໗. ຕິສ຺ສເມຕ຺ເຕຍ຺ຍສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໔໙. ສຕ຺ຕເມ ຕິສ຺ສເມຕ຺ເຕຍ຺ຍສຸຕ຺ເຕ ເມຖຸນມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເມຖຸນຘມ຺ມໍ ສມາຍຸຕ຺ຕສ຺ສ. ອິຕີຕິ ເອວມາຫ. ອາຍສ຺ມາຕິ ປິຍວຈນເມຕໍ. ຕິສ຺ໂສຕິ ນາມໍ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ. ໂສປິ ຫິ ຕິສ຺ໂສຕິ ນາເມນ. ເມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ, ໂຄຕ຺ຕວເສເນວ ເອສ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໘໒໑) ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕິສ຺ສເມຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ນາມ ທ຺ເວ ສຫາຍາ’’ຕິ. ວິຆາຕນ຺ຕິ ອຸປຆາຕໍ. ພ຺ຣູຫີຕິ ອາຈິກ຺ຂ. ມາຣິສາຕິ ປິຍວຈນເມຕໍ, ນິທ຺ທຸກ຺ຂາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຸຕ຺ວານ ຕວ ສາສນນ຺ຕິ ຕວ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ. ວິເວເກ ສິກ຺ຂິສ຺ສາມເສຕິ ສຫາຍໍ ອາຣພ຺ຠ ຘມ຺ມເທສນໍ ຍາຈນ຺ໂຕ ຠຓຕິ, ໂສ ປນ ສິກ຺ຂິຕສິກ຺ໂຂເຍວ.

ເມຖຸນຘມ຺ໂມ ນາມາຕິ ອິທໍ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພສ຺ສ ເມຖຸນຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປເທສປທໍ. ອສທ຺ຘມ຺ໂມຕິ ອສຕໍ ນີຈຊນານໍ ຘມ຺ໂມ. ຄາມຘມ຺ໂມຕິ ຄາມວາສີນໍ ເສວນຘມ຺ໂມ. ວສລຘມ຺ໂມຕິ ວສລານໍ ຘມ຺ໂມ, ກິເລສວສ຺ສນໂຕ ວາ ສຍເມວ ວສໂລ ຘມ຺ໂມຕິ ວສລຘມ຺ໂມ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ໂລຕິ ທຸຏ຺ໂຐ ຈ ກິເລເສຫິ ທຸຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ຖູໂລ ຈ ອນິປຸຓຠາວໂຕຕິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ໂລ. ຍສ຺ມາ ຈ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຣິວາຣຠູຕໍ ທສ຺ສນມ຺ປິ ຄຫຓມ຺ປິ ອາມສນມ຺ປິ ຜຸສນມ຺ປິ ຆຏ຺ຏນມ຺ປິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ, ຕສ຺ມາປິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ໂລ ໂສ ເມຖຸນຘມ຺ໂມ. ໂອທກນ຺ຕິໂກຕິ ອຸທກໍ ອສ຺ສ ອນ຺ເຕ ສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ ອາທິຍຕີຕິ ອຸທກນ຺ໂຕ, ອຸທກນ຺ໂຕເຍວ ໂອທກນ຺ຕິໂກ. ຣໂຫ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ໂອກາເສ ກຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ຣຫສ຺ໂສ. ວິນເຍ ປນ ‘‘ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ໂອທກນ຺ຕິກໍ ຣຫສ຺ສ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໓໙) ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ຕີສຸ ປເທສຸ ໂຍ ໂສຕິ ປທໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຍໍ ຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ‘‘ຍໍ ຕໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ, ໂສ ເມຖຸນຘມ຺ໂມ, ຍໍ ຕໍ ໂອທກນ຺ຕິກໍ ໂສ ເມຖຸນຘມ຺ໂມ, ຍໍ ຕໍ ຣຫສ຺ສໍ, ໂສ ເມຖຸນຘມ຺ໂມ’’ຕິ. ອິຘ ປນ ‘‘ໂຍ ໂສ ອສທ຺ຘມ຺ໂມ, ໂສ ເມຖຸນຘມ຺ໂມ…ເປ… ໂຍ ໂສ ຣຫສ຺ໂສ, ໂສ ເມຖຸນຘມ຺ໂມ’’ຕິ ເອວໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ທ຺ວເຍນ ທ຺ວເຍນ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍຊນາ – ຍາ ສາ ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິ, ໂສ ເມຖຸນຘມ຺ໂມ ນາມາຕິ. ກິໍກາຣຓາ ວຸຈ຺ຈຕິ ເມຖຸນຘມ຺ໂມຕິ ເກນ ກາຣເຓນ ເກນ ປຣິຍາເຍນ ເມຖຸນຘມ຺ໂມຕິ ກຖີຍຕິ. ຕໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸຠິນ຺ນໍ ຣຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸຠິນ຺ນໍ ຣຕ຺ຕານນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສານໍ ຣາເຄນ ຣຎ຺ຊິຕານໍ. ສາຣຕ຺ຕານນ຺ຕິ ວິເສເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ຣຎ຺ຊິຕານໍ. ອວສ຺ສຸຕານນ຺ຕິ ກິເລເສນ ຕິນ຺ຕານໍ. ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕານນ຺ຕິ ກຸສລາຈາຣໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕານໍ ‘‘ມຄ຺ເຄ ໂຈຣາ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ຕານນ຺ຕິ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ເຂເປຕ຺ວາ ຐິຕຈິຕ຺ຕານໍ. ອຸຠິນ຺ນໍ ສທິສານນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກິເລເສນ ສທິສານໍ. ຘມ຺ໂມຕິ ສຠາໂວ. ຕໍ ກາຣຓາຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ. ຕໍ ອຸປມາຍ ສາເຘນ຺ໂຕ ‘‘ອຸໂຠ ກລຫກາຣກາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸໂຠ ກລຫກາຣກາຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ກລຫກາຣກາ ທ຺ເວ. ເມຖຸນກາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ສທິສາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຠຓ຺ຑນກາຣກາຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑນໍ ກໂຣນ຺ຕາ. ຠສ຺ສກາຣກາຕິ ວາຈາກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕາ. ວິວາທກາຣກາຕິ ນານາວຈນໍ ກໂຣນ຺ຕາ. ອຘິກຣຓກາຣກາຕິ ວິນິຈ຺ຉຍປາປຸຓນວິເສສກາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕາ. ວາທິໂນຕິ ວາທປຏິວາທິໂນ. ສລ຺ລາປກາຕິ ວາຈໍ ກເຖນ຺ຕາ ເອວເມວນ຺ຕິ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ.

ຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ສຎ຺ຎຸຕ຺ຕສ຺ສ. ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອາທເຣນ ຍຸຕ຺ຕສ຺ສ. ອາຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ວິເສເສນ ຍຸຕ຺ຕສ຺ສ. ສມາຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອກໂຕ ຍຸຕ຺ຕສ຺ສ. ຕຈ຺ຈຣິຕສ຺ສາຕິ ຕໍຈຣິຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ຕພ຺ພຫຸລສ຺ສາຕິ ຕໍພຫຸລໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ຕຄ຺ຄຣຸກສ຺ສາຕິ ຕໍຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ຕນ຺ນິນ຺ນສ຺ສາຕິ ຕສ຺ມິໍ ນຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ຕປ຺ໂປຓສ຺ສາຕິ ຕສ຺ມິໍ ນຕກາຍສ຺ສ. ຕປ຺ປພ຺ຠາຣສ຺ສາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຠິມຸຂກາຍສ຺ສ. ຕທຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຘິຫຣິຕສ຺ສ. ຕທຘິປເຕຍ຺ຍສ຺ສາຕິ ຕໍ ອຘິປຕິໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕສ຺ສ.

ວິຆາຕນ຺ຕິ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ອຸທ຺ເທສວຈນໍ. ວິຆາຕນ຺ຕິ ປີຬນໍ. ອຸປຆາຕນ຺ຕິ ສມີປໍ ກຕ຺ວາ ປີຬນໍ. ປີຬນນ຺ຕິ ຆຏ຺ຏນໍ. ຆຏ຺ຏນນ຺ຕິ ປີຬນໍ. ສພ຺ພໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນໍ. ອຸປທ຺ທວນ຺ຕິ ຫິໍສນໍ. ອຸປສຄ຺ຄນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປີຬນາກາຣໍ. ພ຺ຣູຫີຕິ ກເຖຫິ. ອາຈິກ຺ຂາຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ. ເທເສຫີຕິ ທສ຺ເສຫິ. ປຎ຺ຎເປຫີຕິ ຎາເປຫິ. ປຏ຺ຐເປຫີຕິ ຐເປຫິ. ວິວຣາຕິ ປາກຏໍ ກໂຣຫິ. ວິຠຊາຕິ ຠາເຊຫິ. ອຸຕ຺ຕານີກໂຣຫີຕິ ຕີຣໍ ປາເປຫິ. ປກາເສຫີຕິ ປາກຏໍ ກໂຣຫິ.

ຕຸຍ຺ຫໍ ວຈນນ຺ຕິ ຕວ ວາຈໍ. ພ຺ຍປ຺ປຖນ຺ຕິ ວຈນໍ. ເທສນນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂນໍ. ອນຸສາສນນ຺ຕິ ໂອວາທໍ. ອນຸສິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອນຸສາສນໍ. ສຸຕ຺ວາຕິ ໂສເຕນ ສຸຕ຺ວາ. ສຸຓິຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ສມ຺ມາ ຄເຫຕ຺ວາ. ອຸປຘາຣຍິຕ຺ວາຕິ ອນາເສຕ຺ວາ. ອຸປລກ຺ຂຍິຕ຺ວາຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ.

໕໐. ມຸສ຺ສເຕ ວາປິ ສາສນນ຺ຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິປຏິປຕ຺ຕິໂຕ ທຸວິຘມ຺ປິ ສາສນໍ ນສ຺ສຕິ. ວາປີຕິ ປທປູຣຓມຕ຺ຕໍ. ເອຕໍ ຕສ຺ມິໍ ອນຣິຍນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ເອຕໍ ອນຣິຍໍ, ຍທິທໍ ມິຈ຺ຉາປຏິປທາ. ຄາຣວາຘິວຈນນ຺ຕິ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐສພ຺ພສຕ຺ຕຸຕ຺ຕມຄຣຸຄາຣວາຘິວຈນໍ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ຠຄວາຕິ ວຈນໍ ເສຏ຺ຐໍ, ຠຄວາຕິ ວຈນມຸຕ຺ຕມໍ;

ຄຣຸ ຄາຣວຍຸຕ຺ໂຕ ໂສ, ຠຄວາ ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໔໒);

ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວາ ນາມໍ ອາວຕ຺ຖິກໍ, ລິງ຺ຄິກໍ, ເນມິຕ຺ຕິກໍ, ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ. ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ໂລກິຍໂວຫາເຣນ ‘‘ຍທິຈ຺ຉກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຈ຺ໂຉ, ທມ຺ໂມ, ພລີພທ຺ໂຘຕິ ເອວມາທິ ອາວຕ຺ຖິກໍ, ທຓ຺ຑີ, ຉຕ຺ຕີ, ສິຂີ, ກຣີຕິ ເອວມາທິ ລິງ຺ຄິກໍ, ເຕວິຊ຺ໂຊ, ຉຬຠິຎ຺ໂຎຕິ ເອວມາທິ ເນມິຕ຺ຕິກໍ, ສິຣິວຑ຺ຒໂກ, ຘນວຑ຺ຒໂກຕິ ເອວມາທິ ວຈນຕ຺ຖໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ. ອິທໍ ປນ ຠຄວາຕິ ນາມໍ ເນມິຕ຺ຕິກໍ, ນ ມຫາມາຍາຍ, ນ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາເຊນ, ນ ອສີຕິຍາ ຎາຕິສຫສ຺ເສຫິ ກຕໍ, ນ ສກ຺ກສນ຺ຕຸສິຕາທີຫິ ເທວຕາວິເສເສຫິ ກຕໍ. ວກ຺ຂຕິ ຈ ‘‘ຠຄວາຕິ ເນຕໍ ນາມໍ ມາຕຣາ ກຕໍ…ເປ… ປຏິລາຠາ ສຈ຺ຉິກາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຍທິທໍ ຠຄວາ’’ຕິ (ມຫານິ. ໘໔).

