໘. ປສູຣສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໕໙. ອຏ຺ຐເມ ປສູຣສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທເສ ປຐມຄາຖາຍ ຕາວ ສງ຺ເຂໂປ – ອິເມ ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອິເຘວ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎສຸ ປນ ຘມ຺ເມສຸ ວິສຸທ຺ຘິໍ ນາຫຸ, ເອວໍ ຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຕ຺ຖາຣາທິໍ ນິສ຺ສິຕາ, ຕຕ຺ເຖວ ‘‘ເອສ ວາໂທ ສຸໂຠ’’ຕິ ເອວໍ ສຸຠວາທາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຖູ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’’ຕິອາທີສຸ ປຈ຺ເຈກສຈ຺ເຈສຸ ນິວິຏ຺ຐາ.

ສພ຺ເພ ປຣວາເທ ຂິປນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພາ ປຣລທ຺ຘິໂຍ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕິ. ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕີຕິ ທູຣໂຕ ຂິປນ຺ຕິ. ປຣິກ຺ຂິປນ຺ຕີຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຂິປນ຺ຕິ. ສຸຠວາທາຕິ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ອຸທ຺ເທສປທໍ. ໂສຠນວາທາຕິ ‘‘ເອຕໍ ສຸນ຺ທຣ’’ນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕາ. ປຓ຺ຑິຕວາທາຕິ ‘‘ປຓ຺ຑິຕາ ມຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ກເຖນ຺ຕາ. ຖິຣວາທາຕິ ‘‘ນິທ຺ໂທສວາທໍ ວທາມາ’’ຕິ ກເຖນ຺ຕາ. ຎາຍວາທາຕິ ‘‘ຍຸຕ຺ຕວາທໍ ວທາມາ’’ຕິ ກເຖນ຺ຕາ. ເຫຕຸວາທາຕິ ‘‘ກາຣຓສຫິຕໍ ວທາມາ’’ຕິ ກເຖນ຺ຕາ. ລກ຺ຂຓວາທາຕິ ‘‘ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ ວທາມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ. ກາຣຓວາທາຕິ ‘‘ອຸທາຫຣຓຍຸຕ຺ຕວາທໍ ວທາມາ’’ຕິ ກເຖນ຺ຕາ. ຐານວາທາຕິ ‘‘ປກ຺ກມິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍວາທໍ ວທາມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ.

ນິວິຏ຺ຐາຕິ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ຐາ. ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ຕຕ຺ເຖວ ຐິຕາ.

໖໐. ເອວໍ ນິວິຏ຺ຐາ ຈ ‘‘ເຕ ວາທກາມາ’’ຕິ ທຸຕິຍຄາຖາ. ຕຕ຺ຖ ພາລໍ ທຫນ຺ຕີ ມິຖຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ພາໂລ, ອຍໍ ພາໂລ’’ຕິ ເອວໍ ທ຺ເວປິ ຊນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ພາລໍ ທຫນ຺ຕິ, ພາລໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ວທນ຺ຕິ ເຕ ອຎ຺ຎສິຕາ ກໂຖຊ຺ຊນ຺ຕິ ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສຕ຺ຖາຣາທິນິສ຺ສິຕາ ກລຫໍ ວທນ຺ຕິ. ປສໍສກາມາ ກຸສລາວທານາຕິ ປສໍສຕ຺ຖິກາ ອຸໂຠປິ ‘‘ມຍໍ ກຸສລາວທານາ ປຓ຺ຑິຕວາທາ’’ຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຎິໂນ ຫຸຕ຺ວາ.

ວາທຕ຺ຖິກາຕິ ວາເທນ ອຕ຺ຖິກາ. ວາທາຘິປ຺ປາຍາຕິ ວາທຊ຺ຌາສຍາ. ວາທປຸເຣກ຺ຂາຣາຕິ ວາທເມວ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ຈຣມານາ. ວາທປຣິເຍສນໍ ຈຣນ຺ຕາຕິ ວາທເມວ ຄເວສນໍ ຈຣມານາ. ວິຄຍ຺ຫາຕິ ປວິສິຕ຺ວາ. ໂອຄຍ຺ຫາຕິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ. ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາຕິ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ປວິສິຕ຺ວາຕິ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ.

ອໂນຊວນ຺ຕີຕິ ນິຫີນໂອຊວຕີ, ເຕຊວິຣຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາ ກຖາຕິ ເອສາ ວາຈາ. ກໂຖຊ຺ຊໍ ວທນ຺ຕີຕິ ນິຕ຺ເຕຊໍ ຠຓນ຺ຕິ. ເອວໍ ວທາເນສຸ ຈ ເຕສຸ ເອໂກ ນິຍມໂຕ ເອວ.

໖໑. ຍຸຕ຺ໂຕ ກຖາຍນ຺ຕິ ຄາຖາ. ຕຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ໂຕ ກຖາຍນ຺ຕິ ວາທກຖາຍ ອຸສ຺ສຸກ຺ໂກ. ປສໍສມິຈ຺ຉໍ ວິນິຆາຕິ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປສໍສໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ນິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຸພ຺ເພວ ວາທາ ກຖໍກຖີ ວິນິຆາຕີ ໂຫຕິ. ອປາຫຕສ຺ມິນ຺ຕິ ປຎ຺ຫວີມໍສເກຫິ ‘‘ອຕ຺ຖາປຄຕໍ ເຕ ຠຓິຕໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນາປຄຕໍ ເຕ ຠຓິຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອປຫຣິເຕ ວາເທ. ນິນ຺ທາຍ ໂສ ກຸປ຺ປຕີຕິ ເອວໍ ອປາຫຕສ຺ມິຎ຺ຈ ວາເທ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ນິນ຺ທາຍ ໂສ ກຸປ຺ປຕິ. ຣນ຺ຘເມສີຕິ ຍສ຺ສ ຣນ຺ຘເມວ ຄເວສນ຺ໂຕ.

ໂຖມນນ຺ຕິ ວຓ຺ຓຠຓນໍ. ກິຕ຺ຕິນ຺ຕິ ປາກຏກຣຓໍ. ວຓ຺ຓຫາຣິຍນ຺ຕິ ຄຸຓວຑ຺ຒນໍ. ປຸພ຺ເພວ ສລ຺ລາປາຕິ ສລ຺ລາປໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ. ‘‘ກຖມິທໍ ກຖມິທ’’ນ຺ຕິ ກຖໍກຖາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ກຖໍກຖີ. ຊໂຍ ນຸ ໂຂ ເມຕິ ມມ ຊໂຍ. ກຖໍ ນິຄ຺ຄຫນ຺ຕິ ເກນ ປກາເຣນ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ. ປຏິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ມມ ລທ຺ຘິໍ ປຣິສຸທ຺ຘິໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ວິເສສນ຺ຕິ ອຕິເຣກໍ. ປຏິວິເສສນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິເສສໍ. ອາເວຐິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ປຣິເວຐນໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ນິພ຺ເພຐິຍນ຺ຕິ ມມ ນິພ຺ເພຐນໍ ໂມຈນໍ ນິກ຺ຂມນໍ. ເຉທນ຺ຕິ ວາທຉິນ຺ທນໍ. ມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ວາທສງ຺ຆາຕໍ. ປາຣິສຊ຺ຊາຕິ ປຣິຈາຣິກາ. ປາສາຣິກາຕິ ກາຣຓິຕາ. ອປຫຣນ຺ຕີຕິ ປຏິພາຫນ຺ຕິ.

ອຕ຺ຖາປຄຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ອປຄຕໍ, ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖີຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ອປຫຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຖມ຺ຫາ ປຏິພາຫນ຺ຕິ. ອຕ຺ໂຖ ເຕ ທຸນ຺ນິໂຕຕິ ຕວ ອຕ຺ໂຖ ນ ສມ຺ມາ ອຸປນີໂຕ. ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເຕ ທຸໂຣປິຕນ຺ຕິ ຕວ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ທຸປ຺ປຕິຏ຺ຐາປິຕໍ. ນິຄ຺ຄໂຫ ເຕ ອກໂຕຕິ ຕຍາ ນິຄ຺ຄໂຫ ນ ກໂຕ. ປຏິກມ຺ມໍ ເຕ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ຕຍາ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິປຕິຏ຺ຐາປນໍ ທຸຏ຺ຐຸ ກຕໍ. ວິສມກຖໍ ທຸກ຺ກຖິຕນ຺ຕິ ນ ສມ຺ມາ ກຖິຕໍ. ທຸພ຺ຠຓິຕນ຺ຕິ ຠຓນ຺ເຕນປິ ທຸຏ຺ຐຸ ຠຓິຕໍ. ທຸລ຺ລປິຕນ຺ຕິ ນ ສມ຺ມາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ. ທຸຣຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຖາ ຠຓິຕໍ. ທຸພ຺ຠາສິຕນ຺ຕິ ວິຣູປໍ ຠາສິຕໍ.

ນິນ຺ທາຍາຕິ ຄຣຫເຓນ. ຄຣຫາຍາຕິ ໂທສກຖເນນ. ອກິຕ຺ຕິຍາຕິ ອຄຸຓກຖເນນ. ອວຓ຺ຓຫາຣິກາຍາຕິ ອຄຸຓວຑ຺ຒເນນ.

