໒. ຄຸຫຏ຺ຐກສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໗. ທຸຕິເຍ – ສຕ຺ໂຕຕິ ລຄ຺ໂຄ. ຄຸຫາຍນ຺ຕິ ກາເຍ. ກາໂຍ ຫິ ຣາຄາທີນໍ ວາຬານໍ ວສໂນກາສໂຕ ‘‘ຄຸຫາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ພຫຸນາຠິຉນ຺ໂນຕິ ພຫຸນາ ຣາຄາທິກິເລສຊາເຕນ ອຠິຈ຺ຉນ຺ໂນ. ເອເຕນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພນ຺ຘນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຣາຄາທິວເສນ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ. ໂມຫນສ຺ມິໍ ປຄາຬ຺ໂຫຕິ ໂມຫນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາມຄຸໂຓ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ເທວມນຸສ຺ສາ ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ ເຕສຸ ອຊ຺ໂຌຄາຬ຺ຫາ ຫຸຕ຺ວາ; ເອເຕນ ພາຫິຣພນ຺ຘນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທູເຣ ວິເວກາ ຫິ ຕຖາວິໂຘ ໂສຕິ ໂສ ຕຖາຣູໂປ ນໂຣ ຕິວິຘາປິ ກາຍວິເວກາທິວິເວກາ ທູເຣ, ອນາສນ຺ເນ. ກິໍກາຣຓາ? ກາມາ ຫິ ໂລເກ ນ ຫິ ສຸປ຺ປຫາຍາຕິ ຍສ຺ມາ ໂລເກ ກາມາ ສຸປ຺ປຫາຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ສຕ຺ໂຕຕິ ຫິ ໂຂ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ສຕ຺ໂຕ, ນໂຣ, ມານໂວ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ກຖິໂຕເຍວ. ຄຸຫາ ຕາວ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ຄຸຫາ ຕາວ ກເຖຕພ຺ພາ. ກາໂຍຕິ ວາຕິອາທີສຸ ອຍໍ ຕາວ ປທໂຍຊນາ – ກາໂຍ ອິຕິ ວາ ຄຸຫາ ອິຕິ ວາ…ເປ… ກຸມ຺ໂຠ ອິຕິ ວາຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາໂຍຕິ ‘‘ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ອາໂຍຕິ ກາໂຍ’’ຕິອາທິນາ ເຫຏ຺ຐາ ສຕິປຏ຺ຐານກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ຣາຄາທິວາຬານໍ ວສໂນກາສຏ຺ເຐນ ຄຸຫາ, ‘‘ປຏິຈ຺ຉາທນຏ຺ເຐນາ’’ຕິປິ ເອເກ. ‘‘ທູຣງ຺ຄມໍ ເອກຈຣໍ, ອສຣີຣໍ ຄຸຫາສຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໓໗) ວິຍ. ຣາຄາທີຫິ ຌາປນຏ຺ເຐນ ເທໂຫ ‘‘ເຕ ຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໓໒ ໂຖກໍ ວິສທິສໍ) ວິຍ. ປມຕ຺ຕກຣຓຏ຺ເຐນ ສນ຺ເທໂຫ ‘‘ຠິຊ຺ຊຕິ ປູຕິສນ຺ເທໂຫ, ມຣຓນ຺ຕຎ຺ຫິ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໑໔໘) ວິຍ. ສໍສາເຣ ສຎ຺ຈຣຓຏ຺ເຐນ ນາວາ ‘‘ສິຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ນາວໍ, ສິຕ຺ຕາ ເຕ ລຫຸເມສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໓໖໙) ວິຍ. ອິຣິຍາປຖສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວຏ຺ເຐນ ຣໂຖ ‘‘ຣໂຖ ສີລປຣິກ຺ຂາໂຣ, ຌານກ຺ໂຂ ຈກ຺ກວີຣິໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໕.໔) ວິຍ. ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນ ຘໂຊ ‘‘ຘໂຊ ຣຖສ຺ສ ປຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໘໔໑) ວິຍ.

ກິມິກຸລານໍ ອາວາສຠາເວນ ວມ຺ມິໂກ ‘‘ວມ຺ມິໂກຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ອິມສ຺ເສຕໍ ຈາຕຸມຫາຠູຕິກສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໕໑) ວິຍ. ຍເຖວ ຫິ ພາຫິຣໂກ ວມ຺ມິໂກ, ວມຕິ ວນ຺ຕໂກ ວນ຺ຕຸສ຺ສໂຍ ວນ຺ຕສິເນຫສມ຺ພທ຺ໂຘຕິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ‘‘ວມ຺ມິໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ຫິ ອຫິນກຸລອຸນ຺ທູຣຆຣໂຄຬິກາທໂຍ ນານປ຺ປກາເຣ ປາຓເກ ວມຕີຕິ ວມ຺ມິໂກ. ອຸປຈິກາຫິ ວນ຺ຕໂກຕິ ວມ຺ມິໂກ. ອຸປຈິກາຫິ ວມິຕ຺ວາ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກຫິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕປໍສຸຈຸຓ຺ເຓນ ກຏິປ຺ປມາເຓນປິ ໂປຣິສປ຺ປມາເຓນປິ ອຸສ຺ສິໂຕຕິ ວມ຺ມິໂກ. ອຸປຈິກາຫິ ວນ຺ຕເຂຬສິເນເຫນ ອາພທ຺ຘຕາຍ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕປິ ນ ວິປ຺ປກິຣີຍຕິ, ນິທາເຆປິ ຕໂຕ ປໍສຸມຸຏ຺ຐິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ມຸຏ຺ຐິນາ ປີຬິຍມາເນ ສິເນໂຫ ນິກ຺ຂມຕິ, ເອວໍ ວນ຺ຕສິເນເຫນ ສມ຺ພທ຺ໂຘຕິ ວມ຺ມິໂກ. ເອວມຍໍ ກາໂຍປິ ‘‘ອກ຺ຂິມ຺ຫາ ອຄ຺ຄິຄູຖໂກ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນານປ຺ປກາຣໍ ອສຸຈິກລິມລໍ ວມຕີຕິ ວມ຺ມິໂກ. ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘຂີຓາສວາ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ນິກນ຺ຕິປຣິຍາທາເນນ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄຕາຕິ ອຣິເຍຫິ ວນ຺ຕໂກຕິປິ ວມ຺ມິໂກ. ເຍຫິ ຈາຍໍ ຕີຫິ ອຏ຺ຐິສເຕຫິ ອຸສ຺ສິໂຕ ນຫາຣຸສມ຺ພທ຺ໂຘ ມໍສາວເລປໂນ ອລ຺ລຈມ຺ມປຣິໂຍນທ຺ໂຘ ຉວິຣຎ຺ຊິໂຕ ສຕ຺ເຕ ວຎ຺ເຈຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຣິເຍຫິ ວນ຺ຕເມວາຕິ ວນ຺ຕຸສ຺ສໂຍຕິປິ ວມ຺ມິໂກ. ‘‘ຕຓ຺ຫາ ຊເນຕິ ປຸຣິສໍ, ຈິຕ຺ຕມສ຺ສ ວິຘາວຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໕໕-໕໗) ເອວໍ ຕຓ຺ຫາຍ ຊນິຕຕ຺ຕາ ອຣິເຍຫິ ວນ຺ເຕເນວ ຕຓ຺ຫາສິເນເຫນ ສມ຺ພທ຺ໂຘ ອຍນ຺ຕິ ວນ຺ຕສິເນເຫນ ສມ຺ພທ຺ໂຘຕິປິ ວມ຺ມິໂກ. ຍຖາ ຈ ວມ຺ມິກສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ນານປ຺ປກາຣາ ປາຓກາ ຕຕ຺ເຖວ ຊາຍນ຺ຕິ, ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຄິລານາ ສຍນ຺ຕິ, ມຕາ ນິປຕນ຺ຕິ. ອິຕິ ໂສ ເຕສໍ ສູຕິຆຣໍ ວຈ຺ຈກຸຏິ ຄິລານສາລາ ສຸສານຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລາທີນມ຺ປິ ກາໂຍ ‘‘ອຍໍ ໂຄປິຕຣກ຺ຂິໂຕ ມຓ຺ຑິຕປສາທິໂຕ ມຫານຸຠາວານໍ ກາໂຍ’’ຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຉວິນິສ຺ສິຕາ ປາຓາ ຈມ຺ມນິສ຺ສິຕາ ປາຓາ ມໍສນິສ຺ສິຕາ ປາຓາ ນຫາຣຸນິສ຺ສິຕາ ປາຓາ ອຏ຺ຐິນິສ຺ສິຕາ ປາຓາ ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊນິສ຺ສິຕາ ປາຓາຕິ ເອວໍ ກຸລຄຓນາຍ ອສີຕິມຕ຺ຕານິ ກິມິກຸລສຫສ຺ສານິ ອນ຺ໂຕກາຍສ຺ມິໍເຍວ ຊາຍນ຺ຕິ, ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຄລຎ຺ເຎນ ອາຕຸຣິຕານິ ສຍນ຺ຕິ, ມຕາມຕາ ນິປຕນ຺ຕິ. ອິຕິ ອຍມ຺ປິ ເຕສໍ ປາຓານໍ ສູຕິຆຣໍ ວຈ຺ຈກຸຏິ ຄິລານສາລາ ສຸສານຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ‘‘ວມ຺ມິໂກ’’ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ.

ມນາປາມນາປປຕນຏ຺ເຐນ ນຄຣໍ ‘‘ສກ຺ກາຍນຄຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ໂຣຄາທີນໍ ນີຬຠາເວນ ກຸລາວກຠາເວນ ນີຬໍ ‘‘ໂຣຄນີຬໍ ປຠງ຺ຄຸຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໑໔໘) ວິຍ. ປຏິສນ຺ຘິຍາ ນິວາສເຄຫຏ຺ເຐນ ກຸຏິ ‘‘ປຎ຺ຈທ຺ວາຣາຍໍ ກຸຏິກາຍໍ ປສກ຺ກິຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ເຖຣຄາ. ໑໒໕) ວິຍ. ປູຕິຠາເວນ ຄຓ຺ໂຑ ‘‘ໂຣໂຄຕິ ຠິກ຺ຂເວ, ຄຓ຺ໂຑຕິ ຠິກ຺ຂເວ, ສລ຺ໂລຕິ ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໙.໑໕) ວິຍ. ຠິຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ກຸມ຺ໂຠ ‘‘ກຸມ຺ຠູປມໍ ກາຍມິມໍ ວິທິຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໔໐) ວິຍ. ກາຍສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ຈຕຸມຫາຠູຕມຍສ຺ສ ກຸຈ຺ຉິຕຘມ຺ມານໍ ອາຍສ຺ສ ອຘິວຈນໍ, ກຖນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄຸຫາຍນ຺ຕິ ສຣີຣສ຺ມິໍ. ສຕ຺ໂຕຕິ ອລ຺ລີໂນ. ວິສຕ຺ໂຕຕິ ວຓ຺ຓຣາຄາທິວເສນ ວິວິໂຘ ອລ຺ລີໂນ. ສຓ຺ຐານຣາຄວເສນ ອາສຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ເຖວ ‘‘ສຸຠໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ຄຫຓວເສນ ລຄ຺ໂຄ. ອຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓວເສນ ລຄ຺ຄິໂຕ. ປລິພຸທ຺ໂຘຕິ ຜສ຺ສຣາຄວເສນ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ຠິຕ຺ຕິຂິເລຕິ ຠິຕ຺ຕິຍໍ ອາໂກຏິຕຂາຓຸເກ. ນາຄທນ຺ເຕຕິ ຕເຖວ ຫຕ຺ຖິທນ຺ຕສທິເສ ວງ຺ກທຓ຺ຑເກ. ສຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠິຕ຺ຕິຂິເລ ລຄ຺ຄໍ. ວິສຕ຺ຕນ຺ຕິ ນາຄທນ຺ເຕ ລຄ຺ຄໍ. ອາສຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈີວຣວໍເສ ລຄ຺ຄໍ. ລຄ຺ຄນ຺ຕິ ຈີວຣຣຊ຺ຊຸຍາ ລຄ຺ຄໍ. ລຄ຺ຄິຕນ຺ຕິ ປີຐປາເທ ລຄ຺ຄໍ. ປລິພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ມຎ຺ຈປາເທ ລຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ລຄ຺ຄນາຘິວຈນນ຺ຕິ ວິເສເສນ ອລ຺ລີຍນກຖນໍ. ຉນ຺ໂນຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣຫິ ກິເລເສຫິ ຉາທິໂຕ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອຸປຣູປຣິ ຉນ຺ໂນຕິ ອຸຈ຺ຉນ຺ໂນ. ອາວຸໂຕຕິ ອາວຣິໂຕ. ນິວຸໂຕຕິ ວາຣິໂຕ. ໂອຜຸໂຕຕິ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຉາທິໂຕ. ປິຫິໂຕຕິ ຠາຊເນນ ອຸກ຺ຂລິມຸຂໍ ວິຍ ປລິຄຸຓ຺ຐິໂຕ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນຕິ ອາວໂຏ. ປຏິກຸຊ຺ຊິໂຕຕິ ອໂຘມຸຂໍ ຐປິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຕິຓປຓ຺ຓາທີຫິ ຉາທິຕໍ ວິຍ ຉນ຺ໂນ. ອຸຈ຺ຉນ຺ໂນ ນທິໍ ອາວຣຓເສຕຸ ວິຍ. ອາວຸໂຕ ຊນສຎ຺ຈຣຓມຄ຺ຄາວຣຓໍ ວິຍ.