‘‘ຠາຄ຺ຍວາ ຠຄ຺ຄວາ ຍຸຕ຺ໂຕ, ຠເຄຫິ ຈ ວິຠຕ຺ຕວາ;

ຠຕ຺ຕວາ ວນ຺ຕຄມໂນ, ຠເວສຸ ຠຄວາ ຕໂຕ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໔໔);

ຕຕ຺ຖ –

‘‘ວຓ຺ຓາຄໂມ ວຓ຺ຓວິປຣິຍາໂຍ, ທ຺ເວ ຈາປເຣ ວຓ຺ຓວິກາຣນາສາ;

ຘາຕູນມຕ຺ຖາຕິສເຍນ ໂຍໂຄ, ຕທຸຈ຺ຈເຕ ປຎ຺ຈວິຘໍ ນິຣຸຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ. –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນິຣຸຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນກ຺ຂຕ຺ຕຣາຊາຣິວ ຕາຣການ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຣກາຣາຄໂມ ວິຍ ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ອກ຺ຂຣສ຺ສ ອາຄໂມ ວຓ຺ຓາຄໂມ ນາມ. ‘‘ຫິໍສນາ, ຫິໍໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ສີໂຫ’’ຕິ ວິຍ ວິຊ຺ຊມານກ຺ຂຣານໍ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍວເສນ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ວຓ຺ຓວິປຣິຍາໂຍ ນາມ. ‘‘ນເວ ຉນ຺ນເກ ທານໍ ທິຍ຺ຍຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອກາຣສ຺ສ ເອກາຣາປຊ຺ຊນຕາ ວິຍ ອຎ຺ຎກ຺ຂຣສ຺ສ ອຎ຺ຎກ຺ຂຣາປຊ຺ຊນຕາ ວຓ຺ຓວິກາໂຣ ນາມ. ‘‘ຊີວນສ຺ສ ມູໂຕ ຊີວນມູໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ຊີມູໂຕ’’ຕິ ວກາຣນກາຣານໍ ວິນາໂສ ວິຍ ວິຊ຺ຊມານກ຺ຂຣວິນາໂສ ວຓ຺ຓວິນາໂສ ນາມ. ‘‘ຜຣຸສາຫິ ວາຈາຫິ ປກ຺ຣຸພ຺ພມາໂນ ອາສຊ຺ຊ ມໍ ຕ຺ວໍ ວທສິ ກຸມາຣາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປກ຺ຣຸພ຺ພມາໂນຕິ ປທສ຺ສ ອຠິຠວມາໂນຕິ ອຕ຺ຖປຏິປາທນໍ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຍຖາໂຍຄໍ ວິເສສຕ຺ຖໂຍໂຄ ຘາຕູນໍ ອຕ຺ຖາຕິສເຍນ ໂຍໂຄ ນາມ.

ເອວໍ ນິຣຸຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສທ຺ທນເຍນ ວາ ປິໂສທຣາທິນິສ຺ສິໂຕ ປຕິຏ຺ຐານີຕິ ປິໂສທຣາທິປກ຺ເຂປລກ຺ຂຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍສ຺ມາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສຸຂາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ທານສີລາທິປາຣປ຺ປຕ຺ຕໍ ຠາຄ຺ຍມສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຠາຄ຺ຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ຠຄວາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຎາຕພ຺ພໍ.

ຍສ຺ມາ ປນ ໂລຠໂທສໂມຫວິປຣີຕມນສິກາຣອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ປໂກຘູປນາຫມກ຺ຂປຬາສອິສ຺ສາ- ມຈ຺ຉຣິຍມາຍາສາເຐຍ຺ຍຖມ຺ຠສາຣມ຺ຠມານາຕິມານມທປມາທຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊາຕິວິຘາກຸສລມູລທຸຈ຺ຈຣິຕ- ສໍກິເລສມລວິສມສຎ຺ຎາວິຕກ຺ກປປຎ຺ຈຈຕຸພ຺ພິຘວິປຣິເຍສອາສວຄນ຺ຖໂອຆໂຍຄອຄຕິ- ຕຓ຺ຫຸປ຺ປາທຸປາທານປຎ຺ຈເຈໂຕຂີລວິນິພນ຺ຘນີວຣຓາຠິນນ຺ທນຉວິວາທມູລຕຓ຺ຫາກາຍສຕ຺ຕານຸສຍ- ອຏ຺ຐມິຈ຺ຉຕ຺ຕນວຕຓ຺ຫາມູລກທສາກຸສລກມ຺ມປຖທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕປ຺ປເຠສພ຺ພທຣຖ- ປຣິຬາຫກິເລສສຕສຫສ຺ສານິ, ສງ຺ເຂປໂຕ ວາ ປຎ຺ຈ ກິເລສຂນ຺ຘອຠິສງ຺ຂາຣເທວປຸຕ຺ຕມຈ຺ຈຸມາເຣ ອຠຎ຺ຊິ, ຕສ຺ມາ ຠຄ຺ຄຕ຺ຕາ ເອເຕສໍ ປຣິສ຺ສຍານໍ ‘‘ຠຄ຺ຄວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ຠຄວາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາຫ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ຠຄ຺ຄຣາໂຄ ຠຄ຺ຄໂທໂສ, ຠຄ຺ຄໂມໂຫ ອນາສໂວ;

ຠຄ຺ຄາສ຺ສ ປາປກາ ຘມ຺ມາ, ຠຄວາ ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໖; ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໔໔);

ຠາຄ຺ຍວນ຺ຕຕາຍ ຈສ຺ສ ສຕປຸຎ຺ຎຊລກ຺ຂຓວຣສ຺ສ ຣູປກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິ ທີປິຕາ ໂຫຕິ. ຠຄ຺ຄໂທສຕາຍ ຘມ຺ມກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິ. ຕຖາ ໂລກິຍສຣິກ຺ຂການໍ ພຫຸມຕຠາໂວ, ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິເຕຫິ ອຠິຄມນີຍຕາ, ອຠິຄຕານຎ຺ຈ ເນສໍ ກາຍຈິຕ຺ຕທຸກ຺ຂາປນຍເນ ປຏິພລຠາໂວ, ອາມິສທານຘມ຺ມທາເນຫິ ອຸປກາຣິຕາ, ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສຸເຂຫິ ຈ ສຎ຺ໂຎຊນສມຕ຺ຖຕາ ທີປິຕາ ໂຫຕິ.

ຍສ຺ມາ ຈ ໂລເກ ອິສ຺ສຣິຍຘມ຺ມຍສສິຣິກາມປຍຕ຺ເຕສຸ ຉສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຠຄສທ຺ໂທ ປວຕ຺ຕຕິ, ປຣມຎ຺ຈສ຺ສ ສກຈິຕ຺ເຕ ອິສ຺ສຣິຍໍ, ອຓິມາລງ຺ຆິມາທິກໍ ວາ ໂລກິຍສມ຺ມຕໍ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຖາ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ຘມ຺ໂມ, ໂລກຕ຺ຕຍພ຺ຍາປໂກ ຍຖາຠຸຈ຺ຈຄຸຓາຘິຄໂຕ ອຕິວິຍ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຍໂສ, ຣູປກາຍທສ຺ສນພ຺ຍາວຏຊນນຍນປ຺ປສາທຊນນສມຕ຺ຖາ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣາ ສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສິຣີ, ຍໍ ຍໍ ເອເຕນ ອິຈ຺ຉິຕໍ ປຕ຺ຖິຕໍ ອຕ຺ຕຫິຕໍ ປຣຫິຕໍ ວາ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຕເຖວ ອຠິນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖນິປ຺ຜຕ຺ຕິສຎ຺ຎິໂຕ ກາໂມ, ສພ຺ພໂລກຄຣຸຠາວປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູໂຕ ສມ຺ມາວາຍາມສງ຺ຂາໂຕ ປຍຕ຺ໂຕ ຈ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອິເມຫິ ຠເຄຫິ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາປິ ຠຄາ ອສ຺ສ ສນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ເຖນ ‘‘ຠຄວາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຍສ຺ມາ ປນ ກຸສລາທີຫິ ເຠເທຫິ ສພ຺ພຘມ຺ເມ, ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸສຈ຺ຈອິນ຺ທ຺ຣິຍປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທີຫິ ວາ ກຸສລາທິຘມ຺ເມ, ປີຬນສງ຺ຂຕສນ຺ຕາປວິປຣິຓາມຏ຺ເຐນ ວາ ທຸກ຺ຂມຣິຍສຈ຺ຈໍ, ອາຍູຫນນິທານສໍໂຍຄປລິໂພຘຏ຺ເຐນ ສມຸທຍໍ, ນິສ຺ສຣຓວິເວກາສງ຺ຂຕອມຕຏ຺ເຐນ ນິໂຣຘໍ, ນິຍ຺ຍານິກເຫຕຸທສ຺ສນາຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ເຐນ ມຄ຺ຄໍ ວິຠຕ຺ຕວາ, ວິຠຊິຕ຺ວາ ວິວຣິຕ຺ວາ ເທສິຕວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວິຠຕ຺ຕວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ຠຄວາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຍສ຺ມາ ຈ ເອສ ທິພ຺ພພ຺ຣຫ຺ມອຣິຍວິຫາເຣ ກາຍຈິຕ຺ຕອຸປຘິວິເວເກ ສຸຎ຺ຎຕປ຺ປຓິຫິຕານິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ເຂ ອຎ຺ເຎ ຈ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕເຣ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມ ຠຊິ ເສວິ ພຫຸລມກາສິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຠຕ຺ຕວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ຠຄວາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຍສ຺ມາ ປນ ຕີສຸ ຠເວສຸ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕໍ ຄມນໍ ອເນນ ວນ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຠເວສຸ ວນ຺ຕຄມໂນ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຠວສທ຺ທໂຕ ຠກາຣໍ ຄມນສທ຺ທໂຕ ຄກາຣໍ ວນ຺ຕສທ຺ທໂຕ ວກາຣຎ຺ຈ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ ອາທາຍ ‘‘ຠຄວາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍຖາ ໂລເກ ‘‘ເມຫນສ຺ສ ຂສ຺ສ ມາລາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ເມຂລາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ປຸນ ອປຣມ຺ປິ ປຣິຍາຍໍ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ‘‘ອປິ ຈ ຠຄ຺ຄຣາໂຄຕິ ຠຄວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠຄ຺ໂຄ ຣາໂຄ ອສ຺ສາຕິ ຠຄ຺ຄຣາໂຄ. ຠຄ຺ຄໂທສາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກຓ຺ຑໂກຕິ ວິນິວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ກິເລສາ ເອວ. ຠຊີຕິ ອຸທ຺ເທສວເສນ ວິຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ຠາເຊສິ. ວິຠຊີຕິ ນິທ຺ເທສວເສນ ວິວິຘາ ຠາເຊສິ. ປວິຠຊີຕິ ປຏິນິທ຺ເທສວເສນ ປກາເຣນ ວິຠຊິ. ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູນໍ ວເສນ ຠຊິ. ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູນໍ ວເສນ ວິຠຊິ. ເນຍ຺ຍານໍ ວເສນ ປວິຠຊິ.

