‘ກຸໂຕ ອາຄຕາສີ’’ຕິ, ຈຸຕິວເສນ ປຸຈ຺ຉຖ, ‘‘ກຸຫິໍ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ ອຫຎ຺ຈ ນ ຊານາມິ. ‘‘ກຸໂຕ ຈມ຺ຫິ ອາຄຕາ; ນິຣຍາ ວາ ເທວໂລກາ ວາ’’ຕິ, ນ ຫິ ຊານາມິ, ‘‘ກຸຫິມ຺ປິ ຄມິສ຺ສາມິ ນິຣຍໍ ວາ ເທວໂລກໍ ວາ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນ ຊານາມີ’’ຕິ ອວຈໍ. ຕໂຕ ມໍ ຠຄວາ ມຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ນ ຊານາສີ’’ຕິ, ອຫຎ຺ຈ ຊານາມິ. ‘‘ສພ຺ເພສໍ ມຣຓໍ ຘຸວ’’ນ຺ຕິ, ເຕນາໂວຈໍ ‘‘ຊານາມີ’’ຕິ. ຕໂຕ ມໍ ຠຄວາ ມຣຓກາລໍ ສນ຺ຘາຍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ຊານາສີ’’ຕິ, ອຫຎ຺ຈ ນ ຊານາມິ ‘‘ກທາ ມຣິສ຺ສາມິ ກິໍ ອຊ຺ຊ ວາ ອຸທາຫຸ ສ຺ເວ ວາ’’ຕິ, ເຕນາໂວຈໍ ‘‘ນ ຊານາມີ’’ຕິ. ຠຄວາ ຕາຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ ປຎ຺ຫໍ ‘‘ສາຘຸ ສາຘູ’’ຕິ ອນຸໂມທິ. ມຫາຊນກາໂຍປິ ‘‘ຍາວ ປຓ຺ຑິຕາ ອຍໍ ທາຣິກາ’’ຕິ ສາຘຸກາຣສຫສ຺ສານິ ອທາສິ. ອຖ ຠຄວາ ທາຣິກາຍ ສປ຺ປາຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ –

‘‘ອນ຺ຘຠູໂຕ ອຍໍ ໂລໂກ, ຕນຸເກຕ຺ຖ ວິປສ຺ສຕິ;

ສກຸໂຓ ຊາລມຸຕ຺ໂຕວ, ອປ຺ໂປ ສຄ຺ຄາຍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໗໔) –

ອິມໍ ຄາຖມາຫ. ສາ ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານຎ຺ຈ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ.

ສາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ປິຕາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຈິເຣນາຄຕາ’’ຕິ ກຸທ຺ໂຘ ເວເຄນ ຕນ຺ເຕ ເວມໍ ປກ຺ຂິປິ. ຕໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທາຣິກາຍ ກຸຈ຺ຉິໍ ຠິນ຺ທິ. ສາ ຕຕ຺ເຖວ ກາລມກາສິ. ໂສ ທິສ຺ວາ – ‘‘ນາຫໍ ມມ ຘີຕຣໍ ປຫຣິໍ, ອປິຈ ໂຂ ອິມໍ ເວມໍ ເວຄສາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອິມິສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິໍ ຠິນ຺ທິ. ຊີວຕິ ນຸ ໂຂ ນນຸ ໂຂ’’ຕິ ວີມໍສນ຺ໂຕ ມຕໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມນຸສ຺ສາ ມໍ ‘ອິມິນາ ຘີຕາ ມາຣິຕາ’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຸປກ຺ໂກເສຍ຺ຍຸໍ, ເຕນ ຣາຊາປິ ຄຣຸກໍ ທຓ຺ຑໍ ປເຓຍ຺ຍ, ຫນ຺ທາຫໍ ປຏິກຈ຺ເຈວ ປລາຍາມີ’’ຕິ. ໂສ ທຓ຺ຑຠເຍນ ປລາຍນ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວສນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວສໂນກາສໍ ປາປຸຓິ. ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ເຕ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອທໍສຸ. ໂສ ຕໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາຍມນ຺ໂຕ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ, ເຕ ຈສ຺ສ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ. ອຖ ມຫາປວາຣຓາຍ ສພ຺ເພວ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ – ‘‘ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓໍ ປວາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຠຄວາ ປວາເຣຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຖວສ຺ໂສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຄາມນິຄມາທີສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອາຬວິໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ຠຄວນ຺ຕໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ທານາທີນິ ກໂຣນ຺ຕາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຘີຕຣໍ ມາເຣຕ຺ວາ ອິທານິ ກໍ ມາເຣຕຸໍ ອາຄໂຕສີ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຓ຺ເຑສຸໍ. ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐານເວລາຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠຄວາ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຘີຕຣໍ ມາເຣສິ, ສາ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ເມນ ມຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ມນຸສ຺ເສຫິ ທຸພ຺ພິຊານໍ ຂີຓາສວມຸນິຠາວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ຕີສຸປິ ກມ຺ມທ຺ວາເຣສຸ ສີລສໍຍເມນ ສໍຍຕຕ຺ໂຕ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ເຈຕສາ ວາ ຫິໍສາທິກໍ ນ ກໂຣຕິ ປາປໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປນ ທຫໂຣ ວາ ທຫຣວເຍ ຐິໂຕ, ມຊ຺ຌິໂມ ວາ ມຊ຺ຌິມວເຍ ຐິໂຕ, ເອເຕເນວ ນເຍນ ເຖໂຣ ວາ ປຈ຺ຉິມວເຍ ຐິໂຕຕິ ກທາຈິປິ ນ ກໂຣຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ຍຕຕ຺ໂຕ, ຍສ຺ມາ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ວິຣຕິຍາ ສພ຺ພປາເປຫິ ອຸປຣຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ມຸນິ ອໂຣສເນຍ຺ໂຍ ນ ໂສ ໂຣເສຕິ ກຎ຺ຈີຕິ ເອເຕສໍ ປທານໍ ອຍໍ ໂຍຊນາ ຈ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຈ – ໂສ ຂີຓາສວມຸນິ ອໂຣສເນຍ຺ໂຍ ‘‘ຘີຕຸມາຣໂກ’’ຕິ ວາ ‘‘ເປສກາໂຣ’’ຕິ ວາ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ໂຣເສຕຸໍ, ຆຏ຺ເຏຕຸໍ, ພາເຘຕຸໍ ອຣໂຫ ນ ໂຫຕິ. ໂສປິ ຫິ ນ ໂຣເສຕິ ກຎ຺ຈິ, ‘‘ນາຫໍ ມມ ຘີຕຣໍ ມາເຣມິ, ຕ຺ວໍ ມາເຣສິ, ຕຸມ຺ຫາທິໂສ ວາ ມາເຣຕີ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ກຎ຺ຈິ ນ ໂຣເສຕິ, ນ ຆຏ຺ເຏຕິ, ນ ພາເຘຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສປິ ນ ໂຣສເນຍ຺ໂຍ. ອປິຈ ໂຂ ປນ ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ນາໂຄ, ມາ ນາຄໍ ຆຏ຺ເຏສິ, ນໂມ ກໂຣຫິ ນາຄສ຺ສາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໙) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ນມສ຺ສິຕພ຺ໂພເຍວ ໂຫຕິ. ຕໍ ວາປິ ຘີຣາ ມຸນິ ເວທຍນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຕມ຺ປິ ຘີຣາວ ມຸນິໍ ເວທຍນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ປທວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຘິປ຺ປາໂຍ ເຈຕ຺ຖ – ຕໍ ‘‘ອຍໍ ອໂຣສເນຍ຺ໂຍ’’ຕິ ເອເຕ ພາລມນຸສ຺ສາ ອຊານິຕ຺ວາ ໂຣເສນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ຘີຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ຘີຣາວ ຕມ຺ປິ ມຸນິໍ ເວທຍນ຺ຕິ, ອຍໍ ຂີຓາສວມຸນີຕິ ຊານນ຺ຕີຕິ.

