໔. ສຸທ຺ຘຏ຺ຐກສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໓. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສຸທ຺ຘຏ຺ຐເກ ປຐມຄາຖາຍ ຕາວຕ຺ໂຖ – ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວຣູເປນ ທສ຺ສເນນ ສຸທ຺ຘິ ໂຫຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ກິເລສມລີນຕ຺ຕາ ອສຸທ຺ຘໍ, ກິເລສໂຣຄານໍ ອຘິຄມາ ສໂຣຄເມວ ຈນ຺ທາຠໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ເອວຣູປໍ ທິສ຺ວາ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ພາໂລ ອຠິຊານາຕິ ‘‘ປສ຺ສາມິ ສຸທ຺ຘໍ ປຣມໍ ອໂຣຄໍ, ເຕນ ຈ ທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາເຕນ ທສ຺ສເນນ ສໍສຸທ຺ຘິ ນຣສ຺ສ ໂຫຕີ’’ຕິ, ໂສ ເອວໍ ອຠິຊານນ຺ໂຕ ຕໍ ທສ຺ສນໍ ‘‘ປຣມ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ທສ຺ສເນ ສຸທ຺ຘານຸປສ຺ສີ ສມາໂນ ຕໍ ທສ຺ສນໍ ‘‘ມຄ຺ຄຎາຓ’’ນ຺ຕິ ປຈ຺ເຈຕິ. ຕໍ ປນ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ນ ໂຫຕິ.

ປຣມໍ ອາໂຣຄ຺ຍປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ ນິພ຺ຍາຘິໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ຕາຓປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕຖາ ປາລນປ຺ປຕ຺ຕໍ. ເລຓປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິລີຍນປ຺ປຕ຺ຕໍ.ສຣຓປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຕິຏ຺ຐາປຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂນາສນໍ ວາ ປຕ຺ຕໍ. ອຠຍປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິພ຺ຠຍຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ. ອຈ຺ຈຸຕປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈລຠາວໍ ປຕ຺ຕໍ. ອມຕປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອມຕໍ ມຫານິພ຺ພານໍ ປຕ຺ຕໍ. ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ວານວິຣຫິຕໍ ປຕ຺ຕໍ.

ອຠິຊານນ຺ໂຕຕິ ວິເສເສນ ຊານນ຺ໂຕ. ອາຊານນ຺ໂຕຕິ ອາຊານມາໂນ. ວິຊານນ຺ໂຕຕິ ອເນກວິເຘນ ຊານມາໂນ. ປຏິວິຊານນ຺ໂຕຕິ ຕໍ ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວິຊານມາໂນ. ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕຕິ ຫທເຍ ກຸຣຸມາໂນ.

ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ຣູປທສ຺ສເນນາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປທສ຺ສນໍ. ຎາຓນ຺ຕິ ປຈ຺ເຈຕີຕິ ປຎ຺ຎາ ອິຕິ ສທ຺ທຫຕິ. ມຄ຺ໂຄຕິ ປຈ຺ເຈຕີຕິ ‘‘ອຸປາໂຍ’’ຕິ ສທ຺ທຫຕິ. ປໂຖຕິ ສຎ຺ຈາໂຣ. ນີຍານນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຍາຕີຕິ ນີຍານໍ. ‘‘ນິຍ຺ຍານ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ.

໒໔. ‘‘ທິຏ຺ເຐນ ເຈ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ທຸຕິຍຄາຖາ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເຕນ ຣູປທສ຺ສນສງ຺ຂາເຕນ ທິຏ຺ເຐນ ຍທິ ກິເລສສຸທ຺ຘິ ນຣສ຺ສ ໂຫຕິ, ເຕນ ວາ ຎາເຓນ ໂສ ຍທິ ຊາຕິອາທິທຸກ຺ຂໍ ປຊຫາຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຣິຍມຄ຺ຄໂຕ ອຎ຺ເຎນ ອສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄເນວ ໂສ ສຸຊ຺ຌຕິ, ຣາຄາທີຫິ ອຸປຘີຫິ ສອຸປຘິໂກ ເອວ ສມາໂນ ສຸຊ຺ຌຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ເອວໍວິໂຘ ສຸຊ຺ຌຕິ. ຕສ຺ມາ ທິຏ຺ຐີ ຫິ ນໍ ປາວ ຕຖາ ວທານໍ, ສາ ນໍ ທິຏ຺ຐິເຍວ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ອຍ’’ນ຺ຕິ ກເຖຕິ, ທິຏ຺ຐິອນຸຣູປໍ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຕຖາ ຕຖາ ວທຕີຕິ.

ຣາເຄນ ສຫ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສຣາໂຄ, ຣາຄວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໂທໂສຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໒໕. ນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ຕຕິຍຄາຖາ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ປນ ພາຫິຕປາປຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຫຕິ, ໂສ ມຄ຺ເຄນ ອຘິຄຕາສວກ຺ຂໂຍ ຂີຓາສວພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓໂຕ ອຎ຺ເຎນ ອຠິມງ຺ຄລສມ຺ມຕຣູປສງ຺ຂາເຕ ທິຏ຺ເຐ, ຕຖາວິຘສທ຺ທສງ຺ຂາເຕ ສຸເຕ, ອວີຕິກ຺ກມສງ຺ຂາເຕ ສີເລ, ຫຕ຺ຖິວຕາທິເຠເທ ວເຕ, ປຖວິອາທິເຠເທ ມຸເຕ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ມິຈ຺ຉາຎາເຓນ ສຸທ຺ຘິໍ ນ ອາຫາຕິ. ເສສມສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວຓ຺ຓຠຓນາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ເຕຘາຕຸກປຸຎ຺ເຎ ສພ຺ພສ຺ມິຎ຺ຈ ປາເປ ອນູປລິຕ຺ໂຕ, ກສ຺ມາ? ຕສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິຍາ, ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ວາ ຄຫຓສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕຎ຺ຊໂຫ, ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທີນໍ ອກຣຓໂຕ ‘‘ນຍິຘ ປກຸພ຺ພມາໂນ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ນໍ ເອວໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ອາຫ. ສພ຺ພສ຺ເສວ ຈສ຺ສ ປຸຣິມປາເທນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ – ປຸຎ຺ເຎ ຈ ປາເປ ຈ ອນູປລິຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕຎ຺ຊໂຫ ນຍິຘ ປກຸພ຺ພມາໂນ ນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຎ຺ຎໂຕ ສຸທ຺ຘິມາຫາຕິ. ນາຕິ ປຏິກ຺ເຂໂປຕິ ນ ອິຕິ ປຏິເສໂຘ.

ພາຫິຕ຺ວາ ສພ຺ພປາປການີຕິ ຄາຖາຍຕ຺ໂຖ – ໂຍ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄນ ພາຫິຕ຺ວາ ສພ຺ພປາປການິ ຐິຕຕ຺ໂຕ ຐິໂຕອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ພາຫິຕປາປຕ຺ຕາ ເອວ ຈ ວິມໂລ ວິມລຠາວໍ ພ຺ຣຫ຺ມຠາວໍ ເສຏ຺ຐຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ, ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐສມາຘິວິກ຺ເຂປກຣກິເລສມເລນ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຜລສມາຘິນາ ສາຘຸສມາຫິໂຕ, ສໍສາຣເຫຕຸສມຕິກ຺ກເມນ ສໍສາຣມຕິຈ຺ຈ ປຣິນິຏ຺ຐິຕກິຈ຺ຈຕາຍ ເກວລີຕິ ຈ, ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ອນິສ຺ສິໂຕຕິ ຈ, ໂລກຘມ຺ເມຫິ ນິພ຺ພິກາຣຕ຺ຕາ ຕາທີຕິ ຈ ປວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ຖຸຕິຣໂຫ ສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນຫີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ. ສມ຺ມປ຺ປຘານາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ເອກຈ຺ເຈ ໂລກສງ຺ເກເຕນ ‘‘ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາຣາ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐສຸທ຺ຘິກາຕິ ທິຏ຺ເຐນ ສຸທ຺ຘິໍ ອິຈ຺ຉມານາ. ເຕ ເອກຈ຺ຈານໍ ຣູປານໍ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ເອເຕ ທິຏ຺ຐສຸທ຺ຘິກາ ເອເຕສໍ ຣູປາຣມ຺ມຓານໍ ໂອໂລກນໍ. ມງ຺ຄລໍ ປຈ຺ເຈນ຺ຕີຕິ ອິທ຺ຘິກາຣຓໍ ພຸທ຺ຘິກາຣຓໍ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ອມງ຺ຄລໍ ປຈ຺ເຈນ຺ຕີຕິ ອນິທ຺ຘິກາຣຓໍ ນ ພຸທ຺ຘິກາຣຓໍ ນ ສມ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ເຕ ກາລໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ເອເຕ ທິຏ຺ຐາທິມງ຺ຄລິກາ ປຸເຣຕຣເມວ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ. ອຠິມງ຺ຄລຄຕານີຕິ ວິເສເສນ ວຸຑ຺ຒິກາຣຓຄຕານິ. ຣູປານິ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ນານາວິຘານິ ຣູປາຣມ຺ມຓານິ ທກ຺ຂນ຺ຕິ. ຈາຏກສກຸຓນ຺ຕິ ເອວໍນາມກໍ. ຜຸສ຺ສເວຬຸວລຏ຺ຐິນ຺ຕິ ຜຸສ຺ສນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕຣຸຓເພຬຸວລຏ຺ຐິໍ. ຄພ຺ຠິນິຕ຺ຖິນ຺ຕິ ສຄພ຺ຠໍ ອິຕ຺ຖິໍ. ກຸມາຣກໍ ຂນ຺ເຘ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕນ຺ຕິ ຕຣຸຓທາຣກໍ ອໍເສ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉມານໍ. ປຸຓ຺ຓຆຏນ຺ຕິ ອຸທກປຸຓ຺ຓຆຏໍ. ໂຣຫິຕມຈ຺ຉນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕໂຣຫິຕມຈ຺ຉໍ. ອາຊຎ຺ຎຣຖນ຺ຕິ ສິນ຺ຘວຍຸຕ຺ຕຣຖໍ. ອຸສຠນ຺ຕິ ມງ຺ຄລອຸສຠໍ. ໂຄກປິລນ຺ຕິ ກປິລຄາວິໍ.

ປລາລປຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ຖຸສຣາສິໍ. ຕກ຺ກຆຏນ຺ຕິ ໂຄຕກ຺ກາທິປູຣິຕຈາຏິໍ. ຣິຕ຺ຕຆຏນ຺ຕິ ຕຸຈ຺ຉຆຏໍ. ນຏນ຺ຕິ ນຏກາທິໍ. ‘‘ຘຸຕ຺ຕກິຣິຍ’’ນ຺ຕິ ເອເກ. ນຄ຺ຄສມຓກນ຺ຕິ ນິຈ຺ໂຈຬສມຓໍ. ຂຣນ຺ຕິ ຄທ຺ຣຠໍ. ຂຣຍານນ຺ຕິ ຄທ຺ຣຠຍຸຕ຺ຕໍ ວຍ຺ຫາທິກໍ. ເອກຍຸຕ຺ຕຍານນ຺ຕິ ເອເກນ ວາຫເນນ ສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຍານໍ. ກາຓນ຺ຕິ ເອກກ຺ຂິອຸຠຍກ຺ຂິກາຓໍ. ກຸຓິນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖກຸຓິໍ. ຂຎ຺ຊນ຺ຕິ ຂຎ຺ຊປາທໍ ຕິຣິຍຄຕປາທໍ. ປກ຺ຂຫຕນ຺ຕິ ປີຐສປ຺ປິໍ. ຊິຓ຺ຓກນ຺ຕິ ຊຣາຊິຓ຺ຓໍ. ພ຺ຍາຘິກນ຺ຕິ ພ຺ຍາຘິປີຬິຕໍ. ມຕນ຺ຕິ ກາລງ຺ກຕໍ.