ກຸປ຺ປຕີຕິ ປກຕິຠາວໍ ຊເຫຕ຺ວາ ຈລຕິ. ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕີຕິ ໂທສວເສນ ປູຕິຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ປຕິຏ຺ຐີຍຕີຕິ ໂກຘວເສນ ຄຓຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂກປຎ຺ຈາຕິ ກຸປິຕຠາວໍ. ໂທສຎ຺ຈາຕິ ທູສນໍ. ອປຈ຺ຈຍຎ຺ຈາຕິ ອຕຸຏ຺ຐາກາຣຎ຺ຈ. ປາຕຸກໂຣຕີຕິ ປາກຏໍ ກໂຣຕິ. ຣນ຺ຘເມສີຕິ ອນ຺ຕຣຄເວສີ. ວິຣນ຺ຘເມສີຕິ ຉິທ຺ທຄເວສີ. ອປຣທ຺ຘເມສີຕິ ຄຸຓໍ ອປເນຕ຺ວາ ໂທສເມວ ຄເວສີ. ຂລິຕເມສີຕິ ປກ຺ຂລນຄເວສີ. ຄຬິຕເມສີຕິ ປຕນຄເວສີ. ‘‘ຆຏ຺ຏິຕເມສີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ປີຬນຄເວສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິວຣເມສີຕິ ໂທສຄເວສີ.

໖໒. ນ ເກວລຎ຺ຈ ໂສ ກຸປ຺ປຕິ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ‘‘ຍມສ຺ສ ວາທ’’ນ຺ຕິ ຄາຖາ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຫີນມາຫຸ, ອປາຫຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນາທິໂຕ ອປາຫຕໍ ປຣິຫີນໍ ວທນ຺ຕິ. ປຣິເທວຕີຕິ ຕໂຕນິມິຕ຺ຕໍ ໂສ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ມຍາ ອາວຊ຺ຊິຕ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ ວິປ຺ປລປຕິ. ໂສຈຕີຕິ ‘‘ຕສ຺ສ ຊໂຍ’’ຕິອາທີນິ ອາຣພ຺ຠ ໂສຈຕິ. ‘‘ອຸປຈ຺ຈຄາ ມ’’ນ຺ຕິ ອນຸຕ຺ຖຸນາຕີຕິ ‘‘ໂສ ມໍ ວາເທນ ວາທໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ວິປ຺ປລປຕິ.

ປຣິຫາປິຕນ຺ຕິ ນ ວຑ຺ຒິຕໍ. ອຎ຺ຎໍ ມຍາ ອາວຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ ມຍາ ອວນມິຕໍ. ຈິນ຺ຕິຕນ຺ຕິ ວີມໍສິຕໍ. ມຫາປກ຺ໂຂຕິ ມຫນ຺ໂຕ ຎາຕິປກ຺ໂຂ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫາປກ຺ໂຂ. ມຫາປຣິໂສຕິ ມຫາປຣິຈາຣິກປຣິໂສ. ມຫາປຣິວາໂຣຕິ ມຫາທາສທາສິປຣິວາໂຣ. ປຣິສາ ຈາຍໍ ວຄ຺ຄາຕິ ອຍຎ຺ຈ ປຣິສາ ວຄ຺ຄາ, ນ ເອກາ. ປຸນ ຠຎ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ປຸນ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມິ.

໖໓. ເອເຕ ວິວາທາ ສມເຓສູຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສມຓາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ພາຫິຣປຣິພ຺ພາຊກາ. ເອເຕສຸ ອຸຄ຺ຆາຕິນິຆາຕິ ໂຫຕີຕິ ເອເຕສຸ ວາເທສຸ ຊຍປຣາຊຍາທິວເສນ ຈິຕ຺ຕອຸຄ຺ຆາຕນິຆາຕໍ ວາ ປາປຸຓນ຺ໂຕ ອຸຄ຺ຆາຕິ ຈ ນິຆາຕິ ຈ ໂຫຕິ. ວິຣເມ ກໂຖຊ຺ຊນ຺ຕິ ປຊເຫຍ຺ຍ ກລຫໍ. ນ ຫຎ຺ຎທຕ຺ຖຕ຺ຖິ ປສໍສລາຠາຕິ ນ ຫິ ເອຕ຺ຖ ປສໍສລາຠໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ. ອຸຕ຺ຕາໂນ ວາຕິ ນ ຄມ຺ຠີໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ປຎ຺ຈິເມ ກາມຄຸຓາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໖.໖໓) ວິຍ.

ຄມ຺ຠີໂຣ ວາຕິ ທຸປ຺ປເວໂສ ອປ຺ປຕິຏ຺ໂຐ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ວິຍ. ຄູຬ຺ໂຫ ວາຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຐິໂຕ ‘‘ອຠິຣມ ນນ຺ທ ອຫໍ ເຕ ປາຏິໂຠໂຄ’’ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໒໒) ວິຍ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ວາຕິ ອປາກໂຏ ‘‘ມາຕຣໍ ປິຕຣໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໒໙໔; ເນຕ຺ຕິ. ໑໑໓) ວິຍ. ເນຍ຺ໂຍ ວາຕິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ໂພ ‘‘ອສທ຺ໂຘ ອກຕຎ຺ຎູ ຈາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໙໗) ວິຍ. ນີໂຕ ວາຕິ ປາຬິຍາ ຐິຕນິຍາເມນ ກເຖຕພ຺ໂພ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍວໍສາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໒໘) ວິຍ. ອນວຊ຺ໂຊ ວາຕິ ນິທ຺ໂທສຕ຺ໂຖ ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໑) ວິຍ. ນິກ຺ກິເລໂສ ວາຕິ ກິເລສວິຣຫິໂຕ ວິປສ຺ສນາ ວິຍ. ໂວທາໂນວາຕິ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ວິຍ. ປຣມຕ຺ໂຖ ວາຕິ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຖ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖຠູໂຕ ອຕ຺ໂຖ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນນິພ຺ພານານິ ວິຍ.

໖໔. ຉຏ຺ຐຄາຖາຍຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມາ ຈ ນ ຫຎ຺ຎທຕ຺ຖຕ຺ຖິ ປສໍສລາຠາ, ຕສ຺ມາ ປຣມໍ ລາຠໍ ລຠນ຺ໂຕປິ ‘‘ສຸນ຺ທໂຣ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິຍາ ປສໍສິໂຕ ວາ ປນ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ວາທໍ ປຣິສາຍ ມຊ຺ເຌ ທີເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ໂສ ເຕນ ຊຍຕ຺ເຖນ ຕຸຏ຺ຐິໍ ວາ ທນ຺ຕວິທໍສກໍ ວາ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຫສ຺ສຕິ, ມາເນນ ຈ ອຸນ຺ນມຕິ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ຍສ຺ມາ ຕໍ ຊຍຕ຺ຖໍ ປປ຺ປຸຍ຺ຍ ຍຖາມໂນ ຊາໂຕ.

ຖມ຺ຠຍິຕ຺ວາຕິ ປູເຣຕ຺ວາ. ພ຺ຣູຫຍິຕ຺ວາຕິ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ. ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ນິທ຺ເທໂສ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ໂຖ.

໖໕. ເອວໍ ອຸນ຺ນມໂຕ ຈ ‘‘ຍາ ອຸນ຺ນຕີ’’ຕິ ຄາຖາ. ຕຕ຺ຖ ມານາຕິມານໍ ວທເຕ ປເນໂສຕິ ເອໂສ ປນ ຕໍ ອຸນ຺ນຕິໍ ‘‘ວິຆາຕຠູມີ’’ຕິ ອພຸຊ຺ຌມາໂນ ມານຎ຺ຈ ອຕິມານຎ຺ຈ ວທຕິ. ເອວໍ ອິມິສ຺ສາປິ ຄາຖາຍ ນິທ຺ເທໂສ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ໂຖ.

໖໖. ເອວໍ ວາເທ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕສ຺ສ ວາທໍ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ສູໂຣ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຣາຊຂາທາຍາຕິ ຣາຊຂາທນີເຍນ, ຠຕ຺ຕເວຕເນນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຠິຄຊ຺ຊເມຕິ ປຏິສູຣມິຈ຺ຉນ຺ຕິ ຍຖາ ໂສ ປຏິສູຣໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຠິຄຊ຺ຊນ຺ໂຕ ເອຕິ, ເອວໍ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ທິຏ຺ຐິຄຕິກນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຍເນວ ໂສ ເຕນ ປເລຫີຕິ ເຍນ ໂສ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຏິສູໂຣ, ເຕນ ຄຈ຺ຉ. ປຸພ຺ເພວ ນຕ຺ຖິ ຍທິທໍ ຍຸຘາຍາຕິ ຍໍ ປນ ກິເລສຊາຕໍ ຍຸທ຺ຘາຍ ສິຍາ, ຕໍ ອິຘ ປຸພ຺ເພວ ນຕ຺ຖິ, ໂພຘິມູເລເຍວສ຺ສ ປຫີນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ສູໂຣຕິ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ອຸທ຺ເທສປທໍ. ສຸຏ຺ຐຸ ອຸໂຣ ສູໂຣ, ວິສ຺ສຏ຺ຐອຸໂຣ ນິນ຺ນອຸໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວີໂຣຕິ ປຣກ຺ກມວນ຺ໂຕ. ວິກ຺ກນ຺ໂຕຕິ ສງ຺ຄາມໍ ປວິສນ຺ໂຕ. ອຠີຣູຕິອາທໂຍ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວ. ປຸຏ຺ໂຐຕິ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ອຸທ຺ເທສປທໍ. ໂປສິໂຕຕິ ຖູລກໂຕ. ອາປາທິໂຕຕິ ອຸປຑ຺ຒພລິໂຕ ປຏິປາທິໂຕ. ວຑ຺ຒິໂຕຕິ ຕໂຕ ຕໂຕ ຠາວິໂຕ.