໒໑໙. ຍທຄ຺ຄໂຕຕິ ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ປຎ຺ຈຄ຺ຄທາຍໂກ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອໂຫສິ. ໂສ ນິປ຺ຜຊ຺ຊມາເນສຸ ສສ຺ເສສຸ ເຂຕ຺ຕຄ຺ຄໍ, ຣາສຄ຺ຄໍ, ໂກຏ຺ຐຄ຺ຄໍ, ກຸມ຺ຠິອຄ຺ຄໍ, ໂຠຊນຄ຺ຄນ຺ຕິ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ອຄ຺ຄານິ ເທຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຐມປກ຺ການິເຍວ ສາລິ-ຍວ-ໂຄຘູມ-ສີສານິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸປາຍາສປຸຖຸກາທີນິ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ‘‘ອຄ຺ຄສ຺ສ ທາຕາ ເມຘາວີ, ອຄ຺ຄໍ ໂສ ອຘິຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ເທຕິ, ອິທມສ຺ສ ເຂຕ຺ຕຄ຺ຄທານໍ. ນິປ຺ຜນ຺ເນສຸ ປນ ສສ຺ເສສຸ ລາຍິເຕສຸ ມທ຺ທິເຕສຸ ຈ ວຣຘຎ຺ຎານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕເຖວ ທານໍ ເທຕິ, ອິທມສ຺ສ ຣາສຄ຺ຄທານໍ. ປຸນ ເຕຫິ ຘຎ຺ເຎຫິ ໂກຏ຺ຐາຄາຣານິ ປູຣາເປຕ຺ວາ ປຐມໂກຏ຺ຐາຄາຣວິວຣເຓ ປຐມນີຫຏານິ ຘຎ຺ຎານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕເຖວ ທານໍ ເທຕິ, ອິທມສ຺ສ ໂກຏ຺ຐຄ຺ຄທານໍ. ຍໍ ຍເທວ ປນສ຺ສ ຆເຣ ຣນ຺ເຘຕິ, ຕໂຕ ອຄ຺ຄໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕປພ຺ພຊິຕານໍ ອທຕ຺ວາ ອນ຺ຕມໂສ ທາຣການມ຺ປິ ນ ກິຎ຺ຈິ ເທຕິ, ອິທມສ຺ສ ກຸມ຺ຠິອຄ຺ຄທານໍ. ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ໂຠຊນກາເລ ປຐມູປນີຕໍ ໂຠຊນໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕກາເລ ສງ຺ຆສ຺ສ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກາເລ ສມ຺ປຕ຺ຕຍາຈການໍ, ຕທຠາເວ ອນ຺ຕມໂສ ສຸນຂານມ຺ປິ ອທຕ຺ວາ ນ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອິທມສ຺ສ ໂຠຊນຄ຺ຄທານໍ. ເອວໍ ໂສ ປຎ຺ຈຄ຺ຄທາຍໂກຕ຺ເວວ ອຠິລກ຺ຂິໂຕ ອໂຫສິ.

ອເຖກທິວສໍ ຠຄວາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ຈ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ອຕິປ຺ປເຄວ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປາວິສິ. ຠິກ຺ຂູ ປິຫິຕທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຄວາ ເອກໂກວ ຄາມໍ ປວິສິຕຸກາໂມ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິໍສຸ. ຠຄວາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂຠຊນເວລາຍໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ປາວິສິ. ມນຸສ຺ສາ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ເອວໍ – ‘‘ນູນຊ຺ຊ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຕ ອນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ ອຕ຺ຖິ, ຕຖາ ຫິ ຠຄວາ ເອກໂກວ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ ນິມນ຺ຕນຕ຺ຖາຍ. ຠຄວາປິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຆຣທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຠຊນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປນສ຺ສ ພີຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕາ. ສາ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຈາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ໂຠຊນໍ ທເທຍ຺ຍ, ຕໂຕ ເມ ປຸນ ປຈິຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອປ຺ປສາທຎ຺ຈ ມຈ຺ເຉຣຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຍຖາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ເອວໍ ຕາລວຓ຺ເຏນ ປຏິຈ຺ຉາເທສິ. ຠຄວາ ຕໍ ຎຕ຺ວາ ສຣີຣາຠໍ ມຸຎ຺ຈິ. ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຸວຓ຺ໂຓຠາສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິເມຕ’’ນ຺ຕິ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ ຠຄວນ຺ຕໍ ທ຺ວາເຣ ຐິຕໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີປິ ‘‘ທິຏ຺ໂຐເນນ ຠຄວາ’’ຕິ ຕາວເທວ ຕາລວຓ຺ຏໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິ, ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຈສ຺ສາ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິຍາ ສປ຺ປາຍໍ ວິທິຕ຺ວາ –

