໓. ທຸຏ຺ຐຏ຺ຐກສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໕. ທຸຏ຺ຐຏ຺ຐເກ ປຐມຄາຖາຍໍ ຕາວ ຕຕ຺ຖ ວທນ຺ຕີຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ອຸປວທນ຺ຕິ. ທຸຏ຺ຐມນາປິ ເອເກ, ອໂຖປິ ເວ ສຈ຺ຈມນາຕິ ເອກຈ຺ເຈ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ, ເອກຈ຺ເຈ ຕຖສຎ຺ຎິໂນປິ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຖິຍາ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ, ເຍ ເຕສໍ ສຸຕ຺ວາ ສທ຺ທຫິໍສຸ, ເຕ ສຈ຺ຈມນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວາທຎ຺ຈ ຊາຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ອກ຺ໂກສວາທໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ມຸນິ ໂນ ອຸເປຕີຕິ ອກາຣກຕາຍ ຈ ອກຸປ຺ປນຕາຍ ຈ ພຸທ຺ຘມຸນິ ນ ອຸເປຕິ. ຕສ຺ມາ ມຸນີ ນຕ຺ຖິ ຂິໂລ ກຸຫິຎ຺ຈີຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ອຍໍ ມຸນິ, ຣາຄາທິຂິເລຫິ ນຕ຺ຖິ ຂິໂລ ກຸຫິຎ຺ຈີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ທຸຏ຺ຐມນາຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ໂທເສຫິ ທູສິຕຈິຕ຺ຕາ. ວິຣຸທ຺ຘມນາຕິ ເຕຫິ ກິເລເສຫິ ກຸສລສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ອທຕ຺ວາ ອາວຣິຕຈິຕ຺ຕາ. ປຏິວິຣຸທ຺ຘມນາຕິ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ປທໍ ວຑ຺ຒິຕໍ. ອາຫຕມນາຕິ ປຏິເຆນ ອາຫຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອາຫຕມນາ. ປຈ຺ຈາຫຕມນາຕິ ອຸປສຄ຺ຄວເສເນວ. ອາຆາຕິຕມນາຕິ ວິຫິໍສາວເສນ ອາຆາຕິຕໍ ມນໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອາຆາຕິຕມນາ. ປຈ຺ຈາຆາຕິຕມນາຕິ ອຸປສຄ຺ຄວເສເນວ. ອຖ ວາ ‘‘ໂກຘວເສນ ທຸຏ຺ຐມນາ, ອຸປນາຫວເສນ ປທຸຏ຺ຐມນາ, ມກ຺ຂວເສນ ວິຣຸທ຺ຘມນາ, ປຬາສວເສນ ປຏິວິຣຸທ຺ຘມນາ, ໂທສວເສນ ອາຫຕປຈ຺ຈາຫຕມນາ, ພ຺ຍາປາທວເສນ ອາຆາຕິຕປຈ຺ຈາຆາຕິຕມນາ. ປຈ຺ຈຍານໍ ອລາເຠນ ທຸຏ຺ຐມນາ ປທຸຏ຺ຐມນາ, ອຍເສນ ວິຣຸທ຺ຘມນາ ປຏິວິຣຸທ຺ຘມນາ, ຄຣເຫນ ອາຫຕປຈ຺ຈາຫຕມນາ, ທຸກ຺ຂເວທນາສມງ຺ຄີຠາເວນ ອາຆາຕິຕປຈ຺ຈາຆາຕິຕມນາ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ເອເກ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ອຸປວທນ຺ຕີຕິ ຄຣຫໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ. ອຠູເຕນາຕິ ອສໍວິຊ຺ຊມາເນນ.

ສທ຺ທຫນ຺ຕາຕິ ປສາທວເສນ ສທ຺ຘໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕາ. ໂອກປ຺ເປນ຺ຕາຕິ ຄຸຓວເສນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອວກປ຺ປຍນ຺ຕາ. ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ຕາຕິ ສມ຺ປສາທນວເສນ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ເຕສໍ ກຖໍ ອຘິວາເສນ຺ຕາ. ສຈ຺ຈມນາຕິ ຕຈ຺ຉມນາ. ສຈ຺ຈສຎ຺ຎິໂນຕິ ຕຈ຺ຉສຎ຺ຎິໂນ. ຕຖມນາຕິ ອວິປຣີຕມນາ. ຠູຕມນາຕິ ຠູຕຕ຺ຖມນາ. ຍາຖາວມນາຕິ ນິຈ຺ຈລມນາ. ອວິປຣີຕມນາຕິ ນິຈ຺ຉຍມນາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຈ຺ຈມນາ ສຈ຺ຈສຎ຺ຎິໂນ’’ຕິ ສຈ຺ຈວາທິຄຸຓໍ, ‘‘ຕຖມນາ ຕຖສຎ຺ຎິໂນ’’ຕິ ສຈ຺ຈສທ຺ຘາຄຸຓໍ, ‘‘ຠູຕມນາ ຠູຕສຎ຺ຎິໂນ’’ຕິ ຐິຕຄຸຓໍ, ‘‘ຍາຖາວມນາ ຍາຖາວສຎ຺ຎິໂນ’’ຕິ ປຈ຺ຈຍິກຄຸຓໍ, ‘‘ອວິປຣີຕມນາ ອວິປຣີຕສຎ຺ຎິໂນ’’ຕິ ອວິສໍວາທຄຸຓໍ ກຖິຕນ຺ຕິ ຎາຕພ຺ພໍ.

ປຣໂຕໂຆໂສຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ສນ຺ຕິກາ ອຸປ຺ປນ຺ນສທ຺ໂທ. ອກ຺ໂກໂສຕິ ຊາຕິອາທີສຸ ທສສຸ ອກ຺ໂກເສສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ. ໂຍ ວາທໍ ອຸເປຕີຕິ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປວາທໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ກາຣໂກ ວາຕິ ກຕໂທໂສ ວາ. ກາຣກຕາຍາຕິ ໂທສສ຺ສ ກຕຠາເວນ ວຸຈ຺ຈມາໂນຕິ ກຖິຍມາໂນ. ອຸປວທິຍມາໂນຕິ ໂທສໍ ອຸປວຊ຺ຊມາໂນ. ກຸປ຺ປຕີຕິ ໂກປໍ ກໂຣຕິ.

ຂີລຊາຕຕາປິ ນຕ຺ຖີຕິ ຈິຕ຺ຕພນ຺ຘຠາວຈິຕ຺ຕກຈວຣຠາວສງ຺ຂາຕໍ ປຏິຆຂິລໍ ຊາຕໍ ອສ຺ສາຕິ ຂິລຊາໂຕ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຂິລຊາຕຕາ, ຕາປິ ນຕ຺ຖິ ນ ສນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈປິ ເຈໂຕຂິລາຕິ ກາເມ ອວີຕຣາໂຄ, ກາເຍ ອວີຕຣາໂຄ, ຣູເປ ອວີຕຣາໂຄ, ຍາວທຕ຺ຖໍ ອຸທຣາວເທຫກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເສຍ຺ຍສຸຂໍ ປສ຺ສສຸຂໍ ມິທ຺ຘສຸຂໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ປຓິຘາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ ‘‘ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ວາ ວເຕນ ວາ ຕເປນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ວາ ເທໂວ ວາ ຠວິສ຺ສາມິ, ເທວຎ຺ຎຕໂຣ ວາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໘໖) ເອວຣູປາ ປຎ຺ຈປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ພນ຺ຘຠາວກຈວຣຠາວສງ຺ຂາຕາ ເຈໂຕຂິລາ ນຕ຺ຖິ.

໑໖. ອິມຎ຺ຈ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ຠຄວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ເອວໍ ຂຸໍເສຕ຺ວາ ວມ຺ເຠຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານາ ຠິກ຺ຂູ, ອານນ຺ທ, ກິໍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ, ‘‘ນ ກິຎ຺ຈິ ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ນ, ອານນ຺ທ, ‘ອຫໍ ສີລວາ’ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິຕພ຺ພໍ. ໂລເກ ຫິ ນາຠາສມານໍ ຊານນ຺ຕິ, ມິສ຺ສໍ ພາເລຫິ ປຓ຺ຑິຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໔໑) ວຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂູ, ອານນ຺ທ, ເຕ ມນຸສ຺ເສ ເອວໍ ປຏິໂຈເທນ຺ຕູ’’ຕິ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖາຍ ‘‘ອຠູຕວາທີ ນິຣຍໍ ອຸເປຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໓໐໖; ອຸທາ. ໓໘; ອິຕິວຸ. ໔໘; ສຸ. ນິ. ໖໖໖) ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ. ເຖໂຣ ຕໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາຫ – ‘‘ມນຸສ຺ສາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ປຏິໂຈເທຕພ຺ພາ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕຖາ ອກໍສຸ. ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ສາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ. ຣາຊາປິ ຣາຊປຸຣິເສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເປເສຕ຺ວາ ເຍສໍ ຘຸຕ຺ຕານໍ ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຖິຍາ ຕໍ ມາຣາເປສຸໍ, ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຖິເຍ ປຣິຠາສິ. ມນຸສ຺ສາປິ ຕິຕ຺ຖິເຍ ທິສ຺ວາ ເລຑ຺ຑຸນາ ຫນນ຺ຕິ, ປໍສຸນາ ໂອກິຣນ຺ຕິ ‘‘ຠຄວໂຕ ອຍສໍ ອຸປ຺ປາເທສຸ’’ນ຺ຕິ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ, ຠຄວາ ເຖຣສ຺ສ ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ ‘‘ສກຎ຺ຫິ ທິຏ຺ຐິໍ…ເປ… ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ – ຍາຍໍ ທິຏ຺ຐິ ຕິຕ຺ຖິຍຊນສ຺ສ ‘‘ສຸນ຺ທຣິໍ ມາເຣຕ຺ວາ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ອວຓ຺ຓໍ ປກາເສຕ຺ວາ ເອເຕນຸປາເຍນ ລທ຺ຘໍ ສກ຺ກາຣໍ ສາທິຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ ໂສ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ກຖໍ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍ? ອຖ ໂຂ ໂສ ອຍໂສ ຕເມວ ຕິຕ຺ຖິຍຊນໍ ປຈ຺ຈາຄໂຕ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອຈ຺ເຈຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ. ໂຍ ວາ ສສ຺ສຕາທິວາທີ, ໂສປິ ສກໍ ທິຏ຺ຐິໍ ກຖມຈ຺ຈເຍຍ຺ຍ, ເຕນ ທິຏ຺ຐິຉນ຺ເທນ ອນຸນີໂຕ ຕາຍ ຈ ທິຏ຺ຐິຣຸຈິຍາ ນິວິຏ຺ໂຐ, ອປິ ຈ ໂຂ ປນ ສຍໍ ສມຕ຺ຕານິ ປກຸພ຺ພມາໂນ ອຕ຺ຕນາວ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ຕານິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຍຖາ ຊາເນຍ຺ຍ, ຕເຖວ ວເທຍ຺ຍາຕິ.