ຄຊ຺ຊນ຺ໂຕຕິ ອພ຺ຍຕ຺ຕສເຣນ ຄຊ຺ຊນ຺ໂຕ. ອຸຄ຺ຄຊ຺ຊນ຺ໂຕຕິ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ອຠິຄຊ຺ຊນ຺ໂຕຕິ ສີຫນາທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ເອຕີຕິ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອຸເປຕີຕິ ຕໂຕ ສມີປໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ຕໂຕ ສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ນິວຕ຺ຕຕິ. ປຏິສູຣນ຺ຕິ ນິພ຺ຠຍໍ. ປຏິປຸຣິສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕຸປຸຣິສໍ. ປຏິສຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ສຕ຺ຕຸ ຫຸຕ຺ວາ ອຠິມຸເຂ ຐິຕໍ. ປຏິມລ຺ລນ຺ຕິ ປຏິເສຘໍ ຫຸຕ຺ວາ ຍຸຊ຺ຌນ຺ຕໍ. ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ອາກງ຺ຂມາໂນ.

ປເລຫີຕິ ຄຈ຺ຉ. ວຊາຕິ ມາ ຕິຏ຺ຐ. ຄຈ຺ຉາຕິ ສມີປໍ ອຸປສງ຺ກມ. ອຠິກ຺ກມາຕິ ປຣກ຺ກມໍ ກໂຣຫິ.

ໂພຘິຍາ ມູເລຕິ ມຫາໂພຘິຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສມີເປ. ເຍ ປຏິເສນິກຣາ ກິເລສາຕິ ເຍ ກິເລສາ ປຏິປກ຺ຂກຣາ. ປຏິໂລມກຣາຕິ ປຏາຓີກຣາ. ປຏິກຓ຺ຏກກຣາຕິ ວິນິວິຊ຺ຌນກຣາ. ປຏິປກ຺ຂກຣາຕິ ສຕ຺ຕຸກຣາ.

໖໗. ອິໂຕ ປຣໍ ເສສຄາຖາ ປາກຏສມ຺ພນ຺ຘາ ເອວ. ຕຕ຺ຖ ວິວາທຍນ຺ຕີຕິ ວິວທນ຺ຕິ. ປຏິເສນິກຕ຺ຕາຕິ ປຏິໂລມກາຣກາ. ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຊານາສີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິຣຸທ຺ຘວຈນໍ ວິວາໂທ.

ສຫິຕໍ ເມຕິ ມມ ວຈນໍ ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ. ອສຫິຕໍ ເຕຕິ ຕວ ວຈນໍ ອນຕ຺ຖສໍຫິຕໍ. ອຘິຈິຓ຺ຓໍ ເຕ ວິປຣາວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ຕໍ ອຘິຈິຓ຺ຓໍ ຈິຣກາລເສວນວເສນ ປຄຸຓໍ, ຕໍ ມມ ວາທໍ ອາຄມ຺ມ ນິວຕ຺ຕໍ. ອາໂຣປິໂຕ ເຕ ວາໂທຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ອຸປຣິ ມຍາ ໂທໂສ ອາໂຣປິໂຕ. ຈຣ ວາທປ຺ປໂມກ຺ຂາຍາຕິ ຠຕ຺ຕປຸຏໍ ອາທາຍ ຕໍ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວາທາ ປໂມກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ອຸຕ຺ຕຣໍ ປຣິເຍສມາໂນ ວິຈຣ. ນິພ຺ເພເຐຫິ ວາຕິ ອຖ ວາ ມຍາ ອາໂຣປິຕໂທສໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ໂມເຈຫິ. ສເຈ ປໂຫສີຕິ ສເຈ ສກ຺ໂກສິ.

ອາເວຐິຍາຍ ອາເວຐິຍນ຺ຕິ ອາເວເຐຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕເນນ ນິວຕ຺ຕນໍ. ນິພ຺ເພຐິຍາຍ ນິພ຺ເພຐິຍນ຺ຕິ ໂທສໂຕ ໂມຈເນນ ໂມຈນໍ. ເຉເທນ ເຉທນ຺ຕິ ເອວມາທິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ຍຖາໂຍຄໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

໖໘. ວິເສນິກຕ຺ວາຕິ ກິເລສເສນໍ ວິນາເສຕ຺ວາ. ກິໍ ລເຠຖາຕິ ປຏິມລ຺ລໍ ກິໍ ລຠິສ຺ສສິ. ປສູຣາຕິ ຕໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ອາລປຕິ. ເຍສີຘ ນຕ຺ຖີຕິ ເຍສໍ ອິຘ ນຕ຺ຖິ. ອິມາຍປິ ຄາຖາຍ ນິທ຺ເທໂສ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ໂຖເຍວ.

໖໙. ປວິຕກ຺ກນ຺ຕິ ‘‘ຊໂຍ ນຸ ໂຂ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີນິ ວິຕກ຺ເກນ຺ໂຕ. ໂຘເນນ ຍຸຄໍ ສມາຄມາຕິ ຘຸຕກິເລເສນ ພຸທ຺ເຘນ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຄຄ຺ຄາຫໍ ສມາປນ຺ໂນ. ນ ຫິ ຕ຺ວໍ ສກ຺ຂສິ ສມ຺ປຍາຕເວຕິ ໂກຕ຺ຖຸອາທໂຍ ວິຍ ສີຫາທີຫິ ໂຘເນນ ສຫ ຍຸຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກປທມ຺ປິ ສມ຺ປຍາຕຸໍ ຍຸຄຄ຺ຄາຫເມວ ວາ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສີຕິ.

ມໂນຕິ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ອຸທ຺ເທສປທໍ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາຣມ຺ມຓໍ ມິນມານໍ ຊານາຕີ’’ຕິ ມໂນ. ມານສນ຺ຕິ ມໂນ ເອວ. ‘‘ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈໂຣ ປາໂສ, ຍ຺ວາຍໍ ຈຣຕິ ມານໂສ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໓; ສໍ. ນິ. ໑.໑໕໑) ຫິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກຘມ຺ໂມ ມານໂສຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

‘‘ກຖຎ຺ຫິ ຠຄວາ ຕຸຍ຺ຫໍ, ສາວໂກ ສາສເນ ຣໂຕ;

ອປ຺ປຕ຺ຕມານໂສ ເສກ຺ໂຂ, ກາລໍກຍິຣາ ຊເນສຸຕາ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໕໙) –

ເອຕ຺ຖ ອຣຫຕ຺ຕໍ ມານສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ມໂນວ ມານສໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນວເສນ ເຫຕໍ ປທໍ ວຑ຺ຒິຕໍ.

ຫທຍນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ. ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ວາ ເຕ ຂິປິສ຺ສາມິ, ຫທຍໍ ວາ ເຕ ຜາເລສ຺ສາມີ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ອາຬວກສຸຕ຺ຕ; ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໗) ເອຕ຺ຖ ອຸໂຣ ຫທຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຫທຍາ ຫທຍໍ ມຎ຺ເຎ ອຎ຺ຎາຍ ຕຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໖໓) ເອຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ. ‘‘ວກ຺ກໍ ຫທຍ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໗; ມ. ນິ. ໑.໑໑໐; ຂຸ. ປາ. ໓.ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣ) ເອຕ຺ຖ ຫທຍວຕ຺ຖຸ. ອິຘ ປນ ຈິຕ຺ຕເມວ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຏ຺ເຐນ ‘‘ຫທຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕເມວ ປຣິສຸທ຺ຘຏ຺ເຐນ ປຓ຺ຑຣໍ, ຠວງ຺ຄໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາຫ ‘‘ປຠສ຺ສຣມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໔໙). ຕໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ອກຸສລມ຺ປິ ຄງ຺ຄາຍ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ນທີ ຄງ຺ຄາ ວິຍ ໂຄຘາວຣິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ໂຄຘາວຣິ ວິຍ ຈ ‘‘ປຓ຺ຑຣ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມໂນ ມນາຍຕນນ຺ຕິ ອິຘ ປນ ມໂນຄຫຓໍ ມນສ຺ເສວ ອາຍຕນຠາວທີປນຕ຺ຖໍ. ເຕເນຕໍ ທີເປຕິ ‘‘ນຍິທໍ ເທວາຍຕນໍ ວິຍ ມນສ຺ສ ອາຍຕນຕ຺ຕາ ມນາຍຕນໍ, ອຖ ໂຂ ມໂນ ເອວ ອາຍຕນໍ ມນາຍຕນ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິວາສຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາກຣຏ຺ເຐນ ສໂມສຣຓຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ສຎ຺ຊາຕິເທສຏ຺ເຐນ ກາຣຓຏ຺ເຐນ ຈ ອາຍຕນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ໂລເກ ‘‘ອິສ຺ສຣາຍຕນໍ ວາສຸເທວາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ນິວາສຏ຺ຐານໍ ອາຍຕນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ສຸວຓ຺ຓາຍຕນໍ ຣຊຕາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ອາກໂຣ. ສາສເນ ປນ ‘‘ມໂນຣເມ ອາຍຕເນ, ເສວນ຺ຕິ ນໍ ວິຫງ຺ຄມາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໕.໓໘) ສໂມສຣຓຏ຺ຐານໍ. ‘‘ທກ຺ຂິຓາປໂຖ ຄຸນ຺ນໍ ອາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ສຎ຺ຊາຕິເທໂສ. ‘‘ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓາຕິ ສຕິ ສຕິອາຍຕເນ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໓.໑໐໒; ມ. ນິ. ໓.໑໕໘) ກາຣຓໍ. ອິຘ ປນ ສຎ຺ຊາຕິເທສຏ຺ເຐນ ສໂມສຣຓຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ກາຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ຕິຘາປິ ວຏ຺ຏຕິ.

ຜສ຺ສາທໂຍ ຫິ ຘມ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕີຕິ ສຎ຺ຊາຕິເທສຏ຺ເຐນປິ ເອຕໍ ອາຍຕນໍ. ພຫິທ຺ຘາ ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ອາຣມ຺ມຓຠາເວເນຕ຺ຖ ໂອສຣນ຺ຕີຕິ ສໂມສຣຓຏ຺ຐານຏ຺ເຐນປິ ອາຍຕນໍ. ຜສ຺ສາທີນໍ ປນ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ ກາຣຓຕ຺ຕາ ກາຣຓຏ຺ເຐນາປິ ອາຍຕນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ.

ວິຊານາຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ວິຎ຺ຎາຓເມວ ຂນ຺ໂຘ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ. ຕສ຺ສ ຣາສິອາທິວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ມຫາອຸທກກ຺ຂນ຺ໂຘຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໕໑) ເອຕ຺ຖ ຫິ ຣາສຏ຺ເຐນ ຂນ຺ໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໕) ຄຸຓຏ຺ເຐນ. ‘‘ອທ຺ທສ ໂຂ ຠຄວາ ມຫນ຺ຕໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໔໑) ເອຕ຺ຖ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິມຕ຺ຕຏ຺ເຐນ. ອິຘ ປນ ຣູຬ຺ຫິໂຕ ຂນ຺ໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ. ຣາສຏ຺ເຐນ ຫິ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ເອກເທໂສ ເອກໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເອກເທສໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວເມວ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ເອກເທສຠູຕໍ ເອກມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຣູຬ຺ຫິໂຕ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຊ຺ຊາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຕິ ເຕສໍ ຜສ຺ສາທີນໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸຈ຺ຉວິກາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ປເທ ເອກເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ມິນນຏ຺ເຐນ ມໂນ, ວິຊານນຏ຺ເຐນ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ສຠາວຏ຺ເຐນ ນິສ຺ສຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ວາ ຘາຕູຕິ ຕີຫິ ນາເມຫິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສທ຺ຘິໍ ຍຸຄໍ ສມາຄມນ຺ຕິ ເອກປ຺ປຫາເຣນ ສທ຺ຘິໍ. ສມ຺ມາຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ປາປຸຓິຕ຺ວາ. ຍຸຄຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ຍຸຄປຏິຠາຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ສາກຈ຺ເຉຕຸນ຺ຕິ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕຸໍ. ສລ຺ລປິຕຸນ຺ຕິ ອລ຺ລາປສລ຺ລາປໍ ກາຕຸໍ. ສາກຈ຺ຉໍ ສມາປຊ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ ສທ຺ຘິໍ ກຖນໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕຸໍ. ນ ປຏິພລຠາເວ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສເຫຕຸ, ປສູໂຣ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຫີໂນ’’ຕິອາທິມາຫ. ໂສ ຫິ ຠຄວາ ອຄ຺ໂຄ ຈາຕິ ອສທິສທານອຄ຺ຄຕ຺ຕາ ອສມານປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ອຄ຺ໂຄ ຈ. ເສຏ຺ໂຐ ຈາຕິ ສພ຺ພຄຸເຓຫິ ອປ຺ປຏິສມຏ຺ເຐນ ເສຏ຺ໂຐ ຈ. ໂມກ຺ໂຂ ຈາຕິ ສວາສເນຫິ ກິເລເສຫິ ມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂມກ຺ໂຂ ຈ. ອຸຕ຺ຕໂມ ຈາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕໂມ ຈ. ປວໂຣ ຈາຕິ ສພ຺ພໂລເກນ ອຠິປຕ຺ຖນີຍຕ຺ຕາ ປວໂຣ ຈ. ມຕ຺ເຕນ ມາຕງ຺ເຄນາຕິ ປຠິນ຺ນມເທນ ຫຕ຺ຖິນາ.

ໂກຕ຺ຖຸໂກຕິ ຊິຣຓສິງ຺ຄາໂລ. ສີເຫນ ມິຄຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເກສຣສີເຫນ ມິຄຣາເຊນ ສຫ. ຕຣຸຓໂກຕິ ຉາປໂກ. ເຘນຸປໂກຕິ ຂີຣປໂກ. ອຸສເຠນາຕິ ມງ຺ຄລສມ຺ມເຕນ ອຸສເຠນ. ຈລກກຸນາ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ຈລມານກກຸນາ ສທ຺ຘິໍ. ຘງ຺ໂກຕິ ກາໂກ. ຄຣຸເຬນ ເວນເຕຍ຺ເຍນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຣຸເຬນາຕິ ຊາຕິວເສນ ນາມໍ. ເວນເຕຍ຺ເຍນາຕິ ໂຄຕ຺ຕວເສນ. ຈຓ຺ຑາໂລຕິ ຉວຈຓ຺ຑາໂລ. ຣຎ຺ຎາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິນາຕິ ຈາຕຸທ຺ທີປິກຈກ຺ກວຕ຺ຕິນາ. ປໍສຸປິສາຈໂກຕິ ກຈວຣຉຑ຺ຑນຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ ຍກ຺ໂຂ. ອິນ຺ເທນ ເທວຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ສກ຺ເກນ ເທວຣາເຊນ ສຫ. ໂສ ຫິ ຠຄວາ ມຫາປຎ຺ໂຎຕິອາທີນິ ຉປ຺ປທານິ ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣິຕານິ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາປເຠທກຸສໂລຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອນນ຺ຕວິກປ຺ເປ ປຎ຺ຎາເຠເທ ເຉໂກ. ປຠິນ຺ນຎາໂຓຕິ ອນນ຺ຕປ຺ປເຠທປຕ຺ຕຎາໂຓ. ເອເຕນ ປຎ຺ຎາປເຠທກຸສລຕ຺ເຕປິ ສຕິ ຕາສໍ ປຎ຺ຎານໍ ອນນ຺ຕເຠທຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຘິຄຕປຏິສມ຺ຠິໂທຕິ ປຏິລທ຺ຘອຄ຺ຄຈຕຸປຏິສມ຺ຠິທຎາໂຓ. ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວິສາຣທຠາວສງ຺ຂາຕານິ ຎາຓານິ ປຕ຺ໂຕ. ຍຖາຫ –

‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕ ‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ’ຕິ, ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ ສຫຘມ຺ເມນ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ເອຕມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິມິຕ຺ຕໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຠຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ.

‘‘ຂີຓາສວສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕ ‘ອິເມ ອາສວາ ອປຣິກ຺ຂີຓາ’ຕິ…ເປ… ‘ເຍ ໂຂ ປນ ເຕ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ປຏິເສວໂຕ ນາລໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’’ຕິ…ເປ… ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ເຕ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂສ ນ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາຕິ, ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ ສຫຘມ຺ເມນ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ເອຕມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິມິຕ຺ຕໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຠຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໘; ມ. ນິ. ໑.໑໕໐).