‘‘ສພ຺ພໂສ ນາມຣູປສ຺ມິໍ, ຍສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ມມາຍິຕໍ;

ອສຕາ ຈ ນ ໂສຈຕິ, ສ ເວ ຠິກ຺ຂູຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໖໗) –

ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ. ສາ ຄາຖາປຣິໂຍສາເນເຍວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນ຺ໂຕຆຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ, ວຣາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ, ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ທຕ຺ວາ, ອຕ຺ຕໂນ ອຸປນີຕໂຠຊນໍ ອຸປນາເມສິ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍາ, ສາຘຸ, ເມ ຕໍ ໂຠຊນໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຖາ’’ຕິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສປ຺ປາຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍໍ ກຸມ຺ຠິໂຕ ປຐມເມວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອຄ຺ຄໂຕ, ອທ຺ຘາວເສສາຍ ກຸມ຺ຠິຍາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ມຊ຺ຌໂຕ, ເອກທ຺ວິກຏຈ຺ຉຸມຕ຺ຕາວເສສາຍ ກຸມ຺ຠິຍາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເສສໂຕ ວາ ປິຓ຺ຑໍ ລເຠຖ. ປຣທຕ຺ຕູປຊີວີຕິ ປພ຺ພຊິໂຕ. ໂສ ຫິ ອຸທກທນ຺ຕໂປຓໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສໍ ປເຣເນວ ທຕ຺ຕໍ ອຸປຊີວຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຣທຕ຺ຕູປຊີວີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນາລໍ ຖຸຕຸໍ ໂນປິ ນິປຈ຺ຈວາທີຕິ ອຄ຺ຄໂຕ ລທ຺ຘາ ອຕ຺ຕານໍ ວາ ທາຍກໍ ວາ ໂຖເມຕຸມ຺ປິ ນາຣຫຕິ ປຫີນານຸນຍຕ຺ຕາ. ເສສໂຕ ລທ຺ຘາ ‘‘ກິໍ ເອຕໍ ອິມິນາ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ທາຍກໍ ນິປາເຕຕ຺ວາ ອປ຺ປິຍວຈນານິ ວຕ຺ຕາປິ ນ ໂຫຕິ ປຫີນປຏິຆຕ຺ຕາ. ຕໍ ວາປິ ຘີຣາ ມຸນິ ເວທຍນ຺ຕີຕິ ຕມ຺ປິ ປຫີນານຸນຍປຏິຆໍ ຘີຣາວ ມຸນິໍ ເວທຍນ຺ຕີຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ຄາຖໍ ເທເສສິ. ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫີຕິ.

໒໒໐. ມຸນິໍ ຈຣນ຺ຕນ຺ຕິ ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ອຎ຺ຎຕໂຣ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ອຸຕຸວເສນ ຕີສຸ ປາສາເທສຸ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ປຣິຈາຣຍມາໂນ ທຫໂຣວ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ, ມາຕາປິຕໂຣ ຍາຈິຕ຺ວາ, ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ເຕ ‘‘ກາມາ ຫິ ຈິຕ຺ຣາ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໕໐) ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈ ອຸປ຺ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕໍ ປຸພ຺ພປຣິຈເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຠຓນ຺ຕິ – ‘‘ສມໂຍ, ອາວຸໂສ, ອຸປ຺ປພ຺ພຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ອຠພ຺ໂພ ທານາຫໍ, ອາວຸໂສ, ວິພ຺ຠມິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠຄວາ ‘‘ເອວເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠພ຺ໂພ ໂສ ທານິ ວິພ຺ຠມິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຂີຓາສວມຸນິຠາວໍ ອາວິກໂຣນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂມເນຍ຺ຍຘມ຺ມສມນ຺ນາຄເມນ ມຸນິໍ, ເອກວິຫາຣິຕາຍ, ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາສຸ ວາ ຈຣິຍາສຸ ຍາຍ ກາຍຈິ ຈຣິຍາຍ ຈຣນ຺ຕໍ, ປຸພ຺ເພ ວິຍ ເມຖຸນຘມ຺ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ວິຣຕິຍາ ວິຣຕໍ ເມຖຸນສ຺ມາ. ທຸຕິຍປາທສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ໂຘ – ກີທິສໍ ມຸນິໍ ຈຣນ຺ຕໍ ວິຣຕໍ ເມຖຸນສ຺ມາຕິ ເຈ? ໂຍ ໂຍພ຺ພເນ ໂນປນິພຊ຺ຌເຕ ກ຺ວຈິ, ໂຍ ຠທ຺ເຣປິ ໂຍພ຺ພເນ ວຕ຺ຕມາເນ ກ຺ວຈິ ອິຕ຺ຖິຣູເປ ຍຖາ ປຸເຣ, ເອວໍ ເມຖຸນຣາເຄນ ນ ອຸປນິພຊ຺ຌຕິ. ອຖ ວາ ກ຺ວຈິ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປຣສ຺ສ ວາ ໂຍພ຺ພເນ ‘‘ຍຸວາ ຕາວມ຺ຫິ, ອຍໍ ວາ ຍຸວາຕິ ປຏິເສວາມິ ຕາວ ກາເມ’’ຕິ ເອວໍ ໂຍ ຣາເຄນ ນ ອຸປນິພຊ຺ຌຕີຕິ ອຍມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ວິຣຕໍ ເມຖຸນສ຺ມາ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ຊາຕິມທາທິເຠທາ ມທາ, ກາມຄຸເຓສຸ ສຕິວິປ຺ປວາສສງ຺ຂາຕາ ປມາທາປິ ຈ ວິຣຕໍ, ເອວໍ ມທປ຺ປມາທາ ວິຣຕຕ຺ຕາ ເອວ ຈ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພກິເລສພນ຺ຘເນຫິ. ຍຖາ ວາ ເອໂກ ໂລກິກາຍປິ ວິຣຕິຍາ ວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ນ ເອວໍ, ກິໍ ປນ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ ວິຣຕໍ, ສພ຺ພກິເລສພນ຺ຘເນຫິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣວິຣຕິຍາ ວິຣຕນ຺ຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ວາປິ ຘີຣາ ມຸນິ ເວທຍນ຺ຕີຕິ ຕມ຺ປິ ຘີຣາ ເອວ ມຸນິໍ ເວທຍນ຺ຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ນໍ ນ ເວທຍຖ, ເຕນ ນໍ ເອວໍ ຠຓຖາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໒໒໑. ອຎ຺ຎາຍ ໂລກນ຺ຕິ ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ຠຄວາ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວິຫຣຕິ. ເຕນ ສມເຍນ ນນ຺ທສ຺ສ ອາຠຣຓມງ຺ຄລໍ, ອຠິເສກມງ຺ຄລໍ, ອາວາຫມງ຺ຄລນ຺ຕິ ຕີຓິ ມງ຺ຄລານິ ອກໍສຸ. ຠຄວາປິ ຕຕ຺ຖ ນິມນ຺ຕິໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ນນ຺ທສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປຕ຺ຕໍ ອທາສິ. ຕໍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຊນປທກລ຺ຍາຓີ ‘‘ຕຸວຏ຺ຏໍ ໂຂ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຠຄວໂຕ ຄາຣເວນ ‘‘ຫນ຺ທ ຠຄວາ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ວິຫາຣເມວ ຄໂຕ. ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວເຓ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອາຫຣ, ນນ຺ທ, ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ປພ຺ພຊິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຠຄວໂຕ ຄາຣເວນ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ປພ຺ພຊາມິ, ຠຄວາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ຠຄວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ໂສ ປນ ຊນປທກລ຺ຍາຓິຍາ ວຈນໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສຣນ຺ໂຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠຄວາ ນນ຺ທສ຺ສ ອນຠິຣຕິໍ ວິໂນເທຕຸກາໂມ ‘‘ຕາວຕິໍສຠວນໍ ຄຕປຸພ຺ໂພສິ, ນນ຺ທາ’’ຕິ ອາຫ. ນນ຺ໂທ ‘‘ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄຕປຸພ຺ໂພ’’ຕິ ອໂວຈ.