ຘມ຺ມຣຕນນ຺ຕິ –

‘‘ຈິຕ຺ຕີກຕໍ ມຫຄ຺ຆຎ຺ຈ, ອຕຸລໍ ທຸລ຺ລຠທສ຺ສນໍ;

ອໂນມສຕ຺ຕປຣິໂຠຄໍ, ຣຕນໍ ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ໖.໓; ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໓) –

ເອວໍ ວຓ຺ຓິຕໍ ຘມ຺ມຣຕນໍ ຕິວິເຘນ ຠາເຊສິ. ຠວານໍ ອນ຺ຕກໂຣຕິ ກາມຠວາທີນໍ ນວນ຺ນໍ ຠວານໍ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ປຣິວຏຸມໍ ກາຣໂກ. ຠາວິຕກາໂຍຕິ ວຑ຺ຒິຕກາໂຍ. ຕຖາ ອິຕເຣສຸປິ. ຠຊີຕິ ເສວິ. ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານີຕິ ຄາມສ຺ສ ວາ ນຄຣສ຺ສ ວາ ອິນ຺ທຂີລໂຕ ພຫິ ອຣຎ຺ຎໍ. ວນປຕ຺ຖານິ ມນຸສ຺ສູປຈາຣາຕິກ຺ກນ຺ຕານິ ວນສຓ຺ຑານິ. ປນ຺ຕານີຕິ ຍຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ນ ກສນ຺ຕິ ນ ວປນ຺ຕິ ທູຣານິ ເສນາສນານິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ວນປຕ຺ຕານີຕິ ຍສ຺ມາ ຍຕ຺ຖ ພ຺ຍຄ຺ຆາທໂຍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ວນໍ ເຕ ປາລຍນ຺ຕິ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ຣກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ວນປຕ຺ຕານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເສນາສນານີຕິ ເສຕິ ເຈວ ອາສຕິ ຈ ເອຕ຺ຖາຕິ ເສນາສນານິ. ອປ຺ປສທ຺ທານີຕິ ວຈນສທ຺ເທນ ອປ຺ປສທ຺ທານິ. ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສານີຕິ ຄາມນຄຣນິຄ຺ໂຆສສທ຺ເທນ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສານິ. ວິຊນວາຕານີຕິ ອນ຺ໂຕສຎ຺ຈຣຓຊນສ຺ສ ສຣີຣວາເຕນ ວິຣຫິຕານິ. ‘‘ວິຊນວາທານີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ‘‘ອນ຺ໂຕຊນວາເທນ ວິຣຫິຕານີ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວິຊນປາຕານີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ‘‘ຊນສຎ຺ຈາຣວິຣຫິຕານີ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນຸສ຺ສຣາຫສ຺ເສຍ຺ຍການີຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ຣຫສ຺ສກຣຓຏ຺ຐານານິ. ປຏິສລ຺ລານສາຣຸປ຺ປານີຕິ ວິເວການຸຣູປານິ. ຠາຄີ ວາຕິ ‘‘ຠາໂຄ ຈີວຣາທິໂກຏ຺ຐາໂສ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຠາຄີ. ‘‘ປຏິລາຠວເສນ ອຕ຺ຖຣສາທິຠາໂຄ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຠາຄີ. ອຕ຺ຖຣສສ຺ສາຕິ ເຫຕຸຜລສມ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຣສສ຺ສ. ຘມ຺ມຣສສ຺ສາຕິ ເຫຕຸສມ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຘມ຺ມຣສສ຺ສ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ເຫຕຸຜເລ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ເຫຕຸມ຺ຫິ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໒໐). ວິມຸຕ຺ຕິຣສສ຺ສາຕິ ຜລສມ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕິຣສສ຺ສ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ກິຈ຺ຈສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ, ຣໂສ ນາມ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒ ມາຕິກາວຓ຺ຓນາ; ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໘).

ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານນ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌານາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ. ຈຕຸນ຺ນໍ ອປ຺ປມຎ຺ຎານນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາທີນໍ ຜຣຓປ຺ປມາຓວິຣຫິຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣານໍ. ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປສມາປຕ຺ຕີນນ຺ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປຊ຺ຌານານໍ. ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ວິໂມກ຺ຂານນ຺ຕິ ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໒໔໘) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕານໍ ອາຣມ຺ມຓວິມຸຕ຺ຕານໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ວິໂມກ຺ຂານໍ. ອຠິຠາຍຕນານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິຠູຕານິ ອາຍຕນານິ ເອເຕສໍ ຌານານນ຺ຕິ ອຠິຠາຍຕນານິ, ຌານານິ. ອາຍຕນານີຕິ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນສງ຺ຂາຕານິ ກສິຓາຣມ຺ມຓານິ. ຎາຓຸຕ຺ຕຣິໂກ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິສທຎາໂຓຕິ ກິໍ ເອຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນ ມຍິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາກຣເຓ ຠາໂຣ ອຕ຺ຖີຕິ ຕານິ ອາຣມ຺ມຓານິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊຕິ. ສຫ ນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທເນເວຕ຺ຖ ອປ຺ປນໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ອຸປ຺ປາທິຕານິ ຌານານິ ອຠິຠາຍຕນານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອຠິຠາຍຕນານໍ. ນວນ຺ນໍ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນນ຺ຕິ ປຸພ຺ພໍ ປຸພ຺ພໍ ອນຸ ອນຸປຸພ຺ພໍ, ອນຸປຸພ຺ພໍ ວິຫຣິຕພ຺ພໂຕ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິ, ອນຸປຏິປາຏິຍາ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕາສໍ ນວນ຺ນໍ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ. ທສນ຺ນໍ ສຎ຺ຎາຠາວນານນ຺ຕິ ຄິຣິມານນ຺ທສຸຕ຺ເຕ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໐) ອາຄຕານໍ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທີນໍ ທສນ຺ນໍ ສຎ຺ຎາຠາວນານໍ. ທສນ຺ນໍ ກສິຓສມາປຕ຺ຕີນນ຺ຕິ ສກລຏ຺ເຐນ ກສິຓສງ຺ຂາຕານໍ ປຖວີກສິຓຊ຺ຌານາທີນໍ ທສນ຺ນໍ ຌານານໍ. ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິສ຺ສາຕິ ອານາປານສ຺ສຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສມາຘິສ຺ສ. ອສຸຠສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ອສຸຠຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິຍາ. ທສນ຺ນໍ ຕຖາຄຕພລານນ຺ຕິ ທສພລພລານໍ ທສນ຺ນໍ. ຈຕຸນ຺ນໍ ເວສາຣຊ຺ຊານນ຺ຕິ ວິສາຣທຠາວານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ເວສາຣຊ຺ຊານໍ. ຈຕຸນ຺ນໍ ປຏິສມ຺ຠິທານນ຺ຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ. ຉນ຺ນໍ ອຠິຎ຺ຎາຓານນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິວິຘາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ອຠິຎ຺ຎາຓານໍ. ຉນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມານນ຺ຕິ ‘‘ສພ຺ພໍ ກາຍກມ຺ມໍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ (ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໕; ເນຕ຺ຕິ. ໑໕) ນເຍນ ອຸປຣິ ອາຄຕານໍ ຉນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມານໍ.

ຕຕ຺ຖ ຈີວຣາທໂຍ ຠາຄ຺ຍສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຖຣສຕິໂກ ປຏິເວຘວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຘິສີລຕິໂກ ປຏິປຕ຺ຕິວເສນ. ຌານຕ຺ຕິໂກ ຣູປາຣູປຊ຺ຌານວເສນ. ວິໂມກ຺ຂຕ຺ຕິໂກ ສມາປຕ຺ຕິວເສນ. ສຎ຺ຎາຈຕຸກ຺ໂກ ອຸປຈາຣປ຺ປນາວເສນ. ສຕິປຏ຺ຐານາທໂຍ ສຕ຺ຕຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມວເສນ. ຕຖາຄຕພລານນ຺ຕິອາທໂຍ ອາເວຓິກຘມ຺ມວເສນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິໂຕ ປຣໍ ຠຄວາຕິ ເນຕໍ ນາມນ຺ຕິອາທິ ‘‘ອຕ຺ຖມນຸຄຕາ ອຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສມຓາ ປພ຺ພຊ຺ຊຸປຄຕາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂຠວາທິໂນ ສມິຕປາປພາຫິຕປາປາ ວາ. ເທວຕາ ສກ຺ກາທໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ຈ. ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກນ຺ຕິ ວິໂມກ຺ໂຂ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ, ວິໂມກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ, ຕສ຺ມິໍ ວິໂມກ຺ຂນ຺ເຕ ຠວໍ ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກໍ ນາມໍ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາໂວ ຫິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສິຊ຺ຌຕິ, ອຣຫຕ຺ຕຜລາຘິຄເມນ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາໂວ ວິໂມກ຺ຂນ຺ເຕ ຠໂວ ໂຫຕິ. ຕໍ ເນມິຕ຺ຕິກມ຺ປິ ນາມໍ ວິໂມກ຺ຂນ຺ເຕ ຠວໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກເມຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ. ໂພຘິຍາ ມູເລ ສຫ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຏິລາຠາຕິ ມຫາໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ຍຖາວຸຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຏິລາເຠນ ສຫ. ສຈ຺ຉິກາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ສພ຺ພຘມ຺ມສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ວາ ຊາຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຍທິທໍ ຠຄວາຕິ ຍາ ອຍໍ ຠຄວາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ.

ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ທ຺ວີຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫິ. ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນນ຺ຕິ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ. ປຏິປຕ຺ຕີຕິ ປຏິປຊ຺ຊຕິ ເອຕາຍາຕິ ປຏິປຕ຺ຕິ. ຍໍ ຕສ຺ສ ປຣິຍາປຸຏນ຺ຕິ ເຕນ ປຸຄ຺ຄເລນ ຍໍ ປຣິຍາປຸຏໍ ສຊ຺ຌາຍິຕໍ ກຣຓຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ‘‘ປຣິຍາປຸຏ຺ຏ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄນິທ຺ເທສຂນ຺ຘກປຣິວາຣາ, ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕ- (ຂຸ. ປາ. ໕.໑ ອາທໂຍ; ສຸ. ນິ. ໒໖໑ ອາທໂຍ) ຣຕນສຸຕ຺ຕ- (ຂຸ. ປາ. ໖.໑ ອາທໂຍ) ຕຸວຏກສຸຕ຺ຕານິ (ສຸ. ນິ. ໙໒໑ ອາທໂຍ), ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຈ ສຸຕ຺ຕນາມກໍ ຕຖາຄຕວຈນໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຄຍ຺ຍນ຺ຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ສຄາຖກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ວິເສເສນ ສໍຍຸຕ຺ຕເກ ສກໂລປິ ສຄາຖາວຄ຺ໂຄ. ເວຍ຺ຍາກຣຓນ຺ຕິ ສກລໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ນິຄ຺ຄາຖກໍ ສຸຕ຺ຕໍ, ຍຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ອສງ຺ຄຫິຕໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ, ຕໍ ‘‘ເວຍ຺ຍາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຄາຖາຕິ ຘມ຺ມປທໍ, ເຖຣຄາຖາ, ເຖຣີຄາຖາ, ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ ໂນສຸຕ຺ຕນາມິກາ ສຸທ຺ຘິກຄາຖາ ຈ ‘‘ຄາຖາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸທານນ຺ຕິ ໂສມນສ຺ສຎາຓມຍິກຄາຖາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ທ຺ເວອສີຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ ‘‘ອຸທານ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕິວຸຕ຺ຕກນ຺ຕິ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ (ອິຕິວຸ. ໑ ອາທໂຍ) ທສຸຕ຺ຕຣສຕສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ ‘‘ອິຕິວຸຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຊາຕກນ຺ຕິ ອປຓ຺ຓກຊາຕກາທີນິ (ຊາ. ໑.໑.໑) ປຓ຺ຓາສາຘິການິ ປຎ຺ຈຊາຕກສຕານິ ‘‘ຊາຕກ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມນ຺ຕິ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມາ ອານນ຺ເທ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ (ທີ. ນິ. ໒.໒໐໙; ອ. ນິ. ໔.໑໒໙) ສພ຺ເພປິ ອຈ຺ຉຣິຍອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ ‘‘ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເວທລ຺ລນ຺ຕິ ຈູຬເວທລ຺ລ- (ມ. ນິ. ໑.໔໖໐ ອາທໂຍ) ມຫາເວທລ຺ລ- (ມ. ນິ. ໑.໔໔໙ ອາທໂຍ) ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ- (ມ. ນິ. ໑.໘໙ ອາທໂຍ) ສກ຺ກປຎ຺ຫ- (ທີ. ນິ. ໒.໓໔໔ ອາທໂຍ) ສງ຺ຂາຣຠາຊນິຍມຫາປຸຓ຺ຓມສຸຕ຺ຕາທໂຍ (ມ. ນິ. ໓.໘໕ ອາທໂຍ) ສພ຺ເພປິ ເວທຎ຺ຈ ຕຸຏ຺ຐິຎ຺ຈ ລທ຺ຘາ ລທ຺ຘາ ປຸຈ຺ຉິຕສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ ‘‘ເວທລ຺ລ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນນ຺ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ປຣິຍາປຸຓິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ປຣິຍຕ຺ຕິ, ອນຸສາສນຏ຺ເຐນ ສາສນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນໍ. ຕມ຺ປິ ມຸສ຺ສຕີຕິ ຕມ຺ປິ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນໍ ນສ຺ສຕິ. ສມ຺ມຸສ຺ສຕີຕິ ອາທິໂຕ ນສ຺ສຕິ. ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕີຕິ ປຣມ຺ມຸໂຂ ໂຫຕິ.

ກຕມໍ ປຏິປຕ຺ຕິສາສນນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໂຕ ປຸພ຺ພຠາໂຄ ຕທຕ຺ຖໍ ປຏິປຊ຺ຊີຍຕີຕິ ປຏິປຕ຺ຕິ. ສາສີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເວເນຍ຺ຍາຕິ ສາສນໍ. ສມ຺ມາປຏິປທາຕິອາທໂຍ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວ.

ປາຓມ຺ປິ ຫນຕີຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍມ຺ປິ ຆາເຕຕິ. ອທິນ຺ນມ຺ປິ ອາທິຍຕີຕິ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ສນ຺ຘິມ຺ປິ ຉິນ຺ທຕີຕິ ຆຣສນ຺ຘິມ຺ປິ ຉິນ຺ທຕິ. ນິລ຺ໂລປມ຺ປິ ຫຣຕີຕິ ຄາເມ ປຫຣິຕ຺ວາ ມຫາວິໂລປມ຺ປິ ກໂຣຕິ. ເອກາຄາຣິກມ຺ປິ ກໂຣຕີຕິ ປຓ຺ຓາສມຕ຺ເຕຫິປິ ສຏ຺ຐິມຕ຺ເຕຫິປິ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຊີວຄ຺ຄາຫໍ ຄເຫຕ຺ວາປິ ຘນໍ ອາຫຣາເປຕິ. ປຣິປນ຺ເຖປິ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ປນ຺ຖທູຫນກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ປຣທາຣມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຣທາເຣສຸ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ມຸສາປິ ຠຓຕີຕິ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊນກໍ ມຸສາປິ ວທຕິ. ອນຣິຍຘມ຺ໂມຕິ ອນຣິຍສຠາໂວ.

໕໑. ເອໂກ ປຸພ຺ເພ ຈຣິຕ຺ວານາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາສງ຺ຂາເຕນ ວາ ຄຓາວວສ຺ສຄ຺ຄຏ຺ເຐນ ວາ ປຸພ຺ເພ ໂລເກ ວິຫຣິຕ຺ວາ. ຍານໍ ຠນ຺ຕໍວ ຕໍ ໂລເກ, ຫີນມາຫຸ ປຸຖຸຊ຺ຊນນ຺ຕິ ຕໍ ວິພ຺ຠນ຺ຕກໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຍຖາ ຫຕ຺ຖິຍານາທິຍານໍ ອທນ຺ຕໍ ວິສມມ຺ປິ ອາໂຣຫຕິ, ອາໂຣຫນກມ຺ປິ ຠຎ຺ຊຕິ, ປປາເຕປິ ປປຕຕິ, ເອວໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິວິສມາໂຣຫເນນ ນິຣຍາທີສຸ, ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊເນນ ຊາຕິປປາຕາທີສຸ ປປຕເນນ ຈ ຍານໍ ຠນ຺ຕໍວ ຫີນໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນຎ຺ຈ ອາຫູຕິ.

ປພ຺ພຊ຺ຊາສງ຺ຂາເຕນ ວາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາໂກຏ຺ຐາເສນ ວາ ‘‘ປພ຺ພຊິໂຕ ສມໂຓ’’ຕິ ຄຓນາໂຣປເນນ ວາ. ຄຓາວວສ຺ສຄ຺ຄຏ຺ເຐນ ວາຕິ ຄຓສງ຺ຄຓິກາຣາມຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວສ຺ສຄ຺ຄຏ຺ເຐນ ວາ.

ເອໂກ ປຏິກ຺ກມຕີຕິ ເອກໂກວ ຄາມໂຕ ນິວຕ຺ຕຕິ. ໂຍ ນິເສວຕີຕິ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ອຸທ຺ເທສປທໍ. ອປເຣນ ສມເຍນາຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກາເລ ອປຣຠາເຄ. ພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘໍ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ສ຺ວາກ຺ຂາຕຕາທິຄຸຓຍຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ. ສງ຺ຆນ຺ຕິ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນຕາທິຄຸຓຍຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆໍ. ສິກ຺ຂນ຺ຕິ ອຘິສີລາທິສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ສິກ຺ຂໍ. ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍາຕິ ພຸທ຺ຘາທິໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ຫີນາຍາຕິ ຫີນຕ຺ຖາຍ ຄິຫິຠາວາຍ. ອາວຕ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ. ເສວຕິ ເອກວາຣໍ ເສວຕິ. ນິເສວຕິ ອເນກວິເຘນ ເສວຕິ. ສໍເສວຕິ ອລ຺ລີຍິຕ຺ວາ ເສວຕິ. ປຏິເສວຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ເສວຕິ.

ຠນ຺ຕນ຺ຕິ ວິພ຺ຠນ຺ຕໍ. ອທນ຺ຕນ຺ຕິ ທນ຺ຕຠາວໍ ອນຸປນີຕໍ. ອກາຣິຕນ຺ຕິ ສຸສິກ຺ຂິຕກິຣິຍໍ ອສິກ຺ຂາປິຕໍ. ອວິນີຕນ຺ຕິ ນ ວິນີຕໍ ອາຈາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອສິກ຺ຂິຕໍ. ອຸປ຺ປຖໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ຍານໍ ອທນ຺ຕາຕິຍຸຕ຺ຕໍ ຠນ຺ຕໍ ວິສມມຄ຺ຄໍ ອຸເປຕິ. ວິສມໍ ຂາຓຸມ຺ປິ ປາສາຓມ຺ປິ ອຠິຣຸຫຕີຕິ ວິສມໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕໍ ຂຣຂາຓຸມ຺ປິ ຕຖາ ປພ຺ພຕປາສາຓມ຺ປິ ອາໂຣຫຕິ. ຍານມ຺ປິ ອາໂຣຫນກມ຺ປິ ຠຎ຺ຊຕີຕິ ວຍ຺ຫາທິຍານໍ ອາໂຣຫນ຺ຕສ຺ສ ປາເຊນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາທາທິມ຺ປິ ຠິນ຺ທຕິ. ປປາເຕປິ ປປຕຕີຕິ ເອກໂຕຈ຺ຉິນ຺ນປພ຺ຠາຣປປາເຕປິ ປາເຕຕິ. ໂສ ວິພ຺ຠນ຺ຕໂກຕິ ໂສ ປຏິກ຺ກນ຺ຕໂກ. ຠນ຺ຕຍານປຏິຠາໂຄຕິ ອນວຏ຺ຐິຕຍານສທິໂສ. ອຸປ຺ປຖໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ກຸສລກມ຺ມປຖໂຕ ປຏິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອປາຍປຖຠູຕໍ ອຸປ຺ປຖໍ ມິຈ຺ຉາມຄ຺ຄໍ ອຸເປຕິ. ວິສມໍ ກາຍກມ຺ມໍ ອຠິຣຸຫຕີຕິ ສມສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສງ຺ຂາຕໍ ວິສມໍ ກາຍກມ຺ມໍ ອາໂຣຫຕິ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນິຣເຍ ອຕ຺ຕານໍ ຠຎ຺ຊຕີຕິ ນິຣສ຺ສາທສງ຺ຂາເຕ ນິຣເຍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ກໂຣຕິ. ມນຸສ຺ສໂລເກ ອຕ຺ຕານໍ ຠຎ຺ຊຕີຕິ ວິວິຘກມ຺ມກາຣຓວເສນ ຠຎ຺ຊຕິ. ເທວໂລເກ ອຕ຺ຕານໍ ຠຎ຺ຊຕີຕິ ປິຍວິປ຺ປໂຍຄາທິທຸກ຺ຂວເສນ. ຊາຕິປປາຕມ຺ປິ ປປຕຕີຕິ ຊາຕິປປາເຕປິ ປາເຕຕິ. ຊຣາປປາຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ມນຸສ຺ສໂລເກຕິ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໂລກເມວ ທສ຺ເສຕິ.