ອວຓ຺ຓໍ ປກາສຍິຕ຺ວາຕິ ອຄຸຓໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ. ສກ຺ກາຣນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ສກ຺ກຈ຺ຈກຣຓໍ. ສມ຺ມານນ຺ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ພຫຸມານນໍ. ປຈ຺ຈາຫຣິສ຺ສາມາຕິ ເອຕໍ ລາຠາທິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມ. ເອວໍທິຏ຺ຐິກາຕິ ເອວໍລທ຺ຘິກາ. ຍຖາ ຕໍ ‘‘ລາຠາທິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອວໍ ອຍໍ ລທ຺ຘິ ເຕສໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຖາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເມ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ເອເຕສໍ ຂມຕິ ເຈວ ຣຸຈ຺ຈຕິ ຈ, ເອວໍສຠາວເມວ ວາ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເມ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕທາ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐິ ວາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຫ ຂນ຺ຕິ ວາ, ທິຏ຺ຐິຂນ຺ຕີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣຸຈິ ວາ, ທິຏ຺ຐິຂນ຺ຕິຣຸຈີຫິ ສທ຺ຘິໍ ລທ຺ຘິ ວາ, ທິຏ຺ຐິຂນ຺ຕິຣຸຈິລທ຺ຘີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຊ຺ຌາສໂຍ ວາ, ທິຏ຺ຐິຂນ຺ຕິຣຸຈິລທ຺ຘິອຊ຺ຌາສເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ ວາ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍທິຏ຺ຐິກາ…ເປ… ເອວໍອຘິປ຺ປາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ສກໍ ທິຏ຺ຐິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ທສ຺ສນໍ. ສກໍ ຂນ຺ຕິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຫນໍ. ສກໍ ຣຸຈິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິໍ. ສກໍ ລທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິໍ. ສກໍ ອຊ຺ຌາສຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສຍໍ. ສກໍ ອຘິປ຺ປາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠາວໍ. ອຕິກ຺ກມິຕຸນ຺ຕິ ສມຕິກ຺ກມິຕຸໍ. ອຖ ໂຂ ສ຺ເວວ ອຍໂສຕິ ໂສ ເອວ ອຍໂສ ເອກໍເສນ. ເຕ ປຈ຺ຈາຄໂຕຕິ ເຕສໍ ປຕິອາຄໂຕ. ເຕຕິ ສາມິອຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ.

ອຖ ວາຕິ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣທສ຺ສນໍ. ສສ຺ສໂຕຕິ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ. ໂລໂກຕິ ອຕ຺ຕຠາໂວ. ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ, ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິທໍ ເອວ ຕຈ຺ຉໍ ຕຖໍ, ອຎ຺ຎໍ ຕຸຈ຺ຉໍ. ສມຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ປຸຓ຺ຓາ. ສມາທິນ຺ນາຕິ ສມ຺ມາ ອາທິນ຺ນາ. ຄຫິຕາຕິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຫິຕາ.

ປຣາມຏ຺ຐາຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ ປຣາມສິຕ຺ວາ ຄຫິຕາ. ອຠິນິວິຏ຺ຐາຕິ ວິເສເສນ ລທ຺ຘປ຺ປຕິຏ຺ຐາ. ອສສ຺ສໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອນ຺ຕວາຕິ ສອນ຺ໂຕ. ອນນ຺ຕວາຕິ ວຸທ຺ຘິອນນ຺ຕວາ. ຕໍ ຊີວນ຺ຕິ ໂສ ຊີໂວ, ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາໂສ ກໂຕ. ຊີໂວຕິ ຈ ອຕ຺ຕາເຍວ. ຕຖາຄໂຕຕິ ສຕ຺ໂຕ, ‘‘ອຣຫ’’ນ຺ຕິ ເອເກ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ມຣຓໂຕ ອຸທ຺ຘໍ, ປຣໂລເກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ມຣຓໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນ ໂຫຕິ. ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ມຣຓໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ຈ ນ ໂຫຕິ ຈ. ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ອຸຈ຺ເຉທວເສນ ເນວ ໂຫຕິ, ຕກ຺ກິກວເສນ ນ ນ ໂຫຕິ.

ສກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາຕິອາທໂຍ ກຣຓວຈນໍ. ອລ຺ລີໂນຕິ ເອກີຠູໂຕ.

ສຍໍ ສມຕ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ຕນາ ອູນຠາວໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ສມ຺ມາ ອຕ຺ຕໍ ສມຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ອຕິເຣກໂທສໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ສມ຺ປຸຓ຺ຓໍ. ອໂນມນ຺ຕິ ຫີນໂທສໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ອລາມກໍ. ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ອາທິໍ. ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ ປຘານໍ ນິທ຺ໂທສໍ. ວິເສສນ຺ຕິ ເຊຏ຺ຐກໍ. ປາໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ອຘິກໍ. ອຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ວິເສສໍ ນ ເຫຏ຺ຐິມໍ. ປວຣໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕິເຣເກນ ອຸຕ຺ຕມໍ ກໂຣຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ອາສຍໂທສໂມຈເນນ ອຄ຺ຄໍ, ສໍກິເລສໂທສໂມຈເນນ ເສຏ຺ຐໍ, ອຸປກ຺ກິເລສໂທສໂມຈເນນ ວິເສສໍ, ປມຕ຺ຕໂທສໂມຈເນນ ປາໂມກ຺ຂໍ, ມຊ຺ຌິມໂທສໂມຈເນນ ອຸຕ຺ຕມໍ, ອຸຕ຺ຕມມຊ຺ຌິມໂທສໂມຈເນນ ປວຣໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ເອວເມເກ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ອຍໍ ສຕ຺ຖາ ສພ຺ພຎ຺ຎູຕິ ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ສພ຺ພຊານນວເສນ ສພ຺ພຎ຺ຎູ. ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕຕິ ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ໂມ ສຸຏ຺ຐຸ ອກ຺ຂາໂຕ. ອຍໍ ຄໂຓ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນຕິ ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ຄໂຓ ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິປນ຺ໂນ. ອຍໍ ທິຏ຺ຐິ ຠທ຺ທິກາຕິ ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ລທ຺ຘິ ສຸນ຺ທຣາ. ອຍໍ ປຏິປທາ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ປຸພ຺ພຠາຄາ ອຕ຺ຕນ຺ຕ ປາທິປຏິປທາ ສຸຏ຺ຐຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ. ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ ນິຍ຺ຍານິໂກຕິ ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ນິຍ຺ຍາໂມກ຺ກນ຺ຕິໂກ ມຄ຺ໂຄ ນິຍ຺ຍານິໂກຕິ ສຍໍ ສມຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ.

ກເຖຍ຺ຍ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ. ຠເຓຍ຺ຍ ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ທີເປຍ຺ຍ ‘‘ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ’’ຕິ. ໂວຫເຣຍ຺ຍ ນານາວິເຘນ ຄຓ຺ຫາເປຍ຺ຍ ‘‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕີ’’ຕິ.

໑໗. ອຖ ຣາຊາ ສຕ຺ຕາຫຈ຺ຈເຍນ ຕໍ ກຸຓປໍ ຉຑ຺ຑາເປຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ອີທິເສ ອຍເສ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ ສິຍາ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠຄວາ ‘‘ນ, ມຫາຣາຊ, ‘ອຫໍ ສີລວາ ຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ’ຕິ ປເຣສໍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ອຣິຍານໍ ປຏິຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ‘‘ໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ສີລວຕານີຕິ ອວເສສຄາຖາໂຍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ສີລວຕານີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂາທີນິ ສີລານິ, ອາຣຎ຺ຎິກາທີນິ ຘຸຕງ຺ຄວຕານິ ຈ. ອນານຸປຸຏ຺ໂຐຕິ ອປຸຈ຺ຉິໂຕ. ປາວາຕິ ວທຕິ. ອນຣິຍຘມ຺ມໍ ກຸສລາ ຕມາຫຸ, ໂຍ ອາຕຸມານໍ ສຍເມວ ປາວາຕິ ໂຍ ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ສຍເມວ ວທຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ວາທໍ ‘‘ອນຣິຍຘມ຺ໂມ ເອໂສ’’ຕິ ກຸສລາ ເອວໍ ກເຖນ຺ຕິ.

ອຕ຺ຖິ ສີລຎ຺ເຈວ ວຕຎ຺ຈາຕິ ສີລນຏ຺ເຐນ ສີລຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຖິ, ສມາທານຏ຺ເຐນ ວຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຖິ, ວຕໍ ນ ສີລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ເຖນ ວຕໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ນ ສີລໍ. ກຕມນ຺ຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາຕິອາທໂຍ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວ. ສໍວຣຏ຺ເຐນາຕິ ສໍວຣຓຏ຺ເຐນ, ວີຕິກ຺ກມທ຺ວາຣໍ ປິທຫນຏ຺ເຐນ. ສມາທານຏ຺ເຐນາຕິ ຕໍ ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ສມ຺ມາ ອາທານຏ຺ເຐນ. ອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄນ຺ຕິ ອຣຎ຺ເຎ ນິວາໂສ ສີລໍ ອສ຺ສາຕິ ອາຣຎ຺ຎິໂກ, ຕສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄໍ. ປິຓ຺ຑປາຕິກງ຺ຄນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂາສງ຺ຂາຕານໍ ປຣອາມິສປິຓ຺ຑານໍ ປາໂຕ ປິຓ຺ຑປາໂຕ, ປເຣຫິ ທິນ຺ນານໍ ປິຓ຺ຑານໍ ປຕ຺ເຕ ນິປຕນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຸຎ຺ຉຕິ ຕໍ ຕໍ ກຸລໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ຄເວສຕີຕິ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ, ປິຓ຺ຑາຍ ວາ ປຕິຕຸໍ ວຕເມຕສ຺ສາຕິ ປິຓ຺ຑປາຕີ. ປຕິຕຸນ຺ຕິ ຈຣິຕຸໍ. ປິຓ຺ຑປາຕີ ເອວ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ, ຕສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ປິຓ຺ຑປາຕິກງ຺ຄໍ. ອງ຺ຄນ຺ຕິ ກາຣຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ເຍນ ສມາທາເນນ ໂສ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອເຕເນວ ນເຍນ ຣຖິກາສຸສານສງ຺ກາຣກູຏາທີນໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປໍສູນໍ ອຸປຣິ ຐິຕຕ຺ຕາ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນ ເຕສຸ ປໍສຸກູລມິວາຕິ ປໍສຸກູລໍ. ອຖ ວາ ປໍສຸ ວິຍ ກຸຈ຺ຉິຕຠາວໍ ອຸລຕີຕິ ປໍສຸກູລໍ, ກຸຈ຺ຉິຕຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ລທ຺ຘນິພ຺ພຈນສ຺ສ ປໍສຸກູລສ຺ສ ຘາຣຓໍ ປໍສຸກູລໍ, ປໍສຸກູລໍ ສີລມສ຺ສາຕິ ປໍສຸກູລິໂກ, ປໍສຸກູລິກສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ປໍສຸກູລິກງ຺ຄໍ. ສງ຺ຆາຏິອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄອນ຺ຕຣວາສກສງ຺ຂາຕໍ ຕິຈີວຣໍ ສີລມສ຺ສາຕິ ເຕຈີວຣິໂກ, ເຕຈີວຣິກສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ເຕຈີວຣິກງ຺ຄໍ. ສປທານຈາຣິກງ຺ຄນ຺ຕິ ທານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອວຂຓ຺ຑນໍ, ອເປຕໍ ທານໂຕ ອປທານໍ, ອນວຂຓ຺ຑນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຫ ອປທາເນນ ສປທານໍ, ອວຂຓ຺ຑນວິຣຫິຕໍ, ອນຸຆຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສປທານໍ ຈຣິຕຸໍ ອິທມສ຺ສ ສີລນ຺ຕິ ສປທານຈາຣີ, ສປທານຈາຣີເຍວ ສປທານຈາຣິໂກ, ຕສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ສປທານຈາຣິກງ຺ຄໍ. ຂລຸປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕິກງ຺ຄນ຺ຕິ ຂລູຕິ ປຏິເສຘນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ປວາຣິເຕນ ສຕາ ປຈ຺ຉາ ລທ຺ຘໍ ຠຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ນາມ, ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕສ຺ສ ໂຠຊນໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຠຊນໍ, ຕສ຺ມິໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຠຊເນ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ສີລມສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕິໂກ, ນ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕິໂກ ຂລຸປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕິໂກ, ສມາທານວເສນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິຣິຕ຺ຕໂຠຊນສ຺ເສຕໍ ນາມໍ, ຕສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ຂລຸປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕິກງ຺ຄໍ. ເນສຊ຺ຊິກງ຺ຄນ຺ຕິ ສຍນໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິສຊ຺ຊາຍ ວິຫຣິຕຸໍ ສີລມສ຺ສາຕິ ເນສຊ຺ຊິໂກ, ຕສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ເນສຊ຺ຊິກງ຺ຄໍ. ຍຖາສນ຺ຖຕິກງ຺ຄນ຺ຕິ ຍເທວ ສນ຺ຖຕໍ ຍຖາສນ຺ຖຕໍ, ‘‘ອິທໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຐມໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐເສນາສນສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕສ຺ມິໍ ຍຖາສນ຺ຖເຕ ວິຫຣິຕຸໍ ສີລມສ຺ສາຕິ ຍຖາສນ຺ຖຕິໂກ, ຕສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ຍຖາສນ຺ຖຕິກງ຺ຄໍ. ສພ຺ພາເນວ ປເນຕານິ ເຕນ ເຕນ ສມາທາເນນ ຘຸຕກິເລສຕ຺ຕາ ຘຸຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອງ຺ຄານິ, ກິເລສຘຸນນໂຕ ວາ ຘຸຕນ຺ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາຣໍ ຎາຓໍ ອງ຺ຄໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຘຸຕງ຺ຄານິ. ອຖ ວາ ຘຸຕານິ ຈ ຕານິ ປຏິປກ຺ຂານໍ ຘຸນນໂຕ ອງ຺ຄານິ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິຍາຕິປິ ຘຸຕງ຺ຄານິ. ເອວໍ ຕາເວຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ສພ຺ພາເນວ ເຈຕານິ ສມາທານເຈຕນາລກ຺ຂຓານິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ໂຍ ສມາທິຍຕິ, ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ. ເຍນ ສມາທິຍຕິ, ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ. ຍາ ສມາທານເຈຕນາ, ຕໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ. ຍໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ຕໍ ວຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໓).