ສຸຕສຸທ຺ຘິກາຕິ ໂສຕວິຎ຺ຎາເຓນ ສຸເຕນ ສຸທ຺ຘິໍ ອິຈ຺ຉມານາ. ສທ຺ທານໍ ສວນນ຺ຕິ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓານໍ ສວນໍ. ວຑ຺ຒາຕິ ວາຕິອາທໂຍ ໂລເກ ປວຕ຺ຕສທ຺ທມຕ຺ຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ອມງ຺ຄລໍ ປນ ‘‘ກາໂຓ’’ຕິອາທິນາ ເຕນ ເຕນ ນາເມນ ວຸຕ຺ຕສທ຺ທາເຍວ. ‘‘ຉິນ຺ທ’’ນ຺ຕິ ວາຕິ ຫຕ຺ຖປາທາທິຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ວາ. ‘‘ຠິນ຺ທ’’ນ຺ຕິ ວາຕິ ສີສາທິຠິນ຺ນນ຺ຕິ ວາ. ‘‘ທຑ຺ຒ’’ນ຺ຕິ ວາຕິ ອຄ຺ຄິນາ ຌາປິຕນ຺ຕິ ວາ. ‘‘ນຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວາຕິ ໂຈຣາທີຫິ ວິນາສິຕນ຺ຕິ ວາ. ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວາຕິ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ວາ.

ສີລສຸທ຺ຘິກາຕິ ສີເລນ ວິສຸທ຺ຘິໍ ອິຈ຺ຉນກາ. ສີລມຕ຺ເຕນາຕິ ສໍວຣຓມຕ຺ເຕນ. ສໍຍມມຕ຺ເຕນາຕິ ອຸປຣມມຕ຺ເຕນ. ສໍວຣມຕ຺ເຕນາຕິ ທ຺ວາຣຖກນມຕ຺ເຕນ. ອວີຕິກ຺ກມມຕ຺ເຕນາຕິ ນ ອຕິກ຺ກມິຕມຕ຺ເຕນ. ສມໂຓ ມຸຓ຺ຑິກາປຸຕ຺ໂຕຕິ ມາຕິໂຕ ລທ຺ຘນາມໍ. ສມ຺ປນ຺ນກຸສລນ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓກຸສລໍ. ປຣມກຸສລນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມກຸສລໍ. ອຸຕ຺ຕມປຕ຺ຕິປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕພ຺ພຕໍ ປຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ອໂຍຊ຺ຊນ຺ຕິ ປຣາເຊຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ສມຓໍ.

ວຕສຸທ຺ຘິກາຕິ ສມາທາເນນ ວເຕນ ສຸທ຺ຘິໍ ອິຈ຺ຉນກາ. ຫຕ຺ຖິວຕິກາ ວາຕິ ສມາທິນ຺ນໍ ຫຕ຺ຖິວຕໍ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຫຕ຺ຖິວຕິກາ, ສພ຺ພຫຕ຺ຖິກິຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖໍ? ‘‘ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ຖີຫິ ກາຕພ຺ພໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ຫຕ຺ຖີນໍ ຄມນາກາຣໍ ຕິຏ຺ຐນາກາຣໍ ນິສີທນາກາຣໍ ສຍນາກາຣໍ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກຣຓາກາຣໍ, ອຎ຺ເຎ ຫຕ຺ຖີ ທິສ຺ວາ ໂສຓ຺ຑໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຄມນາກາຣຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ຫຕ຺ຖິວຕິກາ. ອສ຺ສວຕິກາທີສຸປິ ລພ຺ຠມານວເສນ ຍຖາໂຍຄໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຕສຸ ອວສາເນ ທິສາວຕິກາ ວາຕິ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິທິສານໍ ນມສ຺ສນວເສນ ສມາທິນ຺ນທິສາວຕິກາ, ເອເຕສໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວຕສມາທານໍ ສມ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຫຕ຺ຖິອາທີນໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປເນຕິ. ສເຈ ໂຂ ປນສ຺ສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ ‘‘ອິມິນາຫໍ ສີລວຕສມາທານພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ເທໂວ ວາ ເທວຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ໂຫມີ’’ຕິ ຈິນ຺ຕຍນ຺ຕສ຺ສ ນິຣຍຕິຣຈ຺ຉານໂຍນີນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ໂຫຕີຕິ ຎາຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ (ມ. ນິ. ໒.໗໙) –

‘‘ອິຘ, ປຸຓ຺ຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ກຸກ຺ກຸຣວຕໍ ຠາເວຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓໍ, ກຸກ຺ກຸຣສີລໍ ຠາເວຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓໍ, ກຸກ຺ກຸຣຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓໍ, ກຸກ຺ກຸຣາກປ຺ປໍ ຠາເວຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓໍ. ໂສ ກຸກ຺ກຸຣວຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓໍ, ກຸກ຺ກຸຣສີລໍ ຠາເວຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓໍ, ກຸກ຺ກຸຣຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓໍ, ກຸກ຺ກຸຣາກປ຺ປໍ ຠາເວຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓໍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ກຸກ຺ກຸຣານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ສເຈ ໂຂ ປນສ຺ສ ເອວໍທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ ‘ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ວາ ວເຕນ ວາ ຕເປນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ວາ ເທໂວ ວາ ຠວິສ຺ສາມິ ເທວຎ຺ຎຕໂຣ ວາ’ຕິ, ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສ຺ສ ໂຂ ອຫໍ, ປຸຓ຺ຓ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ຄຕີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄຕິໍ ວທາມິ ນິຣຍໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ວາ. ອິຕິ ໂຂ, ປຸຓ຺ຓ, ສມ຺ປຊ຺ຊມານໍ ກຸກ຺ກຸຣວຕໍ ກຸກ຺ກຸຣານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປເນຕິ, ວິປຊ຺ຊມານໍ ນິຣຍ’’ນ຺ຕິ.

ຄນ຺ຘພ຺ພວຕິກາທໂຍ ຄນ຺ຘພ຺ພາທີນໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ນິຣຍຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິເມວ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ມຸຕສຸທ຺ຘິກາຕິ ຜຸສິເຕນ ສຸທ຺ຘິກາ. ປຖວິໍ ອາມສນ຺ຕີຕິ ສສມ຺ຠາຣິກໍ ມຫາປຖວິໍ ກາເຍນ ຜຸສນ຺ຕິ. ຫຣິຕນ຺ຕິ ອລ຺ລນີລສທ຺ທລໍ. ໂຄມຍນ຺ຕິ ຄວາທິໂຄມຍໍ. ກຈ຺ຉປນ຺ຕິ ອຏ຺ຐິກຈ຺ຉປາທິອເນກວິຘໍ. ຜາລໍ ອກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ອຍຜາລໍ ມທ຺ທນ຺ຕິ. ຕິລວາຫນ຺ຕິ ຕິລສກຏໍ ຕິລຣາສິໍ ວາ. ຜຸສ຺ສຕິລໍ ຂາທນ຺ຕີຕິ ມງ຺ຄລປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຕິລໍ ຂາທນ຺ຕິ. ຜຸສ຺ສເຕລໍ ມກ຺ເຂນ຺ຕີຕິ ຕຖາຣູປໍ ຕິລເຕລໍ ສຣີຣພ຺ຠຎ຺ຊນໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ທນ຺ຕກຏ຺ຐນ຺ຕິ ທນ຺ຕໂປຓໍ. ມຕ຺ຕິກາຍ ນ຺ຫາຍນ຺ຕີຕິ ກຸງ຺ກຸຏ຺ຐາທິກາຍ ສຓ຺ຫມຕ຺ຕິກາຍ ສຣີຣໍ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍນ຺ຕິ. ສາຏກໍ ນິວາເສນ຺ຕີຕິ ມງ຺ຄລປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖໍ ປຣິທຫນ຺ຕິ. ເວຐນໍ ເວເຐນ຺ຕີຕິ ສີສເວຐນໍ ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓາທິປຏໍ ສີເສ ຐເປນ຺ຕິ ປຏິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ເຕຘາຕຸກໍ ກຸສລາຠິສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ກາມຘາຕຸຣູປຘາຕຸອຣູປຘາຕູສຸ ປຏິສນ຺ຘິທາຍກໍ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕໍ ປຈ຺ຈຍາຠິສງ຺ຂາຣໍ. ສພ຺ພໍ ອກຸສລນ຺ຕິ ທ຺ວາທສວິຘໍ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕໍ ອກຸສລໍ. ຍໂຕຕິ ຍທາ. ເຕ ທສວິໂຘ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ຈ, ທ຺ວາທສວິໂຘ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ຈ, ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣ ຈ ຍຖານຸຣູປໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫາເນນ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິຊໂຫຕິ ‘‘ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄຫິຕທິຏ຺ຐິໍ ຊໂຫ. ຄາຫໍ ຊໂຫຕິ ‘‘ເອໂສຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຄຫຓໍ ຊໂຫ. ປຸນ ອຕ຺ຕຎ຺ຊໂຫຕິ ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິ ຕຓ຺ຫາຄຫຓວເສນ ຈ ທິຏ຺ຐິຄຫຓວເສນ ຈ ປຣາມສິຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ, ປຣໂຕ ອາມຏ຺ຐຎ຺ຈ, ຕສ຺ມິໍ ອຠິນິວິຏ຺ຐຎ຺ຈ, ພລວຕຓ຺ຫາວເສນ ຄິລິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌສິຕຎ຺ຈ, ພລວມຸຈ຺ຉິຕຎ຺ຈ. ສພ຺ພໍ ຕໍ ຈຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິອາທໂຍ ວຸຕ຺ຕນຍາເຍວ.

໒໖. ເອວໍ ‘‘ນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຎ຺ຎໂຕ ສຸທ຺ຘິມາຫາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ເຍ ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ອຎ຺ຎໂຕ ສຸທ຺ຘິໍ ພ຺ຣຸວນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕສ຺ສາ ທິຏ຺ຐິຍາ ອນິພ຺ພາຫກຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຸຣິມໍ ປຫາຍາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເຕຫິ ອຎ຺ຎໂຕ ສຸທ຺ຘິວາທາ ສມານາປິ ຍສ຺ສາ ທິຏ຺ຐິຍາ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ຄຫຓມຸຎ຺ຈນໍ ໂຫຕິ, ຕາຍ ປຸຣິມໍ ສຕ຺ຖາຣາທິໍ ປຫາຍ ອປຣໍ ນິສ຺ສິຕາ, ເອຊາສງ຺ຂາຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ອນຸຄຕາ ອຠິຠູຕາ ຣາຄາທິເຠທໍ ນ ຕຣນ຺ຕິ ສງ຺ຄໍ, ຕຎ຺ຈ ອຕຣນ຺ຕາ ຕໍ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ຈ ນິຣສ຺ສຊນ຺ຕິ ຈ ມກ຺ກໂຏວ ສາຂນ຺ຕິ.

ປຸຣິມໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຫາຍາຕິ ປຸຣິມຄຫິຕໍ ສຕ຺ຖຸປຏິຎ຺ຎໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ປຣໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິສ຺ສິຕາຕິ ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖຸປຏິຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສິຕາ ອລ຺ລີນາ. ປຸຣິມໍ ຘມ຺ມກ຺ຂານໍ ປຫາຍາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ເອຊານຸຄາຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ອນຸຄາ. ເອຊານຸຄຕາຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ອນຸຄຕາ. ເອຊານຸສຏາຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ອນຸສຏາ ປກ຺ຂນ຺ທາ ວາ. ເອຊາຍ ປນ຺ນາ ປຕິຕາຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ນິມຸຄ຺ຄາ ຈ ນິກ຺ຂິປິຕາ ຈ.

ມກ຺ກໂຏຕິ ວານໂຣ. ອຣຎ຺ເຎຕິ ວິປິເນ. ປວເນຕິ ມຫາວເນ. ຈຣມາໂນຕິ ຄຈ຺ຉມາໂນ. ເອວເມວາຕິ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ. ປຸຖູຕິ ນານາ. ປຸຖຸທິຏ຺ຐິຄຕານີຕິ ນານາວິຘານິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ. ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ຈ ມຸຎ຺ຈນ຺ຕິ ຈາຕິ ຄຫຓວເສນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ຈ ຈຊນວເສນ ມຸຎ຺ຈນ຺ຕິ ຈ. ອາທິຍນ຺ຕິ ຈ ນິຣສ຺ສຊນ຺ຕິ ຈາຕິ ປລິໂພຘໍ ກໂຣນ຺ຕິ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ ຈ ຂິປນ຺ຕິ ຈ.

໒໗. ປຎ຺ຈມຄາຖາຍ ຈ ສມ຺ພນ຺ໂຘ – ໂຍ ຈ ໂສ ‘‘ທິຏ຺ຐີ ຫິ ນໍ ປາວ ຕຖາ ວທານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ສຍໍ ສມາທາຍາຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຍນ຺ຕິ ສາມໍ. ສມາທາຍາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ. ວຕານີຕິ ຫຕ຺ຖິວຕາທີນິ. ອຸຈ຺ຈາວຈນ຺ຕິ ອປຣາປຣໍ, ຫີນປຓີຕໍ ວາ ສຕ຺ຖາຣໂຕ ສຕ຺ຖາຣາທິໍ. ສຎ຺ຎສຕ຺ໂຕຕິ ກາມສຎ຺ຎາທີສຸ ລຄ຺ໂຄ. ວິທ຺ວາ ຈ ເວເທຫິ ສເມຈ຺ຈ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖວິທ຺ວາ ຈ ອຣຫາ ຈຕູຫິ ມຄ຺ຄຎາຓເວເທຫິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ອຠິສເມຈ຺ຈາຕິ. ເສສໍ ປາກຏເມວ.

ສາມໍ ສມາທາຍາຕິ ສຍເມວ ຄເຫຕ຺ວາ. ອາທາຍາຕິ ອາທິຍິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ. ສມາທາຍາຕິ ສມ຺ມາ ອາທາຍ. ອາທິຍິຕ຺ວາຕິ ປລິໂພຘໍ ກຕ຺ວາ. ສມາທິຍິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ມາ ປລິໂພຘໍ ກຕ຺ວາ. ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ປຣາມສິຕ຺ວາຕິ ທສ຺ສິຕ຺ວາ. ອຠິນິວິສິຕ຺ວາຕິ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ. ກາມສຎ຺ຎາທໂຍ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວ.

ວິທ຺ວາຕິ ເມຘາວີ. ວິຊ຺ຊາຄໂຕຕິ ວິຊານນຠາວໍ ຄໂຕ. ຎາຓີຕິ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ. ວິຠາວີຕິ ຎາເຓນ ວີມໍສໂກ. ເມຘາວີຕິ ອນິຈ຺ຈາທີຫິ ຕຸລິຕຎາໂຓ. ປຎ຺ຎາຕິອາທໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍາເຍວ. ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ວິຈິນາຕີຕິ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕວ. ວີມໍສາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມວິຈິນນາ ປຎ຺ຎາວ. ‘‘ວີມໍສາ ຘມ຺ມຈິນ຺ຕນາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕາ. ວິປສ຺ສນາຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວິວິຘາກາເຣນ ປສ຺ສນາ ປຎ຺ຎາວ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ໂສຠນາ ປສຏ຺ຐາ ສຸນ຺ທຣາ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ເຕຫິ ເວເທຫີຕິ ເອເຕເຫວ ຈຕູຫິ ມຄ຺ຄຎາເຓຫິ. ອນ຺ຕຄໂຕຕິ ຊາຕິຊຣາມຣຓສ຺ສ ປຣິໂຍສານໍ ຄໂຕ. ໂກຏິຄໂຕຕິອາທໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍາວ. ເວທານໍ ວາ ອນ຺ຕຄໂຕຕິ ຊານິຕພ຺ພານໍ ອວສານປ຺ປຕ຺ໂຕ. ເວເທຫິ ວາ ອນ຺ຕຄໂຕຕິ ຈຕູຫິ ມຄ຺ຄຎາຓເວເທຫິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິຍນ຺ຕຠາເວນ ອນ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານໍ ຄໂຕ. ວິທິຕຕ຺ຕາຕິ ວິທິຕຠາເວນ ຊານິຕຠາເວນ.

ເວທານິ ວິເຈຍ຺ຍ ເກວລານີຕິ ຄາຖາຍ ອຍມຕ຺ໂຖ – ໂຍ ຈຕູຫິ ມຄ຺ຄຎາຓເວເທຫິ ກິເລສກ຺ຂຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຄໂຕ, ໂສ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເວທຄູ ນາມ ໂຫຕິ. ໂສວ ສພ຺ພສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສຕ຺ຖສຎ຺ຎິຕານິ ເວທານິ ຕາເຍວ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ກິຈ຺ຈໂຕ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິເຈຍ຺ຍ. ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນນ ຕເມວ ສພ຺ພໍ ເວທມຕິຈ຺ຈ ຍາປິ ເວທປຈ຺ຈຍາ, ອຎ຺ຎຖາ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເວທນາ, ຕາສຸ ສພ຺ພເວທນາສຸ ວີຕຣາໂຄ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ປຕ຺ຕິນມາຫຸ ເວທຄຸ’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ໕໓໓) ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ອິທໍ ປຕ຺ຕິນ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ເວທານິ ວິເຈຍ຺ຍ…ເປ… ເວທຄູ ໂສ’’ຕິ ອາຫ. ຍສ຺ມາ ວາ ໂຍ ປວິຈຍປຎ຺ຎາຍ ເວທານິ ວິເຈຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນນ ສພ຺ພໍ ເວທມຕິຈ຺ຈ ວຕ຺ຕຕິ. ໂສ ສຕ຺ຖສຎ຺ຎິຕານິ ເວທານິ ຄໂຕ ຎາໂຕ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕວ ໂຫຕິ. ໂຍ ເວທນາສຸ ວີຕຣາໂຄ, ໂສປິ ເວທນາສຎ຺ຎິຕານິ ເວທານິ ຄໂຕ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ, ອຕິເວທນໍ ຄໂຕຕິປິ ເວທຄູ. ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ປຕ຺ຕິນ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ເວທານິ ວິເຈຍ຺ຍ…ເປ… ເວທຄູ ໂສ’’ຕິ ອາຫ.

ສເມຈ຺ຈາຕິ ຎາເຓນ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ. ອຠິສເມຈ຺ຈາຕິ ຎາເຓນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ. ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາຕິ ສພ຺ເພ ສປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຘມ຺ມາ. ເຕ ຫິ ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາຣາ ນາມ. ປຈ຺ຈເຍຫິ ສງ຺ຄມ຺ມ ກຣີຍນ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂາຣາ, ເຕ ເອວໍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສງ຺ຄມ຺ມ ກຕຕ຺ຕາ ‘‘ສງ຺ຂຕາ’’ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕາ ເຕຠູມກຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ອຠິສງ຺ຂຕສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໘໗) ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕປິ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ ວຕ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໒໒໑, ໒໗໒; ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໖) ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາເຣສຸ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘‘ອວິຊ຺ຊາຄໂຕຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຎ຺ຎຎ຺ເຈ ສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໕໑) ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາວ ອາຄຕາ. ເຕຠູມິກກຸສລາກຸສລເຈຕນາ ອຠິສງ຺ຂຣຓກສງ຺ຂາຣາ ນາມ. ‘‘ຍາວຕິກາ ອຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ຄຕິ, ຕາວຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອກ຺ຂາຫຕໍ ມຎ຺ເຎ ອຏ຺ຐາສີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໓.໑໕) ອາຄຕໍ ກາຍິກເຈຕສິກວີຣິຍໍ ປໂຍຄາຠິສງ຺ຂາໂຣ ນາມ. ‘‘ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຐມໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ, ຕໂຕ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ, ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໔) ອາຄຕາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ວາຈໍ ສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີຕິ ວຈີສງ຺ຂາຣາ, ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ກາເຍນ ສງ຺ຂຣີຍນ຺ຕີຕິ ກາຍສງ຺ຂາຣາ, ສຎ຺ຎາ ຈ ເວທນາ ຈ ຈິຕ຺ເຕນ ສງ຺ຂຣີຍນ຺ຕີຕິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາ. ອິຘ ປນ ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາຣາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອນິຈ຺ຈາ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ. ທຸກ຺ຂາ ປຏິປີຬນຏ຺ເຐນ. ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາຕິ ນິພ຺ພານມ຺ປິ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ອນຕ຺ຕາ ອວສວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ. ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ຜລເມຕິ, ໂສ ປຈ຺ຈໂຍ. ປຏິຈ຺ຈາຕິ ນ ວິນາ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈວ ປວຕ຺ຕຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ອຸປກາຣກຏ຺ໂຐ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ. ອວິຊ຺ຊາ ຈ ສາ ປຈ຺ຈໂຍ ຈາຕິ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈໂຍ, ຕສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ. ສງ຺ຂາຣາ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອວໍ ສມ຺ຠວນ຺ຕິສທ຺ທສ຺ສ ເສສປເທຫິປິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອວິຊ຺ຊາ? ທຸກ຺ເຂ ອຎ຺ຎາຓໍ, ທຸກ຺ຂສມຸທເຍ ອຎ຺ຎາຓໍ, ທຸກ຺ຂນິໂຣເຘ ອຎ຺ຎາຓໍ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ອຎ຺ຎາຓໍ, ປຸພ຺ພນ຺ເຕ ອຎ຺ຎາຓໍ, ອປຣນ຺ເຕ ອຎ຺ຎາຓໍ, ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ເຕ ອຎ຺ຎາຓໍ, ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຎ຺ຎາຓໍ. ກຕເມ ສງ຺ຂາຣາ? ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣ, ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ, ອຏ຺ຐ ກາມາວຈຣກຸສລເຈຕນາ, ປຎ຺ຈ ຣູປາວຈຣກຸສລເຈຕນາ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ, ທ຺ວາທສ ອກຸສລເຈຕນາ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ, ຈຕສ຺ໂສ ອຣູປາວຈຣກຸສລເຈຕນາ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣ, ກາຍສຎ຺ເຈຕນາ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ, ວຈີສຎ຺ເຈຕນາ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ, ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ກຖໍ ປເນຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ ‘‘ອິເມ ສງ຺ຂາຣາ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ? ອວິຊ຺ຊາຠາເວ ຠາວໂຕ. ຍສ຺ສ ຫິ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຕໍ ອຎ຺ຎາຓໍ ອປ຺ປຫີນໍ ໂຫຕິ, ໂສ ທຸກ຺ເຂ ຕາວ ປຸພ຺ພນ຺ຕາທີສຸ ຈ ອຎ຺ຎາເຓນ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ສຸຂສຎ຺ຎາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ເຫຕຸຠູເຕ ຕິວິເຘປິ ສງ຺ຂາເຣ ອາຣຠຕິ. ສມຸທເຍ ອຎ຺ຎາເຓນ ທຸກ຺ຂເຫຕຸຠູເຕປິ ຕຓ຺ຫາປຣິກ຺ຂາເຣ ສງ຺ຂາເຣ ສຸຂເຫຕຸໂຕ ມຎ຺ຎມາໂນ ອາຣຠຕິ. ນິໂຣເຘ ປນ ມຄ຺ເຄ ຈ ອຎ຺ຎາເຓນ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນິໂຣຘຠູເຕປິ ຄຕິວິເສເສ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ນິໂຣຘສ຺ສ ຈ ອມຄ຺ຄຠູເຕສຸປິ ຍຎ຺ຎາມຣຕປາທີສຸ ນິໂຣຘມຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ຍຎ຺ຎາມຣຕປາທິມຸເຂນ ຕິວິເຘປິ ສງ຺ຂາເຣ ອາຣຠຕິ.