ວິນິພທ຺ໂຘ ມານວເສນາຕິ ນານາວິເຘນ ມານາຕິມານວເສນ ນານາວິເຘ ອາຣມ຺ມເຓ ພທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ປຣາມຏ຺ໂຐ ທິຏ຺ຐິວເສນາຕິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐີນໍ ວເສນ ປຣາມຏ຺ໂຐ ອາມສິຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ. ວິກ຺ເຂປຄໂຕ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວເສນາຕິ ອາຣມ຺ມເຓ ອສນ຺ຕິຏ຺ຐນວເສນ ຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂປໍ ປຕ຺ໂຕ ອຸປຄໂຕ. ອນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕ ວິຈິກິຈ຺ຉາວເສນາຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍາທີສຸ ກງ຺ຂາສງ຺ຂາຕາຍ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ວເສນ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ອປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຖາມຄໂຕ ອນຸສຍວເສນາຕິ ທຸນ຺ນີຫຣຓອປ຺ປຫີນານຸສຍວເສນ ຖິຣຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ ອຸປຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ຣູປູປຍນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐູປຍວເສນ ຣູປໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕິຏ຺ຐມານໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຣູປປຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຣູປເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ ຣູປເມວ ປຕິຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ. ນນ຺ທູປເສຈນນ຺ຕິ ສປ຺ປີຕິກຕຓ຺ໂຫທເກນ ອາສິຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ວຸທ຺ຘິນ຺ຕິ ວຸທ຺ຘິຠາວໍ. ວິຣູຬ຺ຫິນ຺ຕິ ຊວນວເສນ ອຸປຣິໂຕ ວິຣູຬ຺ຫິຠາວໍ. ເວປຸລ຺ລນ຺ຕິ ຕທາຣມ຺ມຓວເສນ ເວປຸລ຺ລໍ.

ອຕ຺ຖິ ຣາໂຄຕິອາທີນິ ໂລຠສ຺ເສວ ນາມານິ. ໂສ ຫິ ຣຎ຺ຊນວເສນ ຣາໂຄ, ນນ຺ທນວເສນ ນນ຺ທີ, ຕຓ຺ຫາຍນວເສນ ຕຓ຺ຫາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຣູຬ຺ຫນ຺ຕິ ກມ຺ມໍ ຊວາເປຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິອາກຑ຺ຒນສມຕ຺ຖຕາຍ ປຕິຏ຺ຐິຕຎ຺ເຈວ ວິຣູຬ຺ຫຎ຺ຈ. ຍຕ຺ຖາຕິ ເຕຠູມກວຏ຺ເຏ ຠຸມ຺ມໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ວາ ປຸຣິມປເທ ເອຕໍ ຠຸມ຺ມໍ. ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣານໍ ວຸທ຺ຘີຕິ ອິທໍ ອິມສ຺ມິໍ ວິປາກວຏ຺ເຏ ຐິຕສ຺ສ ອາຍຕິໍ ວຏ຺ຏເຫຕຸເກ ສງ຺ຂາເຣ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມສຸຕ຺ຕໍ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓລຄ຺ຄນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕໍ ຕເທວາຣມ຺ມຓໍ ອຠິນນ຺ທນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕິຍໍ ວິຎ຺ຎາຓປຕິຏ຺ຐານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຈຕຸພ຺ພິຘອາຫາຣວເສນ, ກຸສລາກຸສລວິຎ຺ຎາຓປຕິຏ຺ຐານວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຎາຕພ຺ພໍ.

ເຍຠຸຍ຺ເຍນາຕິ ປາເຍນ. ມຸຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ວິເສເສນ ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ. ສມ຺ປມຸຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ, ສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ, ມຸຕາຣມ຺ມຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ສມ຺ປມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ. ອວິຊ຺ຊາຍ ອນ຺ຘີກຕາຕິ ອຏ຺ຐສຸ ຐາເນສຸ ອຎ຺ຎາຓາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ອນ຺ຘີກຕາ. ‘‘ຄຕາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ອນ຺ຘຠາວໍ ອຸປຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຄາຬ຺ໂຫຕິ ປວິຏ຺ໂຐ. ໂອຄາຬ຺ໂຫຕິ ເຫຏ຺ຐາຠາຄໍ ປວິຏ຺ໂຐ. ອຊ຺ໂຌຄາຬ຺ໂຫຕິ ອຘິໂອຄາຫິຕ຺ວາ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ວິເສເສນ ປວິຏ຺ໂຐ ນິມຸຄ຺ໂຄຕິ ອໂຘມຸຂໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວິຏ຺ໂຐ. ອຖ ວາ ທສ຺ສນສໍສຄ຺ເຄນ ໂອຄາຬ຺ໂຫ. ສວນສໍສຄ຺ເຄນ ອຊ຺ໂຌຄາຬ຺ໂຫ. ວຈນສໍສຄ຺ເຄນ ນິມຸຄ຺ໂຄ. ສປ຺ປຸຣິສສໍສຄ຺ຄວິຣຫິໂຕ ວາ ໂອຄາຬ຺ໂຫ. ສທ຺ຘມ຺ມເສວນວິຣຫິໂຕ ວາ ອຊ຺ໂຌຄາຬ຺ໂຫ. ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປຕ຺ຕິວິຣຫິໂຕ ວາ ນິມຸຄ຺ໂຄ.

ວິເວກາຕິ ວິວິຕ຺ຕິ, ວິວິຈ຺ຈນໍ ວາ ວິເວໂກ. ຕໂຍຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ກາຍວິເວໂກຕິ ກາເຍນ ວິວິຕ຺ຕິ, ວິນາ ອປສກ຺ກນໍ. ຈິຕ຺ຕວິເວກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຘ ຠິກ຺ຂູຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ. ສໍສາເຣ ຠຍໍ ອິກ຺ຂນໂຕ ຠິກ຺ຂຸ. ວິວິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຎ຺ຎໍ, ອປ຺ປສທ຺ທໍ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕເທວ ຫິ ສນ຺ຘາຍ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ວິວິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສນ຺ຕິເກ ເຈປິ ເສນາສນໍ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ອນາກິຓ຺ຓໍ ຄຫຏ຺ເຐຫິ ປພ຺ພຊິເຕຫິ, ເຕນ ຕໍ ວິວິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໕໒໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ເສຕິ ເຈວ ອາສຕິ ຈ ເອຕ຺ຖາຕິ ເສນາສນໍ, ມຎ຺ຈປີຐາທີນເມຕມຘິວຈນໍ. ເຕນາຫ –

‘‘ເສນາສນນ຺ຕິ ມຎ຺ໂຈປິ ເສນາສນໍ, ປີຐມ຺ປິ… ຠິສິປິ… ພິພ຺ໂພຫນມ຺ປິ… ວິຫາໂຣປິ… ອຑ຺ຒໂຍໂຄປິ… ປາສາໂທປິ… ອຏ຺ໂຏປິ… ມາໂຬປິ… ເລຓມ຺ປິ… ຄຸຫາປິ… ຣຸກ຺ຂມູລມ຺ປິ… ເວຬຸຄຸມ຺ໂພປິ… ຍຕ຺ຖ ວາ ປນ ຠິກ຺ຂູ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ, ສພ຺ພເມຕໍ ເສນາສນ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໕໒໗).

ອປິ ຈ ວິຫາໂຣ ອຑ຺ຒໂຍໂຄ ປາສາໂທ ຫມ຺ມິຍໍ ຄຸຫາຕິ ອິທໍ ວິຫາຣເສນາສນໍ ນາມ. ມຎ຺ໂຈ ປີຐໍ ຠິສິ ພິພ຺ໂພຫນນ຺ຕິ ອິທໍ ມຎ຺ຈປີຐເສນາສນໍ ນາມ. ຈິມິລິກາ ຈມ຺ມຂຓ຺ໂຑ ຕິຓສນ຺ຖາໂຣ ປຓ຺ຓສນ຺ຖາໂຣຕິ ອິທໍ ສນ຺ຖຕເສນາສນໍ ນາມ. ຍຕ຺ຖ ວາ ປນ ຠິກ຺ຂູ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ, ອິທໍ ໂອກາສເສນາສນໍ ນາມາຕິ ເອວໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ເສນາສນໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ເສນາສນຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕເມວ.

ອິຘ ປນສ຺ສ ສກຸຓສທິສສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທິສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸຈ຺ຉວິກເສນາສນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຣຎ຺ຎນ຺ຕິ ‘‘ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອິນ຺ທຂີລາ ສພ຺ພເມຕໍ ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໕໒໙) ອິທໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ວເສນ ອາຄຕໍ. ‘‘ອາຣຎ຺ຎກໍ ນາມ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກໍ ປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໕໔) ອິທໍ ປນ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸຣູປໍ. ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ຘຸຕງ຺ຄນິທ຺ເທເສ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໑) ວຸຕ຺ຕໍ. ຣຸກ຺ຂມູລນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສນ຺ຕຈ຺ຉາຍໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ. ປພ຺ພຕນ຺ຕິ ເສລໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອຸທກໂສຓ຺ຑີສຸ ອຸທກກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ສີຕາຍ ຣຸກ຺ຂຈ຺ຉາຍາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ນານາທິສາສຸ ຂາຍມານາສຸ ສີເຕນ ວາເຕນ ພີຊິຍມານສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ. ກນ຺ທຣນ຺ຕິ ກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸທກໍ, ເຕນ ທາຣິຕໍ, ອຸທເກນ ຠິນ຺ນໍ ປພ຺ພຕປເທສໍ. ຍໍ ‘‘ນທີຕຸມ຺ພ’’ນ຺ຕິປິ ‘‘ນທີກຸຎ຺ຊ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຣຊຕປຏ຺ຏສທິສາ ວາລຸກາ ໂຫຕິ, ມຕ຺ຖເກ ມຓິວິຕານໍ ວິຍ ວນຄຫນໍ, ມຓິຂນ຺ຘສທິສໍ ອຸທກໍ ສນ຺ທຕິ. ເອວຣູປໍ ກນ຺ທຣໍ ໂອຣຸຍ຺ຫ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ຄຕ຺ຕານິ ສີຕານິ ກຕ຺ວາ ວາລຸກໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ປໍສຸກູລຈີວຣໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ. ຄິຣິຄຸຫນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປພ຺ພຕານໍ ອນ຺ຕຣໍ, ເອກສ຺ມິໍເຍວ ວາ ອຸມງ຺ຄສທິສໍ ມຫາວິວຣໍ. ສຸສານລກ຺ຂຓໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໔) ວຸຕ຺ຕໍ.

ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ຄາມນ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ອນຸປຈາຣຏ຺ຐານໍ ຍຕ຺ຖ ນ ກສນ຺ຕິ ນ ວປນ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ທູຣານເມຕໍ ເສນາສນານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິອາທິ (ວິຠ. ໕໓໑). ອພ຺ໂຠກາສນ຺ຕິ ອຈ຺ຉນ຺ນໍ. ອາກງ຺ຂມາໂນ ປເນຕ຺ຖ ຈີວຣກຸຏິໍ ກຕ຺ວາ ວສຕິ. ປລາລປຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ປລາລຣາສິໍ. ມຫາປລາລປຸຎ຺ຊໂຕ ຫິ ປລາລໍ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປພ຺ຠາຣເລຓສທິເສ ອາລເຍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉຄຸມ຺ພາທີນມ຺ປິ ອຸປຣິ ປລາລໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ນິສິນ຺ນາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ສພ຺ພເມຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາເຍນ ວິວິຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທິ. ເອໂກ ຈງ຺ກມໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ປວຕ຺ຕຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິຣິຍຕີຕິ ອິຣິຍາປຖໍ ວຕ຺ຕຍຕິ. ວຕ຺ຕຕີຕິ ອິຣິຍາປຖວຸຕ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ປາເລຕີຕິ ອິຣິຍາປຖໍ ຣກ຺ຂຕິ. ຍເປຕີຕິ ຍປຍຕິ. ຍາເປຕີຕິ ຍາປຍຕິ.

ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສາຕິ ກຸສລຊ຺ຌານສມງ຺ຄິສ຺ສ. ນີວຣເຓຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປຈາເຣນ ນີວຣເຓຫິ ວິວິຕ຺ຕມ຺ປິ ສມານໍ ອນ຺ໂຕອປ຺ປນາຍໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວິວິຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ນີວຣເຓຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເສວ ນໂຍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣປີຕິສຸຂທຸກ຺ເຂຫິ ທຸຕິຍຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານານິ ສມາປນ຺ນານນ຺ຕິ. ຣູປສຎ຺ຎາຍາຕິ ກຸສລວິປາກກິຣິຍວເສນ ປຎ຺ຈທສນ຺ນໍ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານໍ ສຎ຺ຎາຍ. ປຏິຆສຎ຺ຎາຍາຕິ ຈກ຺ຂຸຣູປາທິສງ຺ຆຏ຺ຏເນນ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ກຸສລາກຸສລວິປາກວເສນ ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຕາຍ ປຏິຆສຎ຺ຎາຍ ຈ. ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍາຕິ ນານາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕາຍ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສກາມາວຈຣສຎ຺ຎາຍ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ສຸຎ຺ຎໍ ໂຫຕິ.

ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ນາສ຺ສ ອນ຺ໂຕຕິ ອນນ຺ຕໍ, ອາກາສໍ ອນນ຺ຕໍ ອາກາສານນ຺ຕໍ, ອາກາສານນ຺ຕເມວ ອາກາສານຎ຺ຈໍ, ຕໍ ອາກາສານຎ຺ຈໍ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນມສ຺ສ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ເທວານໍ ເທວາຍຕນມິວາຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ, ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາສາຣມ຺ມຓຌານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕໍ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ກຸສລກິຣິຍຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ. ຣູປສຎ຺ຎາຍາຕິ ສຎ຺ຎາສີເສນ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໂຕ ເຈວ ຕທາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ. ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານມ຺ປິ ຫິ ‘‘ຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໐໙), ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານີ’’ຕິອາທີສຸປິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໐໙). ຕສ຺ມາ ອິຘ ຣູເປ ສຎ຺ຎາ ຣູປສຎ຺ຎາຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຎາສີເສນ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຣູເປ ສຎ຺ຎາ ອສ຺ສາຕິ ຣູປສຎ຺ຎໍ, ຣູປມສ຺ສ ນາມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ປຖວີກສິຓາທິເຠທສ຺ສ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ເຈຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕາຍ ກຸສລວິປາກກິຣິຍາວເສນ ປຎ຺ຈທສວິຘາຍ ຌານສງ຺ຂາຕາຍ ຣູປສຎ຺ຎາຍ. ເອຕາຍ ຈ ປຖວີກສິຓາທິວເສນ ອຏ຺ຐວິຘາຍ ອາຣມ຺ມຓສງ຺ຂາຕາຍ ຣູປສຎ຺ຎາຍ.

ປຏິຆສຎ຺ຎາຍາຕິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ວຕ຺ຖູນໍ ຣູປາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓານຎ຺ຈ ປຏິຆາເຕນ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ ສຎ຺ຎາ ປຏິຆສຎ຺ຎາ, ຣູປສຎ຺ຎາທີນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ປຏິຆສຎ຺ຎາ? ຣູປສຎ຺ຎາ ສທ຺ທສຎ຺ຎາ ຄນ຺ຘສຎ຺ຎາ ຣສສຎ຺ຎາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພສຎ຺ຎາ, ອິມາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຏິຆສຎ຺ຎາໂຍ’’ຕິ (ວິຠ. ໖໐໓). ຕາ ກຸສລວິປາກາ ປຎ຺ຈ ອກຸສລວິປາກາ ປຎ຺ຈາຕິ ເອຕາຍ ປຏິຆສຎ຺ຎາຍ.

ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍາຕິ ນານຕ຺ເຕ ໂຄຈເຣ ປວຕ຺ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ, ນານຕ຺ຕາຍ ວາ ສຎ຺ຎາຍ. ຍຖາຫ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ? ອສມາປນ຺ນສ຺ສ ມໂນຘາຕຸສມງ຺ຄິສ຺ສ ວາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສມງ຺ຄິສ຺ສ ວາ ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຊານນາ ສຎ຺ຊານິຕຕ຺ຕໍ, ອິມາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາໂຍ’’ຕິ (ວິຠ. ໖໐໔) ເອວໍ ວິຠງ຺ເຄ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕາ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອສມາປນ຺ນສ຺ສ ມໂນຘາຕຸມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສງ຺ຄຫິຕາ ສຎ຺ຎາ ຣູປສທ຺ທາທິເຠເທ ນານຕ຺ເຕ ນານາສຠາເວ ໂຄຈເຣ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ເຈສາ ອຏ຺ຐ ກາມາວຈຣກຸສລສຎ຺ຎາ, ທ຺ວາທສ ອກຸສລສຎ຺ຎາ, ເອກາທສ ກາມາວຈຣກຸສລວິປາກສຎ຺ຎາ, ທ຺ເວ ອກຸສລວິປາກສຎ຺ຎາ, ເອກາທສ ກາມາວຈຣກິຣິຍສຎ຺ຎາຕິ ເອວໍ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສມ຺ປິ ສຎ຺ຎາ ນານຕ຺ຕາ ນານາສຠາວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສທິສາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕາຍ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ.

ຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ຣູປສຎ຺ຎາປຏິຆສຎ຺ຎານານຕ຺ຕສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕາຫິ ສຎ຺ຎາຫິ ຌານຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ວິນາ ໂຫຕິ ອປສກ຺ກນໍ ໂຫຕິ. ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນນ຺ຕິ ເອຕເທວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນມສ຺ສາຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ, ອາກາເສ ປວຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຌານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕໍ ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ນາສ຺ສ ກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ອກິຎ຺ຈນໍ, ອນ຺ຕມໂສ ຠງ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອສ຺ສ ອວສິຏ຺ຐໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອກິຎ຺ຈນສ຺ສ ຠາໂວ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ, ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນວິຎ຺ຎາຓາປຄມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນມສ຺ສາຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ, ອາກາເສ ປວຕ຺ຕິຕວິຎ຺ຎາຓາປຄມາຣມ຺ມຓຌານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ຕາຍ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ.

ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຍາຍ ສຎ຺ຎາຍ ຠາວໂຕ ຕໍ ‘‘ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍຖາປຏິປນ຺ນສ຺ສ ສາ ສຎ຺ຎາ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸໍ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໖໒໐) ‘‘ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີ’’ຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕຎ຺ເຎວ ‘‘ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສນ຺ຕໂຕ ມນສິ ກໂຣຕິ, ສງ຺ຂາຣາວເສສສມາປຕ຺ຕິໍ ຠາເວຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕໂຕ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ‘‘ສນ຺ໂຕວຕາຍໍ ສມາປຕ຺ຕິ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ນຕ຺ຖິຠາວມ຺ປິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຣິຕ຺ວາ ວສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສນ຺ຕາຣມ຺ມຓຕາຍ ນໍ ‘‘ສນ຺ຕາ’’ຕິ ມນສິ ກໂຣຕິ. ຕໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຕາຍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາຍ ຌານຈິຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎໍ ໂຫຕິ.

ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສາຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ. ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາຕິ ວີສຕິວຕ຺ຖຸກາຍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ. ວິຈິກິຈ຺ຉາຍາຕິ ອຏ຺ຐສຸ ຐາເນສຸ ກງ຺ຂາຍ. ສີລພ຺ພຕປຣາມາສາຕິ ‘‘ສີເລນ ສຸທ຺ຘິ, ວເຕນ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ປຣາມສິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກທິຏ຺ຐິ. ທິຏ຺ຐານຸສຍາຕິ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ສນ຺ຕາເນ ອນຸສຍກາ ທິຏ຺ຐານຸສຍາ. ຕຖາ ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍາ. ຕເທກຏ຺ເຐຫິ ຈາຕິ ເຕຫິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິອາທີຫິ ເອກໂຕ ຐິເຕຫິ ຈ. ອຸປຕາເປນ຺ຕິ ວິພາເຘນ຺ຕິ ຈາຕິ ກິເລສາ, ເຕຫິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາທິກິເລເສຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕເທກຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ ເອກຏ຺ຐໍ ປຫາເນກຏ຺ຐໍ ສຫເຊກຏ຺ຐຎ຺ຈ. ອປາຍຄມນີຍາ ຫິ ກິເລສາ ຍາວ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ນ ປຫີຍນ຺ຕິ, ຕາວ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາຫິ ສຫ ເອກສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ຐິຕາຕິ ປຫາເນກຏ຺ຐາ. ທສສຸ ຫິ ກິເລເສສຸ ອິຘ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາ ເອວ ອາຄຕາ. ອນຸສເຍສຸ ທິຏ຺ຐານຸສຍວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍາ ອາຄຕາ. ເສສາ ປນ ອປາຍຄມນີໂຍ ໂລໂຠ ໂທໂສ ໂມໂຫ ມາໂນ ຖິນໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຫິຣິກໍ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ອຏ຺ຐ ກິເລສາ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາຫິ ສຫ ປຫາເນກຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິ ອນຸສເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ປຫີຍນ຺ຕິ. ຣາຄໂທສໂມຫປມຸເຂສຸ ວາ ທິຍຑ຺ເຒສຸ ກິເລສສຫສ຺ເສສຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ທິຏ຺ຐິຍາ ປຫີຍມານາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຫ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຫີນາ, ທິຏ຺ຐານຸສຍວິຈິກິຈ຺ຉານຸສເຍຫິ ສຫ ອປາຍຄມນີຍາ ສພ຺ພກິເລສາ ປຫາເນກຏ຺ຐວເສນ ປຫີຍນ຺ຕິ. ສຫເຊກຏ຺ຐາ ປນ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຫ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ຈ ສຫ ເອເກກສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ ຐິຕາ ອວເສສກິເລສາ.

ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ທິຏ຺ຐິສຫຄຕານິ ວິຈິກິຈ຺ຉາສຫຄຕຎ຺ຈາຕິ ປຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕານິ ປຫີຍນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວີສຸ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອສງ຺ຂາຣິກຈິຕ຺ເຕສຸ ປຫີຍມາເນສຸ ເຕຫິ ສຫຊາໂຕ ໂລໂຠ ໂມໂຫ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຫິຣິກໍ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ອິເມ ກິເລສາ ສຫເຊກຏ຺ຐວເສນ ປຫີຍນ຺ຕິ, ທ຺ວີສຸ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສສງ຺ຂາຣິກຈິຕ຺ເຕສຸ ປຫີຍມາເນສຸ ເຕຫິ ສຫຊາໂຕ ໂລໂຠ ໂມໂຫ ຖິນໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຫິຣິກໍ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ອິເມ ກິເລສາ ສຫເຊກຏ຺ຐວເສນ ປຫີຍນ຺ຕິ, ວິຈິກິຈ຺ຉາສຫຄຕຈິຕ຺ເຕ ປຫີຍມາເນ ເຕນ ສຫຊາໂຕ ໂມໂຫ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຫິຣິກໍ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ອິເມ ກິເລສາ ສຫເຊກຏ຺ຐວເສນ ປຫີຍນ຺ຕິ. ເຕຫິ ທຸວິເຘກຏ຺ເຐຫິ ກິເລເສຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຈ຺ຈຕິ, ຜລຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ວິຍຸຕ຺ຕໍ ອປສກ຺ກິຕໍ ສຸຎ຺ຎໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສກທາຄາມິສ຺ສ ໂອຬາຣິກາ ກາມຣາຄສຎ຺ໂຎຊນາຕິ ໂອຬາຣິກຠູຕາ ກາຍທ຺ວາເຣ ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຖູລຠູຕາ ເມຖຸນຣາຄສງ຺ຂາຕາ ສຎ຺ໂຎຊນາ. ໂສ ຫິ ກາມຠເວ ສຎ຺ໂຎເຊຕີຕິ ‘‘ສຎ຺ໂຎຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຏິຆສຎ຺ໂຎຊນາຕິ ພ຺ຍາປາທສຎ຺ໂຎຊນາ. ໂສ ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ ‘‘ປຏິຆ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕ ເອວ ຖາມຄຕຏ຺ເຐນ ສນ຺ຕາເນ ອນຸເສນ຺ຕີຕິ ອນຸສຍາ. ອຓຸສຫຄຕາຕິ ສຸຂຸມຠູຕາ ກາມຣາຄສຎ຺ໂຎຊນາ ປຏິຆສຎ຺ໂຎຊນາ ອຓຸສຫຄຕາ ກາມຣາຄານຸສຍາ ປຏິຆານຸສຍາຕິ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ສນ຺ຕາເນ ອນຸສຍນວເສນ ສຸຂຸມຠູຕາ ກາມຣາຄປຏິຆານຸສຍາ. ຕເທກຏ຺ເຐຫິ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຫິ ທຸວິເຘກຏ຺ເຐຫິ ກິເລເສຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎໍ ໂຫຕິ.

ອຣຫໂຕຕິ ກິເລສາຣີນໍ ຫຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຣຫາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມສ຺ສ. ຣູປຣາຄາຕິ ຣູປຠເວ ຉນ຺ທຣາຄາ. ອຣູປຣາຄາຕິ ອຣູປຠເວ ຉນ຺ທຣາຄາ. ມານາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ ມານາ ເອວ. ຕຖາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈອວິຊ຺ຊາມານານຸສຍາທໂຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ. ເອເຕສຸ ອຸຓ຺ຓຕິລກ຺ຂໂຓ ມາໂນ. ອວູປສມລກ຺ຂຓໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ. ອນ຺ຘຠາວລກ຺ຂຓາ ອວິຊ຺ຊາ. ຣູປຣາຄອຣູປຣາຄວເສນ ປວຕ຺ຕາ ຠວຣາຄານຸສຍາ. ຕເທກຏ຺ເຐຫິ ຈາຕິ ເຕຫິ ເອກໂຕ ຐິເຕຫິ ຈ ກິເລເສຫິ. ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕຫີຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ອກຸສລກ຺ຂນ຺ເຘ ອຸປາທາຍ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ’’ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄເຕຫິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ພຫິທ຺ຘາ ປວຕ຺ເຕຫິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ເຕຫິ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຈ຺ຈຕິ ວິນາ ໂຫຕິ ອປສກ຺ກຕິ, ຜລຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ວິຍຸຕ຺ຕໍ ອປສກ຺ກິຕໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກິເລສປຏິປາຏິຍາ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ຈາຕິ ທ຺ວິຘາ ອນຸສຍານໍ ອຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກິເລສປຏິປາຏິຍາ ຫິ ກາມຣາຄານຸສຍປຏິຆານຸສຍານໍ ຕຕິຍມຄ຺ເຄນ ອຠາໂວ ໂຫຕິ, ມານານຸສຍສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄນ, ທິຏ຺ຐານຸສຍວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍານໍ ປຐມມຄ຺ເຄນ, ຠວຣາຄານຸສຍາວິຊ຺ຊານຸສຍານໍ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄເນວ. ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ປນ ປຐມມຄ຺ເຄນ ທິຏ຺ຐານຸສຍວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍານໍ ອຠາໂວ ໂຫຕິ, ທຸຕິຍມຄ຺ເຄນ ກາມຣາຄານຸສຍປຏິຆານຸສຍານໍ ຕນຸຠາໂວ, ຕຕິຍມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພໂສ ອຠາໂວ, ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄນ ມານານຸສຍຠວຣາຄານຸສຍາວິຊ຺ຊານຸສຍານໍ ອຠາໂວ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ຕວິເວໂກຕິ ມຫຄ຺ຄຕໂລກຸຕ຺ຕຣຈິຕ຺ຕານໍ ກິເລເສຫິ ສຸຎ຺ຎຠາໂວ, ຕຸຈ຺ຉຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸປຘິວິເວໂກຕິ ກິເລສກ຺ຂນ຺ຘອຠິສງ຺ຂາຣສງ຺ຂາຕານໍ ອຸປຘີນໍ ສຸຎ຺ຎຠາໂວ. ອຸປຘິໍ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸປຘິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ກິເລສາ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຣາຄາທໂຍ ຍສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ອຸປຕາເປນ຺ຕິ ວິພາເຘນ຺ຕີຕິ ກິເລສາ ຈ. ອຸປາທານໂຄຈຣາ ຣູປາທໂຍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ຈ. ອຸປາທານສມ຺ຠູຕາ ປຸຎ຺ຎາປຸຎ຺ຎອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາຣາ ຈ. ອມຕນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ມຣຓສງ຺ຂາຕໍ ມຕນ຺ຕິ ອມຕໍ, ກິເລສວິສປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ອຄທນ຺ຕິປິ ອມຕໍ. ສໍສາຣໂຍນິຄຕິອຸປປຕ຺ຕິວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິສຕ຺ຕາວາເສສຸ ສໍສິພ຺ພຕິ ວິນຕີຕິ ຕຓ຺ຫາ ‘‘ວານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ນິພ຺ພານໍ. ວິເວກຏ຺ຐກາຍານນ຺ຕິ ຄຓສງ຺ຄຓິກາຍ ອປຄຕສຣີຣານໍ. ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣຕານນ຺ຕິ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ກາມາທິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ປຐມຊ຺ຌານາທິເກ ອຠິຣຕານໍ ຕນ຺ນິນ຺ນານໍ. ປຣມໂວທານປ຺ປຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມປຣິສຸທ຺ຘຠາວຜລໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ຐິຕານໍ. ‘‘ອຸປກ຺ກິເລສາຠາເວນ ປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕານໍ, ກິເລເສຫິ ມຸຕ຺ຕຠາເວນ ປຣມໂວທານປ຺ປຕ຺ຕານໍ. ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫາເນນ ປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕານໍ, ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫາເນນ ປຣມໂວທານປ຺ປຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ເອວເມເກ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ນິຣູປຘີນນ຺ຕິ ວິຄຕູປຘີນໍ. ວິສງ຺ຂາຣຄຕານນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓໍ ຈຊິຕ຺ວາ ວິຄຕສງ຺ຂາຣໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ອຸປຄຕານໍ. ວິສງ຺ຂາຣຄຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖປິ ຫິ ນິພ຺ພານເມວ ‘‘ວິສງ຺ຂາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິທູເຣຕິ ວິວິເຘ ທູເຣ. ສຸວິທູເຣຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ວິທູເຣ. ນ ສນ຺ຕິເກຕິ ນ ສມີເປ. ນ ສາມນ຺ຕາຕິ ນ ເອກປສ຺ເສ. ອນາສນ຺ເນຕິ ອນຈ຺ຈນ຺ຕສມີເປ. ວິເວກຏ຺ເຐຕິ ອຕິທູເຣ, ວິຄເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາທິໂສຕິ ຕໍສທິໂສ. ຕສ຺ສຓ຺ຐິໂຕຕິ ເຕນ ອາກາເຣນ ຐິໂຕ. ຕປ຺ປກາໂຣຕິ ເຕນ ປກາເຣນ ຐິໂຕ. ຕປ຺ປຏິຠາໂຄຕິ ຕໍໂກຏ຺ຐາສິໂກ. ອຖ ວາ ‘‘ອຕ຺ຕຠາວຄຸຫາຍ ລຄ຺ຄຠາເວນ ຕາທິໂສ. ກິເລເສຫິ ຉນ຺ນຠາເວນ ຕສ຺ສຓ຺ຐິໂຕ. ໂມຫນສ຺ມິໍ ປຄາຬ຺ຫຠາເວນ ຕປ຺ປກາໂຣ. ຕີຫິ ວິເວເກຫິ ທູຣຠາເວນ ຕປ຺ປຏິຠາໂຄຕິ ເອວເມເກ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ.

ທຸປ຺ປຫາຍາຕິ ສຸເຂນ ປຫາຕພ຺ພາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ທຸຈ຺ຈຊ຺ຊາຕິ ສຸເຂນ ຊຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ທຸປ຺ປຣິຈ຺ຈຊ຺ຊາຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ ຊຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ທຸນ຺ນິມ຺ມທຍາຕິ ນິມ຺ມທໍ ອມທໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ທຸພ຺ພິນິເວຐຍາຕິ ວິນິເວຐນໍ ໂມຈນໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ທຸຕ຺ຕຣາຕິ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ທຸປ຺ປຕຣາຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ຕຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ທຸສ຺ສມຕິກ຺ກມາຕິ ທຸກ຺ເຂນ ອຕິກ຺ກມິຕພ຺ພາ. ທຸພ຺ພິນິວຕ຺ຕາຕິ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ທຸກ຺ຂາ. ອຖ ວາ ‘‘ປກຕິວເສນ ທຸປ຺ປຣິຈ຺ຈຊ຺ຊາ. ໂຄຓປຕາສໍ ວິຍ ທຸນ຺ນິມ຺ມທຍາ. ນາຄປາສໍ ວິຍ ທຸພ຺ພິນິເວຐຍາ. ຄິມ຺ຫສມເຍ ມຣຸກນ຺ຕາຣໍ ວິຍ ທຸຕ຺ຕຣາ ທຸປ຺ປຕຣາ. ພ຺ຍຄ຺ຆປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ອຏວີ ວິຍ ທຸສ຺ສມຕິກ຺ກມາ. ສມຸທ຺ທວີຈິ ວິຍ ທຸພ຺ພິນິວຕ຺ຕາຕິ ເອວເມເກ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ.