ສພ຺ພາເນວ ຈ ໂລລຸປ຺ປວິທ຺ຘໍສນຣສານິ, ນິລ຺ໂລລຸປ຺ປຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານານິ, ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິອຣິຍຘມ຺ມປທຏ຺ຐານານິ. ເອວເມຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓາທີຫິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວີຣິຍສມາທານມ຺ປີຕິ ວີຣິຍຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ. ກາມນ຺ຕິ ເອກໍສຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຕໂຈ ຈ ນ຺ຫາຣຸ ຈາຕິ ຉວິ ຈ ນ຺ຫາຣຸວລ຺ລິໂຍ ຈ. ອຏ຺ຐິ ຈາຕິ ສພ຺ພາ ອຏ຺ຐິໂຍ ຈ. ອວສິສ຺ສຕູຕິ ຕິຏ຺ຐຕຸ. ອຸປສຸສ຺ສຕຸ ມໍສໂລຫິຕນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ມໍສຎ຺ຈ ໂລຫິຕຎ຺ຈ ສຸກ຺ຂຕຸ. ‘‘ຕໂຈ’’ຕິ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ, ‘‘ນ຺ຫາຣູ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ອຏ຺ຐີ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ອຸປສຸສ຺ສຕຸ ມໍສໂລຫິຕ’’ນ຺ຕິ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ. ຍໍ ຕນ຺ຕິ ອຸປຣິ ວຕ຺ຕພ຺ພປເທນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸຣິສຖາເມນາຕິ ປຸຣິສສ຺ສ ກາຍິເກນ ພເລນ, ພເລນາຕິ ຎາຓພເລນ. ວີຣິເຍນາຕິ ເຈຕສິກຎາຓວີຣິຍເຕເຊນ. ປຣກ຺ກເມນາຕິ ປຣໍ ປຣໍ ຐານໍ ອກ຺ກມເນນ ອຸສ຺ສາຫປ຺ປຕ຺ຕວີຣິເຍນ. ປຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍໍ ຕໍ ປາປຸຓິຕພ຺ພໍ. ນ ຕໍ ອປາປຸຓິຕ຺ວາຕິ ຕໍ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ. ວີຣິຍສ຺ສ ສຓ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ວີຣິຍສ຺ສ ສິຖິລຕ຺ຕໍ ໂອສີທນໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ. ‘‘ປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ປທຫຕີຕິ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ.

ນາສິສ຺ສນ຺ຕິ ນ ຂາທິສ຺ສາມິ ນ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມິ. ນ ປິວິສ຺ສາມີຕິ ຍາຄຸປານາທີນິ ນ ປິວິສ຺ສາມິ. ວິຫາຣໂຕ ນ ນິກ຺ຂເມຕິ ເສນາສນໂຕ ພຫິ ນ ນິກ຺ຂເມຍ຺ຍໍ. ນປິ ປສ຺ສໍ ນິປາເຕສ຺ສນ຺ຕິ ປສ຺ສໍ ມຎ຺ເຈ ວາ ປີເຐ ວາ ຠູມິຍໍ ວາ ກຏສນ຺ຖຣເກ ວາ ປາຕນໍ ຐປນໍ ນ ກຣິສ຺ສາມິ. ຕຓ຺ຫາສລ຺ເລ ອນູຫເຕຕິ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາເຕ ກຓ຺ເຑ ອນຸທ຺ຘເຏ, ອວິຄເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິມໍ ປລ຺ລງ຺ກນ຺ຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອາຠຸຊິຕໍ ອູຣຸພທ຺ຘາສນໍ. ນ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມີຕິ ນ ວິຊຫິສ຺ສາມິ. ຍາວ ເມ ນ ອນຸປາທາຍາຕິ ຈຕູຫິ ອຸປາທາເນຫິ ຄຫຓໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ອາສເວຫີຕິ ກາມາສວາທີຫິ ຈຕູຫິ ອາສເວຫິ. ວິມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕີຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວິມຸຕ຺ຕິຍາ ນ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕິ. ນ ຕາວາຫໍ ອິມມ຺ຫາ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີຕິ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ຣຸກ຺ຂມູລາ ນິກ຺ຂມິສ຺ສາມີຕິ ໂອກາສວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ອິມສ຺ມິຎ຺ເຎວ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ອຣິຍຘມ຺ມໍ ອາຫຣິສ຺ສາມີຕິ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ຄິມ຺ເຫຕິ ກາລວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ປຸຣິເມ ວໂຍຂນ຺ເຘຕິອາທໂຍ ວຍວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ອາສນາ ນ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີຕິ ນິສິນ຺ນາສນາ ນ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ. ອຑ຺ຒໂຍຄາຕິ ນິກຸຓ຺ຑເຄຫາ. ປາສາທາຕິ ທີຆປາສາທາ. ຫມ຺ມິຍາຕິ ມຸຓ຺ຑຈ຺ຉທນເຄຫາ. ຄຸຫາຍາຕິ ປໍສຸຄຸຫາຍ. ເລຓາຕິ ມຣິຍາທຉິນ຺ນຈ຺ຉິທ຺ທາ ປພ຺ພຕເລຓາ. ກຸຏິຍາຕິ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາທິກຸຏິຍາ. ກູຏາຄາຣາຕິ ກຓ຺ຓິກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ກຕເຄຫໂຕ. ອຏ຺ຏາຕິ ທ຺ວາຣຏ຺ຏາລກາ. ມາຬາຕິ ວຏ຺ຏເຄຫາ. ອຸທ຺ທຓ຺ໂຑ ນາມ ເອໂກ ປຕິສ຺ສຍວິເສໂສ. ‘‘ຕິຉທນເຄໂຫ’’ຕິປິ ເອເກ. ອຸປຏ຺ຐານສາລາຕິ ສນ຺ນິປາຕສາລາ ໂຠຊນສາລາ ວາ. ມຓ຺ຑປາທໂຍ ປາກຏາເຍວ. ອຣິຍຘມ຺ມນ຺ຕິ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມໍ, ອຣິຍານໍ ວາ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວການໍ ຘມ຺ມໍ. ອາຫຣິສ຺ສາມີຕິ ມມ ຈິຕ຺ຕສມີປໍ ອານຍິສ຺ສາມິ ສີເລນ. ສມາຫຣິສ຺ສາມີຕິ ວິເສເສນ ອານຍິສ຺ສາມິ ສມາຘິນາ. ອຘິຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຏິລາຠວເສນ ຄມິສ຺ສາມິ ຕທງ຺ເຄນ. ຜສ຺ສຍິສ຺ສາມີຕິ ຜຸສິສ຺ສາມິ ມຄ຺ເຄນ. ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສາມີຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຣິສ຺ສາມິ ຜເລນ. ອຖ ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ອາຫຣິສ຺ສາມິ. ສກທາຄາມິມຄ຺ເຄນ ສມາຫຣິສ຺ສາມິ, ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ອຘິຄຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຜສ຺ສຍິສ຺ສາມິ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສາມິ. ທ຺ວີສຸປິ ນເຍສຸ ຜສ຺ສຍິສ຺ສາມີຕິ ນາມກາເຍນ ນິພ຺ພານໍ ຜຸສິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປຸຏ຺ໂຐຕິ ມູລປທໍ, ຕສ຺ສ ອປຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ອຊານາປິໂຕ. ອຍາຈິໂຕຕິ ອນາຍາຈິໂຕ. ອນຊ຺ເຌສິໂຕຕິ ອນາຓາປິໂຕ, ‘‘ນ ອິຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ ເອເກ. ອປສາທິໂຕຕິ ນ ປສາທາປິໂຕ. ປາວທຕີຕິ ກຖຍຕິ. ອຫມສ຺ມີຕິ ອຫໍ ອສ຺ມິ ຠວາມິ. ຊາຕິຍາ ວາຕິ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓຊາຕິຍາ ວາ. ໂຄຕ຺ເຕນ ວາຕິ ໂຄຕມາທິໂຄຕ຺ເຕນ ວາ. ໂກລປຸຕ຺ຕິເຍນ ວາຕິ ກຸລປຸຕ຺ຕຠາເວນ ວາ. ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ວາຕິ ສຣີຣສຸນ຺ທຣຕາຍ ວາ. ຘເນນ ວາຕິ ຘນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ. ອຊ຺ເຌເນນ ວາຕິ ອຊ຺ຌາຍກຣເຓນ ວາ. ກມ຺ມາຍຕເນນ ວາຕິ ກມ຺ມເມວ ກມ຺ມາຍຕນໍ, ເຕນ ກມ຺ມາຍຕເນນ, ກສິໂຄຣກ຺ຂກມ຺ມາທິນາ ວາ. ສິປ຺ປາຍຕເນນ ວາຕິ ຘນຸສິປ຺ປາທິນາ ວາ. ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐາເນນ ວາຕິ ອຏ຺ຐາຣສວິຊ຺ຊາຏ຺ຐາເນນ ວາ. ສຸເຕນ ວາຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕຄຸເຓນ ວາ. ປຏິຠາເນນ ວາຕິ ກາຣຓາກາຣຓປຏິຠານສງ຺ຂາຕຎາເຓນ ວາ. ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນ ວາ ວຕ຺ຖຸນາຕິ ຊາຕິອາທີນໍ ເອເກເກນ ວຕ຺ຖຸນາ ວາ.