ອປິ ຈ ໂສ ຕາຍ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ອປ຺ປຫີນາວິຊ຺ຊຕາຍ ວິເສສໂຕ ຊາຕິຊຣາໂຣຄມຣຓາທິອເນກາທີນວໂວກິຓ຺ຓມ຺ປິ ປຸຎ຺ຎຜລສງ຺ຂາຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ອຊານນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ກາຍວຈີຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣເຠທໍ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອາຣຠຕິ ເທວຈ຺ຉຣກາມໂກ ວິຍ ມຣຸປ຺ປປາຕໍ. ສຸຂສມ຺ມຕສ຺ສາປິ ຈ ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎຜລສ຺ສ ອນ຺ເຕ ມຫາປຣິຬາຫຊນິກໍ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕໍ ອປ຺ປສ຺ສາທຕຎ຺ຈ ອປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣເມວ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອາຣຠຕິ ສລໂຠ ວິຍ ທີປສິຂາຠິນິປາຕໍ, ມຘຸພິນ຺ທຸຄິທ຺ໂຘ ວິຍ ຈ ມຘຸລິຕ຺ຕສຕ຺ຖຘາຣາເລຫນໍ.

ກາມຸປເສວນາທີສຸ ຈ ສວິປາເກສຸ ອາທີນວໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຸຂສຎ຺ຎາຍ ເຈວ ກິເລສາຠິຠູຕຕາຍ ຈ ທ຺ວາຣຕ຺ຕຍປ຺ປວຕ຺ຕມ຺ປິ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອາຣຠຕິ ພາໂລ ວິຍ ຄູຖກີຬນໍ, ມຣິຕຸກາໂມ ວິຍ ຈ ວິສຂາທນໍ. ອາຣຸປ຺ປວິປາເກສຸ ຈາປິ ສງ຺ຂາຣວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕໍ ອນວພຸຊ຺ຌມາໂນ ສສ຺ສຕາທິວິປລ຺ລາເສນ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣຠູຕໍ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອາຣຠຕິ ທິສາມູຬ຺ໂຫ ວິຍ ປິສາຈນຄຣາຠິມຸຂມຄ຺ຄຄມນໍ. ເອວໍ ຍສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາຠາວໂຕວ ສງ຺ຂາຣຠາໂວ, ນ ອຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາ ຊານິຕພ຺ພເມຕໍ ‘‘ອິເມ ສງ຺ຂາຣາ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ຄຓ຺ຫາມ ຕາວ ເອຕໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊາ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ, ກິໍ ປນາຍເມກາວ ອວິຊ຺ຊາ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈໂຍ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ເຎປິ ປຈ຺ຈຍາ ສນ຺ຕີຕິ? ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ຍທິ ຕາວ ເອກາວ, ເອກກາຣຓວາໂທ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ອຎ຺ເຎປິ ສນ຺ຕິ, ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ເອກກາຣຓນິທ຺ເທໂສ ນຸປປຊ຺ຊຕີຕິ? ນ ນຸປປຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ –

‘‘ເອກໍ ນ ເອກໂຕ ອິຘ, ນາເນກມເນກໂຕປິ ໂນ ເອກໍ;

ຜລມຕ຺ຖິ ອຕ຺ຖິ ປນ ເອກ-ເຫຕຸຜລທີປເນ ອຕ຺ໂຖ’’. (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໖, ສງ຺ຂາຣປທນິທ຺ເທສ; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໑໐໕; ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໑໗);

ຠຄວາ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ປຘານຕ຺ຕາ, ກຕ຺ຖຈິ ປາກຏຕ຺ຕາ, ກຕ຺ຖຈິ ອສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ເທສນາວິລາສສ຺ສ ຈ ເວເນຍ຺ຍານຎ຺ຈ ອນຸຣູປໂຕ ເອກເມວ ເຫຕຸໍ ວາ ຜລໍ ວາ ທີເປຕິ. ຕສ຺ມາ ອຍມິຘ ອວິຊ຺ຊາ ວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ ອຎ຺ເຎສຸ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓສຫຊາຕຘມ຺ມາທີສຸ ສງ຺ຂາຣກາຣເຓສຸ ‘‘ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິໂນ ຕຓ຺ຫາ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໕໒) ຈ, ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ອາສວສມຸທໂຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໐໔) ຈ ວຈນໂຕ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຕຓ຺ຫາທີນໍ ສງ຺ຂາຣເຫຕູນໍ ເຫຕູຕິ ປຘານຕ຺ຕາ, ‘‘ອວິທ຺ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິຊ຺ຊາຄໂຕ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣມ຺ປິ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີ’’ຕິ ປາກຏຕ຺ຕາ, ອສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ຈ ສງ຺ຂາຣານໍ ເຫຕຸຠາເວນ ທີປິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອເຕເນວ ຈ ເອເກກເຫຕຸຜລທີປນປຣິຫາຣວຈເນນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອເກກເຫຕຸຜລທີປເນ ປໂຍຊນໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເອກນ຺ຕານິຏ຺ຐຜລາຍ ສາວຊ຺ຊາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ກຖໍ ປຸຎ຺ຎາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍຕ຺ຕໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ? ນ ຫິ ນິມ຺ພພີຊໂຕ ອຸຈ຺ຉຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ກຖໍ ນ ຍຸຊ຺ຊິສ຺ສຕິ? ໂລກສ຺ມິຎ຺ຫິ –

‘‘ວິຣຸທ຺ໂຘ ຈາ ວິຣຸທ຺ໂຘ ຈ, ສທິສາສທິໂສ ຕຖາ;

ຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ສິທ຺ໂຘ, ວິປາກາ ເອວ ເຕ ຈ ນ’’.

ອິຕິ ອຍໍ ອວິຊ຺ຊາ ວິປາກວເສນ ເອກນ຺ຕານິຏ຺ຐຜລາ, ສຠາວວເສນ ຈ ສາວຊ຺ຊາປິ ສມານາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ເອເຕສໍ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທີນໍ ຍຖານຸຣູປໍ ຐານກິຈ຺ຈສຠາວວິຣຸທ຺ຘາວິຣຸທ຺ຘປຈ຺ຈຍວເສນ, ສທິສາສທິສປຈ຺ຈຍວເສນ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອປິ ຈ ອຍໍ ອຎ຺ໂຎປິ ປຣິຍາໂຍ –

‘‘ຈຸຕູປປາເຕ ສໍສາເຣ, ສງ຺ຂາຣານຎ຺ຈ ລກ຺ຂເຓ;

ໂຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນ-ຘມ຺ເມສຸ ຈ ວິມຸຍ຺ຫຕິ.

‘‘ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ ໂສ ເອເຕ, ສງ຺ຂາເຣ ຕິວິເຘ ຍໂຕ;

ອວິຊ຺ຊາ ປຈ຺ຈໂຍ ເຕສໍ, ຕິວິຘານມ຺ປຍໍ ຕໂຕ.

‘‘ຍຖາປິ ນາມ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ, ນໂຣ ອປຣິຓາຍໂກ;

ເອກທາ ຍາຕິ ມຄ຺ເຄນ, ອຸມ຺ມຄ຺ເຄນາປິ ເອກທາ.

‘‘ສໍສາເຣ ສໍສຣໍ ພາໂລ, ຕຖາ ອປຣິຓາຍໂກ;

ກໂຣຕິ ເອກທາ ປຸຎ຺ຎໍ, ອປຸຎ຺ຎມປິ ເອກທາ.

‘‘ຍທາ ຈ ຎຕ຺ວາ ໂສ ຘມ຺ມໍ, ສຈ຺ຈານິ ອຠິສເມສ຺ສຕິ;

ຕທາ ອວິຊ຺ຊູປສມາ, ອຸປສນ຺ໂຕ ຈຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຉວິຎ຺ຎາຓກາຍາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓໍ ຆານວິຎ຺ຎາຓໍ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓໍ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ກຸສລວິປາກໍ ອກຸສລວິປາກນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ຕຖາ ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍວິຎ຺ຎາຓານິ. ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ປນ ທ຺ເວ ວິປາກມໂນຘາຕຸໂຍ, ຕິສ຺ໂສ ອເຫຕຸກວິປາກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຍ, ອຏ຺ຐ ສເຫຕຸກວິປາກຈິຕ຺ຕານິ, ປຎ຺ຈ ຣູປາວຈຣວິປາກຈິຕ຺ຕານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣູປາວຈຣວິປາກຈິຕ຺ຕານີຕິ ພາວີສຕິວິຘໍ. ອິຕິ ສພ຺ພານິ ພາຕ຺ຕິໍສໂລກິຍວິປາກວິຎ຺ຎາຓານິ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ກຖໍ ປເນຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ ‘‘ອິທໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ໂຫຕີ’’ຕິ? ອຸປຈິຕກມ຺ມາຠາເວ ວິປາກາຠາວໂຕ. ວິປາກຎ຺ເຫຕໍ, ວິປາກຎ຺ຈ ນ ອຸປຈິຕກມ຺ມາຠາເວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຍທິ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ສພ຺ເພສໍ ສພ຺ພວິປາການິ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ຊານິຕພ຺ພເມຕໍ ‘‘ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ອິທໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ສພ຺ພເມວ ຫິ ອິທໍ ປວຕ຺ຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ທ຺ເວຘາ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານິ, ທ຺ເວ ມໂນຘາຕຸໂຍ, ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາ ອເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຕິ ອິມານິ ເຕຣສ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ປວຕ຺ຕິຍໍເຍວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເສສານິ ເອກູນວີສຕິ ຕີສຸ ຠເວສຸ ຍຖານຸຣູປໍ ປວຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ປຏິສນ຺ຘິຍມ຺ປິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

‘‘ລທ຺ຘປ຺ປຈ຺ຈຍມິຕິ ຘມ຺ມ-ມຕ຺ຕເມຕໍ ຠວນ຺ຕຣມຸເປຕິ;

ນາສ຺ສ ຕໂຕ ສງ຺ກນ຺ຕິ, ນ ຕໂຕ ເຫຕຸໍ ວິນາ ໂຫຕິ’’.