໘. ເອວໍ ປຐມຄາຖາຍ ‘‘ທູເຣ ວິເວກາ ຫິ ຕຖາວິໂຘ’’ຕິ ສາເຘຕ຺ວາ ປຸນ ຕຖາວິຘານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມຕໍ ອາວິ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອິຈ຺ຉານິທານາ’’ຕິອາທິຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉານິທານາຕິ ຕຓ຺ຫາເຫຕຸກາ. ຠວສາຕພທ຺ຘາຕິ ສຸຂເວທນາທິມ຺ຫິ ຠວສາເຕນ ພທ຺ຘາ. ເຕ ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈາຕິ ເຕ ຠວສາຕວຕ຺ຖຸຠູຕາ ຘມ຺ມາ. ເຕ ວາ ຕຕ຺ຖ ພທ຺ຘາ ອິຈ຺ຉານິທານາ ສຕ຺ຕາ ທຸປ຺ປໂມຈຍາ. ນ ຫິ ອຎ຺ຎໂມກ຺ຂາຕິ ອຎ຺ເຎ ຈ ໂມເຈຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ກາຣຓວຈນໍ ວາ ເອຕໍ. ເຕ ສຕ຺ຕາ ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈາ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ອຎ຺ເຎນ ໂມເຈຕພ຺ພາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຍທິ ສຕ຺ຕາ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ, ສເກນ ຖາເມນ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອຍມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຉາ ປຸເຣ ວາປິ ອເປກ຺ຂມານາຕິ ອນາຄເຕ ອຕີເຕ ວາ ກາເມ ອເປກ຺ຂມານາ. ອິເມ ວ ກາເມ ປຸຣິເມ ວ ຊປ຺ປນ຺ຕິ ອິເມ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ກາເມ ປຸຣິເມ ວາ ທຸວິເຘປິ ອຕີຕານາຄເຕ ພລວຕຓ຺ຫາຍ ປຕ຺ຖຍມານາ. ອິເມສຎ຺ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ‘‘ເຕ ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈາ ນ ຫິ ອຎ຺ຎໂມກ຺ຂາ’’ຕິ ອິມິນາວ ສຫ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕຣຖາ ອເປກ຺ຂມານາ ຊປ຺ປໍ ກິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ກິໍ ວາ ກຕາຕິ ນ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍຸໍ.

ຠວສາຕພທ຺ຘາຕິ ຠເວ ສາຕໍ ຠວສາຕໍ, ເຕນ ຠວສາເຕນ ສຸຂສ຺ສາເທນ ພທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕາ. ຕໍ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກໍ ຠວສາຕໍ – ສຸຂາ ເວທນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ໂຍພ຺ພນຠາໂວ ໂຍພ຺ພຎ຺ຎໍ. ອໂຣຄຠາໂວ ອາໂຣຄ຺ຍໍ. ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕຠາໂວ ຊີວິຕໍ. ລາໂຠຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ລາໂຠ. ຍໂສຕິ ປຣິວາໂຣ. ປສໍສາຕິ ກິຕ຺ຕິ. ສຸຂນ຺ຕິ ກາຍິກເຈຕສິກໍ ສຸຂໍ. ມນາປິກາ ຣູປາຕິ ມນວຑ຺ຒນກາ ຣູປາ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຈກ຺ຂຸສມ຺ປທາຕິ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ສມ຺ປທາ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຈກ຺ຂຸ ສມ຺ປນ຺ນໍ ມຓິວິມາເນ ອຸຄ຺ຆາຏິຕສີຫປຎ຺ຊຣໍ ວິຍ ຂາຍຕີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສຸຂສ຺ສາທໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຈກ຺ຂຸສມ຺ປທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສຕສມ຺ປທາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສາຕພທ຺ຘາ…ເປ… ວິພທ຺ຘາຕິ ວິວິຘາກາເຣນ ພທ຺ຘາ. ອາພທ຺ຘາຕິ ວິເສເສນ ອາທິໂຕ ພທ຺ຘາ. ລຄ຺ຄາຕິ ອາຣມ຺ມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ອປ຺ປິຕາ. ລຄ຺ຄິຕາຕິ ນາຄທນ຺ເຕ ຜາຓິຕວາຣໂກ ວິຍ ລຄ຺ຄິຕາ. ຍເມຕ຺ຖ ຈ ອວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຕ຺ໂຕ ວິສຕ຺ໂຕຕິອາທິມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ນ ຫິ ອຎ຺ຎໂມກ຺ຂາຕິ ນ ປເຣຫິ ໂມກ຺ຂາ. ເຕ ວາ ຠວສາຕວຕ຺ຖູ ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈາຕິ ຠເວ ສຸຂສ຺ສາທວຕ຺ຖຸຠູຕາ ຘມ຺ມາ ເຕ ມຸຎ຺ຈິຕຸໍ ທຸກ຺ຂາ. ສຕ຺ຕາ ວາ ເອຕ຺ໂຕ ທຸມ຺ໂມຈຍາຕິ ສຕ຺ຕາ ເອວ ວາ ເອຕສ຺ມາ ຠວສາຕວຕ຺ຖຸໂຕ ໂມເຈຕຸໍ ທຸກ຺ຂາ.

ທຸຣຸທ຺ຘຣາຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕຸໍ ທຸກ຺ຂາ. ທຸສ຺ສມຸທ຺ຘຣາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຉິນ຺ນຕເຏ ນຣກາວາເຏ ປຕິໂຕ ວິຍ ອຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຣິຕຸໍ ທຸກ຺ຂາ. ທຸພ຺ພຸຏ຺ຐາປຍາຕິ ອຸຏ຺ຐາເປຕຸໍ ທຸກ຺ຂາ. ທຸສ຺ສມຸຏ຺ຐາປຍາຕິ ສຸຂຸມອຕ຺ຕຠາວໍ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາປນໍ ວິຍ ອຸສ຺ສາເປຕຸໍ ອຕິວິຍ ທຸກ຺ຂາ.

ເຕ ອຕ຺ຕນາ ປລິປປລິປນ຺ນາຕິ ຄມ຺ຠີຣກທ຺ທເມ ຍາວ ສີສໂຕ ນິມຸຄ຺ຄາ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ປຣໍ ປລິປປລິປນ຺ນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕຸນ຺ຕິ ອປຣໍ ຕເຖວ ນິມຸຄ຺ຄໍ ຫຕ຺ເຖ ວາ ສີເສ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຖເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ໂສ ວຕ ຈຸນ຺ທາຕິ ໂສຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາກາຣປຸຄ຺ຄລນິທ຺ເທໂສ. ຕສ຺ສ ‘‘ໂຍ’’ຕິ ອິມໍ ອຸທ຺ເທສວຈນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂຍ ອຕ຺ຕນາ ປລິປປລິປນ຺ໂນ, ໂສ ວຕ, ຈຸນ຺ທ, ປຣໍ ປລິປປລິປນ຺ນໍ ອຸທ຺ຘຣິສ຺ສຕີຕິ. ເອວໍ ເສສປເທສຸ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປລິປປລິປນ຺ໂນຕິ ຄມ຺ຠີຣກທ຺ທເມ ນິມຸຄ຺ໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ, ຈຸນ຺ທ, ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ຍາວ ສີສໂຕ ຄມ຺ຠີຣກທ຺ທເມ ນິມຸຄ຺ໂຄ, ປຣມ຺ປິ ຕເຖວ ນິມຸຄ຺ຄໍ ຫຕ຺ເຖ ວາ ສີເສ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຣິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ຕໍ ກາຣຓມຕ຺ຖິ, ເຍນ ໂສ ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຖເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຍ຺ຍາຕິ. ອທນ຺ໂຕ ອວິນີໂຕ ອປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອນິພ຺ພິເສວນຕາຍ ອທນ຺ໂຕ. ອສິກ຺ຂິຕວິນຍຕາຍ ອວິນີໂຕ. ອນິພ຺ພຸຕກິເລສຕາຍ ອປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຕາທິໂສ ປຣໍ ທເມສ຺ສຕິ ນິພ຺ພິເສວນໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ວິເນສ຺ສຕິ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສິກ຺ຂາເປສ຺ສຕິ. ປຣິນິພ຺ພາເປສ຺ສຕິ ຕສ຺ສ ກິເລເສ ນິພ຺ພາເປສ຺ສຕິ.

ນຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ໂກຈີຕິ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂມເຈຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ. ສເກນ ຖາເມນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓຖາເມນ. ພເລນາຕິ ຎາຓພເລນ. ວີຣິເຍນາຕິ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເຈຕສິກວີຣິເຍນ. ປຸຣິສປຣກ຺ກເມນາຕິ ປຣໍ ປຣໍ ຐານໍ ອກ຺ກມເນນ ມຫນ຺ຕວີຣິເຍນ.

ນາຫໍ ສຫິສ຺ສາມີຕິ ອຫໍ ນ ສຫິສ຺ສາມິ ນ ສກ຺ໂກມິ, ນ ວາຍມິສ຺ສາມີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປໂມຈນາຍາຕິ ປໂມເຈຕຸໍ. ກຖໍກຖິນ຺ຕິ ສກງ຺ຂໍ. ໂຘຕກາຕິ ອາລປນໍ. ຕເຣສີຕິ ຕເຣຍ຺ຍາສິ.

‘‘ອຕ຺ຕນາ ຫິ ກຕໍ ປາປໍ, ອຕ຺ຕນາ ສໍກິລິສ຺ສຕິ;

ອຕ຺ຕນາ ອກຕໍ ປາປໍ, ອຕ຺ຕນາວ ວິສຸຊ຺ຌຕິ;

ສຸທ຺ຘີ ອສຸທ຺ຘິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ, ນາຎ຺ໂຎ ອຎ຺ຎໍ ວິໂສຘເຍ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໖໕; ກຖາ. ໗໔໓) –

ເອຕ຺ຖາຍມຕ຺ໂຖ – ເຍນ ອຕ຺ຕນາ ອກຸສລໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາວ ສໍກິລິສ຺ສຕິ. ເຍນ ປນ ອຕ຺ຕນາ ອກຕໍ ປາປໍ, ໂສ ສຸຄຕິຎ຺ເຈວ ອຄຕິຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາວ ວິສຸຊ຺ຌຕິ. ກຸສລກມ຺ມສງ຺ຂາຕາ ສຸທ຺ຘິ ອກຸສລກມ຺ມສງ຺ຂາຕາ ຈ ອສຸທ຺ຘິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ກາຣກສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕນິເຍວ ວິປຈ຺ຈຕິ. ອຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຎ຺ຎໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນ ວິໂສຘເຍ ເນວ ວິໂສເຘຕິ, ນ ກິເລເສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕິຏ຺ຐເຕວ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ອມຕມຫານິພ຺ພານໍ ຕິຏ຺ຐຕິເຍວ. ນິພ຺ພານຄາມິມຄ຺ໂຄຕິ ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ຕິຏ຺ຐາມຫໍ ສມາທເປຕາຕິ ອຫໍ ຄຓ຺ຫາເປຕາ ປຕິຏ຺ຐາເປຕາ ຕິຏ຺ຐາມິ. ເອວໍ ໂອວທິຍມານາ ເອວໍ ອນຸສາສິຍມານາຕິ ມຍາ ເອວໍ ໂອວທິຍມານາ ເອວໍ ອນຸສາສິຍມານາ. ເອຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວທນ຺ໂຕ ໂອວທຕິ ນາມ, ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອນຸສາສນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໂສປິ ເຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິວເສນ ອນາຄຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອນຸສາສຕິ ນາມ. ສມ຺ມຸຂາ ວທນ຺ໂຕປິ ໂອວທຕິ ນາມ, ປຣມ຺ມຸຂາ ທູຕສາສນໍ ວາ ເປເສນ຺ໂຕ ອນຸສາສຕິ ນາມ. ສກິໍ ວທນ຺ໂຕປິ ໂອວທຕິ ນາມ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວທນ຺ໂຕ ອນຸສາສຕິ ນາມ. ໂອວທນ຺ໂຕ ເອວ ວາ ອນຸສາສຕິ ນາມ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈຕິ ອປິ ເອກຈ຺ເຈ, ເອເກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຈ຺ຈນ຺ຕນິຏ຺ຐໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣາເຘນ຺ຕີຕິ ຂຍວຍສງ຺ຂາຕໍ ອນ຺ຕໍ ອຕີຕນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ, ອຈ຺ຈນ຺ຕຎ຺ຈ ຕໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣານໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ນິຏ຺ຐຎ຺ຈາຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕນິຏ຺ຐໍ, ເອກນ຺ຕນິຏ຺ຐໍ, ສຕຕນິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕນິພ຺ພານໍ ອາຣາເຘນ຺ຕິ ສມ຺ປາເທນ຺ຕິ. ນາຣາເຘນ຺ຕີຕິ ນ ສມ຺ປາເທນ຺ຕິ, ນ ປຏິລຠນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ກ຺ຍາຫນ຺ຕິ ເອເຕສຸ ກິໍ ອຫໍ, ກິໍ ກໂຣມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຄ຺ຄກ຺ຂາຍີຕິ ປຏິປທາມຄ຺ຄກ຺ຂາຍີ. ອາຈິກ຺ຂຕິ ກເຖຕິ. ອຕ຺ຕນາ ປຏິປຊ຺ຊມານາ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕາ ມຍໍ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ.

ອຕີຕໍ ອຸປາທາຍາຕິ ອຕີຕໍ ປຏິຈ຺ຈ. ກຖໍ ປຸເຣ ອເປກ຺ຂໍ ກໂຣຕີຕິ ເກນ ປກາເຣນ ອິກ຺ຂໍ ໂອໂລກນໍ ກໂຣຕິ. ເອວໍຣູໂປ ອໂຫສິນ຺ຕິ ທີຆຣສ຺ສອຓຸກຖູລາທິວເສນ ເອວໍຊາຕິໂກ ເອວຣູໂປ ອຠວິໍ. ຕຕ຺ຖ ນນ຺ທິໍ ສມນ຺ນາເນຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ຕຓ຺ຫໍ ສມ຺ມາ ອານຍຕິ ອຸປເນຕິ. ເວທນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

‘‘ອິຕິ ເມ ຈກ຺ຂູ’’ຕິອາທໂຍ ວຕ຺ຖຸອາຣມ຺ມຓວເສນ ຕຓ຺ຫຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ອິຕິ ຣູປາຕີຕິ ເອວໍ ຣູປາ ອິຕິ. ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທຣາຄປຏິພທ຺ຘນ຺ຕິ ເຕສຸ ຈກ຺ຂຸຣູເປສຸ ທຸພ຺ພລສງ຺ຂາໂຕ ຉນ຺ໂທ ຈ ພລວສງ຺ຂາໂຕ ຣາໂຄ ຈ, ເຕນ ຉນ຺ທຣາເຄນ ປຏິພທ຺ຘໍ ອລ຺ລີນໍ. ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຊວນຈິຕ຺ຕໍ. ຉນ຺ທຣາຄປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ຊວນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຉນ຺ທຣາເຄນ ພທ຺ຘຠາວາ. ຕທຠິນນ຺ທຕີຕິ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຕຓ຺ຫາວເສນ ອຠິນນ຺ທຕິ.

ຍານິສ຺ສ ຕານີຕິ ຍານິ ອສ຺ສ ຕານິ. ປຸພ຺ເພຕິ ອຕີເຕ. ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເອກໂຕ. ຫສິຕລປິຕກີຬິຕານີຕິ ທນ຺ຕວິທໍສາທິຫສິຕານິ ຈ, ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ລປິຕານິ ຈ, ກາຍຂິຑ຺ຑາທິກີຬິຕານິ ຈ. ຕທສ຺ສາເທຕີຕິ ຕໍ ອສ຺ສາທຍຕິ ອສ຺ສາທໍ ວິນ຺ທຕິ ສາທິຍຕິ. ຕໍ ນິກາເມຕີຕິ ຕໍ ນິກາມຍຕິ ປຈ຺ຈາສີສຕິ. ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ຕຸຏ຺ຐິໍ ປາປຸຓາຕິ.

ສິຍນ຺ຕິ ຠເວຍ຺ຍໍ. ອປ຺ປຏິລທ຺ຘສ຺ສ ປຏິລາຠາຍາຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປາປຸຓນຕ຺ຖາຍ. ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິທຫຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕິ. ເຈຕໂສ ປຓິຘານປຈ຺ຈຍາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐປນກາຣຓາ.

ສີເລນ ວາຕິ ປຎ຺ຈສີລາທິສີເລນ ວາ. ວເຕນ ວາຕິ ຘຸຕງ຺ຄສມາທາເນນ ວາ. ຕເປນ ວາຕິ ວີຣິຍສມາທາເນນ ວາ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ວາຕິ ເມຖຸນວິຣຕິຍາ ວາ. ເທໂວ ວາຕິ ມຫານຸຠາໂວ ເທວຣາຊາ ວາ. ເທວຎ຺ຎຕໂຣ ວາຕິ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ.

ຊປ຺ປນ຺ຕາຕິ ຄຸຓວເສນ ກເຖນ຺ຕາ. ປຊປ຺ປນ຺ຕາຕິ ປກາເຣນ ກເຖນ຺ຕາ. ອຠິຊປ຺ປນ຺ຕາຕິ ວິເສເສນ ກເຖນ຺ຕາ, ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ວາ ວຑ຺ຒິຕໍ.

໙. ເອວໍ ປຐມຄາຖາຍ ‘‘ທູເຣ ວິເວກາ ຫິ ຕຖາວິໂຘ’’ຕິ ສາເຘຕ຺ວາ ທຸຕິຍຄາຖາຍ ຈ ຕຖາວິຘານໍ ຘມ຺ມຕໍ ອາວິ ກຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສໍ ປາປກຣຓໍ ອາວິ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ກາເມສຸ ຄິທ຺ຘາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເຕ ສຕ຺ຕາ ກາເມສຸ ປຣິໂຠຄຕຓ຺ຫາຍ ຄິທ຺ຘາ, ປຣິເຍສນາທິມນຸຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປສຸຕາ, ສມ຺ໂມຫມາປນ຺ນຕ຺ຕາ ປມູຬ຺ຫາ, ອວຄມນຕາຍ ມຈ຺ຉຣິຍຕາຍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ວຈນໍ ອນາທິຍຕາຍ ຈ ອວທານິຍາ, ກາຍວິສມາທິມ຺ຫິ ວິສເມ ນິວິຏ຺ຐາ, ອນ຺ຕກາເລ ມຣຓທຸກ຺ຂູປນີຕາ, ‘‘ກິໍສຸ ຠວິສ຺ສາມ ອິໂຕ ຈຸຕາເສ’’ຕິ ປຣິເທວຍນ຺ຕີຕິ.

ຄິທ຺ຘາຕິ ກາມຣາເຄນ ຄິທ຺ຘາ. ຄຘິຕາຕິ ສງ຺ກປ຺ປຣາເຄນ ປຈ຺ຈາສີສມານາ ຫຸຕ຺ວາ ຄຘິຕາ. ມຸຈ຺ຉິຕາຕິ ກາມຕຓ຺ຫາຍ ມຸຈ຺ຉາປເຣຕາ. ອຊ຺ໂຌສນ຺ນາຕິ ກາມນນ຺ທິຍາ ອຘິໂອສນ຺ນາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏາ. ລຄ຺ຄາຕິ ກາມສິເນເຫນ ອລ຺ລີນາ. ລຄ຺ຄິຕາຕິ ກາມປຣິຬາເຫນ ເອກີຠູຕາ. ປລິພຸທ຺ຘາຕິ ກາມສຎ຺ຎາຍ ອາວຏ຺ຏິຕາ. ອຖ ວາ ‘‘ທິຏ຺ຐິທສ຺ສເນ ຄິທ຺ຘາ. ອຠິຓ຺ຫທສ຺ສເນ ຄຘິຕາ. ສໍສຄ຺ຄກິຣິຍສ຺ມິໍ ມຸຈ຺ຉິຕາ. ວິສ຺ສາສກິຣິຍສ຺ມິໍ ອຊ຺ໂຌສນ຺ນາ. ສິເນຫວຬຎ຺ຊສ຺ມິໍ ລຄ຺ຄາ. ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິມ຺ຫິ ລຄ຺ຄິຕາ. ອປຣາປຣໍ ອມຸຎ຺ຈມານາ ຫຸຕ຺ວາ ປລິພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ເອວເມເກ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ.

ເອສນ຺ຕີຕິ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ. ຄເວສນ຺ຕີຕິ ມຄ຺ຄຍນ຺ຕິ. ປຣິເຍສນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ທິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ສຸຠາສຸຠໍ ອຕ຺ຖິ, ນຕ຺ຖີຕິ ເອສນ຺ຕິ. ສຸຠາສຸຠາຣມ຺ມເຓ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ວຬຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ປິຍໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຄເວສນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕວເສນ ເອສນ຺ຕິ. ປໂຍຄວເສນ ຄເວສນ຺ຕິ. ກຣຓວເສນ ປຣິເຍສນ຺ຕິ. ເຕ ທຸວິເຘ ກາເມ ປຏິຈ຺ຈ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕີຕິ ຕຈ຺ຈຣິຕາ. ເຕ ຈ ກາເມ ພຫຸລໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕຍນ຺ຕີຕິ ຕພ຺ພຫຸລາ. ເຕ ຈ ກາເມ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ຣຫນ຺ຕີຕິ ຕຄ຺ຄຣຸກາ. ເຕສຸ ກາເມສຸ ນິນ຺ນາ ນມິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວສນ຺ຕີຕິ ຕນ຺ນິນ຺ນາ. ເຕສຸ ກາເມສຸ ສນ຺ນິນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ວສນ຺ຕີຕິ ຕປ຺ໂປຓາ. ເຕສຸ ກາເມສຸ ອວລມ຺ພິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ເຕສຸເຍວ ນມິຕາ ວສນ຺ຕີຕິ ຕປ຺ປພ຺ຠາຣາ. ເຕສຸ ກາເມສຸ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຉາປເຣຕປ຺ປສງ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວາ ວທນ຺ຕີຕິ ຕທຘິມຸຕ຺ຕາ. ເຕ ຈ ກາເມ ອຘິປຕິໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ວສນ຺ຕີຕິ ຕທຘິປເຕຍ຺ຍາ. ອຖ ວາ ‘‘ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອິຏ຺ຐຠາເວນ ຕຈ຺ຈຣິຕາ. ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ກນ຺ຕຠາເວນ ຕພ຺ພຫຸລາ. ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ມນາປຠາເວນ ຕຄ຺ຄຣຸກາ. ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປິຍຠາເວນ ຕນ຺ນິນ຺ນາ. ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ກາມຸປສໍຫິຕຠາເວນ ຕປ຺ໂປຓາ. ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຣຊນີຍຠາເວນ ຕປ຺ປພ຺ຠາຣາ. ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ມຸຈ຺ຉນີຍຠາເວນ ຕທຘິມຸຕ຺ຕາ. ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ພນ຺ຘນີຍຠາເວນ ຕທຘິປເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວເມເກ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ.