ອຸຈ຺ຈາ ກຸລາຕິ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລາ, ເອເຕນ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕມຫຕ຺ຕໍ ທີເປຕິ. ມຫາໂຠຄກຸລາຕິ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸລາ, ເອເຕນ ອຑ຺ຒມຫຕ຺ຕໍ ທີເປຕິ. ອຸຬາຣໂຠຄກຸລາຕິ ອວເສສເວສ຺ສາທິກຸລາ, ເອເຕນ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊຕາທິໍ ທີເປຕິ. ຈຓ຺ຑາລາປິ ຫິ ອຸຬາຣໂຠຄາ ໂຫນ຺ຕິ. ຎາໂຕຕິ ປາກໂຏ. ຍສ຺ສສ຺ສີຕິ ປຣິວາຣສມ຺ປນ຺ໂນ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິໂກຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ນິຍຸຕ຺ໂຕ. ວິນຍຘໂຣຕິ ວິນຍປິຏກຘໂຣ. ຘມ຺ມກຖິໂກຕິ ອາຠິຘມ຺ມິໂກ. ອາຣຎ຺ຎິໂກຕິອາທໂຍ ຘຸຕງ຺ຄປຸພ຺ພງ຺ຄມປຏິປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ. ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາຠີຕິອາທໂຍ ຣູປາຣູປອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິໂຍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຏິເວຘທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ປາວທຕີຕິ ມູລປທໍ. ກເຖຕີຕິ ‘‘ປິຏກາຈຣິໂຍສ຺ມີ’’ຕິ ກຖຍຕິ. ຠຓຕີຕິ ‘‘ຘຸຕງ຺ຄິໂກມ຺ຫີ’’ຕິ ປາກຏໍ ກໂຣຕິ. ທີປຍຕີຕິ ‘‘ຣູປຊ຺ຌານໍ ລາຠີມ຺ຫີ’’ຕິ ປຣິທີປຍຕິ. ໂວຫຣຕີຕິ ‘‘ອຣູປຊ຺ຌານໍ ລາຠີມ຺ຫີ’’ຕິ ວາກ຺ຍເຠທໍ ກໂຣຕິ.

ຂນ຺ຘກຸສລາຕິ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ສລກ຺ຂຓສາມຎ຺ຎລກ຺ຂເຓສຸ ເຉກາ, ຎາຕຕີຣຓປຫານວເສນ ກຸສລາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘາຕຸອາຍຕນປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນິພ຺ພານກຸສລາຕິ ນິພ຺ພາເນ ເຉກາ. ອນຣິຍານນ຺ຕິ ນ ອຣິຍານໍ. ເອໂສ ຘມ຺ໂມຕິ ເອໂສ ສຠາໂວ. ພາລານນ຺ຕິ ອປຓ຺ຑິຕານໍ. ອສປ຺ປຸຣິສານນ຺ຕິ ນ ໂສຠນປຸຣິສານໍ. ອຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຕານໍ.

໑໘. ສນ຺ໂຕຕິ ຣາຄາທິກິເລສູປສເມນ ສນ຺ໂຕ. ຕຖາ ອຠິນິພ຺ພຸຕຕ຺ໂຕ. ອິຕິ’ຫນ຺ຕິ ສີເລສຸ ອກຕ຺ຖມາໂນຕິ ‘‘ອຫມສ຺ມິ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອິຕິ ສີເລສຸ ອກຕ຺ຖມາໂນ, ສີລນິມິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕຸປນາຍິກໍ ວາຈໍ ອຠາສມາໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕມຣິຍຘມ຺ມໍ ກຸສລາ ວທນ຺ຕີຕິ ຕສ຺ສ ຕໍ ອກຕ຺ຖນໍ ‘‘ອຣິຍຘມ຺ໂມ ເອໂສ’’ຕິ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ຂນ຺ຘາທິກຸສລາ ວທນ຺ຕິ. ຍສ຺ສຸສ຺ສທາ ນຕ຺ຖິ ກຸຫິຎ຺ຈິ ໂລເກຕິ ຍສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ຣາຄາທໂຍ ສຕ຺ຕຸສ຺ສທາ ກຸຫິຎ຺ຈິ ໂລເກ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ອກຕ຺ຖນໍ ‘‘ອຣິຍຘມ຺ໂມ ເອໂສ’’ຕິ ເອວໍ ກຸສລາ ວທນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ສນ຺ໂຕຕິ ມູລປທໍ. ຣາຄສ຺ສ ສມິຕຕ຺ຕາຕິ ຣຎ຺ຊນລກ຺ຂຓສ຺ສ ຣາຄສ຺ສ ສມິຕຠາເວນ. ໂທສາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວິຊ຺ຌາຕຕ຺ຕາຕິ ສພ຺ພປຣິຬາຫານໍ ຌາປິຕຕ຺ຕາ. ນິພ຺ພຸຕຕ຺ຕາຕິ ສພ຺ພສນ຺ຕາປານໍ ນິພ຺ພາປິຕຠາເວນ. ວິຄຕຕ຺ຕາຕິ ສພ຺ພາກຸສລາຠິສງ຺ຂາຣານໍ ວິຄຕຠາເວນ ທູຣຠາເວນ. ປຏິປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ ອຠພ຺ພຸປ຺ປຕ຺ຕິກຠາເວນ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຘມ຺ມານໍ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູຕິ ອຸປຣິ ວຕ຺ຕພ຺ພານໍ ສຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕຠາເວນ ຠິກ຺ຂຸ. ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສຕິ ອິເມ ຕໂຍ ກິເລສາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ຠິນ຺ນາ, ຣາໂຄ ໂທໂສຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ກິເລສາ ໂອຬາຣິກາ ສກທາຄາມິມຄ຺ເຄນ ຠິນ຺ນາ, ເຕ ເອວ ອຓຸສຫຄຕາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ຠິນ຺ນາ, ໂມໂຫ ມາໂນຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ກິເລສາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຠິນ຺ນາ. ອວເສເສ ກິເລເສ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠິນ຺ນາສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ອາຫ. ສໍກິເລສິກາຕິ ກິເລສປຈ຺ຈຍາ. ໂປໂນຠວິກາຕິ ປຸນພ຺ຠວທາຍິກາ. ສທຣາຕິ ກິເລສທຣຖາ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ສທຣາ. ‘‘ສທ຺ທຣາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ສຫທຣຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂວິປາກາຕິ ຜລກາເລ ທຸກ຺ຂທາຍິກາ. ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາຕິ ອນາຄເຕ ຊາຕິຊຣາມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາ.

ປຊ຺ເຊນ ກເຕນ ອຕ຺ຕນາຕິ ຄາຖາຍ ອຍໍ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ – ໂຍ ອຕ຺ຕນາ ຠາວິເຕນ ມຄ຺ເຄນ ປຣິນິພ຺ພານໍ ຄໂຕ, ກິເລສປຣິນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ໂຕ, ປຣິນິພ຺ພານຄຕຕ຺ຕາ ເອວ ຈ ວິຕິຓ຺ຓກງ຺ໂຂ, ວິປຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຫານິວຸທ຺ຘິອຸຈ຺ເຉທສສ຺ສຕອປຸຎ຺ຎປຸຎ຺ຎປ຺ປເຠທໍ ຠວຎ຺ຈ ວິຠວຎ຺ຈ ວິປ຺ປຫາຍ ມຄ຺ຄວາສໍ ວຸສິຕວາ ຂີຓປຸນພ຺ຠໂວຕິ ເອເຕສໍ ຖຸຕິວຈນານໍ ອຣໂຫ ໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ.

ອິຕິຫນ຺ຕິ, ອິທຫນ຺ຕີຕິ ທຸວິໂຘ ປາໂຐ. ອິຕີຕິ ປທສນ຺ຘິອາທໂຍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອິທຫ’’ນ຺ຕິ ປາຐໍ ນ ໂຣເຈນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິຕີຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປທສນ຺ຘີຕິ ປທານໍ ສນ຺ຘິ ປທສນ຺ຘິ, ປທຆຏນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທສໍສຄ຺ໂຄຕິ ປທານໍ ເອກີຠາໂວ. ປທປາຣິປູຣີຕິ ປທານໍ ປຣິປູຣຓໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ເອກີຠາໂວ. ອກ຺ຂຣສມວາໂຍຕິ ເອກີຠູໂຕປິ ອປຣິປຸຓ຺ໂຓປິ ໂຫຕິ, ອຍໍ ນ ເອວໍ. ອກ຺ຂຣານໍ ສມວາໂຍ ສນ຺ນິປາໂຕ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອກ຺ຂຣສມວາໂຍ’’ຕິ ອາຫ. ພ຺ຍຎ຺ຊນສິລິຏ຺ຐຕາຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນສມຸຈ຺ຈໂຍ ປທມີຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນານໍ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນານໍ ອຕ຺ຖພ຺ຍຕ຺ຕິກາຣຓານໍ ວາ ມຘຸຣຠາວຕ຺ຕາ ປາຐສ຺ສ ມຸທຸຠາໂວ. ປທານຸປຸພ຺ພຕາ ເມຕນ຺ຕິ ປທານໍ ອນຸປຸພ຺ພຠາໂວ ປທານຸປຸພ຺ພຕາ, ປທປຏິປາຏິຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເມຕນ຺ຕິ ເອຕໍ. ກຕມນ຺ຕິ ເຈ? ອິຕີຕິ ອິທໍ. ເມຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ກຕ຺ຖີ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຫມສ຺ມິ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸກ຺ກໍເສຕ຺ວາ ກຖນສີໂລ ໂຫຕິ. ກຕ຺ຖຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກຖຍຕິ. ວິກຕ຺ຖຕີຕິ ວິວິຘາ ກຖຍຕິ. ກຕ຺ຖນາຕິ ກຖນາ. ອາຣໂຕຕິ ທູຣໂຕ ຣໂຕ. ວິຣໂຕຕິ ຐານສງ຺ກນ຺ຕິວເສນ ວິຄຕຠາເວນ ຣໂຕ. ປຏິວິຣໂຕຕິ ຕໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສພ຺ພາກາເຣນ ວິຍຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຣໂຕ. ຕຕ຺ຖ ປິສາຈໍ ວິຍ ທິສ຺ວາ ປລາໂຕ ອາຣໂຕ. ຫຕ຺ຖິມ຺ຫິ ມທ຺ທນ຺ເຕ ວິຍ ປຣິຘາວິຕ຺ວາ ຄໂຕ ວິຣໂຕ. ໂຍຘສມ຺ປຫາຣໍ ວິຍ ໂປເຖຕ຺ວາ ມທ຺ເທຕ຺ວາ ຄໂຕ ປຏິວິຣໂຕ.

ຂີຓາສວສ຺ສາຕິ ຂີຓກິເລສາສວສ຺ສ. ກມ຺ມຸສ຺ສໂທຕິ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາຣສງ຺ຂາຕານໍ ກມ຺ມານໍ ອຸສ຺ສໂທ ອຸສ຺ສນ຺ນຕາ. ຍສ຺ສິເມຕິ ຍສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ອິເມ ອຸສ຺ສທາ.