ປຸຖຸຊ຺ຊນາຕິ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ອຸທ຺ເທສປທໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຖຸຊ຺ຊນາຕິ –

ປຸຖູນໍ ຊນນາທີຫິ, ກາຣເຓຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ;

ປຸຖຸຊ຺ຊນນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ, ປຸຖຸວາຍໍ ຊໂນ ອິຕິ.

ໂສ ຫິ ປຸຖູນໍ ນານປ຺ປກາຣານໍ ກິເລສາທີນໍ ຊນນາທີຫິປິ ກາຣເຓຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ຕໍ ວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸຖຸ ກິເລເສ ຊເນນ຺ຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ພຫູນໍ ນານປ຺ປກາຣານໍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐີນໍ ອວິຫຕຕ຺ຕາ ວາ ຕາ ຊເນນ຺ຕິ, ຕາຫິ ຊນິຕາຕິ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ອວິຫຕເມວຕ຺ຖໍ ຊນສທ຺ໂທ ວທຕິ. ປຸຖຸ ສຕ຺ຖາຣານໍ ມຸຂຸລ຺ໂລກິກາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຖູ ນານາຊນາ ສຕ຺ຖຸປຏິຎ຺ຎາ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາຕິ ວຈນຕ຺ໂຖ. ປຸຖຸ ສພ຺ພຄຕີຫິ ອວຸຏ຺ຐິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຊເນຕພ຺ພາ ຊນຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຊນາ, ຄຕິໂຍ. ປຸຖູ ຊນາ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ອິໂຕ ປເຣ ຊາຍນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ຊນາ, ອຠິສງ຺ຂາຣາທໂຍ. ເຕ ເອເຕສໍ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ອຠິສງ຺ຂຣຓາທິອຕ຺ໂຖ ເອວ ວາ ຊນສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນານາສນ຺ຕາເປຫິ ສນ຺ຕປນ຺ຕີຕິ ຣາຄຄ຺ຄິອາທໂຍ ສນ຺ຕາປາ. ເຕ ເອວ ວາ ສພ຺ເພປິ ວາ ກິເລສາ ປຣິຬາຫາ. ປຸຖຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສູຕິ ເອຕ຺ຖ ຊາຍຕີຕິ ຊໂນ, ຣາໂຄ ເຄໂຘຕິ ເອວມາທິໂກ, ປຸຖຸ ຊໂນ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ປຸຖຸ ຊາຕາ ຣຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ຣາຄາທິອຕ຺ໂຖ ເອວ ວາ ຊນສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປລິພຸທ຺ຘາຕິ ສມ຺ພທ຺ຘາ. ອາວຸຕາຕິ ອາວຣິຕາ. ນິວຸຕາຕິ ວາຣິຕາ. ໂອວຸຕາຕິ ອຸປຣິໂຕ ປິຫິຕາ. ປິຫິຕາຕິ ເຫຏ຺ຐາຠາເຄນ ປິຫິຕາ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຕິ ອປາກຏາ. ປຏິກຸຊ຺ຊິຕາຕິ ອໂຘມຸຂຄຕາ.

ອຖ ວາ ປຸຖູນໍ ວາ ຄຓນປຖມຕີຕານໍ ອຣິຍຘມ຺ມປຣມ຺ມຸຂານໍ ນີຈຘມ຺ມສມາຈາຣານໍ ຊນານໍ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາປິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ປຸຖຸ ວາ ອຍໍ ວິສຸໍເຍວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ, ວິສໍສຏ຺ໂຐ ສີລສຸຕາທິຄຸຓຍຸຕ຺ເຕຫິ ອຣິເຍຫິ ຊໂນຕິປິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ.

ເອວໍ ເຍ ເຕ –

‘‘ທຸເວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວຸຕ຺ຕາ, ພຸທ຺ເຘນາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ;

ອນ຺ໂຘ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ເອໂກ, ກລ຺ຍາເຓໂກ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ. –

ທ຺ເວວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໕໒. ຍໂສ ກິຕ຺ຕິ ຈາຕິ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ປສໍສາ ຈ. ປຸພ຺ເພຕິ ປພ຺ພຊິຕຠາເວ. ຫາຍເຕ ວາປິ ຕສ຺ສ ສາຕິ ຕສ຺ສ ວິພ຺ຠນ຺ຕກສ຺ສ ສໂຕ ໂສ ຈ ຍໂສ ສາ ຈ ກິຕ຺ຕິ ຫາຍຕິ. ເອຕມ຺ປິ ທິສ຺ວາຕິ ເອຕມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ຍສກິຕ຺ຕີນໍ ລາຠໍ ປຈ຺ຉາ ຈ ຫານິໍ ທິສ຺ວາ. ສິກ຺ເຂຖ ເມຖຸນໍ ວິປ຺ປຫາຕເວຕິ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາໂຍ ສິກ຺ເຂຖ. ກິໍ ກາຣຓາ? ເມຖຸນໍ ວິປ຺ປຫາຕເວ, ເມຖຸນປ຺ປຫານຕ຺ຖາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ກິຕ຺ຕິວຓ຺ຓຄໂຕຕິ ຠຄວາ ກິຕ຺ຕິວຓ຺ໂຓ, ກິຕ຺ຕິສທ຺ທຎ຺ເຈວ ຄຸຓຎ຺ຈ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວທນ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຕ຺ຕໍ ນານານເຍນ ກຖນໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຈິຕ຺ຕກຖີ. ກລ຺ຍາຓປຏິຠາໂນຕິ ສຸນ຺ທຣປຎ຺ໂຎ.

ຫາຍຕີຕິ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ອຸທ຺ເທສປທໍ. ປຣິຫາຍຕີຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຫາຍຕິ. ປຣິຘໍສຕີຕິ ອໂຘປຖວິໍ ປຕຕິ. ປຣິປຕຕີຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອປຄຈ຺ຉຕິ. ອນ຺ຕຣຘາຍຕີຕິ ອທສ຺ສນໍ ຍາຕິ. ວິປ຺ປລຸຊ຺ຊຕີຕິ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ.

ຂຸທ຺ທໂກ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາທິ. ມຫນ຺ໂຕ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ປາຣາຊິກສໍງ຺ຆາທິເສໂສ.

ເມຖຸນຘມ຺ມສ຺ສ ປຫານາຍາຕິ ຕທງ຺ຄາທິປຫາເນນ ປຊຫນຕ຺ຖາຍ. ວູປສມາຍາຕິ ມລານໍ ວູປສມນຕ຺ຖາຍ. ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາຍາຕິ ປກ຺ຂນ຺ທນປຣິຈ຺ຈາຄປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ. ປຏິປສ຺ສທ຺ຘິຍາຕິ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຜລສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ.

໕໓. ໂຍ ຫິ ເມຖຸນໍ ນ ວິປ຺ປຊຫຕິ ສງ຺ກປ຺ເປຫິ…ເປ… ຕຖາວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ປເຣໂຕຕິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປເຣສໍ ນິຄ຺ໂຆສນ຺ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍາທີນໍ ນິນ຺ທາວຈນໍ. ມງ຺ກຸ ໂຫຕີຕິ ທຸມ຺ມໂນ ໂຫຕິ.

ກາມສງ຺ກປ຺ເປນາຕິ ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕນ ວິຕກ຺ເກນ. ອຸປຣິຏ຺ເຐປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຜຸຏ຺ໂຐຕິ ວິຕກ຺ເກຫິ ຜຸສິໂຕ. ປເຣໂຕຕິ ອປຣິຫີໂນ. ສໂມຫິໂຕຕິ ສມ຺ມາ ໂອຫິໂຕ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ໂຐ. ກປໂຓ ວິຍາຕິ ທຸຄ຺ຄຕມນຸສ຺ໂສ ວິຍ. ມນ຺ໂທ ວິຍາຕິ ອຎ຺ຎາຓີ ວິຍ. ໂມມູໂຫ ວິຍາຕິ ສມ຺ໂມຫຠູໂຕ ວິຍ. ຌາຍຕີຕິ ຈິນ຺ເຕຕິ. ປຊ຺ຌາຍຕີຕິ ຠຸສໍ ຈິນ຺ເຕຕິ. ນິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ອເນກວິເຘນ ຈິນ຺ເຕຕິ. ອປຊ຺ຌາຍຕີຕິ ຕໂຕ ອປຄນ຺ຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕຕິ. ອຸລູໂກຕິ ອຸລູກສກຸໂຓ. ຣຸກ຺ຂສາຂາຍນ຺ຕິ ຣຸກ຺ເຂ ອຸຏ຺ຐິຕສາຂາຍ, ວິຏເປ ວາ. ມູສິກໍ ມຄຍມາໂນຕິ ມູສິກໍ ຄເວສມາໂນ, ‘‘ມຄ຺ຄຍມາໂນ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ໂກຕ຺ຖູຕິ ສິງ຺ຄາໂລ. ພິຬາໂຣຕິ ພພ຺ພຸ. ສນ຺ຘິສມລສງ຺ກຏິເຣຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຆຣານໍ ອນ຺ຕເຣ ຈ ອຸທກນິທ຺ຘມນຈິກ຺ຂລ຺ລກຈວຣນິກ຺ຂິປນຏ຺ຐາເນ ຈ ຖຓ຺ຑິເລ ຈ. ວຫຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ປິຏ຺ຐິຄີວມໍສຈ຺ຉິນ຺ໂນ. ອິໂຕ ປຣາ ຄາຖາ ປາກຏສມ຺ພນ຺ຘາ ເອວ.