ທສພລພລຘາຣີຕິ ທສ ພລານິ ເອເຕສນ຺ຕິ ທສພລາ, ທສພລານໍ ພລານິ ທສພລພລານິ, ຕານິ ທສພລພລານິ ຘາຣຍຕີຕິ ທສພລພລຘາຣີ, ທສພລຎາຓພລຘາຣີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕຫິ ຕີຫິ ວຈເນຫິ ອນນ຺ຕປ຺ປເຠທານໍ ເນຍ຺ຍານໍ ປເຠທມຸຂມຕ຺ຕໍ ທສ຺ສິຕໍ. ໂສເຍວ ປຎ຺ຎາປໂຍຄວເສນ ອຠິມງ຺ຄລສມ຺ມຕຏ຺ເຐນ ປຸຣິສາສໂຠ. ອສນ຺ຕາສຏ຺ເຐນ ປຸຣິສສີໂຫ. ມຫນ຺ຕຏ຺ເຐນ ປຸຣິສນາໂຄ. ປຊານນຏ຺ເຐນ ປຸຣິສາຊຎ຺ໂຎ. ໂລກກິຈ຺ຈຘຸຣວຫນຏ຺ເຐນ ປຸຣິສໂຘຣຍ຺ໂຫ.

ອຖ ເຕຊາທິກໍ ອນນ຺ຕຎາຓໂຕ ລທ຺ຘໍ ຄຸຓວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ເຕສໍ ເຕຊາທີນໍ ອນນ຺ຕຎາຓມູລຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນນ຺ຕຎາໂຓ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອນນ຺ຕເຕໂຊ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນນ຺ຕຎາໂຓຕິ ຄຓນວເສນ ຈ ປຠາວວເສນ ຈ ອນ຺ຕວິຣຫິຕຎາໂຓ. ອນນ຺ຕເຕໂຊຕິ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ໂມຫຕມວິຘມເນນ ອນນ຺ຕຎາຓເຕໂຊ. ອນນ຺ຕຍໂສຕິ ປຎ຺ຎາຄຸເຓເຫວ ໂລກຕ຺ຕຍວິຕ຺ຖຕານນ຺ຕກິຕ຺ຕິໂຆໂສ. ອຑ຺ໂຒຕິ ປຎ຺ຎາຘນສມິທ຺ຘິຍາ ສມິທ຺ໂຘ. ມຫທ຺ຘໂນຕິ ປຎ຺ຎາຘນວຑ຺ຒຕ຺ເຕປິ ປຠາວມຫຕ຺ເຕນ ມຫນ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕປຎ຺ຎາຘນມສ຺ສາຕິ ມຫທ຺ຘໂນ. ‘‘ມຫາຘໂນ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ຘນວາຕິ ປສໍສິຕພ຺ພປຎ຺ຎາຘນວຕ຺ຕາ ນິຈ຺ຈຍຸຕ຺ຕປຎ຺ຎາຘນວຕ຺ຕາ ອຕິສຍຠາເວນ ປຎ຺ຎາຘນວຕ຺ຕາ ຘນວາ. ເອເຕສຸປິ ຫິ ຕີສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ອິທໍ ວຈນໍ ສທ຺ທວິທູ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ເອວໍ ປຎ຺ຎາຄຸເຓນ ຠຄວໂຕ ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິສິທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ປຎ຺ຎາຄຸເຓເນວ ໂລກຫິຕສມ຺ປຕ຺ຕິສິທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເນຕາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເວເນຍ຺ເຍ ສໍສາຣສງ຺ຂາຕຠຍຏ຺ຐານໂຕ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕໍ ເຂມຏ຺ຐານໍ ເນຕາ. ຕຕ຺ຖ ນຍນກາເລ ເອວ ສໍວຣວິນຍປຫານວິນຍວເສນ ເວເນຍ຺ເຍ ວິເນຕາ. ຘມ຺ມເທສນາກາເລ ເອວ ສໍສຍຈ຺ເຉທເນນ ອນຸເນຕາ. ສໍສຍໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາເປຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຎາເປຕາ. ຕຖາ ປຎ຺ຎາປິຕານໍ ນິຈ຺ຉຍກຣເຓນ ນິຊ຺ຌາເປຕາ. ຕຖາ ນິຊ຺ຌາປິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິປໂຍຊນວເສນ ເປກ຺ເຂຕາ. ຕຖາປຏິປນ຺ເນ ປຏິປຕ຺ຕິພເລນ ປສາເທຕາ. ໂສ ຫິ ຠຄວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ-ກາໂຣ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣໂຓປເທເສ ນິປາໂຕ.

ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາຕິ ສກສນ຺ຕາເນ ນອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພສ຺ສ ຉອສາຘາຣຓຎາຓເຫຕຸຠູຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ໂພຘິມູເລ ໂລກຫິຕຕ຺ຖໍ ສກສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາເທຕາ. ອສຎ຺ຊາຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສຎ຺ຊເນຕາຕິ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ອສຎ຺ຊາຕປຸພ຺ພສ຺ສ ສາວກປາຣມີຎາຓເຫຕຸຠູຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ ປຠຸຕິ ຍາວຊ຺ຊກາລາ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ສຎ຺ຊເນຕາ. ສາວກເວເນຍ຺ຍານມ຺ປິ ຫິ ສນ຺ຕາເນ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕວຈເນເນວ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ສຎ຺ຊນນໂຕ ຠຄວາ ສຎ຺ຊເນຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ອນກ຺ຂາຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອກ຺ຂາຕາຕິ ອຏ຺ຐຘມ຺ມສມນ຺ນາຄຕານໍ ພຸທ຺ຘຠາວາຍ ກຖາຠິນີຫາຣານໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ພຸທ຺ຘຠາວາຍ ພ຺ຍາກຣຓໍ ທຕ຺ວາ ອນກ຺ຂາຕປຸພ຺ພສ຺ສ ປາຣມິຕາມຄ຺ຄສ຺ສ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣຓມຕ຺ເຕເນວ ໂພຘິມູເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕພ຺ພສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອກ຺ຂາຕາ. ອຍໍ ນໂຍ ປຈ຺ເຈກໂພຘິສຕ຺ຕພ຺ຍາກຣເຓປິ ລພ຺ຠຕິເຍວ. ມຄ຺ຄຎ຺ຎູຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປາທິຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ຎາຕາ. ມຄ຺ຄວິທູຕິ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ຊເນຕພ຺ພສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ກຸສໂລ. ມຄ຺ຄໂກວິໂທຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອກ຺ຂາຕພ຺ພມຄ຺ເຄ ວິຈກ຺ຂໂຓ. ອຖ ວາ ອຠິສມ຺ໂພຘິປຏິປຕ຺ຕິ ມຄ຺ຄຎ຺ຎູ, ປຈ຺ເຈກໂພຘິປຏິປຕ຺ຕິ ມຄ຺ຄວິທູ, ສາວກໂພຘິປຏິປຕ຺ຕິ ມຄ຺ຄໂກວິໂທ. ອຖ ວາ –

‘‘ເອເຕນ ມຄ຺ເຄນ ຕຣິໍສຸ ປຸພ຺ເພ,

ຕຣິສ຺ສນ຺ຕິ ເຍ ຈ ຕຣນ຺ຕິ ໂອຆ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໕.໔໐໙) –

ວຈນໂຕ ຍຖາໂຍຄໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວການໍ ມຄ຺ຄວເສນ ຈ ສຸຎ຺ຎຕານິມິຕ຺ຕອປ຺ປຓິຫິຕມຄ຺ຄວເສນ ຈ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລານໍ ມຄ຺ຄວເສນ ຈ ຍຖາກ຺ກເມເນຕ຺ຖ ໂຍຊນໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ມຄ຺ຄານຸຄາ ຈ ປນສ຺ສາຕິ ຠຄວໂຕ ຄຕມຄ຺ຄານຸຄາມິໂນ ຫຸຕ຺ວາ. ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ເອເຕນ ຈ ຠຄວຕາ ມຄ຺ຄຸປ຺ປາທນາທິຄຸຓາຘິຄມາຍ ເຫຕຸ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ປນ-ສທ຺ໂທ ກຕຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ເຕນ ຠຄວຕາ ກຕມຄ຺ຄກຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຉາ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ປຐມໍ ຄຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຉາ ສີລາທິຄຸເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອິຕິ ເຖໂຣ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາ’’ຕິອາທີຫິ ຍສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ຠຄວໂຕ ສີລາທໂຍ ຄຸຓາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄເມວ ນິສ຺ສາຍ ອາຄຕາ, ຕສ຺ມາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄເມວ ນິສ຺ສາຍ ຄຸຓໍ ກເຖສິ.