໑໙. ເອວໍ ຂີຓາສວປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ທິຏ຺ຐິຄຕິການໍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຏິປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປກປ຺ປິຕາ ສງ຺ຂຕາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປກປ຺ປິຕາຕິ ປຣິກປ຺ປິຕາ. ສງ຺ຂຕາຕິ ປຈ຺ຈຍາຠິສງ຺ຂຕາ. ຍສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ທິຏ຺ຐິຄຕິກສ຺ສ. ຘມ຺ມາຕິ ທິຏ຺ຐິໂຍ. ປຸຣກ຺ຂຕາຕິ ປຸຣໂຕ ກຕາ. ສນ຺ຕີຕິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອວີວທາຕາຕິ ອໂວທາຕາ. ຍທຕ຺ຕນິ ປສ຺ສຕິ ອານິສໍສໍ, ຕໍ ນິສ຺ສິໂຕ ກຸປ຺ປປຏິຈ຺ຈສນ຺ຕິນ຺ຕິ ຍສ຺ເສເຕ ທິຏ຺ຐິຘມ຺ມາ ‘ປຸຣກ຺ຂຕາ ອໂວທາຕາ ສນ຺ຕິ, ໂສ ເອວໍວິໂຘ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຕນິ ຕສ຺ສາ ທິຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຎ຺ຈ ສກ຺ກາຣາທິໍ, ສມ຺ປຣາຍິກຎ຺ຈ ຄຕິວິເສສາທິໍ ອານິສໍສໍ ສມ຺ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຎ຺ຈ ອານິສໍສໍ, ຕຎ຺ຈ ກຸປ຺ປຕາຍ ຈ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຕາຍ ຈ ສມ຺ມຸຕິສນ຺ຕິຕາຍ ຈ ກຸປ຺ປປຏິຈ຺ຈສນ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ນິສ຺ສິໂຕ ຈ ໂຫຕິ. ໂສ ຕໍ ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕານໍ ວາ ອຸກ຺ກໍເສຍ຺ຍ, ປເຣ ວາ ວມ຺ເຠຍ຺ຍ ອຠູເຕຫິປິ ຄຸຓໂທເສຫິ.

ສງ຺ຂຕາຕິ ມູລປທໍ. ສງ຺ຂຕາຕິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕາ. ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ປທໍ ວຑ຺ຒິຕໍ. ອຠິສງ຺ຂຕາຕິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຠິກຕາ. ສຓ຺ຐປິຕາຕິ ປຈ຺ຈຍວເສເນວ ສມ຺ມາ ຐປິຕາ. ອນິຈ຺ຈາຕິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາເວນ. ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ຂຍຘມ຺ມາຕິ ກເມນ ຂຍສຠາວາ. ວຍຘມ຺ມາຕິ ປວຕ຺ຕິວເສນ ປຣິຫາຍນສຠາວາ. ວິຣາຄຘມ຺ມາຕິ ອນິວຕ຺ຕີ ຫຸຕ຺ວາ ວິຄຈ຺ຉນສຠາວາ. ນິໂຣຘຘມ຺ມາຕິ ນິຣຸຊ຺ຌນສຠາວາ, ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ຫຸຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນສຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐິຄຕິກສ຺ສາຕິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕປຸຄ຺ຄລສ຺ສ.

ປຸເຣກ຺ຂາຣາຕິ ປຸເຣ ກຕາ. ຕຓ຺ຫາຘໂຊຕິ ອຸສ຺ສາປິຕຏ຺ເຐນ ຕຓ຺ຫາຘໂຊ, ຕຓ຺ຫາປຏາກາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຕຓ຺ຫາຘໂຊ. ປຸເຣຈາຣິກຏ຺ເຐນ ຕຓ຺ຫາ ເອວ ເກຕຸ ອສ຺ສາຕິ ຕຓ຺ຫາເກຕຸ. ຕຓ຺ຫາຘິປເຕຍ຺ໂຍຕິ ຉນ຺ທາຘິປຕິວເສນ, ຕຓ຺ຫາ ອຘິປຕິໂຕ ອາຄຕາຕິ ວາ ຕຓ຺ຫາຘິປເຕຍ຺ໂຍ, ຕຓ຺ຫາຘິປຕິ ວາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຕຓ຺ຫາຘິປເຕຍ຺ໂຍ. ທິຏ຺ຐິຘຊາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອໂວທາຕາຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘາ. ສໍກິລິຏ຺ຐາຕິ ສຍໍ ກິລິຏ຺ຐາ. ສໍກິເລສິກາຕິ ຕປນີຍາ.

ທ຺ເວ ອານິສໍເສ ປສ຺ສຕີຕິ ທ຺ເວ ຄຸເຓ ທກ຺ຂຕິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຎ຺ຈ ອານິສໍສນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ປຈ຺ຈກ຺ຂຘມ຺ມານິສໍສຎ຺ຈ. ສມ຺ປຣາຍິກນ຺ຕິ ປຣໂລເກ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ອານິສໍສຎ຺ຈ. ຍໍທິຏ຺ຐິໂກ ສຕ຺ຖາ ໂຫຕີຕິ ສຕ຺ຖາ ຍຖາລທ຺ຘິໂກ ຠວຕິ. ຕໍທິຏ຺ຐິກາ ສາວກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຓນ຺ຕາ ສາວກາປິ ຕຖາລທ຺ຘິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ສກ຺ກໂຣນ຺ຕີຕິ ສກ຺ກາຣປ຺ປຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ຄຣຸກາຣປ຺ປຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ມາເນນ຺ຕີຕິ ມນສາ ປິຍາຍນ຺ຕິ. ປູເຊນ຺ຕີຕິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍາຠິຫາຣປູຊາຍ ປູເຊນ຺ຕິ. ອປຈິຕິໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອປຈິຕິປ຺ປຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ສກ຺ກຣິຕ຺ວາ ສຸອຠິສງ຺ຂເຕ ປຓີເຕ ກຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ໂສ ສກ຺ກໂຕ. ຍສ຺ມິໍ ຄຣຸຠາວໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ໂສ ຄຣຸກໂຕ. ຍໍ ມນສາ ປິຍາຍນ຺ຕິ, ໂສ ມານິໂຕ. ຍສ຺ສ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສ ປູຊິໂຕ. ຍສ຺ສ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານອຎ຺ຊລິກມ຺ມາທິວເສນ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສ ອປຈິໂຕ. ເກຈິ ‘‘ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ກາເຍນ, ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ວາຈາຍ, ມາເນນ຺ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ, ປູເຊນ຺ຕິ ລາເຠນາ’’ຕິ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ອລໍ ນາຄຕ຺ຕາຍ ວາຕິ ນາຄຠາວາຍ ນາຄຣາຊຠາວາຍ ວາ ອລໍ ປຣິຍຕ຺ຕໍ. ສຸປຓ຺ຓຕ຺ຕາຍ ວາຕິ ສຸປຓ຺ຓຣາຊຠາວາຍ. ຍກ຺ຂຕ຺ຕາຍ ວາຕິ ຍກ຺ຂເສນາປຕິຠາວາຍ. ອສຸຣຕ຺ຕາຍ ວາຕິ ອສຸຣຠາວາຍ. ຄນ຺ຘພ຺ພຕ຺ຕາຍ ວາຕິ ຄນ຺ຘພ຺ພເທວຆເຏ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາວາຍ. ມຫາຣາຊຕ຺ຕາຍ ວາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຣາຊານໍ ອຎ຺ຎຕຣຠາວາຍ. ອິນ຺ທຕ຺ຕາຍ ວາຕິ ສກ຺ກຠາວາຍ. ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕາຍ ວາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣຠາວາຍ. ເທວຕ຺ຕາຍ ວາຕິ ສມ຺ມຸຕິເທວາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣຠາວາຍ. ສຸທ຺ຘິຍາຕິ ປຣິສຸທ຺ຘຠາວາຍ ອລໍ ປຣິຍຕ຺ຕໍ. ວິສຸທ຺ຘິຍາຕິ ສພ຺ພມລຣຫິຕອຈ຺ຈນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘຠາວາຍ. ປຣິສຸທ຺ຘິຍາຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ ປຣິສຸທ຺ຘຠາວາຍ.

ຕຕ຺ຖ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ອຘິປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ສຸທ຺ຘິຍາ. ເທວໂລເກ ອຘິປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ. ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອຘິປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ປຣິສຸທ຺ຘິຍາ. ຈຕຸຣາສີຕິກປ຺ປສຫສ຺ສານິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖໍ ມຸຕ຺ຕິຍາ. ອນ຺ຕຣາຍາຠາເວນ ມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖໍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ. ສພ຺ພາກາເຣນ ມຸຕ຺ຕິຍາ ປຣິມຸຕ຺ຕິຍາ. ສຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປພ຺ພຊິຕຠາເວນ ສຸທ຺ຘິໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຍຸຕ຺ຕຠາເວນ ວິວິເຘນ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ປຣິສຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພາກາເຣນ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ເຕສໍ ສມຍນ຺ຕຣຘມ຺ເມນ. ວິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ໂອວາເທນ. ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ອນຸສາສເນນ. ສຸຊ຺ຌິສ຺ສາມີຕິອາທໂຍ ອນາຄຕວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ອາຍຕິໍ ຜລປາຏິກງ຺ຂີຕິ ອນາຄເຕ ວິປາກຜລມາກງ຺ຂມາໂນ. ອິທໍ ທິຏ຺ຐິຄຕິການໍ ອິຈ຺ຉາມຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ຐິຄຕຎ຺ຫິ ອິຊ຺ຌມານໍ ນິຣຍໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ວາ ນິປ຺ຜາເທຕິ.

ອຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ຕີຕິ ອຕິອນ຺ຕນິສ຺ສຣຓສນ຺ຕິ. ຕທງ຺ຄສນ຺ຕີຕິ ປຐມຊ຺ຌານາທິຄຸຓງ຺ເຄນ ນີວຣຓາທິອຄຸຓງ຺ຄໍ ສເມຕີຕິ ຌານໍ ຕທງ຺ຄສນ຺ຕິ. ສມ຺ມຸຕິສນ຺ຕີຕິ ສມາຫາຣວເສນ ທິຏ຺ຐິສນ຺ຕິ. ຕາ ວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຕມາ ອຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອມຕໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ເອວມາທໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເຍວ. ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ນີວຣຓາ ສນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວມາທໂຍ ອນ຺ໂຕ ອປ຺ປນາຍໍ ອຕິສຍວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ອປິ ຈ ສມ຺ມຸຕິສນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປຕາ, ສນ຺ຕີຕິ ອິຕເຣ ທ຺ເວ ສນ຺ຕິໂຍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສມ຺ມຸຕິສນ຺ຕິເມວ ທີເປຕິ. ກຸປ຺ປສນ຺ຕິນ຺ຕິ ວິປາກຊນກວເສນ ປຣິວຕ຺ຕນວເສນ ຈລສນ຺ຕິໍ. ປກຸປ຺ປສນ຺ຕິນ຺ຕິ ວິເສເສນ ຈລສນ຺ຕິໍ. ເອຣິຕສນ຺ຕິນ຺ຕິ ກມ຺ປນສນ຺ຕິໍ. ສເມຣິຕສນ຺ຕິນ຺ຕິ ວິເສເສນ ກມ຺ປິຕສນ຺ຕິໍ. ຈລິຕສນ຺ຕິນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ຆຏ຺ຏິຕສນ຺ຕິນ຺ຕິ ປີຬິຕສນ຺ຕິໍ. ສນ຺ຕິໍ ນິສ຺ສິໂຕຕິ ທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕໍ ສນ຺ຕິໍ ນິສ຺ສິໂຕ. ອສ຺ສິໂຕຕິ ອາສິໂຕ ວິເສເສນ ນິສ຺ສິໂຕ. ອລ຺ລີໂນຕິ ເອກີຠູໂຕ.

໒໐. ເອວໍ ນິສ຺ສິເຕ ຕາວ ‘‘ທິຏ຺ຐີນິເວສາ…ເປ… ອາທິຍຕີ ຈ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐີນິເວສາຕິ ອິທໍສຈ຺ຈາຠິນິເວສສງ຺ຂາຕານິ ທິຏ຺ຐິນິເວສນານິ. ນ ຫິ ສ຺ວາຕິວຕ຺ຕາຕິ ສຸເຂນ ອຕິວຕ຺ຕິຕພ຺ພາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຘມ຺ເມສຸ ນິຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສມຸຄ຺ຄຫີຕນ຺ຕິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄເຕສຸ ຕໍ ຕໍ ສມຸຄ຺ຄຫິຕໍ ອຠິນິວິຏ຺ຐຘມ຺ມໍ ນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິນິເວສາ ນ ຫິ ສ຺ວາຕິວຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ນໂຣ ເຕສຸ ນິເວສເນສຸ, ນິຣສ຺ສຕີ ອາທິຍຕີ ຈ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ນ ຫິ ສ຺ວາຕິວຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ນໂຣ ເຕສຸເຍວ ທິຏ຺ຐິນິເວສເນສຸ ອຊສີລໂຄສີລກຸກ຺ກຸຣສີລປຎ຺ຈາຕປມຣຸປ຺ປປາຕອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານກຓ຺ຏກາປສ຺ສຍາທິເຠທໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ຘມ຺ມກ຺ຂານໍ ຄຓາທິເຠທຎ຺ຈ ຕໍ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ນິຣສ຺ສຕິ ຈ ອາທິຍຕິ ຈ ຊຫຕິ ຈ ຄຓ຺ຫາຕິ ຈ ວນມກ຺ກໂຏ ວິຍ ຕໍ ຕໍ ສາຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ນິຣສ຺ສນ຺ໂຕ ຈ ອາທິຍນ຺ໂຕ ຈ ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອສນ຺ເຕຫິປິ ຄຸຓໂທເສຫິ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປຣສ຺ສ ວາ ຍສາຍສໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ. ທຸຣຕິວຕ຺ຕາຕິ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ທຸກ຺ຂາ. ທຸຕ຺ຕຣາຕິ ທຸອຸຕ຺ຕຣາ. ທຸປ຺ປຕຣາ ທຸສ຺ສມຕິກ຺ກມາ ທຸພ຺ພິນິວຕ຺ຕາຕິ ອຸປສຄ຺ເຄນ ວຑ຺ຒິຕາ.

ນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາຕິ ສສ຺ສຕວເສນ ນິຈ຺ຉຍໍ ກຕ຺ວາ. ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕວເສນ ນານາວິເຘນ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ກຕ຺ວາ. ວິຈິນິຕ຺ວາຕິ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ. ປວິຈິນິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕນິຍວເສນ ສພ຺ພາກາເຣນ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ. ‘‘ນິຈິນິຕ຺ວາ ວິຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ໂອຘິຄ຺ຄາໂຫຕິ ອວຘິຍິຕ຺ວາ ຄາໂຫ. ພິລຄ຺ຄາໂຫຕິ ໂກຏ຺ຐາສວເສນ ຄາໂຫ ‘‘ພິລໂສ ວິຠຊິຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໘; ມ. ນິ. ໑.໑໑໑) ວິຍ. ວຣຄ຺ຄາໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕມຄາໂຫ. ໂກຏ຺ຐາສຄ຺ຄາໂຫຕິ ອວຍວວເສນ ຄາໂຫ. ອຸຈ຺ຈຍຄ຺ຄາໂຫຕິ ຣາສິວເສນ ຄາໂຫ. ສມຸຈ຺ຈຍຄ຺ຄາໂຫຕິ ໂກຏ຺ຐາສວເສນ ຣາສິວເສນ ຈ ຄາໂຫ. ອິທໍ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິທເມວ ສຠາວໍ. ຕຈ຺ຉນ຺ຕິ ຕຖຠາວໍ ອວິປຣີຕສຠາວໍ. ຕຖນ຺ຕິ ວິປຣິຓາມຣຫິຕໍ. ຠູຕນ຺ຕິ ວິຊ຺ຊມານໍ. ຍາຖາວນ຺ຕິ ຍຖາສຠາວໍ. ອວິປຣີຕນ຺ຕິ ນ ວິປຣີຕໍ.

ນິຣສ຺ສຕີຕິ ນິອສ຺ສຕິ ວິກ຺ຂິປຕິ. ປຣວິຈ຺ຉິນ຺ທນາຍ ວາຕິ ປເຣຫິ ວິສ຺ສຊ຺ຊາປເນນ. ອນຠິສມ຺ຠຸຓນ຺ໂຕ ວາຕິ ອສມ຺ປາປຸຓນ຺ໂຕ ວາ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ປໂຣ ວິຈ຺ຉິນ຺ເທຕີຕິ ອຎ຺ໂຎ ວິໂຍຄໍ ກໂຣຕິ. ນຕ຺ເຖຕ຺ຖາຕິ ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ. ສີລໍ ອນຠິສມ຺ຠຸຓນ຺ໂຕຕິ ສີລໍ ອສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ. ສີລໍ ນິຣສ຺ສຕີຕິ ສີລໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໒໑. ໂຍ ປນາຍໍ ສພ຺ພທິຏ຺ຐິຄຕາທິໂທສຘຸນນາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ໂຘໂນ, ຕສ຺ສ ໂຘນສ຺ສ ຫິ…ເປ… ອນູປໂຍ ໂສ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ໂຘນຘມ຺ມສມນ຺ນາຄມາ ໂຘນສ຺ສ ຘຸຕສພ຺ພປາປສ຺ສ ອຣຫໂຕ ກຕ຺ຖຈິ ໂລເກ ເຕສຸ ເຕສຸ ຠເວສຸ ສໍກປ຺ປນາ ທິຏ຺ຐິ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ທິຏ຺ຐິຍາ ອຠາວາ, ຍາຍ ຈ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕາ ຕິຕ຺ຖິຍາ ມາຍາຍ ວາ ມາເນນ ວາ ເອວໍ ອຄຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ມາຍຎ຺ຈ ມານຎ຺ຈ ປຫາຍ ໂຘໂນ ຣາຄາທີນໍ ໂທສານໍ ເກນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ສມ຺ປຣາເຍ ວາ ນິຣຍາທີສຸ ຄຕິວິເສເສສຸ ເກນ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອນູປໂຍ ໂສ, ໂສ ຫິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິອຸປຍານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຠາເວນ ອນູປໂຍຕິ.

ກິໍ ກາຣຓາຕິ ເກນ ກາຣເຓນ. ໂຘນາ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາຕິ ໂຘນາ ອິຕິ ກິໍກາຣຓາ ປຎ຺ຎາ ກຖີຍຕິ. ຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ຕາຍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ປຎ຺ຎາຍ ກາຍໂຕ ປວຕ຺ຕໍ ທຸຏ຺ຐຸ ກິເລສປູຕິກຕ຺ຕາ ວາ ຈຣິຕນ຺ຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ຘູຕຎ຺ຈ ໂຘຕຎ຺ຈາຕິ ກມ຺ປິຕຎ຺ຈ ໂຘວິຕຎ຺ຈ. ສນ຺ໂຘຕຎ຺ຈາຕິ ສມ຺ມາ ໂຘວິຕຎ຺ຈ. ນິທ຺ໂຘຕຎ຺ຈາຕິ ວິເສເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ນິທ຺ໂຘຕຎ຺ຈ. ຣາໂຄ ຘຸໂຕ ຈາຕິອາທໂຍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ຘຸຕາ ຈາຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ກມ຺ປິຕາ ຈລິຕາ ໂຘວິຕາ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໐໖; ທີ. ນິ. ໓.໓໖໐) ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ສມ຺ມາຎາເຓນາຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຎາເຓນ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓນ ວາ. ມິຈ຺ຉາຎາຓນ຺ຕິ ວິປຣີຕຎາຓໍ ອຍາຖາວຎາຓໍ, ປາປກິຣິຍາສຸ ອຸປຈິນ຺ຕາວເສນ ປາປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຸກຕໍ ມຍາ’’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາກາເຣນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂມໂຫ. ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິຍາ ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕີຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິປຣີຕາ ອຍາຖາວວິມຸຕ຺ຕິເຍວ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິສຎ຺ຎິຕາ.

ອຣຫາ ອິເມຫິ ໂຘເນຍ຺ເຍຫິ ຘມ຺ເມຫີຕິ ຣາຄາທີຫິ ກິເລເສຫິ ທູເຣ ຐິໂຕ ອຣຫາ ອິເມຫິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣຫິ ກິເລສໂຘວເນຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ. ໂຘໂນຕິ ໂຘໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ, ເຕເນວ ‘‘ໂສ ຘຸຕຣາໂຄ’’ຕິອາທໂຍ ອາຫ.

ມາຍາ ວຸຈ຺ຈຕິ ວຎ຺ຈນິກາຈຣິຍາຕິ ວຎ຺ຈນກິຣິຍໍ ວຎ຺ຈນກຣຓໍ ອສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ວຎ຺ຈນິກາຈຣິຍາ. ຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉາທນເຫຕູຕິ ເຕສໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕານໍ ອປ຺ປກາສນກາຣຓາ. ປາປິກໍ ອິຈ຺ຉໍ ປຓິທຫຕີຕິ ລາມກໍ ປຕ຺ຖນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ. ‘‘ມາ ມໍ ຊຎ຺ຎາ’’ຕິ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ກຕໍ ປາປໍ ປເຣ ມາ ຊານິໍສູ’’ຕິ ປຈ຺ຈາສີສຕິ. ສງ຺ກປ຺ເປຕີຕິ ວິຕກ຺ກໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ວາຈໍ ຠາສຕີຕິ ຊານໍເຍວ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຠາຣິຍໍ ກໂຣຕິ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ວີຕິກ຺ກມຏ຺ຐານໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຸປສນ຺ໂຕ ວິຍ ຠາສຕິ. ກາເຍນ ປຣກ຺ກມຕີຕິ ‘‘ມຍາ ກຕໍ ອິທໍ ປາປກມ຺ມໍ ມາ ເກຈິ ຊານິໍສູ’’ຕິ ກາເຍນ ວຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ວິຊ຺ຊມານໂທສປຏິຈ຺ຉາທນໂຕ ຈກ຺ຂຸໂມຫນມາຍາ ອສ຺ສາຕິ ມາຍາວີ, ມາຍາວິໂນ ຠາໂວ ມາຍາວິຕາ. ກຕ຺ວາ ປາປໍ ປຸນ ປຏິຈ຺ຉາທນໂຕ ອຕິຈ຺ຈ ອສ຺ສຣຕິ ເອຕາຍ ສຕ຺ໂຕຕິ ອຈ຺ຈສຣາ. ກາຍວາຈາກິຣິຍາຫິ ອຎ຺ຎຖາ ທສ຺ສນໂຕ ວຎ຺ເຈຕີຕິ ວຎ຺ຈນາ. ເອຕາຍ ສຕ຺ຕາ ນິກໂຣນ຺ຕີຕິ ນິກຕິ, ມິຈ຺ຉາ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນາຫໍ ເອວໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ປາປານໍ ວິກ຺ຂິປນໂຕ ນິກິຣຓາ. ‘‘ນາຫໍ ເອວໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ປຣິວຊ຺ຊນໂຕ ປຣິຫຣຓາ. ກາຍາທີຫິ ສໍຫຣຓໂຕ ຄູຫນາ. ສມຠາເຄນ ຄູຫນາ ປຣິຄູຫນາ. ຕິຓປຓ຺ເຓຫິ ວິຍ ຄູຖໍ ກາຍວຈີກມ຺ເມຫິ ປາປໍ ຉາເທຕີຕິ ຉາທນາ. ສພ຺ພໂຕ ຠາເຄນ ຉາທນາ ປຣິຈ຺ຉາທນາ. ນ ອຸຕ຺ຕານິໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕີຕິ ອນຸຕ຺ຕານິກມ຺ມໍ. ນ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕີຕິ ອນາວິກມ຺ມໍ. ສຸຏ຺ຐຸ ຉາທນາ ໂວຈ຺ຉາທນາ. ກຕປຏິຈ຺ຉາທນວເສນ ປຸນປິ ປາປສ຺ສ ກຣຓໂຕ ປາປກິຣິຍາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ກຕປຏິຈ຺ຉາທນລກ຺ຂຓາ ມາຍາ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຠສ຺ມປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ວິຍ ອງ຺ຄາໂຣ, ອຸທກປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ວິຍ ຂາຓຸ, ປິໂລຕິກປລິເວຐິຕໍ ວິຍ ຈ ສຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ.