ຣູເປ ປຣິເຍສນ຺ຕີຕິອາທີສຸ ປຣິເຍສນ຺ຕີຕິ ອລທ຺ຘສ຺ສ ລາຠາຍ ເອສນວເສນ. ປຏິລຠນ຺ຕີຕິ ຫຕ຺ຖຄຕວເສນ. ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວຬຎ຺ຊນວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຎາຕພ຺ພໍ. ກລຫໍ ວິວາທໍ ກໂຣຕີຕິ ກລຫກາຣໂກ. ຕສ຺ມິໍ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ກລຫປສຸໂຕ. ກມ຺ມກາຣກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂຄຈເຣ ຈຣນ຺ໂຕຕິ ເວສິຍາທິໂຄຈເຣ, ສຕິປຏ຺ຐານາທິໂຄຈເຣ ວາ ຈຣມາໂນ. ເຕສຸ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ໂຄຈຣປສຸໂຕ. ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານວເສນ ຌານໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຌາຍີ. ຕສ຺ມິໍ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ຌານປສຸໂຕ.

ອວຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອປາຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ມຈ຺ຉຣິໂນຕິ ສກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິຄຸຫນ຺ຕາ. ວຈນນ຺ຕິ ກຖນໍ. ພ຺ຍປຖນ຺ຕິ ວາກ຺ຍປຖໍ. ເທສນນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໂອວາທໍ. ອນຸສິຏ຺ຐິນ຺ຕິ ອນຸສາສນິໍ. ນາທິຍນ຺ຕີຕິ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ນ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ‘‘ນ ປຏິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ໂສເຍວ ອຕ຺ໂຖ. ວຕ຺ຖຸໂຕ ມຈ຺ຉຣິຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຎ຺ຈ ມຈ຺ຉຣິຍານິ ອາວາສມຈ຺ຉຣິຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາວາເສ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ອາວາສມຈ຺ຉຣິຍໍ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອາວາໂສ ນາມ ສກລາຣາໂມປິ ປຣິເວຓມ຺ປິ ເອໂກວຣໂກປິ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານາທີນິປິ. ເຕສຸ ວສນ຺ຕາ ສຸຂໍ ວສນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈເຍ ລຠນ຺ຕິ. ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ນສ຺ເສວ ເປສລສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຕ຺ຖ ອາຄມນໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ອາຄໂຕປິ ‘‘ຂິປ຺ປໍ ຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ, ອິທໍ ອາວາສມຈ຺ຉຣິຍໍ ນາມ. ຠຓ຺ຑນກາຣກາທີນໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ວາສໍ ອນິຈ຺ຉໂຕ ອາວາສມຈ຺ຉຣິຍໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ.

ກຸລນ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐາກກຸລມ຺ປິ ຎາຕິກຸລມ຺ປິ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປສງ຺ກມນໍ ອນິຈ຺ຉໂຕ ກຸລມຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຫຕິ. ປາປປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປນ ອຸປສງ຺ກມນໍ ອນິຈ຺ຉໂຕປິ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ໂສ ຫິ ເຕສໍ ປສາທເຠທາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ປສາທໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສມຕ຺ຖສ຺ເສວ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຕ຺ຖ ອຸປສງ຺ກມນໍ ອນິຈ຺ຉໂຕ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ນາມ ໂຫຕິ.

ລາໂຠຕິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍລາໂຠວ. ຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສີລວນ຺ເຕເຍວ ລຠນ຺ເຕ ‘‘ມາ ລຠຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ລາຠມຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ວິນິປາເຕຕິ, ອປຣິໂຠຄທຸປ຺ປຣິໂຠຄາທິວເສນ ວິນາເສຕິ, ປູຕິຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ນ ເທຕິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສເຈ ອິມໍ ເອສ ນ ລເຠຍ຺ຍ, ອຎ຺ໂຎ ສີລວາ ລເຠຍ຺ຍ, ປຣິໂຠຄໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ວຓ຺ໂຓ ນາມ ສຣີຣວຓ຺ໂຓປິ ຄຸຓວຓ຺ໂຓປິ. ຕຕ຺ຖ ສຣີຣວຓ຺ເຓ ມຈ຺ຉຣີ ‘‘ປໂຣ ປາສາທິໂກ ຣູປວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ນ ກເຖຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ຄຸຓວຓ຺ຓມຈ຺ຉຣີ ປຣສ຺ສ ສີເລນ ຘຸຕງ຺ເຄນ ປຏິປທາຍ ອາຈາເຣນ ວຓ຺ຓໍ ນ ກເຖຕຸກາໂມ ໂຫຕິ.

ຘມ຺ໂມຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຈ ປຏິເວຘຘມ຺ໂມ ຈ. ຕຕ຺ຖ ອຣິຍສາວກາ ປຏິເວຘຘມ຺ມໍ ນ ມຈ຺ຉຣາຍນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕນາ ປຏິວິທ຺ຘຘມ຺ເມ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ປຏິເວຘໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕໍ ປນ ປຏິເວຘໍ ‘‘ປເຣ ຊານນ຺ຕູ’’ຕິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕນ຺ຕິຘມ຺ເມເຍວ ປນ ຘມ຺ມມຈ຺ຉຣິຍໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍໍ ຄຸຬ຺ຫໍ ຄນ຺ຖໍ ວາ ກຖາມຄ຺ຄໍ ວາ ຊານາຕິ, ຕໍ ອຎ຺ເຎ ນ ຊານາເປຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄເຫນ ຘມ຺ມໍ ວາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລານຸຄ຺ຄເຫນ ນ ເທຕິ, ອຍໍ ຘມ຺ມມຈ຺ຉຣີ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂລໂລ ໂຫຕິ, ກາເລນ ສມໂຓ ໂຫຕິ, ກາເລນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ກາເລນ ນິຄຓ຺ໂຐ. ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປເວຓິອາຄຕໍ ຕນ຺ຕິໍ ສຓ຺ຫໍ ສຸຂຸມໍ ຘມ຺ມນ຺ຕຣໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາລຸເຬສ຺ສຕີ’’ຕິ ນ ເທຕິ, ອຍໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄເຫນ ນ ເທຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ‘‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ສຓ຺ໂຫ ສຸຂຸໂມ, ສຈາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ອາວິ ກຕ຺ວາ ນສ຺ສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນ ເທຕິ, ອຍໍ ຘມ຺ມໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລານຸຄ຺ຄເຫນ ນ ເທຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ‘‘ສຈາຍໍ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ສມຍໍ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນ ເທຕິ, ອຍໍ ຘມ຺ມມຈ຺ຉຣີ ນາມ ໂຫຕິ.

ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ມຈ຺ຉຣິເຍສຸ ອາວາສມຈ຺ຉຣິເຍນ ຕາວ ຍກ຺ໂຂ ວາ ເປໂຕ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ອາວາສສ຺ສ ສງ຺ກາຣໍ ສີເສນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ. ກຸລມຈ຺ຉຣິເຍນ ຕສ຺ມິໍ ກຸເລ ອຎ຺ເຎສໍ ທານມານນາທີນິ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠິນ຺ນໍ ວຕິທໍ ກຸລໍ ມມາ’’ຕິ ຈິນ຺ຕຍໂຕ ໂລຫິຕມ຺ປິ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ກຸຈ຺ຉິວິເຣຈນມ຺ປິ ໂຫຕິ, ອນ຺ຕານິປິ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑານິ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ. ລາຠມຈ຺ຉຣິເຍນ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕເກ ລາເຠ ມຈ຺ຉຣາຍິຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລິກປຣິໂຠຄໍ ວິຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຍກ຺ໂຂ ວາ ເປໂຕ ວາ ມຫາອຊຄໂຣ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ສຣີຣວຓ຺ຓຄຸຓວຓ຺ຓມຈ຺ຉເຣນ ປນ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມມຈ຺ຉຣິເຍນ ຈ ອຕ຺ຕໂນວ ວຓ຺ຓໍ ວຓ຺ເຓຕິ, ປເຣສໍ ວຓ຺ເຓ ‘‘ກິໍ ວຓ຺ໂຓ ເອໂສ’’ຕິ ຕໍ ຕໍ ໂທສໍ ວທນ຺ໂຕ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມຎ຺ຈ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ອເທນ຺ໂຕ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ເຈວ ເອຬມູໂຄ ຈ ໂຫຕິ.

ອປິ ຈ ອາວາສມຈ຺ຉຣິເຍນ ໂລຫເຄເຫ ປຈ຺ຈຕິ, ກຸລມຈ຺ຉຣິເຍນ ອປ຺ປລາໂຠ ໂຫຕິ, ລາຠມຈ຺ຉຣິເຍນ ຄູຖນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ວຓ຺ຓມຈ຺ຉຣິເຍນ ຠເວ ຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມມຈ຺ຉຣິເຍນ ກຸກ຺ກຸຬນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ.

ມຈ຺ຉຣາຍນວເສນ ມຈ຺ຉຣິຍໍ. ມຈ຺ຉຣາຍນາກາໂຣ ມຈ຺ຉຣາຍນາ. ມຈ຺ຉເຣນ ອຍິຕສ຺ສ ມຈ຺ເຉຣສມງ຺ຄິໂນ ຠາໂວ ມຈ຺ຉຣາຍິຕຕ຺ຕໍ. ‘‘ມຍ຺ຫເມວ ໂຫນ຺ຕຸ, ມາ ອຎ຺ຎສ຺ສາ’’ຕິ ສພ຺ພາປິ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ພ຺ຍາເປຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ວິວິຈ຺ໂຉ, ວິວິຈ຺ຉສ຺ສ ຠາໂວ ເວວິຈ຺ຉໍ, ມຸທຸມຈ຺ຉຣິຍສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ກທຣິໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນາທໂຣ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ກທຣິຍໍ, ຖທ຺ຘມຈ຺ຉຣິຍສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ເຕນ ຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣມ຺ປິ ປເຣສໍ ທທມານໍ ນິວາເຣຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ກທຣິໂຍ ປາປສງ຺ກປ຺ໂປ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິອນາທໂຣ;

ທທມານໍ ນິວາເຣຕິ, ຍາຈມານານ ໂຠຊນ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໓໒);