ອິຕິ ເຫຕໍ ລທ຺ຘປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມມຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ‘‘ຠວນ຺ຕຣມຸເປຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ສຕ຺ໂຕ ນ ຊີໂວ. ຕສ຺ສ ຈ ນາປິ ອຕີຕຠວໂຕ ອິຘ ສງ຺ກນ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ນາປິ ຕໂຕ ເຫຕຸໍ ວິນາ ອິຘ ປາຕຸຠາໂວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມໍ ຈວນໂຕ ຈຸຕິ, ປຈ຺ຉິມໍ ຠວນ຺ຕຣາທິປຏິສນ຺ຘານໂຕ ປຏິສນ຺ຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ນນຸ ເອວໍ ອສງ຺ກນ຺ຕິປາຕຸຠາເວ ສຕິ ເຍ ອິມສ຺ມິໍ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາເວ ຂນ຺ຘາ, ເຕສໍ ນິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ, ຜລປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຈ ກມ຺ມສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອຄມນໂຕ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຎ຺ຎໂຕ ຈ ຕໍ ຜລໍ ສິຍາ, ອຸປຠຸຎ຺ຊເກ ຈ ອສຕິ ກສ຺ສ ຕໍ ຜລໍ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ນ ສຸນ຺ທຣມິທໍ ວິຘານນ຺ຕິ? ຕຕ຺ຣິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ສນ຺ຕາເນ ຍໍ ຜລໍ ເອຕໍ, ນາຎ຺ຎສ຺ສ ນ ຈ ອຎ຺ຎໂຕ;

ພີຊານໍ ອຠິສງ຺ຂາໂຣ, ເອຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘໂກ.

‘‘ຜລສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເອວ, ສິທ຺ຘາ ຠຸຎ຺ຊກສມ຺ມຸຕິ;

ຜລຸປ຺ປາເທນ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ, ຍຖາ ຜລຕິ ສມ຺ມຸຕີ’’ຕິ.

ໂຍປິ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເອເຕ ສງ຺ຂາຣາ ວິຊ຺ຊມານາ ວາ ຜລສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາ ສິຍຸໍ, ອວິຊ຺ຊມານາ ວາ. ຍທິ ຈ ວິຊ຺ຊມານາ, ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ເນສໍ ວິປາເກນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອຖ ອວິຊ຺ຊມານາ, ປວຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ປຈ຺ຉາ ຈ ນິຈ຺ຈໍ ຜລາວຫາ ສິຍຸ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ –

‘‘ກຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍາ ເອເຕ, ນ ຈ ນິຈ຺ຈໍ ຜລາວຫາ;

ປາຏິໂຠຄາທິກໍ ຕຕ຺ຖ, ເວທິຕພ຺ພໍ ນິທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ.

ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປນ຺ຕິ ອິຘ ເວທນາສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘາ ນາມໍ, ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍຣູປໍ ຣູປໍ. ອຠາວກຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ອຓ຺ຑຊານຎ຺ຈ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ວຕ຺ຖຸທສກໍ ກາຍທສກນ຺ຕິ ວີສຕິ ຣູປຣູປານິ, ຕໂຍ ຈ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາຕິ ເອເຕ ເຕວີສຕິ ຘມ຺ມາ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຠາວການໍ ຠາວທສກໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຕຕ຺ຕິໍສ, ໂອປປາຕິກສຕ຺ເຕສຸ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາທີນໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຈກ຺ຂຸໂສຕວຕ຺ຖຸທສການິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍນວກຎ຺ຈາຕິ ເອກູນຈຕ຺ຕາລີສ ຣູປຣູປານິ, ຕໂຍ ຈ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາຕິ ເອເຕ ພາຈຕ຺ຕາລີສ ຘມ຺ມາ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ກາມຠເວ ປນ ເສສໂອປປາຕິການໍ, ສໍເສທຊານໍ ວາ ສຠາວກປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຈກ຺ຂຸໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍວຕ຺ຖຸຠາວທສການີຕິ ສຕ຺ຕຕິ ຣູປຣູປານິ, ຕໂຍ ຈ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາຕິ ເອເຕ ເຕສຕ຺ຕຕິ ຘມ຺ມາ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອສ ອຸກ຺ກໍໂສ, ອວກໍເສນ ປນ ຕໍຕໍທສກວິກລານໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວເສນ ຫາເປຕ຺ວາ ຫາເປຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປສງ຺ຂາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຣູປີນໍ ປນ ຕໂຍວ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ. ອສຎ຺ຎີນໍ ຣູປໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍນວກເມວາຕິ. ເອສ ຕາວ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ນໂຍ.

ປວຕ຺ເຕ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຣູປປວຕ຺ຕິເທເສ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ສຫ ປວຕ຺ຕອຸຕຸໂຕ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ ສຸທ຺ຘຏ຺ຐກໍ ປາຕຸຠວຕິ. ປຐມຠວງ຺ຄໂຕ ປຠຸຕິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ສຸທ຺ຘຏ຺ຐກໍ, ສທ຺ທປາຕຸຠາວກາເລ ອຸຕຸໂຕ ເຈວ ຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສທ຺ທນວກໍ, ກພຬີກາຣາຫາຣູປຊີວີນໍ ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານໍ ສຸທ຺ຘຏ຺ຐກນ຺ຕິ ເອວໍ ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ, ສຸທ຺ຘຏ຺ຐກສ຺ສ, ອຸຕຸຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ນວການໍ ວເສນ ຉພ຺ພີສຕິວິຘໍ, ເອເກກຈິຕ຺ເຕ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ວຸຕ຺ຕກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ສຕ຺ຕຕິວິຘນ຺ຕິ ຉນ຺ນວຸຕິວິຘໍ ຣູປໍ, ຕໂຍ ຈ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາຕິ ນວນວຸຕິຘມ຺ມາ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ກຖໍ ປເນຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິນາມຣູປໍ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ໂຫຕີ’’ຕິ? ສຸຕ຺ຕໂຕ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ຈ. ສຸຕ຺ເຕ ຫິ ‘‘ຈິຕ຺ຕານຸປຣິວຕ຺ຕິໂນ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ທຸກມາຕິກາ ໖໒) ນເຍນ ພຫຸຘາ ເວທນາທີນໍ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍຕາ ສິທ຺ຘາ. ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ປນ –

‘‘ຈິຕ຺ຕເຊນ ຫິ ຣູເປນ, ອິຘ ທິຏ຺ເຐນ ສິຊ຺ຌຕິ;

ອທິຏ຺ຐສ຺ສາປິ ຣູປສ຺ສ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຈ຺ຈໂຍ ອິຕີ’’ຕິ.

ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນນ຺ຕິ ນາມໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອິຘ ປນ ຣູປໍ ນິຍມໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ, ຉ ວຕ຺ຖູນິ, ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ເອກາທສວິຘໍ. ສຬາຍຕນໍ ປນ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍມນາຍຕນໍ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ກຖໍ ປເນຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ ‘‘ນາມຣູປໍ ສຬາຍຕນສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ? ນາມຣູປຠາເວ ຠາວໂຕ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຫິ ນາມສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ຈ ຠາເວ ຕໍ ຕໍ ອາຍຕນໍ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ.

ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສຕິ –

‘‘ຉເຬວ ຜສ຺ສາ ສງ຺ເຂປາ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສອາທໂຍ;

ວິຎ຺ຎາຓມິວ ພາຕ຺ຕິໍສ, ວິຕ຺ຖາເຣນ ຠວນ຺ຕິ ເຕ’’.

ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາຕິ –

‘‘ທ຺ວາຣໂຕ ເວທນາ ວຸຕ຺ຕາ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາທິກາ;

ຉເຬວ ຕາ ປເຠເທນ, ອິຘ ພາຕ຺ຕິໍສ ເວທນາ’’.

ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາຕິ –

‘‘ຣູປຕຓ຺ຫາທິເຠເທນ, ຉ ຕຓ຺ຫາ ອິຘ ທີປິຕາ;

ເອເກກາ ຕິວິຘາ ຕຕ຺ຖ, ປວຕ຺ຕາກາຣໂຕ ມຕາ.

‘‘ທຸກ຺ຂີ ສຸຂໍ ປຕ຺ຖຍຕິ, ສຸຂີ ຠິຍ຺ໂຍປິ ອິຈ຺ຉຕິ;

ອຸເປກ຺ຂາ ປນ ສນ຺ຕຕ຺ຕາ, ສຸຂມິຈ຺ເຈວ ຠາສິຕາ.

‘‘ຕຓ຺ຫາຍ ປຈ຺ຈຍາ ຕສ຺ມາ, ໂຫນ຺ຕິ ຕິສ຺ໂສປິ ເວທນາ;

ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາ, ອິຕິ ວຸຕ຺ຕາ ມເຫສິນາ’’ຕິ.

ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸປາທານານິ ກາມຸປາທານໍ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ ສີລພ຺ພຕຸປາທານໍ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ. ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວຕິ ອິຘ ກມ຺ມຠໂວ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ ປນ ປທຸທ຺ຘາຣວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕີຕິ ກມ຺ມຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕິ ປຏິສນ຺ຘິຂນ຺ຘານໍ ປາຕຸຠໂວ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ກຖໍ ປເນຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ ‘‘ຠໂວ ຊາຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເຈ? ພາຫິຣປຈ຺ຈຍສມຕ຺ເຕປິ ຫີນປຓີຕຕາທິວິເສສທສ຺ສນໂຕ. ພາຫິຣານຎ຺ຫິ ຊນກຊນນິສຸກ຺ກໂສຓິຕາຫາຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ສມຕ຺ເຕປິ ສຕ຺ຕານໍ ຍມການມ຺ປິ ສຕໍ ຫີນປຓີຕຕາທິວິເສໂສ ທິສ຺ສຕິ. ໂສ ຈ ນ ອເຫຕຸໂກ ສພ຺ພທາ ຈ ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ອຠາວໂຕ, ນ ກມ຺ມຠວໂຕ ອຎ຺ຎເຫຕຸໂກ ຕທຠິນິພ຺ພຕ຺ຕກສຕ຺ຕານໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກາຣຓສ຺ສ ອຠາວໂຕຕິ ກມ຺ມຠວເຫຕຸໂກວ. ກມ຺ມຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ຫີນປຓີຕຕາທິວິເສສສ຺ສ ເຫຕຸ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ກມ຺ມໍ ສຕ຺ເຕ ວິຠຊຕິ ຍທິທໍ ຫີນປຓີຕຕາຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໘໙). ຕສ຺ມາ ຊານິຕພ຺ພເມຕໍ ‘‘ຠໂວ ຊາຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ.

ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິອາທີສຸ ຍສ຺ມາ ອສຕິ ຊາຕິຍາ ຊຣາມຣຓຎ຺ເຈວ ໂສກາທໂຍ ຈ ຘມ຺ມາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຊາຕິຍາ ປນ ສຕິ ຊຣາມຣຓຎ຺ເຈວ ຊຣາມຣຓສງ຺ຂາຕທຸກ຺ຂຘມ຺ມຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ພາລສ຺ສ ຊຣາມຣຓາທິສມ຺ພນ຺ຘາ ວາ ເຕນ ເຕນ ທຸກ຺ຂຘມ຺ເມນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ອນຠິສມ຺ພນ຺ຘາ ວາ ໂສກາທໂຍ ຈ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ. ສເມຈ຺ຈ ອຠິສເມຈ຺ຈ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຎາເຓນ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ.

ເອວໍ ທ຺ວາທສປທິກໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວິວຏ຺ຏວເສນ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ນິໂຣຘທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘຕິ ສເມຈ຺ຈ ອຠິສເມຈ຺ຈ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘາ ປຸນ ອປ຺ປວຕ຺ຕິນິໂຣເຘນ. ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ ໂຫຕິ. ເອວໍ ເສສປເທສຸປິ. ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິອາທໂຍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວ. ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ອິເມ ເຕຠູມກາ ຘມ຺ມາ ສຠາວລກ຺ຂຓາວໂພຘວເສນ ໂສຠນາກາເຣນ, ອຘິເກນ ຎາເຓນ ວາ ສຠາວໂຕ ຊານິຕພ຺ພາ. ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓາວໂພຘວເສນ, ກິຈ຺ຈສມາປນວເສນ ຈ ພ຺ຍາປິຕ຺ວາ ຊານິຕພ຺ພາ. ອິເມ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ອິເມ ສມຸທຍປກ຺ຂິກາ ຘມ຺ມາ ເຕນ ເຕນ ຄຸຓງ຺ເຄນ ປຫາຕພ຺ພາ. ຠາເວຕພ຺ພາຕິ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພາ. ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກາຕພ຺ພາ. ທຸວິຘາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ປຏິລາຠສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ຈ ອາຣມ຺ມຓສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ຈ. ຉນ຺ນໍ ຜສ຺ສາຍຕນານນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ອາຍຕນານໍ. ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈາຕິ ອຸປ຺ປາທຎ຺ຈ ນິໂຣຘຎ຺ຈ.

ຠູຣິປຎ຺ໂຎຕິ ຠູຣິ ວິຍາຕິ ຠູຣິ, ຕາຍ ຠູຣິປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠູຣິປຎ຺ໂຎ. ມຫາປຎ຺ໂຎຕິອາທີສຸ ມຫາປຎ຺ຎາທີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ມຫາປຎ຺ຎາທີນໍ ນານຕ຺ຕໍ – ກຕມາ ມຫາປຎ຺ຎາ? ມຫນ຺ເຕ ອຕ຺ເຖ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ມຫາປຎ຺ຎາ. ມຫນ຺ເຕ ຘມ຺ເມ…ເປ… ມຫນ຺ຕາ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ… ມຫນ຺ຕານິ ປຏິຠານານິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ມຫາປຎ຺ຎາ. ມຫນ຺ເຕ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ມຫາປຎ຺ຎາ. ມຫນ຺ເຕ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ເຘ…ເປ… ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ເຘ… ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘ… ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ມຫາປຎ຺ຎາ. ມຫນ຺ຕານິ ຐານາຐານານິ…ເປ… ມຫາວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິໂຍ… ມຫນ຺ຕານິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ… ມຫນ຺ເຕ ສຕິປຏ຺ຐາເນ… ສມ຺ມປ຺ປຘາເນ… ອິທ຺ຘິປາເທ… ມຫນ຺ຕານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ … ພລານິ… ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ… ມຫນ຺ເຕ ອຣິຍມຄ຺ເຄ… ມຫນ຺ຕານິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ… ມຫາອຠິຎ຺ຎາໂຍ… ມຫນ຺ຕໍ ປຣມຕ຺ຖໍ ນິພ຺ພານໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ມຫາປຎ຺ຎາ.

ກຕມາ ປຸຖຸປຎ຺ຎາ? ປຸຖຸນານາຂນ຺ເຘສຸ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຸຖຸປຎ຺ຎາ. ປຸຖຸນານາຘາຕູສຸ…ເປ… ປຸຖຸນານາອາຍຕເນສຸ… ປຸຖຸນານາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທສຸ… ປຸຖຸນານາສຸຎ຺ຎຕມນຸປລພ຺ເຠສຸ… ປຸຖຸນານາອຕ຺ເຖສຸ… ຘມ຺ເມສຸ… ນິຣຸຕ຺ຕີສຸ… ປຏິຠາເນສຸ… ປຸຖຸນານາສີລກ຺ຂນ຺ເຘສຸ… ປຸຖຸນານາສມາຘິປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ເຘສຸ… ປຸຖຸນານາຐານາຐາເນສຸ… ປຸຖຸນານາວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີສຸ… ປຸຖຸນານາອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ… ປຸຖຸນານາສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ… ສມ຺ມປ຺ປຘາເນສຸ… ອິທ຺ຘິປາເທສຸ… ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ… ພເລສຸ… ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄສຸ… ປຸຖຸນານາອຣິຍມຄ຺ເຄສຸ… ສາມຎ຺ຎຜເລສຸ… ອຠິຎ຺ຎາສຸ… ປຸຖຸນານາຊນສາຘາຣເຓ ຘມ຺ເມ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ປຣມຕ຺ເຖ ນິພ຺ພາເນ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຸຖຸປຎ຺ຎາ.

ກຕມາ ຫາສປຎ຺ຎາ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຫາສພຫຸໂລ ເວທພຫຸໂລ ຕຸຏ຺ຐິພຫຸໂລ ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລ ສີລໍ ປຣິປູເຣຕິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣໍ ປຣິປູເຣຕິ. ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕໍ…ເປ… ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄໍ… ສີລກ຺ຂນ຺ຘໍ… ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘໍ… ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘໍ… ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘໍ… ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຣິປູເຣຕີຕິ ຫາສປຎ຺ຎາ. ຫາສພຫຸໂລ…ເປ… ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລ ຐານາຐານໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ຫາສປຎ຺ຎາ. ຫາສພຫຸໂລ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປຣິປູເຣຕີຕິ ຫາສປຎ຺ຎາ. ຫາສພຫຸໂລ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ຫາສປຎ຺ຎາ. ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຠາເວຕິ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນ… ອິທ຺ຘິປາເທ… ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ… ພລານິ… ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ… ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕີຕິ ຫາສປຎ຺ຎາ, ຫາສພຫຸໂລ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ຫາສປຎ຺ຎາ, ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ຫາສປຎ຺ຎາ, ຫາສພຫຸໂລ ປຣມຕ຺ຖໍ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ຫາສປຎ຺ຎາ.

ກຕມາ ຊວນປຎ຺ຎາ? ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ຂິປ຺ປໍ ຊວຕີຕິ ຊວນປຎ຺ຎາ. ທຸກ຺ຂໂຕ, ອນຕ຺ຕໂຕ ຂິປ຺ປໍ ຊວຕີຕິ ຊວນປຎ຺ຎາ. ຍາ ກາຈິ ເວທນາ…ເປ… ຍາ ກາຈິ ສຎ຺ຎາ… ເຍ ເກຈິ ສງ຺ຂາຣາ… ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ…ເປ… ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ… ທຸກ຺ຂໂຕ… ອນຕ຺ຕໂຕ ຂິປ຺ປໍ ຊວຕີຕິ ຊວນປຎ຺ຎາ. ຈກ຺ຂຸໍ…ເປ… ຊຣາມຣຓໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ… ທຸກ຺ຂໂຕ… ອນຕ຺ຕໂຕ ຂິປ຺ປໍ ຊວຕີຕິ ຊວນປຎ຺ຎາ.

ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນິຈ຺ຈໍ ຂຍຏ຺ເຐນ, ທຸກ຺ຂໍ ຠຍຏ຺ເຐນ, ອນຕ຺ຕາ ອສາຣກຏ຺ເຐນາຕິ ຕຸລຍິຕ຺ວາ ຕີຣຍິຕ຺ວາ ວິຠາວຍິຕ຺ວາ ວິຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ຣູປນິໂຣເຘ ນິພ຺ພາເນ ຂິປ຺ປໍ ຊວຕີຕິ ຊວນປຎ຺ຎາ. ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ… ຈກ຺ຂຸໍ…ເປ… ຊຣາມຣຓໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນິຈ຺ຈໍ ຂຍຏ຺ເຐນ, ທຸກ຺ຂໍ ຠຍຏ຺ເຐນ, ອນຕ຺ຕາ ອສາຣກຏ຺ເຐນາຕິ ຕຸລຍິຕ຺ວາ…ເປ… ວິຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ຊຣາມຣຓນິໂຣເຘ ນິພ຺ພາເນ ຂິປ຺ປໍ ຊວຕີຕິ ຊວນປຎ຺ຎາ.

ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນິຈ຺ຈໍ ສງ຺ຂຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ຂຍຘມ຺ມໍ ວຍຘມ຺ມໍ ວິຣາຄຘມ຺ມໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ຕຸລຍິຕ຺ວາ…ເປ… ວິຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ຣູປນິໂຣເຘ ນິພ຺ພາເນ ຂິປ຺ປໍ ຊວຕີຕິ ຊວນປຎ຺ຎາ. ເວທນາ…ເປ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ… ຈກ຺ຂຸໍ…ເປ… ຊຣາມຣຓໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນິຈ຺ຈໍ…ເປ… ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ຕຸລຍິຕ຺ວາ…ເປ… ວິຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ຊຣາມຣຓນິໂຣເຘ ນິພ຺ພາເນ ຂິປ຺ປໍ ຊວຕີຕິ ຊວນປຎ຺ຎາ.

ກຕມາ ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎາ? ຂິປ຺ປໍ ກິເລເສ ຉິນ຺ທຕີຕິ ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎາ. ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣາຄໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂທສໍ… ໂມຫໍ… ໂກຘໍ… ອຸປນາຫໍ… ມກ຺ຂໍ… ປຬາສໍ… ອິສ຺ສໍ… ມຈ຺ຉຣິຍໍ… ມາຍໍ… ສາເຐຍ຺ຍໍ… ຖມ຺ຠໍ… ສາຣມ຺ຠໍ… ມານໍ… ອຕິມານໍ… ມທໍ… ປມາທໍ… ສພ຺ເພ ກິເລເສ… ສພ຺ເພ ທຸຈ຺ຈຣິເຕ… ສພ຺ເພ ອຠິສງ຺ຂາເຣ… ສພ຺ເພ ຠວຄາມິກມ຺ເມ ນາຘິວາເສຕິ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕີຕິ ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎາ. ເອກມ຺ຫິ ອາສເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ຄາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ສາມຎ຺ຎຜລານິ, ຈຕສ຺ໂສ ຈ ປຏິສມ຺ຠິທາໂຍ, ຉ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ອຘິຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ ສຈ຺ຉິກຕາ ຜສ຺ສິຕາ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎາ.