ເອກວິເຘນ ມາໂນຕິ ເອກປຣິຈ຺ເຉເທນ ເອກໂກຏ຺ຐາເສນ ມາໂນ. ຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸນ຺ນຕີຕິ ຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອພ຺ຠຸສ຺ສາປນາ, ອຍໍ ມາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕມາໂນວ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນມາໂນຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸປຣິ ຐປນມາໂນ. ປຣວມ຺ຠນມາໂນຕິ ປເຣ ລາມກກຣຓມາໂນ. ອິເມ ທ຺ເວ ມານາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຕຖາ ປວຕ຺ຕາກາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕາ.

‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມາໂນຕິ ຊາຕິອາທີນິ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ອຫມສ຺ມິ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ. ສທິສມານາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວມິເມປິ ຕໂຍ ມານາ ປຸຄ຺ຄລວິເສສໍ ອນິສ຺ສາຍ ຕຖາ ປວຕ຺ຕາກາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕສຸ ເອເກໂກ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ເສຍ຺ຍສທິສຫີນານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມາໂນ ເສຍ຺ຍສ຺ເສວ ຍາຖາວມາໂນ, ເສສານໍ ອຍາຖາວມາໂນ. ‘‘ສທິໂສຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມາໂນ ສທິສສ຺ເສວ ຍາຖາວມາໂນ, ເສສານໍ ອຍາຖາວມາໂນ. ‘‘ຫີໂນຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມາໂນ ຫີນສ຺ເສວ ຍາຖາວມາໂນ, ເສສານໍ ອຍາຖາວມາໂນ.

ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ມາໂນ ໂລກຘມ຺ມວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຎ຺ຈວິເຘນ ມາໂນ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຉພ຺ພິເຘນ ມາໂນ ຈກ຺ຂາທິສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ມານໍ ຊເນຕີຕິ ມານໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ.

ສຕ຺ຕວິເຘນ ມານນິທ຺ເທເສ ມາໂນຕິ ອຸນ຺ນໂມ. ອຕິມາໂນຕິ ‘‘ຊາຕິອາທີຫິ ມຍາ ສທິໂສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຎ຺ຎນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ. ມານາຕິມາໂນຕິ ‘‘ອຍໍ ປຸພ຺ເພ ມຍາ ສທິໂສ, ອິທານິ ອຫໍ ເສຏ຺ໂຐ, ອຍໍ ຫີນຕໂຣ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ. ອຍໍ ຠາຣາຕິຠາໂຣ ວິຍ ປຸຣິມໍ ສທິສມານໍ ອຸປາທາຍ ມານາຕິມາໂນ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມານາຕິມາໂນ’’ຕິ ອາຫ. ໂອມາໂນຕິ ຫີນມາໂນ. ໂຍ ‘‘ຫີໂນຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມາໂນ ນາມ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ໂອມາໂນ ນາມ. ອປິ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ຕ຺ວໍ ຊາຕິມາ, ກາກຊາຕິ ວິຍ ເຕ ຊາຕິ. ຕ຺ວໍ ໂຄຕ຺ຕວາ, ຈຓ຺ຑາລໂຄຕ຺ຕໍ ວິຍ ເຕ ໂຄຕ຺ຕໍ. ຕຸຍ຺ຫໍ ສໂຣ ອຕ຺ຖິ, ກາກສໂຣ ວິຍ ເຕ ສໂຣ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ເຫຏ຺ຐາ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນວເສນ ອຍໍ ‘‘ໂອມາໂນ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຘິມາໂນຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ອປ຺ປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕສຎ຺ຎິສ຺ສ, ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ກິຈ຺ເຈ ອກເຕເຍວ ກຕສຎ຺ຎິສ຺ສ, ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມ ອນຘິຄເຕ ອຘິຄຕສຎ຺ຎິສ຺ສ, ອຣຫຕ຺ເຕ ອສຈ຺ຉິກເຕ ສຈ຺ຉິກຕສຎ຺ຎິສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຘິຄຕມາໂນ ອຘິມາໂນ ນາມ. ອຍໍ ປນ ກສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກສ຺ສ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຕາວ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ຫິ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານປຫີນກິເລສາວສິຏ຺ຐກິເລສປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ສຎ຺ຊາຕໂສມນສ຺ໂສ ອຣິຍຄຸຓປຏິເວເຘ ນິກ຺ກງ຺ໂຂ, ຕສ຺ມາ ໂສຕາປນ຺ນາທີນໍ ‘‘ອຫໍ ສກທາຄາມີ’’ຕິອາທິວເສນ ມາໂນ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ຈ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ຫິ ອຣິຍຄຸຓາຘິຄເມ ນິຣາໂສວ. ສີລວໂຕປິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ນິທ຺ທາຣາມຕາທິມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຣິສຸທ຺ຘສີລສ຺ສ ປນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫນ ວິຕິຓ຺ຓກງ຺ຂສ຺ສ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຈ ສຸທ຺ຘສມຖລາຠີ ສຸທ຺ຘວິປສ຺ສນາລາຠີ ວາ ອນ຺ຕຣາ ຐເປຕິ. ໂສ ຫິ ທສປິ ວສ຺ສານິ ວີສມ຺ປິ ວສ຺ສານິ ຕິໍສມ຺ປິ ວສ຺ສານິ ອສີຕິປິ ວສ຺ສານິ ກິເລສສມຸທາຈາຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ອຫໍ ໂສຕາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວາ ‘‘ສກທາຄາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ອນາຄາມີ’’ຕິ ວາ ມຎ຺ຎຕິ, ສມຖວິປສ຺ສນາລາຠີ ປນ ອຣຫຕ຺ເຕເຍວ ຐເປຕິ. ຕສ຺ສ ຫິ ສມາຘິພເລນ ກິເລສາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ, ວິປສ຺ສນາພເລນ ສງ຺ຂາຣາ ສຸປຣິຄ຺ຄຫິຕາ, ຕສ຺ມາ ສຏ຺ຐິປິ ວສ຺ສານິ ອສີຕິປິ ວສ຺ສານິ ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ກິເລສາ ນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ຂີຓາສວສ຺ເສວ ຈິຕ຺ຕາຈາໂຣ ໂຫຕິ. ໂສ ເອວໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ກິເລສສມຸທາຈາຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາ ອຏ຺ຐຕ຺ວາວ ‘‘ອຣຫາ ອຫ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎຕິ.

ອສ຺ມິມາໂນຕິ ຣູເປ ອສ຺ມີຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ‘‘ອຫໍ ຣູປາທໂຍ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ. ມິຈ຺ຉາມາໂນຕິ ປາປເກຫິ ກມ຺ມາຍຕນສິປ຺ປາຍຕນວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານສຸຕປຏິຠານສີລພ຺ພເຕຫິ, ປາປິກາຍ ຈ ທິຏ຺ຐິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ. ຕຕ຺ຖ ປາປກໍ ກມ຺ມາຍຕນໍ ນາມ ເກວຏ຺ຏມຈ຺ຉພນ຺ຘເນສາທານໍ ກມ຺ມໍ. ປາປກໍ ສິປ຺ປາຍຕນໍ ນາມ ມຈ຺ຉຊາລຂິປກຸມີນກຣເຓສຸ ເຈວ ປາສໂອຑ຺ຑນສູລາໂຣປນາທີສຸ ຈ ເຉກຕາ. ປາປກໍ ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານໍ ນາມ ຍາ ກາຈິ ປຣູປຆາຕວິຊ຺ຊາ. ປາປກໍ ສຸຕໍ ນາມ ຠາຣຕຍຸທ຺ຘສີຕາຫຣຓາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ. ປາປກໍ ປຏິຠານໍ ນາມ ທຸພ຺ຠາສິຕຍຸຕ຺ຕໍ ກປ຺ປນາຏກວິລປ຺ປນາທິປຏິຠານໍ. ປາປກໍ ສີລໍ ນາມ ອຊສີລໍ ໂຄສີລໍ. ວຕມ຺ປິ ອຊວຕໂຄວຕເມວ. ປາປິກາ ທິຏ຺ຐິ ປນ ທ຺ວາສຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິຄເຕສຸ ຍາກາຈິ ທິຏ຺ຐິ. ອຏ຺ຐວິຘມາໂນ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ໂຖເຍວ.

ນວວິເຘນ ມານນິທ຺ເທເສ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິອາທໂຍ ນວ ມານາ ປຸຄ຺ຄລໍ ນິສ຺ສາຍ ວຸຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ປນ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມາໂນ ຣາຊານຎ຺ເຈວ ປພ຺ພຊິຕານຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຣາຊາ ຫິ ‘‘ຣຏ຺ເຐນ ວາ ຘນວາຫເນຫິ ວາ ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ. ປພ຺ພຊິໂຕປິ ‘‘ສີລຘຸຕງ຺ຄາທີຫິ ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ.

ເສຍ຺ຍສ຺ສ ‘‘ສທິໂສຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມາໂນປິ ເອເຕສໍເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຣາຊາ ຫິ ‘‘ຣຏ຺ເຐນ ວາ ຘນວາຫເນຫິ ວາ ອຎ຺ຎຣາຊູຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຍ຺ຫໍ ກິໍ ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ. ປພ຺ພຊິໂຕປິ ‘‘ສີລຘຸຕງ຺ຄາທີຫິ ອຎ຺ເຎນ ຠິກ຺ຂຸນາ ມຍ຺ຫໍ ກິໍ ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ.

ເສຍ຺ຍສ຺ສ ‘‘ຫີໂນຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມາໂນປິ ເອເຕສໍເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍສ຺ສ ຫິ ຣຎ຺ໂຎ ຣຏ຺ຐໍ ວາ ຘນວາຫນາທີນິ ວາ ນາຕິສມ຺ປນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຣາຊາຕິ ໂວຫາຣສຸຂມຕ຺ຕກເມວ, ກິໍ ຣາຊາ ນາມ ອຫ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ. ປພ຺ພຊິໂຕປິ ອປ຺ປລາຠສກ຺ກາໂຣ ‘‘ອຫໍ ຘມ຺ມກຖິໂກ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ, ມຫາເຖໂຣຕິ ກຖາມຕ຺ຕເມວ, ກິໍ ຘມ຺ມກຖິໂກ ນາມາຫໍ, ກິໍ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ນາມາຫໍ, ກິໍ ມຫາເຖໂຣ ນາມາຫໍ, ຍສ຺ສ ເມ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ.

ສທິສສ຺ສ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມານາທໂຍ ອມຈ຺ຈາທີນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອມຈ຺ໂຈ ວາ ຫິ ຣຏ຺ຐິໂຍ ວາ ‘‘ໂຠຄຍານວາຫນາທີຫິ ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຎ຺ໂຎ ຣາຊປຸຣິໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວາ, ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຎ຺ເຎຫິ ສທ຺ຘິໍ ກິໍ ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວາ, ‘‘ອມຈ຺ໂຈຕິ ນາມເມວ ມຍ຺ຫໍ, ຆາສຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ເມ ນຕ຺ຖິ, ກິໍ ອມຈ຺ໂຈ ນາມາຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ເອເຕ ມາເນ ກໂຣຕິ.