ຕໂຕ ນໍ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ເນຕ຺ວາ ເວຊຍນ຺ຕປາສາທທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ຠຄວໂຕ ອາຄມນໍ ວິທິຕ຺ວາ ສກ຺ໂກ ອຈ຺ຉຣາຄຓປຣິວຸໂຕ ປາສາທາ ໂອໂຣຫິ. ຕາ ສພ຺ພາປິ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວການໍ ປາທມກ຺ຂນເຕລໍ ທຕ຺ວາ ກກຸຏປາທິນິໂຍ ອເຫສຸໍ. ອຖ ຠຄວາ ນນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປສ຺ສສິ ໂນ, ຕ຺ວໍ ນນ຺ທ, ອິມານິ ປຎ຺ຈ ອຈ຺ຉຣາສຕານິ ກກຸຏປາທານີ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ມາຕຸຄາມສ຺ສ ນາມ ນິມິຕ຺ຕານຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ສກເລປິ ພຸທ຺ຘວຈເນ ເອຕໍ ນຕ຺ຖິ. ອຖ ຈ ປເນຕ຺ຖ ຠຄວາ ອຸປາຍກຸສລຕາຍ ອາຕຸຣສ຺ສ ໂທເສ ອຸຄ຺ຄິເລຕ຺ວາ ນີຫຣິຕຸກາໂມ ເວຊ຺ໂຊ ສຸໂຠຊນໍ ວິຍ ນນ຺ທສ຺ສ ຣາຄໍ ອຸຄ຺ຄິເລຕ຺ວາ ນີຫຣິຕຸກາໂມ ນິມິຕ຺ຕານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄຫຓໍ ອນຸຎ຺ຎາສິ ຍຖາ ຕໍ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ອຈ຺ຉຣາເຫຕຸ ນນ຺ທສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍ ອຠິຣຕິໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຠຕກວາເທນ ນນ຺ທໍ ໂຈເທຖາ’’ຕິ. ໂສ ເຕຫິ ໂຈທິຍມາໂນ ລຊ຺ຊິໂຕ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ຕສ຺ສ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ຠຄວໂຕປິ ຎາຓໍ ອຸທປາທິ. ຠິກ຺ຂູ ອຊານນ຺ຕາ ຕເຖວາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂຈເທນ຺ຕິ. ຠຄວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທານິ ນນ຺ໂທ ເອວໍ ໂຈເທຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຂີຓາສວມຸນິຠາວໍ ທີເປນ຺ໂຕ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈວວຕ຺ຖານກຣເຓນ ຂນ຺ຘາທິໂລກໍ ອຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ນິໂຣຘສຈ຺ຈສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຣມຕ຺ຖທສ຺ສິໍ, ສມຸທຍປ຺ປຫາເນນ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ໂອຆໍ, ປຫີນສມຸທຍຕ຺ຕາ ຣູປມທາທິເວຄສຫເນນ ຈກ຺ຂາທິອາຍຕນສມຸທ຺ທຎ຺ຈ ອຕິຕຣິຍ ອຕິຕຣິຕ຺ວາ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ, ‘‘ຕນ຺ນິທ຺ເທສາ ຕາທີ’’ຕິ ອິມາຍ ຕາທິລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕາທິໍ. ໂຍ ວາຍໍ ກາມຣາຄາທິກິເລສຣາສິເຍວ ອວຫນນຏ຺ເຐນ ໂອໂຆ, ກຸຈ຺ຉິຕຄຕິປຣິຍາເຍນ ສມຸທ຺ທນຏ຺ເຐນ ສມຸທ຺ໂທ, ສມຸທຍປ຺ປຫາເນເນວ ຕໍ ໂອຆໍ ສມຸທ຺ທຎ຺ຈ ອຕິຕຣິຍ ອຕິຕິຓ຺ໂຓຆຕ຺ຕາ ອິທານິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈມາເນປິ ວິກາຣມນາປຊ຺ຊນຕາຍ ຕາທິມ຺ປິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ຈ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕໍ ຉິນ຺ນຄນ຺ຖໍ ອສິຕໍ ອນາສວນ຺ຕິ ອິທໍ ປນສ຺ສ ຖຸຕິວຈນເມວ, ອິມາຍ ຈຕຸສຈ຺ຈຠາວນາຍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຄນ຺ຖານໍ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ຉິນ຺ນຄນ຺ຖໍ, ທິຏ຺ຐິຍາ ຕຓ຺ຫາຍ ວາ ກຕ຺ຖຈິ ອນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ອສິຕໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ອາສວານໍ ອຠາເວນ ອນາສວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ວາປິ ຘີຣາ ມຸນິ ເວທຍນ຺ຕີຕິ ຕມ຺ປິ ຘີຣາວ ຂີຓາສວມຸນິໍ ເວທຍນ຺ຕິ ຕຸມ຺ເຫ ປນ ອເວທຍມານາ ເອວໍ ຠຓຖາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໒໒໒. ອສມາ ອຸໂຠຕິ ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ໂກສລຣຏ຺ເຐ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ນິສ຺ສາຍ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຄາເມ ມິຄລຸທ຺ທໂກ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວສໂນກາສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມິເຄ ພນ຺ຘຕິ. ໂສ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສນ຺ໂຕ ເຖຣໍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ຕມ຺ປິ ປສ຺ສຕິ, ອຣຎ຺ຎາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕມ຺ປິ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ອຠິຓ຺ຫທສ຺ສເນນ ເຖເຣ ຊາຕສິເນໂຫ ອໂຫສິ. ໂສ ຍທາ ພຫຸໍ ມໍສໍ ລຠຕິ, ຕທາ ເຖຣສ຺ສາປິ ຣສປິຓ຺ຑປາຕໍ ເທຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ – ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ‘ອມຸກສ຺ມິໍ ປເທເສ ມິຄາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຈຣນ຺ຕິ, ປານີຍໍ ປິວນ຺ຕີ’ຕິ ລຸທ຺ທກສ຺ສ ອາໂຣເຈຕິ. ຕໂຕ ລຸທ຺ທໂກ ມິເຄ ມາເຣຕິ, ເຕນ ອຸໂຠ ສງ຺ຄມ຺ມ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ຠຄວາ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ຕໍ ຊນປທໍ ອຄມາສິ. ຠິກ຺ຂູ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ຕາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠຄວາ ລຸທ຺ທເກນ ສທ຺ຘິໍ ສມານຊີວິກາຠາວສາຘກໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຂີຓາສວມຸນິຠາວໍ ທີເປນ຺ໂຕ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂຍ ຈ ລຸທ຺ທໂກ, ເອເຕ ອສມາ ອຸໂຠ. ຍໍ ມນຸສ຺ສາ ຠຓນ຺ຕິ ‘‘ສມານຊີວິກາ’’ຕິ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ກິໍ ກາຣຓາ? ທູຣວິຫາຣວຸຕ຺ຕິໂນ, ທູເຣ ວິຫາໂຣ ຈ ວຸຕ຺ຕິ ຈ ເນສນ຺ຕິ ທູຣວິຫາຣວຸຕ຺ຕິໂນ. ວິຫາໂຣຕິ ວສໂນກາໂສ, ໂສ ຈ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຣຎ຺ເຎ, ລຸທ຺ທກສ຺ສ ຈ ຄາເມ. ວຸຕ຺ຕີຕິ ຊີວິກາ, ສາ ຈ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຄາເມ ສປທານຠິກ຺ຂາຈຣິຍາ, ລຸທ຺ທກສ຺ສ ຈ ອຣຎ຺ເຎ ມິຄສກຸຓມາຣຓາ. ປຸນ ຈປຣໍ ຄິຫີ ທາຣໂປສີ, ໂສ ລຸທ຺ທໂກ ເຕນ ກມ຺ເມນ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ໂປເສຕິ. ອມໂມ ຈ ສຸພ຺ພໂຕ, ປຸຕ຺ຕທາເຣສຸ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິມມຕ຺ຕວິຣຫິໂຕ ສຸຈິວຕຕ຺ຕາ ສຸນ຺ທຣວຕຕ຺ຕາ ຈ ສຸພ຺ພໂຕ ໂສ ຂີຓາສວຠິກ຺ຂຸ. ປຸນ ຈປຣໍ ປຣປາຓໂຣຘາຍ ຄິຫີ ອສຎ຺ຎໂຕ, ໂສ ລຸທ຺ທໂກ ຄິຫີ ປຣປາຓໂຣຘາຍ ເຕສໍ ປາຓານໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທາຍ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ເຕຫິ ອສໍຍໂຕ. ນິຈ຺ຈໍ ມຸນີ ຣກ຺ຂຕິ ປາຓິເນ ຍໂຕ, ອິຕໂຣ ປນ ຂີຓາສວມຸນິ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ເຕຫິ ນິຈ຺ຈໍ ຍໂຕ ສໍຍໂຕ ປາຓິໂນ ຣກ຺ຂຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເຕ ກຖໍ ສມານຊີວິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ?