ຊານໍ ຊານາຕີຕິ ຊານິຕພ຺ພໍ ຊານາຕິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຎ຺ຎາຍ ຊານິຕພ຺ພໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຎ຺ຈເນຍ຺ຍປຖຠູຕໍ ປຎ຺ຎາຍ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປສ຺ສໍ ປສ຺ສຕີຕິ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ ປສ຺ສຕິ, ສພ຺ພທສ຺ສາວິຕາຍ ຕໍເຍວ ເນຍ຺ຍປຖໍ ຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐໍ ວິຍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ວາ ເອກຈ຺ໂຈ ວິປຣີຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຊານນ຺ໂຕປິ ນ ຊານາຕິ, ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ນ ປສ຺ສຕິ, ນ ເອວໍ ຠຄວາ. ຠຄວາ ປນ ຍຖາສຠາວໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຊານນ຺ໂຕ ຊານາຕິເຍວ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປສ຺ສຕິເຍວ. ສ຺ວາຍໍ ນຍນ ປຣິຓາຍກຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂຸຠູໂຕ. ວິທິຕຕາທິອຕ຺ເຖນ ຎາຓຠູໂຕ. ອວິປຣີຕສຠາວຏ຺ເຐນ ວາ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມປວຕ຺ຕນໂຕ ຫທເຍນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ວາຈາຍ ນິຈ຺ຉາຣິຕຘມ຺ມມໂຍຕິ ວາ ຘມ຺ມຠູໂຕ. ເສຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ພ຺ຣຫ຺ມຠູໂຕ. ອຖ ວາ ຈກ຺ຂຸ ວິຍ ຠູໂຕຕິ ຈກ຺ຂຸຠູໂຕ. ຎາຓໍ ວິຍ ຠູໂຕຕິ ຎາຓຠູໂຕ. ອວິປຣີຕຘມ຺ໂມ ວິຍ ຠູໂຕຕິ ຘມ຺ມຠູໂຕ. ພ຺ຣຫ຺ມາ ວິຍ ຠູໂຕຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຠູໂຕ. ຍ຺ວາຍໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ວຈນໂຕ ວຕ຺ຕນໂຕ ວາ ວຕ຺ຕາ. ນານປ຺ປກາເຣຫິ ວຈນໂຕ ວຕ຺ຕນໂຕ ວາ ປວຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຖໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສນໂຕ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິນ຺ເນຕາ. ອມຕາຘິຄມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິເທສນໂຕ, ອມຕປ຺ປກາສນາຍ ວາ ຘມ຺ມເທສນາຍ ອມຕສ຺ສ ອຘິຄມາປນໂຕ ອມຕສ຺ສ ທາຕາ. ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປ຺ປາທິຕຕ຺ຕາ ເວເນຍ຺ຍານຸຣູເປນ ຍຖາສຸຂໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສ຺ສ ທາເນນ ຈ ຘມ຺ເມສຸ ອິສ຺ສໂຣຕິ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ. ຕຖາຄຕປທໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖໍ.

ອິທານິ ‘‘ຊານໍ ຊານາຕີ’’ຕິອາທີຫິ ວຸຕ຺ຕຄຸຓໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ສາເຘນ຺ໂຕ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອວໍຠູຕສ຺ສ ຫິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປາຣມິຕາປຸຎ຺ຎຜລປ຺ປຠາວນິປ຺ຜນ຺ເນນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາເຓນ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ສວາສນສ຺ສ ສມ຺ໂມຫສ຺ສ ວິຫຕຕ຺ຕາ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ຎາຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎາຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕເຖວ ຈ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ຈກ຺ຂຸນາ ວິຍ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອທິຏ຺ຐໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຎາເຓນ ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອວິທິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອສມ຺ໂມຫສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ສຈ຺ຉິກຕຕ຺ຕາ ອສຈ຺ຉິກຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອສມ຺ໂມຫປຎ຺ຎາຍ ຜຸຏ຺ຐຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາຍ ອຜສ຺ສິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາລໍ ວາ ຘມ຺ມໍ ວາ. ອຸປາທາຍາຕິ ອາທາຍ, ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປາທາຍວຈເນເນວ ກາລວິນິມຸຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານມ຺ປິ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ‘‘ອຕີຕາ’’ທິວຈນານິ ຈ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິວຈເນເນວ ຆຏິຍນ຺ຕິ, ‘‘ສພ຺ເພ’’ຕິອາທິວຈເນນ ວາ. ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕຘມ຺ມປຣິຍາທານໍ. ສພ຺ພາກາເຣນາຕິ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ເອເກກສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນິຈ຺ຈາກາຣາທິສພ຺ພາກາຣປຣິຍາທານໍ. ຎາຓມຸເຂຕິ ຎາຓາຠິມຸເຂ. ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ໂອສຣຓໍ ອຸເປນ຺ຕິ. ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ປທໍ ເນຍ຺ຍນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວິວຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຕ຺ຕຕ຺ໂຖ ວາຕິອາທີສຸ ວາ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕຕ຺ໂຖຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ໂຖ. ປຣຕ຺ໂຖຕິ ປເຣສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ໂລການໍ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຠຍຕ຺ໂຖຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປເຣສຎ຺ຈາຕິ ສກິໍເຍວ ອຸຠິນ຺ນໍ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິໂກຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ນິຍຸຕ຺ໂຕ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມປ຺ປໂຍຊໂນ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ປຣາເຍ ນິຍຸຕ຺ໂຕ, ສມ຺ປຣາຍປ຺ປໂຍຊໂນ ວາ ສມ຺ປຣາຍິໂກ. ອຸຕ຺ຕາໂນຕິອາທີສຸ ໂວຫາຣວເສນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສຸຂປຕິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕາໂນ. ໂວຫາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສຸຎ຺ຎຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂປຕິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຄມ຺ຠີໂຣ. ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ອຈ຺ຈນ຺ຕຕິໂຣກ຺ຂຕ຺ຕາ ຄູຬ຺ໂຫ. ອນິຈ຺ຈຕາທິໂກ ຆນາທີຫິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ. ອປຈຸຣໂວຫາເຣນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ຍຖາຣຸຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ເນຕພ຺ພໂຕ ເນຍ຺ໂຍ. ປຈຸຣໂວຫາເຣນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ວຈນມຕ຺ເຕເນວ ອຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ນີຕຕ຺ຕາ ນີໂຕ. ສຸປຣິສຸທ຺ຘສີລສມາຘິວິປສ຺ສນຕ຺ໂຖ ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ວຊ຺ຊວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ອນວຊ຺ໂຊ. ກິເລສສມຸຈ຺ເຉທນໂຕ ອຣິຍມຄ຺ຄຕ຺ໂຖ ນກ຺ກິເລໂສ. ກິເລສປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຣິຍຜລຕ຺ໂຖ ໂວທາໂນ. ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂເຕສຸ ອຄ຺ຄຘມ຺ມຕ຺ຕາ ນິພ຺ພານໍ ປຣມຕ຺ໂຖ. ປຣິວຕ຺ຕຕີຕິ ພຸທ຺ຘຎາຓສ຺ສ ວິສຍຠາວໂຕ ອພຫິຠູຕຕ຺ຕາ ອນ຺ໂຕພຸທ຺ຘຎາເຓ ພ຺ຍາປິຕ຺ວາ ວາ ສມນ຺ຕາ ວາ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ວາ ວິເສເສນ ວາ ວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ສພ຺ພໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ ຠຄວໂຕ ຎາຓວິສຍຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕີຕິ ຎາຓໍ ອນຸປຣິວຕ຺ຕິ, ຎາຓວິຣຫິຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປຏິຫຕນ຺ຕິ ນິຣາວຣຓຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຸນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ອຸປມາຍ ສາເຘຕຸກາໂມ ‘‘ຍາວຕກ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເນຍ຺ຍໍ. ເນຍ຺ຍປຣິຍນ຺ໂຕ ເນຍ຺ຍາວສານມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເນຍ຺ຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ. ອສພ຺ພຎ຺ຎູນໍ ປນ ເນຍ຺ຍາວສານເມວ ນຕ຺ຖິ. ຎາຓປຣິຍນ຺ຕິເກປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຸຣິມຍມເກ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ ອິມິນາ ຍມເກນ ວິເສເສຕ຺ວາທສ຺ເສຕິ, ຕຕິຍຍມເກນ ປຏິເສຘວເສນ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເນຍ຺ຍໍ ຎາຓສ຺ສ ປຖຕ຺ຕາ ເນຍ຺ຍປໂຖ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຍນ຺ຕຏ຺ຐາຍິໂນຕິ ເນຍ຺ຍຎ຺ຈ ຎາຓຎ຺ຈ ເຂເປຕ຺ວາ ຐານໂຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ປຣິຍນ຺ເຕ ຐານສີລາ.

ອາວຊ຺ຊນປຏິພທ຺ຘາຕິ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນາຍຕ຺ຕາ, ອາວຊ຺ຊິຕານນ຺ຕຣເມວ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາກງ຺ຂປຏິພທ຺ຘາຕິ ຣຸຈິອາຍຕ຺ຕາ, ອາວຊ຺ຊນານນ຺ຕຣໍ ຊວນຎາເຓນ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕຣານິ ທ຺ເວ ປທານິ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ຍຖາກ຺ກເມນ ອຕ຺ຖປ຺ປກາສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ອາສຍໍ ຊານາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາສຍນ຺ຕິ ນິສ຺ສຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາສໂຍ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ກາມາທີຫິ ເນກ຺ຂມ຺ມາທີຫິ ວາ ປຣິຠາວິຕສ຺ສ ສນ຺ຕານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ອນຸເສນ຺ຕິ ອນຸປວຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ອນຸສຍາ, ຖາມຄຕານໍ ກາມຣາຄາທີນໍວ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອນຸສຍໍ ຊານາຕີຕິ ອນຸສຍກຖາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາເຍວ.

ຈຣິຕນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ກຕກຸສລາກຸສລກມ຺ມໍ. ອຘິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ສມ຺ປຕິ ກຸສເລ ອກຸສເລ ວາ ຈິຕ຺ຕໂວສຄ຺ໂຄ. ອປ຺ປຣຊກ຺ເຂຕິ ປຎ຺ຎາມເຍ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ອປ຺ປໍ ຣາຄາທິຣໂຊ ເອເຕສນ຺ຕິ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ. ອປ຺ປໍ ຣາຄາທິຣໂຊ ເອເຕສນ຺ຕິ ວາ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ, ເຕ ອປ຺ປຣຊກ຺ເຂ. ມຫາຣຊກ຺ເຂຕິ ຎາຓມເຍ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ມຫນ຺ຕໍ ຣາຄາທິຣໂຊ ເອເຕສນ຺ຕິ ມຫາຣຊກ຺ຂາ. ມຫນ຺ຕໍ ຣາຄາທິຣໂຊ ເອເຕສນ຺ຕິ ວາ ມຫາຣຊກ຺ຂາ, ເຕ ມຫາຣຊກ຺ເຂ. ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິເຍ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິເຍຕິ ຕິກ຺ຂານິ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ເອເຕສນ຺ຕິ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍາ. ມຸທູນິ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ເອເຕສນ຺ຕິ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍາ. ສ຺ວາກາເຣ ທ຺ວາກາເຣຕິ ສຸນ຺ທຣາ ສທ຺ຘາທໂຍ ອາກາຣາ ໂກຏ຺ຐາສາ ເອເຕສນ຺ຕິ ສ຺ວາກາຣາ. ກຸຈ຺ຉິຕາ ຄຣຫິຕາ ອສທ຺ຘາທໂຍ ອາກາຣາ ໂກຏ຺ຐາສາ ເອເຕສນ຺ຕິ ທ຺ວາກາຣາ. ສຸວິຎ຺ຎາປເຍ ທຸວິຎ຺ຎາປເຍຕິ ເຍ ກຖິຕໍ ກາຣຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕິ ສຸເຂນ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ, ເຕ ສຸວິຎ຺ຎາປຍາ. ຕພ຺ພິປຣີຕາ ທຸວິຎ຺ຎາປຍາ. ຠພ຺ພາຠພ຺ເພຕິ ຠພ຺ເພ ຈ ອຠພ຺ເພ ຈ. ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຠວນ຺ຕິ ຊາຍນ຺ຕີຕິ ຠພ຺ພາ. ວຕ຺ຕມານສມີເປ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ. ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ຊາຍິສ຺ສນ຺ຕິ ວາຕິ ຠພ຺ພາ, ຠາຊນຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍ ອຣິຍມຄ຺ຄປຏິເວຘສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກາ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນາ, ເຕ ຠພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂາ ອຠພ຺ພາ.

ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕີຕິ ຣູປາທິເກ ອາຣມ຺ມເຓ ລຄ຺ເຄ ລຄ຺ຄິເຕ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ. ສເທວໂກ ໂລໂກຕິ ສຫ ເທເວຫິ ສເທວໂກ. ສຫ ມາເຣນ ສມາຣໂກ. ສຫ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສພ຺ຣຫ຺ມໂກ. ສຫ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓີ. ປຊາຕຕ຺ຕາ ປຊາ. ສຫ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ສເທວມນຸສ຺ສາ. ‘‘ປຊາ’’ຕິ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ປຣິຍາຍວຈນເມຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສເທວກວຈເນນ ປຎ຺ຈກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ, ສມາຣກວຈເນນ ຉຏ຺ຐກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ. ສພ຺ຣຫ຺ມກວຈເນນ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາທິພ຺ຣຫ຺ມຄ຺ຄຫຓໍ. ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓີວຈເນນ ສາສນສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄ຺ຄຫຓໍ ສມິຕປາປພາຫິຕປາປສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ. ປຊາວຈເນນ ສຕ຺ຕໂລກຄ຺ຄຫຓໍ. ສເທວມນຸສ຺ສວຈເນນ ສມ຺ມຸຕິເທວອວເສສມນຸສ຺ສຄ຺ຄຫຓໍ. ເອວເມຕ຺ຖ ຕີຫິ ປເທຫິ ໂອກາສໂລໂກ. ທ຺ວີຫິ ປຊາວເສນ ສຕ຺ຕໂລໂກ ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ສເທວກຄ຺ຄຫເຓນ ອຣູປາວຈຣໂລໂກ ຄຫິໂຕ, ສມາຣກຄ຺ຄຫເຓນ ຉກາມາວຈຣໂລໂກ, ສພ຺ຣຫ຺ມກຄ຺ຄຫເຓນ ຣູປາວຈຣພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ, ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາທິຄ຺ຄຫເຓນ ຈຕຸປຣິສວເສນ ສມ຺ມຸຕິເທເວຫິ ວາ ສຫ ມນຸສ຺ສໂລໂກ, ອວເສສສພ຺ພສຕ຺ຕໂລໂກ ວາ. ອປິ ເຈຕ຺ຖ ສເທວກວຈເນນ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ສພ຺ພສ຺ສປິ ໂລກສ຺ສ ອນ຺ໂຕພຸທ຺ຘຎາເຓ ປຣິວຕ຺ຕນຠາວໍ ສາເຘຕິ. ຕໂຕ ເຍສໍ ສິຍາ ‘‘ມາໂຣ ມຫານຸຠາໂວ ຉກາມາວຈຣິສ຺ສໂຣ ວສວຕ຺ຕີ, ກິໍ ໂສປິ ອນ຺ໂຕພຸທ຺ຘຎາເຓ ປຣິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ເຕສໍ ວິມຕິໍ ວິຘເມນ຺ໂຕ ‘‘ສມາຣໂກ’’ຕິ ອາຫ. ເຍສໍ ປນ ສິຍາ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາ ມຫານຸຠາໂວ, ເອກງ຺ຄຸລິຍາ ເອກສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສ ອາໂລກໍ ຜຣຕິ. ທ຺ວີຫິ…ເປ… ທສຫິ ອງ຺ຄຸລີຫິ ທສສຸ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສສຸ ອາໂລກໍ ຜຣຕິ, ອນຸຕ຺ຕຣຎ຺ຈ ຌານສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ກິໍ ໂສປິ ອນ຺ໂຕພຸທ຺ຘຎາເຓ ປຣິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ເຕສໍ ວິມຕິໍ ວິຘເມນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ຣຫ຺ມໂກ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ເຍສໍ ສິຍາ ‘‘ປຸຖູ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສາສນປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ, ກິໍ ເຕປິ ອນ຺ໂຕພຸທ຺ຘຎາເຓ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕສໍ ວິມຕິໍ ວິຘເມນ຺ໂຕ ‘‘ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປຊາ’’ຕິ ອາຫ.

ເອວໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐານໍ ອນ຺ໂຕພຸທ຺ຘຎາເຓ ປຣິວຕ຺ຕນຠາວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອຖ ສມ຺ມຸຕິເທເວ ອວເສສມນຸສ຺ເສ ຈ ອຸປາທາຍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ເສສສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ອນ຺ໂຕພຸທ຺ຘຎາເຓ ປຣິວຕ຺ຕນຠາວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ສເທວມນຸສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸສນ຺ຘິກ຺ກໂມ. ໂປຣາຓາ ປນາຫຸ ‘‘ສເທວໂກຕິ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ອວເສສໂລໂກ. ສມາຣໂກຕິ ມາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອວເສສໂລໂກ. ສພ຺ຣຫ຺ມໂກຕິ ພ຺ຣຫ຺ເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ອວເສສໂລໂກ. ເອວໍ ສພ຺ເພປິ ຕິຠວູປເຄ ສຕ຺ເຕ ຕີຫາກາເຣຫິ ຕີສຸ ປເທສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸນ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ປຣິຍາທາຕຸໍ ‘ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປຊາ ສເທວມນຸສ຺ສາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ປຎ຺ຈຫິ ປເທຫິ ເຕນ ເຕນ ອາກາເຣນ ເຕຘາຕຸກເມວ ປຣິຍາທິນ຺ນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອນ຺ຕມໂສຕິ ອຸປຣິມນ຺ເຕນ. ຕິມິຕິມິງ຺ຄລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິມິ ນາມ ເອກາ ມຈ຺ຉຊາຕິ, ຕິມິໍ ຄິລິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ຕໂຕ ມຫນ຺ຕສຣີຣາ ຕິມິງ຺ຄລາ ນາມ ເອກາ ມຈ຺ຉຊາຕິ, ຕິມິງ຺ຄລມ຺ປິ ຄິລິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິກສຣີຣາ ຕິມິຕິມິງ຺ຄລາ ນາມ ເອກາ ມຈ຺ຉຊາຕິ. ອິຘ ຊາຕິຄ຺ຄຫເຓນ ເອກວຈນໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຄຣຸຬໍ ເວນເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຣຸໂຬຕິ ຊາຕິວເສນ ນາມໍ. ເວນເຕຍ຺ໂຍຕິ ໂຄຕ຺ຕວເສນ. ປເທເສຕິ ເອກເທເສ. ສາຣິປຸຕ຺ຕສມາຕິ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິຕ຺ເຖເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສສາວກາ ຫິ ປຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມເສນາປຕິຕ຺ເຖເຣນ ສມາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາຫ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ມຫາປຎ຺ຎານໍ ຍທິທໍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໘໘-໑໘໙). ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໗໑; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓.໕) ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ໂລກນາຖໍ ຐເປຕ຺ວານ, ເຍ ຈຎ຺ເຎ ສນ຺ຕິ ປາຓິໂນ;

ປຎ຺ຎາຍ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ, ກລໍ ນາຄ຺ຆນ຺ຕິ ໂສຬສິ’’ນ຺ຕິ.