ຫີນສ຺ສ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມານາທໂຍ ທາສາທີນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ທາໂສ ຫິ ‘‘ມາຕິໂຕ ວາ ປິຕິໂຕ ວາ ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຎ຺ໂຎ ທາໂສ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ອຎ຺ເຎ ຊີວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ກຸຈ຺ຉິເຫຕຸ ທາສາ ນາມ ຊາຕາ, ອຫໍ ປນ ປເວຓີອາຄຕຕ຺ຕາ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວາ, ‘‘ປເວຓີອາຄຕຠາເວນ ອຸຠໂຕສຸທ຺ຘິກທາສຕ຺ເຕນ ອສຸກທາເສນ ນາມ ສທ຺ຘິໍ ກິ ມຍ຺ຫໍ ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວາ, ‘‘ກຸຈ຺ຉິວເສນາຫໍ ທາສພ຺ຍໍ ອຸປຄໂຕ, ມາຕາປິຕຸໂກຏິຍາ ປນ ເມ ທາສຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖິ, ກິໍ ທາໂສ ນາມ ອຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ເອເຕ ມາເນ ກໂຣຕິ. ຍຖາ ຈ ທາໂສ, ເອວໍ ປຸກ຺ກຸສຈຓ຺ຑາລາທໂຍປິ ເອເຕ ມາເນ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນມາໂນວ ຍາຖາວມາໂນ, ອິຕເຣ ທ຺ເວ ອຍາຖາວມານາ. ຕຖາ ສທິສສ຺ສ ‘‘ສທິໂສຫມສ຺ມີ’’ຕິ, ຫີນສ຺ສ ‘‘ຫີໂນຫມສ຺ມີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນມາໂນວ ຍາຖາວມາໂນ, ອິຕເຣ ທ຺ເວ ອຍາຖາວມານາ. ຕຕ຺ຖ ຍາຖາວມານາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ, ອຍາຖາວມານາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມາໂນ ອຸຕ຺ຕມສ຺ສ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ‘‘ອຫໍ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນມາໂນ, ເສຍ຺ຍສ຺ສ ‘‘ສທິໂສຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມາໂນ ອຸຕ຺ຕມສ຺ສ ສມຏ຺ເຐນ ‘‘ອຫໍ ສທິໂສ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນມາໂນ. ເສຍ຺ຍສ຺ສ ‘‘ຫີໂນຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມາໂນ ອຸຕ຺ຕມສ຺ສ ລາມກຏ຺ເຐນ ‘‘ອຫໍ ຫີໂນ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນມາໂນ. ເອວໍ ເສຍ຺ຍມາໂນ ສທິສມາໂນ ຫີນມາໂນຕິ ອິເມ ຕໂຍ ມານາ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ສທິສສ຺ສາປິ ອຫໍ ເສຍ຺ໂຍ, ສທິໂສ, ຫີໂນຕິ ຕໂຍ ມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຫີນສ຺ສາປິ ອຫໍ ຫີໂນ, ສທິໂສ, ເສຍ຺ໂຍຕິ ຕໂຍ ມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ທສວິຘມານນິທ຺ເທເສ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ມານໍ ຊເນຕີຕິ ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ມານໍ ຊນຍຕິ. ຊາຕິຍາ ວາຕິ ຂຕ຺ຕິຍຠາວາທິຊາຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ. ໂຄຕ຺ເຕນ ວາຕິ ໂຄຕມໂຄຕ຺ຕາທິນາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໂຄຕ຺ເຕນ ວາ. ໂກລປຸຕ຺ຕິເຍນ ວາຕິ ມຫາກຸລຠາເວນ ວາ. ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ວາຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນສຣີຣຕາຍ ວາ. ສຣີຣຎ຺ຫິ ‘‘ໂປກ຺ຂຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠິຣູປຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘເນນ ວາຕິ ຘນສມ຺ປນ຺ນຠາເວນ ວາ, ມຍ຺ຫໍ ນິຘານຄຕສ຺ສ ຘນສ຺ສ ປມາຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ເຌເນນ ວາຕິ ອຊ຺ຌາຍນວເສນ ວາ. ກມ຺ມາຍຕເນນ ວາຕິ ‘‘ອວເສສາ ສຕ຺ຕາ ຉິນ຺ນປກ຺ຂກາກສທິສາ, ອຫໍ ປນ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ’’ຕິ ວາ, ‘‘ອຫໍ ຍໍ ຍໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣມິ, ຕໍ ຕໍ ສມິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວາ ເອວມາທິນຍປ຺ປວຕ຺ເຕນ ກມ຺ມາຍຕເນນ ວາ. ສິປ຺ປາຍຕເນນ ວາຕິ ‘‘ອວເສສາ ສຕ຺ຕາ ນິສິປ຺ປາ, ອຫໍ ສິປ຺ປວາ’’ຕິ ເອວມາທິນຍປ຺ປວຕ຺ເຕນ ສິປ຺ປາຍຕເນນ ວາ. ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐາເນນ ວາຕິ ອິທໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ສຸເຕນ ວາຕິ ‘‘ອວເສສາ ສຕ຺ຕາ ອປ຺ປສ຺ສຸຕາ, ອຫໍ ປນ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ’’ຕິ ເອວມາທິສຸເຕນ ວາ. ປຏິຠາເນນ ວາຕິ ‘‘ອວເສສາ ສຕ຺ຕາ ອປ຺ປຏິຠານາ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ປຏິຠານປ຺ປມາຓໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອວມາທິປຏິຠາເນນ ວາ. ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນ ວາ ວຕ຺ຖຸນາຕິ ອວຸຕ຺ເຕນ ອຎ຺ເຎນ ວຕ຺ຖຸນາ ວາ. ໂຍ ເອວຣູໂປ ມາໂນຕິ ມານກຣຓວເສນ ມາໂນ. ມຎ຺ຎນາ ມຎ຺ຎິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາກາຣຠາວນິທ຺ເທໂສ. ອຸສ຺ສິຕຏ຺ເຐນ ອຸນ຺ນຕິ. ຍສ຺ສຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຸນ຺ນາເມຕິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐເປຕີຕິ ອຸນ຺ນາໂມ. ສມຸສ຺ສິຕຏ຺ເຐນ ຘໂຊ. ອຸກ຺ຂິປນຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ສມ຺ປຄ຺ຄາໂຫ. ເກຕຸ ວຸຈ຺ຈຕິ ພຫູສຸ ຘເຊສຸ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕຘໂຊ. ມາໂນປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອປຣາປເຣ ອຸປາທາຍ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນ ເກຕຸ ວິຍາຕິ ເກຕຸ, ຕໍ ເກຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ເກຕຸກມ຺ຍໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເກຕຸກມ຺ຍຕາ. ສາ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ນ ອຕ຺ຕໂນ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເກຕຸກມ຺ຍຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ມານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ເກຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ, ເກຕຸສງ຺ຂາໂຕ ມາໂນຕິ. ໂຘໂນ ມາຍຎ຺ຈ ມານຎ຺ຈ ປຫາຍ ປຊຫິຕ຺ວາ ໂຍ ໂສ ໂຘໂນ ອຣຫາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວິໂນທນພ຺ຍນ຺ຕິກຣຓາທິວເສນ ກິເລເສ ປຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕ, ໂສ ເຕນ ຣາຄາທິນາ ກິເລເສນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ.

ເນຣຍິໂກຕິ ວາຕິ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກສຕ຺ໂຕຕິ ວາ. ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂສ ເຫຕຸ ນຕ຺ຖີຕິ ເຍນ ຊນກເຫຕຸນາ ຄຕິຍາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ໂສ ເຫຕຸ ນຕ຺ຖິ. ປຈ຺ຈໂຍຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ກາຣຓນ຺ຕິ ຐານໍ. ກາຣຓຎ຺ຫິ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ ຐານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ເຍນ ເຫຕຸນາ ເຍນ ປຈ຺ຈເຍນ ຄຕິຍາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ຕໍ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ.

໒໒. ໂຍ ປນ ເນສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຸປຍານໍ ຠາເວນ ອຸປໂຍ ໂຫຕິ, ໂສ ອຸປໂຍ ຫິ…ເປ… ທິຏ຺ຐິມິເຘວ ສພ຺ພນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປໂຍຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິນິສ຺ສິໂຕ. ຘມ຺ເມສຸ ອຸເປຕິ ວາທນ຺ຕິ ‘‘ຣຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ທຸຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ເຕສຸ ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຸເປຕິ ວາທໍ. ອນູປຍໍ ເກນ ກຖໍ ວເທຍ຺ຍາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິປ຺ປຫາເນນ ປນ ອນູປຍໍ ຂີຓາສວໍ ເກນ ຣາເຄນ ວາ ໂທເສນ ວາ ກຖໍ ‘‘ຣຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ທຸຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວາ ວເທຍ຺ຍ. ເອວໍ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ຈ ໂສ ກິໍ ຕິຕ຺ຖິຍາ ວິຍ ກຕປຏິຈ຺ຉາທໂກ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຕ຺ຕາ ນິຣຕ຺ຕາ ນ ຫິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຕສ຺ສ ຫິ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິ ວາ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຄຫຓມຸຎ຺ຈນໍ ວາປິ ອຕ຺ຕນິຣຕ຺ຕສຎ຺ຎິຕໍ ນຕ຺ຖິ. ກິໍ ກາຣຓາ ນຕ຺ຖີຕິ ເຈ? ອໂຘສິ ໂສ ທິຏ຺ຐິມິເຘວ ສພ຺ພນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ໂສ ອິເຘວ ອຕ຺ຕຠາເວ ຎາຓມ຺ພຸນາ ສພ຺ພທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອໂຘສິ ປຊຫິ ວິໂນເທສີຕິ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ອຕ຺ຕມໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປກ຺ກາມີຕິ.

ຣຕ຺ໂຕຕິ ວາຕິ ຣາເຄນ ຣຕ຺ໂຕຕິ ວາ. ທຸຏ຺ໂຐຕິ ວາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕ ອຠິສງ຺ຂາຣາ ອປ຺ປຫີນາຕິ ເຍ ປຸຎ຺ຎາປຸຎ຺ຎອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາຣາ, ເຕ ອປ຺ປຫີນາ. ອຠິສງ຺ຂາຣານໍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາຕິ ເຕສໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ກມ຺ມາຠິສງ຺ຂາຣານໍ ນ ປຫີນຠາເວນ. ຄຕິຍາ ວາທໍ ອຸເປຕີຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຄຕີນໍ ອຎ຺ຎຕຣາຍ ກຖນໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ເນຣຍິໂກຕິ ວາ…ເປ… ວາທໍ ອຸເປຕິ ອຸປຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ວເທຍ຺ຍາຕິ ກເຖຍ຺ຍ. ຄຫິຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ. ມຸຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ໂມເຈຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ.

ຍສ຺ສຕ຺ຖິ ຄຫິຕນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ‘‘ອຫໍ ມມາ’’ຕິ ຄຫິຕໍ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ສຕ຺ຖິ ມຸຎ຺ຈິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂມເຈຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ. ອຸປຣິ ປທານິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ຄຫຓໍ ມຸຎ຺ຈນາ ສມຕິກ຺ກນ຺ໂຕຕິ ຄຫຓໂມຈນາ ອຣຫາ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ພຸທ຺ຘິປຣິຫານິວີຕິວຕ຺ໂຕຕິ ວຑ຺ຒິຎ຺ຈ ປຣິຫານິຎ຺ຈ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ. ໂສ ວຸຏ຺ຐວາໂສຕິອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຎາຓຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ຒານີຕິ ປຣິໂຍສານໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອໂຘສີຕິ ກນ຺ເຕສິ. ຘຸນິ ສນ຺ຘຸນິ ນິທ຺ຘຸນີຕິ ອຸປສຄ຺ເຄນ ປທໍ ວຑ຺ຒິຕໍ.

ສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຊ຺ໂຊຕິກາຍ ມຫານິທ຺ເທສຏ຺ຐກຖາຍ

ທຸຏ຺ຐຏ຺ຐກສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.