໒໒໓. ສິຂີ ຍຖາຕິ ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ຠຄວຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ສາກິຍານໍ ກຖາ ອຸທປາທິ – ‘‘ປຐມກໂສຕາປນ຺ໂນ ປຈ຺ຉາ ໂສຕາປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມນ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຉາ ໂສຕາປນ຺ເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຐມໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ຄິຫິໂນ ອຠິວາທນາທີນິ ກຕ຺ຕພ຺ພານີ’’ຕິ ຕໍ ກຖໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປິຓ຺ຑຈາຣິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ. ຠຄວາ ‘‘ອຎ຺ຎາ ເອວ ຫິ ອຍໍ ຊາຕິ, ປູຊເນຍ຺ຍວຕ຺ຖຸ ລິງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອນາຄາມີປິ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິຫີ ໂຫຕິ, ເຕນ ຕທຫຸປພ຺ພຊິຕສ຺ສາປິ ສາມເຓຣສ຺ສ ອຠິວາທນາທີນິ ກຕ຺ຕພ຺ພາເນວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ປຈ຺ຉາ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສາປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຐມໂສຕາປນ຺ນຄຫຏ຺ຐໂຕ ອຕິມຫນ຺ຕໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍ຺ວາຍໍ ມຕ຺ຖເກ ຊາຕາຍ ສິຂາຍ ສພ຺ຠາເວນ ສິຂີ, ມຓິທຓ຺ຑສທິສາຍ ຄີວາຍ ນີລຄີໂວຕິ ຈ ມຍູຣວິຫງ຺ຄໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ຍຖາ ຫຣິຕຫໍສຕມ຺ພຫໍສຂີຣຫໍສກາຬຫໍສປາກຫໍສສຸວຓ຺ຓຫໍເສສຸ ຍ຺ວາຍໍ ສຸວຓ຺ຓຫໍໂສ, ຕສ຺ສ ຫໍສສ຺ສ ຊເວນ ໂສຬສິມ຺ປິ ກລໍ ນ ອຸເປຕິ. ສຸວຓ຺ຓຫໍໂສ ຫິ ມຸຫຸຕ຺ຕເກນ ໂຍຊນສຫສ຺ສມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂຍຊນມ຺ປິ ອສມຕ຺ໂຖ ອິຕໂຣ. ທສ຺ສນີຍຕາຍ ປນ ອຸໂຠປິ ທສ຺ສນີຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ຄິຫີ ປຐມໂສຕາປນ຺ໂນປິ ກິຎ຺ຈາປິ ມຄ຺ຄທສ຺ສເນນ ທສ຺ສນີໂຍ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ປຈ຺ຉາ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສາປິ ມຄ຺ຄທສ຺ສເນນ ຕຸລ຺ຍທສ຺ສນີຍຠາວສ຺ສາປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຊເວນ ນານຸກໂຣຕິ. ກຕເມນ ຊເວນ? ອຸປຣິມຄ຺ຄວິປສ຺ສນາຎາຓຊເວນ. ຄິຫິໂນ ຫິ ຕໍ ຎາຓໍ ທນ຺ຘໍ ໂຫຕິ ປຸຕ຺ຕທາຣາທິຊຏາຍ ຊຏິຕຕ຺ຕາ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປນ ຕິກ຺ຂໍ ໂຫຕິ ຕສ຺ສາ ຊຏາຍ ວິຊຏິຕຕ຺ຕາ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ຠຄວຕາ ‘‘ມຸນິໂນ ວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວນມ຺ຫິ ຌາຍໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ປາເທນ ທີປິໂຕ. ອຍຎ຺ຫິ ເສກ຺ຂມຸນິ ຠິກ຺ຂຸ ກາຍຈິຕ຺ຕວິເວເກນ ຈ ວິວິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌາເນນ ຈ ນິຈ຺ຈໍ ວນສ຺ມິໍ ຌາຍຕິ. ກຸໂຕ ຄິຫິໂນ ເອວຣູໂປ ວິເວໂກ ຈ ຌານຎ຺ຈາຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ?

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ມຸນິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ຈ ປຐໂມ ວຄ຺ໂຄ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນານຍໂຕ, ນາເມນ

ອຸຣຄວຄ຺ໂຄຕິ.