໕໔. ຕາສຸ ສຕ຺ຖານີຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນິ. ຕານິ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ເຉທນຏ຺ເຐນ ‘‘ສຕ຺ຖານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕສຸ ວາຍໍ ວິເສເສນ ຕາວ ອາທິໂຕ ມຸສາວຈນສຕ຺ຖາເນວ ກໂຣຕິ, ‘‘ອິມິນາ ກາຣເຓນາຫໍ ວິພ຺ຠນ຺ໂຕ’’ຕິ ຠຓນ຺ໂຕ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ເອສ ຂ຺ວສ຺ສ ມຫາເຄໂຘ, ໂມສວຊ຺ຊໍ ປຄາຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອສ ຂ຺ວສ຺ສາຕິ ເອສ ໂຂ ອສ຺ສ. ມຫາເຄໂຘຕິ ມຫາພນ຺ຘນໍ. ກຕໂມຕິ ເຈ? ຍທິທໍ ໂມສວຊ຺ຊໍ ປຄາຫຕິ, ສ຺ວາຍໍ ມຸສາວາທຊ຺ໂຌຄາໂຫ ‘‘ມຫາເຄໂຘ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕີຓິ ສຕ຺ຖານີຕິ ຕໂຍ ເຉທກາ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ກາຍສຕ຺ຖໍ. ວຈີສຕ຺ຖາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕໍ ວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕິວິຘໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ກາຍສຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສຕີຕິ ຊານນ຺ໂຕ ຕຸຈ຺ຉໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ. ອຠິຣໂຕ ອຫໍ ຠນ຺ເຕ ອໂຫສິໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາຕິ ສາສເນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອນຠິຣຕິວິຣຫິໂຕ ອຫໍ ອາສິໍ. ມາຕາ ເມ ໂປເສຕພ຺ພາຕິ ມາຕາ ມຍາ ໂປເສຕພ຺ພາ. ເຕນມ຺ຫິ ວິພ຺ຠນ຺ໂຕຕິ ຠຓຕີຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ອສ຺ມີຕິປິ ກເຖຕິ. ປິຕາ ເມ ໂປເສຕພ຺ໂພຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ເອໂສ ຕສ຺ສ ມຫາເຄໂຘຕິ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເອໂສ ມຫາພນ຺ໂຘ. ມຫາວນນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ທຸຏ຺ຐວນໍ. ຄຫນນ຺ຕິ ທຸຣຕິກ຺ກມໍ. ກນ຺ຕາໂຣຕິ ໂຈຣກນ຺ຕາຣາທິສທິໂສ. ວິສໂມຕິ ກຓ຺ຏກວິສໂມ. ກຸຏິໂລຕິ ວງ຺ກກຏກສທິໂສ. ປງ຺ໂກຕິ ປລ຺ລລສທິໂສ. ປລິໂປຕິ ກທ຺ທມສທິໂສ. ປລິໂພໂຘຕິ ມຫາທຸກ຺ໂຂ. ມຫາພນ຺ຘນນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ທຸໂມຈຍພນ຺ຘນໍ. ຍທິທໍ ສມ຺ປຊານມຸສາວາໂທຕິ ໂຍ ອຍໍ ສມ຺ປຊານມຸສາວາໂທ.

ສຠຄ຺ຄໂຕ ວາຕິ ສຠາຍໍ ຐິໂຕ ວາ. ປຣິສຄ຺ຄໂຕ ວາຕິ ຄາມປຣິສາຍໍ ຐິໂຕ ວາ. ຎາຕິມຊ຺ຌຄໂຕ ວາຕິ ທາຍາທານໍ ມຊ຺ເຌ ຐິໂຕ ວາ. ປູຄມຊ຺ຌຄໂຕ ວາຕິ ເສນີນໍ ມຊ຺ເຌ ຐິໂຕ ວາ. ຣາຊກຸລມຊ຺ຌຄໂຕ ວາຕິ ຣາຊກຸລສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ມຫາວິນິຈ຺ຉເຍ ຐິໂຕ ວາ. ອຠິນີໂຕຕິ ປຸຈ຺ຉນຕ຺ຖາຍ ນີໂຕ. ສກ຺ຂິປຸຏ຺ໂຐຕິ ສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໂຕ. ເອຫມ຺ໂຠ ປຸຣິສາຕິ ອາລປນເມຕໍ. ອຕ຺ຕເຫຕຸ ວາ ປຣເຫຕຸ ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປຣສ຺ສ ວາ ຫຕ຺ຖປາທາທິເຫຕຸ ວາ ຘນເຫຕຸ ວາ. ອາມິສກິຎ຺ຈິກ຺ຂເຫຕຸ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາມິສນ຺ຕິ ລາໂຠ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ກິຎ຺ຈິກ຺ຂນ຺ຕິ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ, ອນ຺ຕມໂສ ຕິຕ຺ຕິຣວຏ຺ຏກສປ຺ປິປິຓ຺ຑນວນີຕປິຓ຺ຑາທິມຕ຺ຕກສ຺ສປິ ລາຠສ຺ສ ເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສຕີຕິ ຊານນ຺ໂຕເຍວ ມຸສາວາທໍ ກໂຣຕິ.

ປຸນ ອຎ຺ຎໍ ປຣິຍາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປິ ຈ ຕີຫາກາເຣຫິ ມຸສາວາໂທ ໂຫຕິ, ປຸພ຺ເພວສ຺ສ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕີຫາກາເຣຫີຕິ ສມ຺ປຊານມຸສາວາທສ຺ສ ອງ຺ຄຠູເຕຫິ ຕີຫິ ກາຣເຓຫິ. ປຸພ຺ເພວສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄເຍວ ອສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ມຸສາ ຠຓິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ຠຓມານສ຺ສ ໂຫຕິ. ຠຓິຕສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ຠຓິເຕ ອສ຺ສ ໂຫຕິ. ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕສ຺ມິໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຠຓິຕສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕວໂຕ ນິຏ຺ຐິຕວຈນສ຺ສ ໂຫຕີຕິ. ໂຍ ເອວໍ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ຊານາຕິ, ຠຓນ຺ໂຕປິ ຊານາຕິ, ປຈ຺ຉາປິ ຊານາຕິ ‘‘ມຸສາ ມຍາ ຠຓິຕ’’ນ຺ຕິ, ໂສ ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ມຸສາວາທກມ຺ມຸນາ ພຊ຺ຌຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ກິຎ຺ຈາປິ ທສ຺ສິໂຕ, ອຖ ໂຂ ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ – ປຸຈ຺ຉາ ຕາວ ໂຫຕິ, ‘‘ມຸສາ ຠຓິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຠາໂຄ ອຕ຺ຖິ, ‘‘ມຸສາ ມຍາ ຠຓິຕ’’ນ຺ຕິ ປຈ຺ຉາຠາໂຄ ນຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຕເມວ ຫິ ໂກຈິ ປມຸສ຺ສຕິ ກິໍ ຕສ຺ສ ມຸສາວາໂທ ໂຫຕິ, ນ ໂຫຕີຕິ? ສາ ເອວໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕາ – ປຸພ຺ພຠາເຄ ‘‘ມຸສາ ຠຓິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ຈ, ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ມຸສາ ຠຓາມີ’’ຕິ ຈ ຊານໂຕ ປຈ຺ຉາຠາເຄ ‘‘ມຸສາ ມຍາ ຠຓິຕ’’ນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ນ ຠວິຕຸໍ, ສເຈປິ ນ ໂຫຕິ, ມຸສາວາໂທເຍວ. ປຸຣິມເມວ ຫິ ອງ຺ຄທ຺ວຍໍ ປມາຓໍ. ຍສ຺ສາປິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ‘‘ມຸສາ ຠຓິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ອາໂຠໂຄ ນຕ຺ຖິ, ຠຓນ຺ໂຕ ປນ ‘‘ມຸສາ ຠຓາມີ’’ຕິ ຊານາຕິ. ຠຓິເຕປິ ‘‘ມຸສາ ມຍາ ຠຓິຕ’’ນ຺ຕິ ຊານາຕິ. ໂສ ມຸສາວາເທນ ນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ປຸພ຺ພຠາໂຄ ຫິ ປມາຓຕໂຣ. ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ທວາ ຠຓິຕໍ ວາ, ຣວາ ຠຓິຕໍ ວາ ໂຫຕີຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຕໍຎາຓຕາ ຈ ຎາຓສໂມຘານຎ຺ຈ ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພໍ. ຕໍຎາຓຕາ ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພາຕິ ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ‘‘ມຸສາ ຠຓິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ຊານາຕິ, ເຕເນວ ‘‘ມຸສາ ຠຓາມີ’’ຕິ ຈ, ‘‘ມຸສາ ມຍາ ຠຓິຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ຊານາຕີຕິ ເອວໍ ເອກຈິຕ຺ເຕເນວ ຕີສຸ ຂເຓສຸ ຊານາຕີຕິ ອຍໍ ຕໍຎາຓຕາ ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິຕຸໍ, ຍຖາ ນ ສກ຺ກາ ເຕເນວ ອສິນາ ໂສ ອສິ ຉິນ຺ທິຕຸນ຺ຕິ. ປຸຣິມໍ ປຸຣິມໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕຖາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ປມາຓໍ ປຸພ຺ພຠາໂຄວ, ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ນ ເຫສ຺ສຕິ;

ເສສທ຺ວຍນ຺ຕິ ນຕ຺ເຖຕ, ມິຕິ ວາຈາ ຕິວງ຺ຄິກາ’’ຕິ. (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໐໐);

ຎາຓສໂມຘານໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕານິ ຕີຓິ ຈິຕ຺ຕານິ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພານິ. ອິທຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ນາມ –

‘‘ອນິຣຸທ຺ຘມ຺ຫິ ປຐເມ, ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປຈ຺ຉິມໍ;

ນິຣນ຺ຕຣຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ, ເອກໍ ວິຍ ປກາສຕີ’’ຕິ. (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໐໐);

ອິໂຕ ປຣໍ ປນ ຍ຺ວາຍໍ ອຊານໍເຍວ ‘‘ຊານາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠຓຕິ, ຍສ຺ມາ ໂສ ‘‘ອິທໍ ອຠູຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຫິ ອຕ຺ເຖວ ອຍໍ ລທ຺ຘິ. ຕຖາ ‘‘ອິທໍ ອຠູຕ’’ນ຺ຕິ ເອວມສ຺ສ ຂມຕິ ເຈວ ຣຸຈ຺ຈຕິ ຈ. ເອວມສ຺ສ ສຎ຺ຎາ, ເອວໍສຠາວເມວ ຈສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ‘‘ອິທໍ ອຠູຕ’’ນ຺ຕິ. ຍທາ ປນ ມຸສາ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕທາ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຫ ຂນ຺ຕິໍ ວາ ທິຏ຺ຐິຂນ຺ຕີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣຸຈິໍ ວາ ທິຏ຺ຐິຂນ຺ຕິຣຸຈີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຎ຺ຎໍ ວາ ທິຏ຺ຐິຂນ຺ຕິຣຸຈິສຎ຺ຎາຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠາວໍ ວາ ວິນິຘາຍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ຠຓຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕສມ຺ປິວເສນ ອງ຺ຄເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິ ຈ ຈຕູຫາກາເຣຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ວິນິຘາຍ ທິຏ຺ຐິນ຺ຕິ ພລວຘມ຺ມວິນິຘານວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິນິຘາຍ ຂນ຺ຕິນ຺ຕິອາທີນິ ຕໂຕ ທຸພ຺ພລທຸພ຺ພລານໍ ວິນິຘານວເສນ. ວິນິຘາຍ ສຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ສພ຺ພທຸພ຺ພລຘມ຺ມວິນິຘານວເສນ. ສຎ຺ຎາມຕ຺ຕມ຺ປິ ນາມ ອວິນິຘາຍ ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

໕໕. ມນ຺ໂທວ ປຣິກິສ຺ສຕີຕິ ປາຓວຘາທີນິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕໂຕນິທານຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂມນຸໂຠນ຺ໂຕ ໂຠຄປຣິເຍສນາຣກ຺ຂຓານິ ຈ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂມມູໂຫ ວິຍ ປຣິກິລິສ຺ສຕິ.