ກຕມາ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ຎາ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸພ຺ເພຄພຫຸໂລ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕາສພຫຸໂລ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນພຫຸໂລ ອຣຕິພຫຸໂລ ອນຠິຣຕິພຫຸໂລ ພຫິມຸໂຂ ນ ຣມຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ, ອນິພ຺ພິທ຺ຘປຸພ຺ພໍ ອປທາລິຕປຸພ຺ພໍ ໂລຠກ຺ຂນ຺ຘໍ ນິພ຺ພິຊ຺ຌຕິ ປທາເລຕີຕິ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ຎາ. ອນິພ຺ພິທ຺ຘປຸພ຺ພໍ ອປທາລິຕປຸພ຺ພໍ ໂທສກ຺ຂນ຺ຘໍ…ເປ… ໂມຫກ຺ຂນ຺ຘໍ… ໂກຘໍ… ອຸປນາຫໍ…ເປ… ສພ຺ເພ ຠວຄາມິກມ຺ເມ ນິພ຺ພິຊ຺ຌຕິ ປທາເລຕີຕິ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ຎາ.

໒໘. ສ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ວິເສນິຠູໂຕ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ທິຏ຺ຐໍ ວ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວາຕິ ໂສ ຠູຣິປຎ຺ໂຎ ຂີຓາສໂວ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ທິຏ຺ຐໍ ວາ ສຸຕໍ ວາ ມຸຕໍ ວາ ເຕສຸ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ມາຣເສນໍ ວິນາເສຕ຺ວາ ຐິຕຠາເວນ ວິເສນິຠູໂຕ. ຕເມວ ທສ຺ສິນ຺ຕິ ຕໍ ເອວ ວິສຸທ຺ຘທສ຺ສິໍ. ວິວຏໍ ຈຣນ຺ຕນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຉທນາທິວິຄເມນ ວິວຏໍ ຫຸຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕໍ. ເກນີຘ ໂລກສ຺ມິ ວິກປ຺ປເຍຍ຺ຍາຕິ ເກນ ອິຘ ໂລເກ ຕຓ຺ຫາກປ຺ເປນ ວາ ທິຏ຺ຐິກປ຺ເປນ ວາ ໂກຈິ ວິກປ຺ເປຍ຺ຍ, ເຕສໍ ວາ ປຫີນຕ຺ຕາ ຣາຄາທິນາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕນາຕິ.

ກາມາ ເຕ ປຐມາ ເສນາຕິອາທີສຸ ຈຕູສຸ ຄາຖາສຸ ອຍມຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມາ ອາທິໂຕວ ອຄາຣິຍຠູເຕ ສຕ຺ເຕ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ກິເລສກາມາ ໂມຫຍນ຺ຕິ, ເຕ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອນຄາຣິຍຠາວໍ ອຸປຄຕານໍ ປນ຺ເຕສຸ ວາ ເສນາສເນສຸ, ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣສຸ ວາ ອຘິກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຣຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ – ‘‘ປພ຺ພຊິເຕນ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຠິຣຕິ ທຸກ຺ກຣາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໓໑). ຕໂຕ ເຕ ປຣປຏິພທ຺ຘຊີວິກຕ຺ຕາ ຂຸປ຺ປິປາສາ ພາເຘຕິ, ຕາຍ ພາຘິຕານໍ ປຣິເຍສນຕຓ຺ຫາ ຈິຕ຺ຕໍ ກິລມຍຕິ, ອຖ ເນສໍ ກິລນ຺ຕຈິຕ຺ຕານໍ ຖິນມິທ຺ຘໍ ໂອກ຺ກມຕິ ຕໂຕ ວິເສສມນຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ທຸຣຠິສມ຺ຠເວສຸ ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ເຖສຸ ເສນາສເນສຸ ວິຫຣຕໍ ອຸຕ຺ຣາສສຎ຺ຎິຕາ ຠີຣຸ ຊາຍຕິ, ເຕສໍ ອຸສ຺ສງ຺ກິຕປຣິສງ຺ກິຕານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ວິເວກຣສມນສ຺ສາທຍມານານໍ ວິຫຣຕໍ ‘‘ນ ສິຍາ ນຸ ໂຂ ເອສ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຫຣຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນ ວິເສສາຘິຄເມນ ມານມກ຺ຂຖມ຺ຠາ ຊາຍນ຺ຕິ, ເຕປິ ວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຫຣຕໍ ຕໂຕ ອຘິກຕຣໍ ວິເສສາຘິຄມໍ ນິສ຺ສາຍ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ລາຠາທິມຸຈ຺ຉິຕາ ຘມ຺ມປຏິຣູປການິ ປກາເສນ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາຍສໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຐິຕາ ຊາຕິອາທີຫິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸກ຺ກໍເສນ຺ຕິ, ປຣໍ ວມ຺ເຠນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ກາມາທີນໍ ປຐມເສນາທິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວເມຕໍ ທສວິຘໍ ເສນໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຍສ຺ມາ ສາ ກຓ຺ຫຘມ຺ມສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ກຓ຺ຫສ຺ສ ນມຸຈິໂນ ອຸປກາຣາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ນໍ ‘‘ຕວ ເສນາ’’ຕິ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ເອສາ ນມຸຈິ ເຕ ເສນາ, ກຓ຺ຫສ຺ສາຠິປ຺ປຫາຣິນີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຠິປ຺ປຫາຣິນີຕິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຆາຕິນີ ນິປ຺ໂປຖິນີ, ອນ຺ຕຣາຍກຣີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ນໍ ອສູໂຣ ຊິນາຕິ, ເຊຕ຺ວາວ ລຠເຕ ສຸຂນ຺ຕິ ເອວໍ ຕວ ເສນໍ ອສູໂຣ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ສາເປກ຺ໂຂ ປຸຣິໂສ ນ ຊິນາຕິ, ສູໂຣ ປນ ຊິນາຕິ, ເຊຕ຺ວາວ ມຄ຺ຄສຸຂໍ ຜລສຸຂຎ຺ຈ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ.

ຍໂຕ ຈຕູຫິ ອຣິຍມຄ຺ເຄຫີຕິ ຍທາ ຈຕູຫິ ນິທ຺ໂທສນິພ຺ພານມຄ຺ຄນສງ຺ຂາເຕຫິ ມຄ຺ເຄຫິ. ມາຣເສນາຕິ ມາຣສ຺ສ ເສນາ ວຈນກຣາ ກິເລສາ. ປຏິເສນິກຣາຕິ ປຏິປກ຺ຂກຣາ. ຊິຕາ ຈາຕິ ປຣາຊຍມານາ ຫນິຕາ ຈ. ປຣາຊິຕາ ຈາຕິ ນິຄ຺ຄຫິຕາ ຈ. ຠຄ຺ຄາຕິ ຠິນ຺ນາ. ວິປ຺ປລຸຄ຺ຄາຕິ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓາ. ປຣມ຺ມຸຂາຕິ ວິມຸຂຠາວໍ ປາປິຕາ. ວິເສນິຠູໂຕຕິ ນິກ຺ກິເລໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຐິໂຕ.

ໂວທາຕທສ຺ສິນ຺ຕິ ພ຺ຍວທາຕທສ຺ສິໍ. ຕານິ ຉທນານີຕິ ເອຕານິ ຕຓ຺ຫາທິກິເລສຉທນານິ. ວິວຏານີຕິ ປາກຏີກຕານິ. ວິທ຺ຘໍສິຕານີຕິ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ອປຫຕານິ. ອຸຄ຺ຆາຏິຕານີຕິ ອຸປ຺ປາຏິຕານິ. ສມຸຄ຺ຆາຏິຕານີຕິ ວິເສເສນ ອຸປ຺ປາຏິຕານິ.

໒໙. ນ ກປ຺ປຍນ຺ຕີຕິ ຄາຖາຍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ອຕ຺ໂຖ ຈ – ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ? ເຕ ຫິ ຕາທິສາ ສນ຺ໂຕ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກປ຺ປານໍ ປຸເຣກ຺ຂາຣານຎ຺ຈ ເກນຈິ ນ ກປ຺ປຍນ຺ຕິ, ນ ປຸເຣກ຺ຂໂຣນ຺ຕິ. ປຣມຕ຺ຖໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸທ຺ຘິໍ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ອນຈ຺ຈນ຺ຕສຸທ຺ຘິໍເຍວ ອກິຣິຍສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິໍ ‘‘ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ນ ເຕ ວທນ຺ຕິ. ອາທານຄນ຺ຖໍ ຄຕິຕໍ ວິສຊ຺ຊາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ຣູປາທີນໍ ອາທາຍກຕ຺ຕາ ອາທານຄນ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ຄຖິຕໍ ພທ຺ຘໍ ອຣິຍມຄ຺ຄສຕ຺ເຖນ ວິສ຺ສຊ຺ຊ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ເສສໍ ປາກຏເມວ.

ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປຣມຕ຺ຖໍ ສຸທ຺ຘິໍ. ສໍສາຣສຸທ຺ຘິນ຺ຕິ ສໍສາຣໂຕ ສຸທ຺ຘິໍ. ອກິຣິຍທິຏ຺ຐິນ຺ຕິ ກໂຣໂຕ ນ ກຣີຍຕິ ປາປນ຺ຕິ ອກິຣິຍທິຏ຺ຐິໍ. ສສ຺ສຕວາທນ຺ຕິ ‘‘ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ’’ຕິ ວຈນໍ. ນ ວທນ຺ຕິ ນ ກເຖນ຺ຕິ.

ຄນ຺ຖາຕິ ນາມກາຍໍ ຄນ຺ເຖນ຺ຕິ, ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ຆເຏນ຺ຕີຕິ ຄນ຺ຖາ. ອຠິຊ຺ຌາ ຈ ສາ ນາມກາຍຆຏນວເສນ ຄນ຺ໂຖ ຈາຕິ ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ໂຖ. ຫິຕສຸຂໍ ພ຺ຍາປາທຍຕີຕິ ພ຺ຍາປາໂທ. ພ຺ຍາປາໂທ ຈ ໂສ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຄນ຺ໂຖ ຈາຕິ ພ຺ຍາປາໂທ ກາຍຄນ຺ໂຖ. ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສຕິ ‘‘ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສີເລນ ສຸທ຺ຘິ ວເຕນ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໑໔໓, ໑໒໒໒) ປຣໂຕ ອາມາໂສ. ອິທໍສຈ຺ຈາຠິນິເວໂສຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາສິຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ, ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໑໑໔໔) ອິມິນາ ອາກາເຣນ ອຠິນິເວໂສ ອິທໍສຈ຺ຈາຠິນິເວໂສ. ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐິຍາ ຣາໂຄຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ຄຫິຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ຉນ຺ທຣາໂຄ. ປຣວາເທສຸ ອາຆາໂຕຕິ ປຣສ຺ສ ວຈເນສຸ ໂກໂປ. ອປ຺ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຕຸຏ຺ຐາກາໂຣ. ອຕ຺ຕໂນ ສີລໍ ວາຕິ ອຕ຺ຕນາ ສມາທິນ຺ນໍ ໂຄສີລາທິສີລໍ ວາ. ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐີຕິ ອຕ຺ຕນາ ຄຫິຕາ ປຣາມຏ຺ຐາ ທິຏ຺ຐິ. ເຕຫິ ຄນ຺ເຖຫີຕິ ເອເຕຫິ ວຸຕ຺ເຕຫິ ນາມກາຍຆຏເນຫິ. ຣູປໍ ອາທິຍນ຺ຕີຕິ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ອາທິຍນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ອຸປາທິຍນ຺ຕີຕິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຄຫເຓນ. ປຣາມສນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິຄຫເຓນ. ອຠິນິວິສນ຺ຕິ ມານຄຫເຓນ. ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ເຕຠູມກວຏ຺ຏໍ. ຄນ຺ເຖຕິ ພນ຺ຘເນ.

ໂວສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວາຕິ ສມ຺ມາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວາ. ຄຖິເຕຕິ ພນ຺ຘເນ. ຄນ຺ຖິເຕຕິ ຄນ຺ຖເນນ ຄນ຺ຖິເຕ. ວິພນ຺ເຘຕິ ວິເສເສນ ພນ຺ເຘ. ອາພນ຺ເຘຕິ ອເນກວິເຘນ ພນ຺ເຘ. ປລິພຸທ຺ເຘຕິ ອມຸຎ຺ຈິເຕ. ພນ຺ຘເນ ໂປຏຍິຕ຺ວາຕິ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິພນ຺ຘນານິ ປປ຺ໂປຏຍິຕ຺ວາ. ວິສຊ຺ຊາຕິ ຈຊິຕ຺ວາ.

ອິເມ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຄນ຺ເຖ ກິເລສປຏິປາຏິຍາປິ ອາຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາປິ – ກິເລສປຏິປາຏິຍາ ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ໂຖ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ປຫີຍຕິ, ພ຺ຍາປາໂທ ກາຍຄນ຺ໂຖ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ, ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສ ກາຍຄນ຺ໂຖ ອິທໍສຈ຺ຈາຠິນິເວໂສ ກາຍຄນ຺ໂຖ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ. ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສ ກາຍຄນ຺ໂຖ ອິທໍສຈ຺ຈາຠິນິເວໂສ ກາຍຄນ຺ໂຖ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ, ພ຺ຍາປາໂທ ກາຍຄນ຺ໂຖ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ, ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ໂຖ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນາຕິ. ເອເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຄນ຺ຖາ ຍສ຺ສ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ຄນ຺ເຖນ຺ຕິ ຆເຏນ຺ຕີຕິ ຄນ຺ຖາ. ເຕ ຈຕຸປ຺ປເຠທາ ອຠິຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ເອຕາຍ, ສຍໍ ວາ ອຠິຊ຺ຌາຍຕິ, ອຠິຊ຺ຌາຍນມຕ຺ຕເມວ ວາ ເອສາຕິ ອຠິຊ຺ຌາ. ໂລໂຠເຍວ ນາມກາຍໍ ຄນ຺ເຖຕິ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ຆເຏຕີຕິ ກາຍຄນ຺ໂຖ. ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ເຕນ ຈິຕ຺ຕໍ ປູຕິຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ພ຺ຍາປາທຍຕິ ວາ ວິນຍາຈາຣຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິຫິຕສຸຂາທີນີຕິ ພ຺ຍາປາໂທ. ‘‘ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສີເລນ ສຸທ຺ຘິ ວເຕນ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ປຣາມສນໍ ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາສິຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ, ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອາກາເຣນ ອຠິນິວິສຕີຕິ ອິທໍສຈ຺ຈາຠິນິເວໂສ. ຍຖາ ວຍ຺ຫໍ ວາຕິອາທິໍ ວຍ຺ຫາທິວິສງ຺ຂຣຓໍ ຄນ຺ຖານໍ ວິໂຍຄກຣເຓ ອຸປມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ.

ນ ຊເນນ຺ຕີຕິ ນ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ. ນ ສຎ຺ຊເນນ຺ຕີຕິ ນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ນາຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ປທໍ ວຑ຺ຒິຕໍ. ນ ສຎ຺ຊເນນ຺ຕີຕິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໍ. ນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ ນາຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໐. ສີມາຕິໂຄຕິ ຄາຖາ ເອກປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເທສນາຍ ວຸຕ຺ຕາ. ປຸພ຺ພສທິໂສ ເອວ ປນສ຺ສາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ໂສ ເອວໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍ ສທ຺ຘິໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ? ໂສ ອີທິໂສ ຠູຣິປຎ຺ໂຎ ຈຕຸນ຺ນໍ ກິເລສສີມານໍ ອຕີຕຕ຺ຕາ ສີມາຕິໂຄ, ພາຫິຕປາປຕ຺ຕາ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕສ຺ສ ຈ ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ, ປຣຈິຕ຺ຕປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓຫິ ຎຕ຺ວາ ວາ ມໍສທິພ຺ພຈກ຺ຂູຫິ ທິສ຺ວາ ວາ ກິຎ຺ຈິ ສມຸຄ຺ຄຫີຕໍ, ອຠິນິວິຏ຺ຐນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຈ ກາມຣາຄາຠາວໂຕ ນ ຣາຄຣາຄີ ຣູປາຣູປຣາຄາຠາວໂຕ ນ ວິຣາຄຣຕ຺ໂຕ, ຍໂຕ ເອວໍວິຘສ຺ສ ຕສ຺ສ ‘‘ອິທໍ ປຣມ’’ນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈິ ອິຘ ອຸຄ຺ຄຫີຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

ຈຕສ຺ໂສ ສີມາໂຍຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຣິຈ຺ເຉທາ. ທິຏ຺ຐານຸສໂຍຕິ ທິຏ຺ຐິ ຈ ສາ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ອນຸສໂຍ ຈາຕິ ທິຏ຺ຐານຸສໂຍ. ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເກນຏ຺ເຐນ ອນຸສຍາ? ອນຸສຍນຏ຺ເຐນ. ໂກ ເອສ ອນຸສຍຏ຺ໂຐ ນາມາຕິ? ອປ຺ປຫີນຏ຺ໂຐ. ເອເຕ ຫິ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕາເນ ອນຸເສນ຺ຕິ ນາມ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອນຸສຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອນຸເສນ຺ຕີຕິ ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖາປິ ສິຍາ – ອນຸສຍຏ຺ໂຐ ນາມ ອປ຺ປຫີນາກາໂຣ, ອປ຺ປຫີນາກາໂຣ ຈ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ອນຸສຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ປຏິວຈນໍ – ອປ຺ປຫີນາກາໂຣ ອນຸສໂຍ, ອນຸສໂຍຕິ ປນ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ຖາມຄຕາ ກິເລສາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ໂສ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສາຣມ຺ມໂຓ ສປ຺ປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ ສເຫຕຸໂກ ເອກນ຺ຕາກຸສໂລ ອຕີໂຕປິ ໂຫຕິ ອນາຄໂຕປິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນປິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ປມາຓໍ – ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ຕາວ ອຠິສມຍກຖາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໓.໒໑) ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ກິເລເສ ປຊຫຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອນຸສຍານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠາວສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ ‘‘ຖາມຄໂຕ ອນຸສຍໍ ປຊຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິຍໍ ໂມຫສ຺ສ ປທຠາຊເນ (ຘ. ສ. ໓໙໐) ‘‘ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ອວິຊ຺ຊາປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ, ອວິຊ຺ຊາລງ຺ຄີ ໂມໂຫ ອກຸສລມູລໍ, ອຍໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂມໂຫ ໂຫຕີ’’ຕິ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອວິຊ຺ຊານຸສຍສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ກຖາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ‘‘ອນຸສຍາ ອພ຺ຍາກຕາ ອນຸສຍາ ອເຫຕຸກາ ອນຸສຍາ ຈິຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ (ກຖາ. ໖໐໕) ສພ຺ເພ ວາທາ ປຏິເສຘິຕາ. ອນຸສຍຍມເກ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ມຫາວາຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາເຣ ‘‘ຍສ຺ສ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຕສ຺ສ ປຏິຆານຸສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອນຸເສນ຺ຕີຕິ ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອິມິນາ ຕນ຺ຕິປ຺ປມາເຓນ ສຸວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍມ຺ປິ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສາຣມ຺ມໂຓ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ສຸວຸຕ຺ຕເມວ. ອນຸສໂຍ ຫິ ນາເມສ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ໂນ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ອກຸສລຘມ຺ໂມຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐານຸສໂຍ ຈຕູສຸ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ, ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສໂຍ ວິຈິກິຈ຺ຉາສຫຄເຕ, ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ທ຺ວາທສສຸ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕສຸ ສຫຊາຕວເສນ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈ; ຕໂຍປິ ອວເສສເຕຠູມກຘມ຺ເມສຸ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາໂມຫາ. ກາມຣາຄານຸສໂຍ ເຈຕ຺ຖ ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ເຕສຸ ສຫຊາຕວເສນ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈ, ມນາເປສຸ ອວເສສກາມາວຈຣຘມ຺ເມສຸ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ໂລໂຠ. ປຏິຆານຸສໂຍ ໂທມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ເຕສຸ ສຫຊາຕວເສນ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈ, ອມນາເປສຸ ອວເສສກາມາວຈຣຘມ຺ເມສຸ ອາຣມ຺ມຓວເສເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ໂທໂສ. ມານານຸສໂຍ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ເຕສຸ ສຫຊາຕວເສນ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈ, ທຸກ຺ຂເວທນາວຊ຺ເຊສຸ ອວເສສກາມາວຈຣຘມ຺ເມສຸ ຣູປາຣູປາວຈຣຘມ຺ເມສຸ ຈ ອາຣມ຺ມຓວເສເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ມາໂນ. ຠວຣາຄານຸສໂຍ ຈຕູສຸ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ສຫຊາຕວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອາຣມ຺ມຓວເສເນວ ປນ ຣູປາຣູປາວຈຣຘມ຺ເມສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ໂລໂຠ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐານຸສໂຍຕິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິວິຘາ ທິຏ຺ຐິ. ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສໂຍຕິ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ. ຕເທກຏ຺ຐາ ຈ ກິເລສາຕິ ສຫເຊກຏ຺ຐວເສນ ທິຏ຺ຐິຍາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ, ສຫເຊກຏ຺ຐວເສນ ເອກໂຕ ຐິຕາ. ມານານຸສໂຍຕິ ນວວິຘມາໂນ. ປຣມຕ຺ຖຎາເຓນ ວາ ຎຕ຺ວາຕິ ປເຣສໍ ຈິຕ຺ຕາຈາຣຊານນປຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ, ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ຊານິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາເຓນ ວາຕິ ອຕີເຕ ນິວຸຏ຺ຐກ຺ຂນ຺ຘານຸສ຺ສຣຓຎາເຓນ ຊານິຕ຺ວາ. ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ວາຕິ ປກຕິຈກ຺ຂຸນາ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ວາຕິ ທິພ຺ພສທິເສນ ທິພ຺ພວິຫາຣສນ຺ນິສ຺ສິເຕນ ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ. ຣາຄຣຕ຺ຕາຕິ ຣາເຄນ ຣຎ຺ຊິຕາ. ເຍ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສູຕິ ເຍ ປຎ຺ຈສຸ ຣູປາທິວຕ຺ຖຸກາມໂກຏ຺ຐາເສສຸ. ວິຣາຄຣຕ຺ຕາຕິ ວິຣາຄສງ຺ຂາຕາສຸ ຣູປາຣູປສມາປຕ຺ຕີສຸ ອຕິຣຕ຺ຕາ ອລ຺ລີນາ. ຍໂຕ ກາມຣາໂຄ ຈາຕິ ຍທາ ກາມຠເວ ຣາໂຄ ຈ. ຣູປາຣູປຣາເຄສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຊ຺ໂຊຕິກາຍ ມຫານິທ຺ເທສຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸທ຺ຘຏ຺ຐກສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.