ຜຣິຕ຺ວາຕິ ພຸທ຺ຘຎາຓໍ ສພ຺ພເທວມນຸສ຺ສານມ຺ປິ ປຎ຺ຎໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ຐານໂຕ ເຕສໍ ປຎ຺ຎໍ ຜຣິຕ຺ວາ ພ຺ຍາປິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຠິຠວິຕ຺ວາຕິ ສພ຺ພເທວມນຸສ຺ສານມ຺ປິ ປຎ຺ຎໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ, ເຕສໍ ອວິສຍຠູຕມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ເນຍ຺ຍໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໓.໕) ປນ ‘‘ອຕິຆໍສິຕ຺ວາ’’ຕິ ປາໂຐ, ຆໍສິຕ຺ວາ ຕຸທິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍປິ ເຕຕິອາທີຫິ ເອວໍ ຜຣິຕ຺ວາ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຐານສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑິຕາຕິ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ນິປຸຓາຕິ ສຓ຺ຫສຸຂຸມພຸທ຺ຘິໂນ ສຸຂຸເມ ອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ປຏິວິຊ຺ຌນສມຕ຺ຖາ. ກຕປຣປ຺ປວາທາຕິ ວິຎ຺ຎາຕປຣປ຺ປວາທາ ເຈວ ປເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຕວາທປຣິຈຍາ ຈ. ວາລເວຘິຣູປາຕິ ວາລເວຘິຘນຸຄ຺ຄຫສທິສາ. ໂວ ຠິນ຺ທນ຺ຕາ ມຎ຺ເຎ ຈຣນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຄເຕນ ທິຏ຺ຐິຄຕານີຕິ ວາລເວຘີ ວິຍ ວາລໍ ສຸຂຸມານິປິ ປເຣສໍ ທິຏ຺ຐິຄມນານິ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາຄມເນນ ຠິນ຺ທນ຺ຕາ ວິຍ ຈຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ‘‘ຄູຖຄຕໍ ມຸຕ຺ຕຄຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໙.໑໑) ວິຍ ປຎ຺ຎາ ເອວ ປຎ຺ຎາຄຕໍ. ທິຏ຺ຐິໂຍ ເອວ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ. ປຎ຺ເຫ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາຕິ ທ຺ວິປທມ຺ປິ ຕິປທມ຺ປິ ຈຕຸປທມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉໍ ຣຈຍິຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຎ຺ຫານໍ ອຕິພຫຸກຕ຺ຕາ ສພ຺ພສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄູຬ຺ຫານິ ຈ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ຈ ອຕ຺ຖຊາຕານີຕິ ປາຐເສໂສ. ເຕສໍ ຕຖາ ວິນຍໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ຠຄວຕາ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎສໍ ປນ ປຸຈ຺ຉາຍ ໂອກາສເມວ ອທຕ຺ວາ ຠຄວາ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕານໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ເຕ ປຎ຺ຫໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕິ ‘ອິມໍ ມຍໍ ປຎ຺ຫໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມ, ສເຈ ໂນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐ ເອວໍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ, ເອວມສ຺ສ ມຍໍ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສາມ, ເອວໍ ເຈປິ ໂນ ປຸຏ຺ໂຐ ເອວໍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ, ເອວມ຺ປິສ຺ສ ມຍໍ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສາມາ’ຕິ. ເຕ ສຸຓນ຺ຕິ ‘ສມໂຓ ຂລຸ ໂຠ ໂຄຕໂມ ອມຸກໍ ນາມ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ໂອສໂຏ’ຕິ. ເຕ ເຍນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ. ເຕ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ. ເຕ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິຕາ ສມາທປິຕາ ສມຸຕ຺ເຕຊິຕາ ສມ຺ປຫໍສິຕາ ນ ເຈວ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ກຸໂຕສ຺ສ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ສມຓສ຺ເສວ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໙).

ກສ຺ມາ ປຎ຺ເຫ ນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເຈ? ຠຄວາ ກິຣ ປຣິສມຊ຺ເຌ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ປຣິສາຍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ໂອໂລເກຕິ, ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ ‘‘ອິເມ ປຓ຺ຑິຕາ ຄູຬ຺ຫໍ ຣຫສ຺ສໍ ປຎ຺ຫໍ ໂອວຏ຺ຏິກສາຣໍ ກຕ຺ວາ ອາຄຕາ’’ຕິ. ໂສ ເຕຫິ ອປຸຏ຺ໂຐເຍວ ‘‘ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉາຍ ເອຕ຺ຕກາ ໂທສາ, ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ເອຕ຺ຕກາ, ອຕ຺ເຖ, ປເທ, ອກ຺ຂເຣ ເອຕ຺ຕກາຕິ; ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອວໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ເອວໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ; ອິຕິ ໂອວຏ຺ຏິກສາຣໍ ກຕ຺ວາ ອານີເຕ ປຎ຺ເຫ ຘມ຺ມກຖາຍ ອນ຺ຕເຣ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ເຕ ປຓ຺ຑິຕາ ‘‘ເສຍ຺ຍາ ວຕ ໂນ, ເຍ ມຍໍ ອິເມ ປຎ຺ເຫ ນ ປຸຈ຺ຉິມ຺ຫາ. ສເຈປິ ມຍໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ, ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິເຕ ໂນ ກຕ຺ວາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຂິເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຕ຺ຕມນາ ຠວນ຺ຕິ.

ອປິ ຈ ພຸທ຺ຘາ ນາມ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕາ ປຣິສໍ ເມຕ຺ຕາຍ ຜຣນ຺ຕິ. ເມຕ຺ຕາຜຣເຓນ ທສພເລສຸ ມຫາຊນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ. ພຸທ຺ຘາ ນາມ ຣູປຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນາ ມຘຸຣສ຺ສຣາ ມຸທຸຊິວ຺ຫາ ສຸຜຸສິຕທນ຺ຕາວຣຓາ, ອມເຕນ ຫທຍໍ ສິຎ຺ຈນ຺ຕາ ວິຍ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ ເນສໍ ເມຕ຺ຕາຜຣເຓນ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕານໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ເອວຣູປໍ ອທ຺ເວຊ຺ຌກຖໍ ອໂມຆກຖໍ ນິຍ຺ຍານິກກຖໍ ກເຖນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມ ປຈ຺ຈນີກຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປສນ຺ນຠາເວເນວ ປຎ຺ເຫ ນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ.

ກຖິຕາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕາ ວາຕິ ‘‘ເອວໍ ຕຸມ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອປຸຈ຺ຉິຕປຎ຺ຫານໍ ອຸຈ຺ຈາຣເຓນ ເຕ ປຎ຺ຫາ ຠຄວຕາ ກຖິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ເຕ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພາ, ຕຖາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ນິທ຺ທິຏ຺ຐກາຣຓາຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ອິມິນາ ເຫຕຸນາ ເອວໍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ສເຫຕຸກໍ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຠຄວຕາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐກາຣຓາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ ເຕ ປຎ຺ຫາ. ອຸປກ຺ຂິຕ຺ຕກາ ຈ ເຕ ຠຄວໂຕ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ຂຕ຺ຕິຍປຓ຺ຑິຕາທໂຍ ຠຄວໂຕ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊເນເນວ ຠຄວໂຕ ສມີເປ ຂິຕ຺ຕກາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕກາ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ; ສາວກາ ວາ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປາສກາ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ; ສາວກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ອຸປາສກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖາຕິ ອນນ຺ຕຣຕ຺ເຖ, ເຕສໍ ອຸປກ຺ຂິຕ຺ຕກສມ຺ປຕ຺ຕິສມນນ຺ຕຣເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ, ຕສ຺ມິໍ ອຘິກາເຣ ວາ. ອຕິໂຣຈຕີຕິ ອຕິວິຍ ໂຊຕຕິ ປກາສຕິ. ຍທິທໍ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ຍາຍໍ ຠຄວໂຕ ປຎ຺ຎາ, ຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຠຄວາວ ອຕິໂຣຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ກາຣຓຕ຺ໂຖ, ອິມິນາ ກາຣເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາກຏເມວາຕິ.

ສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຊ຺ໂຊຕິກາຍ ມຫານິທ຺ເທສຏ຺ຐກຖາຍ

ປສູຣສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.