ຕເມນໍ ຣາຊາໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກາເຣນ຺ຕີຕິ ນ ຣາຊາໂນ ກໂຣນ຺ຕິ, ຣາຊາຘີນປຸຣິສາ ນານາວິຘານິ ກມ຺ມກາຣຓານິ ກໂຣນ຺ຕິ. ກສາຫິປິ ຕາເຬນ຺ຕີຕິ ກສາທຓ຺ຑເກຫິປິ ວິຕຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ເວຕ຺ເຕຫີຕິ ເວຕ຺ຕລຕາຫິ. ອທ຺ຘທຓ຺ຑເກຫີຕິ ມຸຄ຺ຄເຣຫິ, ປຫາຣສາຘນຕ຺ຖໍ ວາ ຈຕຸຫຕ຺ຖທຓ຺ຑໍ ທ຺ເວຘາ ເຉຕ຺ວາ ຄຫິຕທຓ຺ຑເກຫິ. ພິລງ຺ຄຖາລິກນ຺ຕິ ກຎ຺ຊິຍອຸກ຺ຂລິກກມ຺ມກາຣຓໍ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ສີສກປາລໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍຄຸຬໍ ສຓ຺ຑາເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ເຕນ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໍ ປກ຺ກຸຏ຺ຐິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ອຸຕ຺ຕຣຕິ. ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑິກນ຺ຕິ ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑກມ຺ມກາຣຓໍ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕໂຣຏ຺ຐອຸຠໂຕກຓ຺ຓຈູຬິກຄລວາຏກປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈມ຺ມໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສພ຺ພເກເສ ເອກໂຕ ຄຓ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ທຓ຺ຑເກນ ເວເຐຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາເຏນ຺ຕິ, ສຫ ເກເສຫິ ຈມ຺ມໍ ອຸຏ຺ຐຫຕິ. ຕໂຕ ສີສກຏາຫໍ ຖູລສກ຺ຂຣາຫິ ຆໍສິຕ຺ວາ ໂຘວນ຺ຕາ ສງ຺ຂວຓ຺ຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຣາຫຸມຸຂນ຺ຕິ ຣາຫຸມຸຂກມ຺ມກາຣຓໍ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ສງ຺ກຸນາ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕມຸເຂ ທີປໍ ຊາເລນ຺ຕິ, ກຓ຺ຓຈູຬິກາຫິ ວາ ປຏ຺ຐາຍ ມຸຂໍ ນິຂາທເນນ ຂນນ຺ຕິ, ໂລຫິຕໍ ປຄ຺ຆຣິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ປູເຣຕິ.

ໂຊຕິມາລິກນ຺ຕິ ສກລສຣີຣໍ ເຕລປິໂລຕິກາຍ ເວເຐຕ຺ວາ ອາລິມ຺ເປນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖປຊ຺ໂຊຕິກນ຺ຕິ ຫຕ຺ເຖ ເຕລປິໂລຕິກາຍ ເວເຐຕ຺ວາ ທີປໍ ວິຍ ປຊ຺ຊາເລນ຺ຕິ. ເອຣກວຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ເອຣກວຕ຺ຕກມ຺ມກາຣຓໍ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ເຫຏ຺ຐາຄີວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈມ຺ມວຏ຺ເຏ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຄປ຺ຜເກ ປາເຕນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ໂຍຕ຺ເຕຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຑ຺ຒນ຺ຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຈມ຺ມວຏ຺ເຏ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຕຕິ. ຈິຣກວາສິກນ຺ຕິ ຈິຣກວາສິກກມ຺ມກາຣຓໍ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຕເຖວ ຈມ຺ມວຏ຺ເຏ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ກຏິຍໍ ຐເປນ຺ຕິ, ກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຄປ຺ຜເກສຸ ຐເປນ຺ຕິ, ອຸປຣິເມຫິ ເຫຏ຺ຐິມສຣີຣໍ ຈິຣກນິວາສນນິວຕ຺ຖໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ເອເຓຍ຺ຍກນ຺ຕິ ເອເຓຍ຺ຍກກມ຺ມກາຣຓໍ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ອຸໂຠສຸ ກປ຺ປເຣສຸ ຈ ອຸໂຠສຸ ຊຓ຺ຓຸເກສຸ ຈ ອຍວລຍານິ ທຕ຺ວາ ອຍສູລານິ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕິ, ໂສ ຈຕູຫິ ອຍສູເລຫິ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ. ອຖ ນໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ‘‘ເອເຓຍ຺ຍໂກ ໂຊຕິປຣິຄ຺ຄໂຫ ຍຖາ’’ຕິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນປິ ອິທເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ສນ຺ຘິໂຕ ສນ຺ຘິໂຕ ສູລານິ ອປເນຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ອຏ຺ຐິໂກຏີຫິເຍວ ຐເປນ຺ຕິ. ເອວຣູປາ ກມ຺ມກາຣຓາ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ພຬິສມໍສິກນ຺ຕິ ອຸຠໂຕມຸເຂຫິ ພຬິເສຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ຈມ຺ມມໍສນ຺ຫາຣູນິ ອຸປ຺ປາເຏນ຺ຕິ. ກຫາປຓິກນ຺ຕິ ສກລສຣີຣໍ ຕິຓ຺ຫາຫິ ວາສີຫິ ໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກຫາປຓມຕ຺ຕໍ ກຫາປຓມຕ຺ຕໍ ປາເຕນ຺ຕາ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕິ. ຂາຣາປຕຈ຺ຉິກນ຺ຕິ ສຣີຣໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາວຸເຘຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ໂກຈ຺ເຉຫິ ຂາຣໍ ຆໍເສນ຺ຕິ, ຈມ຺ມມໍສນ຺ຫາຣູນິ ປຄ຺ຆຣິຕ຺ວາ ປສວນ຺ຕິ, ອຏ຺ຐິກສງ຺ຂລິກາວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ປລິຆປຣິວຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ເທນ ອຍສູລໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປຖວິຍາ ເອກາພທ຺ຘໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ປາເທ ຄເຫຕ຺ວາ ອາວິຎ຺ຉນ຺ຕິ. ປລາລປີຐກນ຺ຕິ ເຉກາ ກາຣຓິກາ ຉວິຈມ຺ມໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສທໂປຕກາຫິ ອຏ຺ຐີນິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເກເສສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ມໍສຣາສິເຍວ ໂຫຕິ. ອຖ ນໍ ເກເສເຫວ ປຣິໂຍນນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ປລາລປີຐໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ປລິເວເຐນ຺ຕິ. ສຸນເຂຫິປີຕິ ກຕິປຍານິ ທິວສານິ ອາຫາຣໍ ອທຕ຺ວາ ຉາຕສຸນເຂຫິ ຂາທາເປນ຺ຕິ. ເຕ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ອຏ຺ຐິສງ຺ຂລິກເມວ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ກິສ຺ສຕີຕິ ເອວມ຺ປິ ວິຆາຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ປຣິກິສ຺ສຕີຕິ ສພ຺ພຠາເຄນ ວິຆາຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ປຣິກິລິສ຺ສຕີຕິ ອຸປຕາປໍ ປາປຸຓາຕິ.

ປຸນ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ວາ ກາມຕຓ຺ຫາຍ ອຠິຠູໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກາມຕຓ຺ຫາຍາຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກໂລເຠນ. ອຠິຠູໂຕຕິ ເຕນ ມທ຺ທິໂຕ. ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕຕິ ກຸສລາຈາຣໍ ເຂເປຕ຺ວາ ຄຫິຕຈິຕ຺ໂຕ. ໂຠເຄ ປຣິເຍສນ຺ໂຕຕິ ຘນໍ ຄເວສມາໂນ. ນາວາຍ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ຕຣຓີສງ຺ຂາຕາຍ ນາວາຍ ມຫນ຺ຕໍ ໂລຓສາຄຣໍ ປວິສຕິ. ສີຕສ຺ສ ປຸຣກ຺ຂໂຕຕິ ສີຕໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ. ອຸຓ຺ຫສ຺ສ ປຸຣກ຺ຂໂຕຕິ ອຸຓ຺ຫໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ. ຑໍສາຕິ ປິງ຺ຄລມກ຺ຂິກາ. ມກສາຕິ ມກສາ ເອວ. ປີຬິຍມາໂນຕິ ຑໍສາທິສມ຺ຜສ຺ເສຫິ ວິເຫສິຍມາໂນ. ຂຸປ຺ປິປາສາຍ ມິຍ຺ຍມາໂນຕິ ຂຸທ຺ທາປິປາສາຍ ມຣມາໂນ. ຕິຄຸມ຺ພໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິອາທີນິ ມູລປທໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິປຣິໂຍສານານິ ຈຕຸວີສຕິ ປທານິ ຣຏ຺ຐນາເມນ ວຸຕ຺ຕານິ. ມຣຸກນ຺ຕາຣໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວາລຸກກນ຺ຕາຣໍ ຕາຣກສຎ຺ຎາຍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຊຓ຺ຓຸປຖນ຺ຕິ ຊາຓູຫິ ຄນ຺ຕພ຺ພມຄ຺ຄໍ. ອຊປຖນ຺ຕິ ອເຊຫິ ຄນ຺ຕພ຺ພມຄ຺ຄໍ. ເມຓ຺ຑປເຖປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສງ຺ກຸປຖນ຺ຕິ ຂາຓຸເກ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ເຕຫິ ອຸຄ຺ຄມິຕພ຺ພໍ ຂາຓຸມຄ຺ຄໍ, ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປພ຺ພຕປາເທ ຐຕ຺ວາ ອຍສິງ຺ຆາຏກໍ ໂຍຕ຺ເຕນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍ ຂິປິຕ຺ວາ ປພ຺ພເຕ ລຄ຺ຄາເປຕ຺ວາ ໂຍຕ຺ເຕນາຣຸຍ຺ຫ ວຊິຣຄ຺ເຄນ ໂລຫທຓ຺ເຑນ ປພ຺ພຕໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຂາຓຸກໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ສິງ຺ຆາຏກໍ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປຸນ ອຸປຣິ ລຄ຺ຄາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ຈມ຺ມໂຍຕ຺ຕໍ ໂອລມ຺ເພຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐິມຂາຓຸເກ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວາມຫຕ຺ເຖນ ໂຍຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ເຖນ ມຸຄ຺ຄຣໍ ອາທາຍ ໂຍຕ຺ຕໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຂາຓຸກໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປຸນ ອຠິຣຸຫຕິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖກໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ປຣໂຕ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ປຸຣິມນເຍເນວ ປຐມໍ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ຂາຓຸກໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຈມ຺ມປສິພ຺ພເກ ໂຍຕ຺ຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຂາຓຸເກ ເວເຐຕ຺ວາ ສຍໍ ອນ຺ໂຕປສິພ຺ພເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ມກ຺ກຏການໍ ສຸຕ຺ຕວິສ຺ສຊ຺ຊນາກາເຣນ ໂຍຕ຺ຕໍ ວິນິເວເຐຕ຺ວາ ໂອຕຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຂາຓຸເກ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ເຕຫິ ອຸຄ຺ຄມິຕພ຺ພໍ ຂາຓຸມຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ຉຕ຺ຕປຖນ຺ຕິ ຈມ຺ມຉຕ຺ເຕນ ວາຕໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ສກຸເຓຫິ ວິຍ ໂອຕຣິຕພ຺ພໍ ມຄ຺ຄໍ. ວໍສປຖນ຺ຕິ ເວຓຸຄຸມ຺ພເຉທນສຕ຺ເຖນ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ຜຣສຸນາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເວຬຸວເນ ນິສ຺ເສຓິໍ ກຕ຺ວາ ເວຬຸຄຸມ຺ເພ ອາຣຸຍ຺ຫ ເວຬຸໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອປຣສ຺ສ ເວຬຸຄຸມ຺ພສ຺ສ ອຸປຣິ ປາເຕຕ຺ວາ ເວຬຸຄຸມ຺ພມຕ຺ຖເກເນວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ມຄ຺ຄໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ວໍສປຖໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຄເວສນ຺ໂຕ ນ ວິນ຺ທຕິ, ອລາຠມູລກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ອວິນ຺ທນມູລກມ຺ປິ ກາຍິກເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ.

ລທ຺ຘາຕິ ລຠິຕ຺ວາ. ອາຣກ຺ຂມູລກນ຺ຕິ ຣກ຺ຂຓມູລກມ຺ປິ. ກິນ຺ຕິ ເມ ໂຠເຄຕິ ເກນ ອຸປາເຍນ ມມ ໂຠເຄ. ເນວ ຣາຊາໂນ ຫເຣຍ຺ຍຸໍ…ເປ… ນ ອປ຺ປິຍາ ທາຍາທາ ຫເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ. ໂຄປຍໂຕຕິ ມຎ຺ຊູສາທີຫິ ໂຄປຍນ຺ຕສ຺ສ. ວິປ຺ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ.

໕໖. ເອຕມາທີນວໍ ຎຕ຺ວາ, ມຸນິ ປຸພ຺ພາປເຣ ອິຘາຕິ ເອຕໍ ‘‘ຍໂສ ກິຕ຺ຕິ ຈ ຍາ ປຸພ຺ເພ, ຫາຍເຕ ວາປິ ຕສ຺ສ ສາ’’ຕິ ອິໂຕ ປຠຸຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸພ຺ພາປເຣ ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປຸພ຺ພໂຕ ອປເຣ ສມຓຠາວໂຕ ວິພ຺ຠນ຺ຕກຠາເວ ອາທີນວໍ ມຸນິ ຎຕ຺ວາ.

ທຬ຺ຫໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ນິທ຺ເທສປທສ຺ສ ອຸທ຺ເທສປທໍ. ຖິຣໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອສິຖິລໍ ກເຣຍ຺ຍ. ທຬ຺ຫໍ ສມາທາໂນ ອສ຺ສາຕິ ຖິຣປຏິຎ຺ໂຎ ຠເວຍ຺ຍ. ອວຏ຺ຐິຕສມາທາໂນຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານປຏິຎ຺ໂຎ.

໕໗. ເອຕໍ ອຣິຍານມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ຍທິທໍ ວິເວກຈຣິຍາ, ເອຕໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ອຣິຍານໍ ອຸຕ຺ຕມໍ. ຕສ຺ມາ ວິເວກໍເຍວ ສິກ຺ເຂຖາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ເຕນ ເສຏ຺ໂຐ ມຎ຺ເຎຖາຕິ ເຕນ ຈ ວິເວເກນ ອຕ຺ຕານໍ ‘‘ເສຏ຺ໂຐ ອຫ’’ນ຺ຕິ ນ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ເຕນ ມານຖທ຺ໂຘ ນ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຸນ຺ນຕິນ຺ຕິ ອຸສ຺ສາປນໍ. ອຸນ຺ນມນ຺ຕິ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏ຺ຐປນໍ. ມານນ຺ຕິ ອຫໍກາຣໍ. ຖາມນ຺ຕິ ພລກ຺ກາຣໍ. ຖມ຺ຠນ຺ຕິ ຖທ຺ຘກຣຓໍ. ຖທ຺ໂຘຕິ ອມທ຺ທໂວ. ປຕ຺ຖທ຺ໂຘຕິ ວິເສເສນ ອມທ຺ທໂວ. ປຄ຺ຄຫິຕສິໂຣຕິ ອຸຏ຺ຐິຕສີໂສ. ສາມນ຺ຕາຕິ ນ ອາຣກາ. ອາສນ຺ເນຕິ ນ ທູເຣ. ອວິທູເຣຕິ ສມີເປ. ອຸປກຏ຺ເຐຕິ ສນ຺ຕິເກ.

໕໘. ຣິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ວິວິຕ຺ຕສ຺ສ, ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີຫິ ວິຣຫິຕສ຺ສ. ໂອຆຕິຓ຺ຓສ຺ສ ປິຫຍນ຺ຕິ, ກາເມສຸ ຄຘິຕາ ປຊາຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ລຄ຺ຄາ ສຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຈຕຸໂຣຆຕິຓ຺ຓສ຺ສ ປິຫຍນ຺ຕິ ອິຓາຍິກາ ວິຍ ອາຓຓ຺ຍສ຺ສາຕິ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

ຣິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ສພ຺ພກິເລເສຫິ ຕຸຈ຺ຉສ຺ສ. ວິວິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ສຸຎ຺ຎສ຺ສ. ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອກກສ຺ສ. ອິທານິ ເຍຫິ ຣິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ເຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ຣິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກິເລສປຏິປາຏິຍາ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາຕິ ທ຺ວິຘາ ຣິຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ກິເລສປຏິປາຏິຍາ ຕາວ ຣາໂຄ ໂມໂຫ ຖມ຺ໂຠ ສາຣມ຺ໂຠ ມາໂນ ມໂທຕິ, ອິເມຫິ ຉຫິ ກິເລເສຫິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຣິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ; ໂທໂສ ໂກໂຘ ອຸປນາໂຫ ປມາໂທຕິ, ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ກິເລເສຫິ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ຣິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ; ອຕິມາໂນ ມກ຺ໂຂ ປຬາໂສ ອິສ຺ສາ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ມາຍາ ສາເຐຍ຺ຍນ຺ຕິ, ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ຣິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ປນ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ອຕິມາໂນ ມກ຺ໂຂ ປຬາໂສ ອິສ຺ສາ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ມາຍາ ສາເຐຍ຺ຍນ຺ຕິ; ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຣິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ໂທໂສ ໂກໂຘ ອຸປນາໂຫ ປມາໂທຕິ, ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຣິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ; ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຣາໂຄ ໂມໂຫ ຖມ຺ໂຠ ສາຣມ຺ໂຠ ມາໂນ ມໂທຕິ, ອິເມຫິ ຉຫິ ຣິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຕີຓິ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ສພ຺ພກິເລເສຫີຕິອາທິນາ ນເຍນ ອວເສສາປິ ຍຖາໂຍຄໍ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ວຕ຺ຖຸກາເມ ປຣິຊານິຕ຺ວາຕິ ເຕຠູມເກ ວຕ຺ຖຸກາເມ ຎາຕຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຫິ ສມາປນວເສນ ຊານິຕ຺ວາ. ກິເລສກາເມ ປຫາຍາຕິ ຉນ຺ທາທໂຍ ກິເລສກາເມ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ຊຫິຕ຺ວາ. ພ຺ຍນ຺ຕິໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ວິຄຕນ຺ຕໍ ວິຄຕໂກຏິໍ ກຣິຕ຺ວາ.

ກາໂມຆໍ ຕິຓ຺ຓສ຺ສາຕິ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ອວສານສງ຺ຂາຕໍ ກາໂມຆໍ ຕຣິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ. ຠໂວຆນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ. ທິຏ຺ໂຐຆນ຺ຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ. ອວິຊ຺ໂຊຆນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ. ສພ຺ພໍ ສໍສາຣປຖນ຺ຕິ ສພ຺ພຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນປຏິປາຏິສງ຺ຂາຕໍ ປຖໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄເນວ ຕຣິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓສ຺ສ. ສກທາຄາມິມຄ຺ເຄນ ນິຕ຺ຕິຓ຺ຓສ຺ສ. ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ກາມຘາຕຸໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພຠວໍ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ. ຜລສມາປຕ຺ຕິວເສນ ວີຕິວຕ຺ຕສ຺ສ. ປາຣໍຄຕສ຺ສາຕິອາທີນິ ນິພ຺ພານວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ຍຖາ ອິຓາຍິກາ ອາຓຓ຺ຍນ຺ຕິ ປວຑ຺ຒກອິຓໍ ອາທາຍ ວິຈຣນ຺ຕາ ອາຓຓ຺ຍໍ. ປຕ຺ເຖນ຺ຕີຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ. ອາພາຘິກາ ອາໂຣຄ຺ຍນ຺ຕິ ປິຕ຺ຕາທິໂຣຄາຕຸໂຣ ເຠສຊ຺ຊກິຣິຍາຍ ຕໍໂຣຄວູປສມນຕ຺ຖໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ. ຍຖາ ພນ຺ຘນພທ຺ຘາຕິ ນກ຺ຂຕ຺ຕທິວເສ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ພທ຺ຘປຸຣິສາ. ຍຖາ ທາສາ ຠຸຊິສ຺ສນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ຠຸຊິສ຺ສາ ປຸຣິສາ ຍໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ນໍ ໂກຈິ ພລກ຺ກາເຣນ ຕໂຕ ນິວຕ຺ເຕຕິ, ຕສ຺ມາ ທາສາ ຠຸຊິສ຺ສຠາວໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິ. ຍຖາ ກນ຺ຕາຣທ຺ຘານປກ຺ຂນ຺ທາຕິ ຍສ຺ມາ ພລວນ຺ໂຕ ປຸຣິສາ ຫຕ຺ຖຠາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຊ຺ຊາວຸຘາ ສປຣິວາຣາ ກນ຺ຕາຣໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕ ໂຈຣາ ທູຣໂຕວ ທິສ຺ວາ ປລາຍນ຺ຕິ. ເຕ ໂສຕ຺ຖິນາ ກນ຺ຕາຣໍ ນິຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເຂມນ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ກນ຺ຕາຣປກ຺ຂນ຺ທາ ເຂມນ຺ຕຠູມິໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຕິສ຺ໂສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ.

ສທ຺ຘມ຺ມປຊ຺ໂຊຕິກາຍ ມຫານິທ຺ເທສຏ຺ຐກຖາຍ

ຕິສ຺ສເມຕ຺ເຕຍ຺ຍສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.