ຍາຈເກ ທິສ຺ວາ ກຏຸກຠາເວນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຈຕິ ສງ຺ໂກເຈຕີຕິ ກຏຸກຎ຺ຈຸໂກ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ກຏຸກຎ຺ຈຸກຕາ. ອປໂຣ ນໂຍ – ກຏຸກຎ຺ຈຸກຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຏຈ຺ຉຸຄ຺ຄາໂຫ. ສມຕິຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓາຍ ຫິ ອຸກ຺ຂລິຍາ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສພ຺ພໂຕຠາເຄນ ສງ຺ກຸຏິເຕນ ອຄ຺ຄກຏຈ຺ຉຸນາ ຄຓ຺ຫາຕິ ປູເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ມຈ຺ຉຣິປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ສງ຺ກຸຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສງ຺ກຸຈິເຕ ກາໂຍປິ ຕເຖວ ສງ຺ກຸຈຕິ ປຏິກຸຏຕິ ປຏິນິວຏ຺ຏຕິ ນ ສມ຺ປສາຣີຍຕີຕິ ມຈ຺ເຉຣໍ ‘‘ກຏຸກຎ຺ຈຸກຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ປເຣສໍ ອຸປກາຣກຣເຓ ທານາທິນາ ອາກາເຣນ ຍຖາ ນ ສມ຺ປສາຣີຍຕິ, ເອວໍ ອາວຣິຕ຺ວາ ຄຫິຕຠາໂວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ຍສ຺ມາ ປນ ມຈ຺ຉຣິປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ປເຣສໍ ອທາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ປຣສນ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອິທໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ມຍ຺ຫເມວ ໂຫຕຸ, ມາ ອຎ຺ຎສ຺ສາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕິວເສນສ຺ສ ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິນິຄູຫນລກ຺ຂຓຕາ ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຂນ຺ຘມຈ຺ຉຣິຍມ຺ປິ ມຈ຺ຉຣິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາຕໍ ອຸປປຕ຺ຕິຠວໍ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓໍ ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ມຍ຺ຫເມວ ໂຫຕຸ, ມາ ອຎ຺ຎສ຺ສາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕໍ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ຂນ຺ຘມຈ຺ຉຣິຍໍ ນາມ. ຘາຕຸອາຍຕນມຈ຺ຉຣິເຍສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຄາໂຫຕິ ຄາຫນິຈ຺ຉຍວເສນ ຄຫຓໍ. ອວທຎ຺ຎຸຕາຍາຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ກຖິຕໍ ອຊານນຠາເວນ. ຍາຈການໍ ອທທມາໂນ ຫິ ເຕຫິ ກຖິຕໍ ນ ຊານາຕິ ນາມ. ຊນາ ປມຕ຺ຕາຕິ ສຕິວິປ຺ປວາສາ ຊນາ. ວຈນນ຺ຕິ ສງ຺ເຂປວຈນໍ. ພ຺ຍປ຺ປຖນ຺ຕິ ວິຕ຺ຖາຣວຈນໍ. ເທສນນ຺ຕິ ອຸປມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຖສນ຺ທສ຺ສນວຈນໍ. ອນຸສິຏ຺ຐິນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສໍລກ຺ຂາປນວຈນໍ. ອຖ ວາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກຖນໍ ວຈນໍ ນາມ. ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ກຖນໍ ພ຺ຍປ຺ປຖໍ ນາມ. ໂຕເສຕ຺ວາ ກຖນໍ ເທສນໍ ນາມ. ປທສ຺ເສຕ຺ວາ ກຖນໍ ອນຸສິຏ຺ຐິ ນາມ. ອຖ ວາ ປຣິຕາປທຸກ຺ຂໍ ນາເສຕ຺ວາ ກຖນໍ ວຈນໍ ນາມ. ປຣິຬາຫທຸກ຺ຂໍ ນາເສຕ຺ວາ ກຖນໍ ພ຺ຍປ຺ປຖໍ ນາມ. ອປາຍທຸກ຺ຂໍ ນາເສຕ຺ວາ ກຖນໍ ເທສນໍ ນາມ. ຠວທຸກ຺ຂໍ ນາເສຕ຺ວາ ກຖນໍ ອນຸສິຏ຺ຐິ ນາມ. ອຖ ວາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈປຣິຎ຺ຎາປຏິເວຘຍຸຕ຺ຕໍ ວຈນໍ. ສມຸທຍສຈ຺ຈປຫານປຏິເວຘຍຸຕ຺ຕໍ ພ຺ຍປ຺ປຖໍ. ນິໂຣຘສຈ຺ຈສຈ຺ຉິກິຣິຍປຏິເວຘຍຸຕ຺ຕໍ ເທສນໍ. ມຄ຺ຄສຈ຺ຈຠາວນາປຏິເວຘຍຸຕ຺ຕໍ ອນຸສິຏ຺ຐີຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ເອເກ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ.

ນ ສຸສ຺ສຸສນ຺ຕີຕິ ນ ສຸຓນ຺ຕິ. ນ ໂສຕໍ ໂອທຫນ຺ຕີຕິ ສວນຕ຺ຖໍ ກຓ຺ຓໂສຕໍ ນ ຐເປນ຺ຕິ. ນ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕີຕິ ຊານນຕ຺ຖໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຕິຏ຺ຐເປນ຺ຕິ. ອນສ຺ສວາຕິ ໂອວາທໍ ອສຸຓມານາ. ອວຈນກຣາຕິ ສຸຓມານາປິ ວຈນໍ ນ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອວຈນກຣາ. ປຏິໂລມວຸຕ຺ຕິໂນຕິ ປຏາຓີ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນກາ. ອຎ຺ເຎເນວ ມຸຂໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ກໂຣນ຺ຕາປິ ມຸຂໍ ນ ເທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິສເມຕິ ກາຍສຸຈຣິຕາທິສມ຺ມຕສ຺ສ ສມສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ວິສມໍ, ຕສ຺ມິໍ ວິສເມ. ນິວິຏ຺ຐາຕິ ປວິຏ຺ຐາ ທຸນ຺ນີຫຣາ. ກາຍກມ຺ເມຕິ ກາຍໂຕ ປວຕ຺ເຕ, ກາເຍນ ວາ ປວຕ຺ເຕ ກາຍກມ຺ເມ. ວຈີກມ຺ມາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມມໂນກມ຺ມານິ ທຸຈ຺ຈຣິຕວເສນ ວິຠຕ຺ຕານິ, ປາຓາຕິປາຕາທໂຍ ທສອກຸສລກມ຺ມປຖວເສນ ວິຠຕ຺ຕາຕິ ຎາຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ສາຘາຣຓປທວຓ຺ຓນາ, ອສາຘາຣເຓສຸ ປນ ປາຓສ຺ສ ອຕິປາໂຕ ປາຓາຕິປາໂຕ, ປາຓວໂຘ ປາຓຆາໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປາໂຓຕິ ເຈຕ຺ຖ ໂວຫາຣໂຕ ສຕ຺ໂຕ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ປາເຓ ປາຓສຎ຺ຎິໂນ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທກອຸປກ຺ກມສມຸຏ຺ຐາປິຕາ ກາຍວຈີທ຺ວາຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣທ຺ວາຣປວຕ຺ຕາ ວຘກເຈຕນາ ປາຓາຕິປາໂຕ. ໂສ ຄຸຓວິຣຫິເຕສຸ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາທີສຸ ປາເຓສຸ ຂຸທ຺ທເກ ປາເຓ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ມຫາສຣີເຣ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ກສ຺ມາ? ປໂຍຄມຫນ຺ຕຕາຍ, ປໂຍຄສມຕ຺ເຕປິ ວຕ຺ຖຸມຫນ຺ຕຕາຍ. ຄຸຓວນ຺ເຕສຸ ມນຸສ຺ສາທີສຸ ອປ຺ປຄຸເຓ ປາເຓ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ມຫາຄຸເຓ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ສຣີຣຄຸຓານໍ ປນ ສມຠາເວ ສຕິ ກິເລສານໍ ອຸປກ຺ກມານຎ຺ຈ ມຸທຸຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ຕິພ຺ພຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ສມ຺ຠາຣາ ໂຫນ຺ຕິ – ປາໂຓ ປາຓສຎ຺ຎິຕາ ວຘກຈິຕ຺ຕໍ ອຸປກ຺ກໂມ ເຕນ ມຣຓນ຺ຕິ. ຉປ຺ປໂຍຄາ – ສາຫຕ຺ຖິໂກ ອາຓຕ຺ຕິໂກ ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ ຖາວໂຣ ວິຊ຺ຊາມໂຍ ອິທ຺ຘິມໂຍຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖ ວິຕ຺ຖາຣິຍມາເນ ອຕິປປຎ຺ໂຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນໍ ນ ວິຕ຺ຖາຣຍິສ຺ສາມ. ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ເອວຣູປໍ, ອຕ຺ຖິເກຫິ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກໍ ວິນຍຏ຺ຐກຖໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໗໒) ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອທິນ຺ນສ຺ສ ອາທານໍ ອທິນ຺ນາທານໍ, ປຣສ຺ສ ຫຣຓໍ ເຖຍ຺ຍໍ ໂຈຣິກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອທິນ຺ນນ຺ຕິ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ຍຕ຺ຖ ປໂຣ ຍຖາກາມກາຣິຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອທຓ຺ຑາຣໂຫ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປນ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎິໂນ ຕທາທາຍກອຸປກ຺ກມສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຖຍ຺ຍເຈຕນາ ອທິນ຺ນາທານໍ. ຕໍ ຫີເນ ປຣສນ຺ຕເກ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ, ປຓີເຕ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ. ກສ຺ມາ? ວຕ຺ຖຸປຓີຕຕາຍ, ວຕ຺ຖຸສມຕ຺ເຕ ສຕິ ຄຸຓາຘິການໍ ສນ຺ຕເກ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ. ຕໍ ຕໍ ຄຸຓາຘິກໍ ອຸປາທາຍ ຕໂຕ ຕໂຕ ຫີນຄຸຓສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ສມ຺ຠາຣາ ໂຫນ຺ຕິ – ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎິຕາ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕໍ ອຸປກ຺ກໂມ ເຕນ ຫຣຓນ຺ຕິ. ຉປ຺ປໂຍຄາ ສາຫຕ຺ຖິກາທໂຍວ. ເຕ ຈ ໂຂ ຍຖານຸຣູປໍ ເຖຍ຺ຍາວຫາໂຣ ປສຍ຺ຫາວຫາໂຣ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາວຫາໂຣ ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ ກຸສາວຫາໂຣຕິ ອິເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອວຫາຣານໍ ວເສນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ.

ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ກາເມສູຕິ ເມຖຸນສມາຈາເຣສຸ. ມິຈ຺ຉາຈາໂຣຕິ ເອກນ຺ຕນິນ຺ທິໂຕ ລາມກາຈາໂຣ. ລກ຺ຂຓໂຕ ປນ ອສທ຺ຘມ຺ມເສວນາຘິປ຺ປາເຍນ ກາຍທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ອຄມນີຍຏ຺ຐານວີຕິກ຺ກມເຈຕນາ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາໂຣ.

ຕຕ຺ຖ ອຄມນີຍຏ຺ຐານໍ ນາມ ປຸຣິສານໍ ຕາວ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາ ປິຕຸຣກ຺ຂິຕາ ມາຕາປິຕຸຣກ຺ຂິຕາ ຠາຕຸຣກ຺ຂິຕາ ຠຄິນິຣກ຺ຂິຕາ ຎາຕິຣກ຺ຂິຕາ ໂຄຕ຺ຕຣກ຺ຂິຕາ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕາ ສາຣກ຺ຂາ ສປຣິທຓ຺ຑາຕິ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາທໂຍ ທສ, ຘນກ຺ກີຕາ ຉນ຺ທວາສິນີ ໂຠຄວາສິນີ ປຏວາສິນີ ໂອທປຕ຺ຕກິນີ ໂອຠຕຈຸມ຺ພຏກາ ທາສີ ຈ ຠຣິຍາ ກມ຺ມກາຣີ ຈ ຠຣິຍາ ຘຊາຫຏາ ມຸຫຸຕ຺ຕິກາຕິ ເອຕາ ຘນກ຺ກີຕາທໂຍ ທສາຕິ ວີສຕິ ອິຕ຺ຖິໂຍ. ອິຕ຺ຖີສຸ ປນ ທ຺ວີນ຺ນໍ ສາຣກ຺ຂສປຣິທຓ຺ຑານໍ ທສນ຺ນຎ຺ຈ ຘນກ຺ກີຕາທີນນ຺ຕິ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ອຎ຺ເຎ ປຸຣິສາ, ອິທໍ ອຄມນີຍຏ຺ຐານໍ ນາມ.

ໂສ ປເນສ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ສີລາທິຄຸຓຣຫິເຕ ອຄມນີຍຏ຺ຐາເນ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ເນ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາ – ອຄມນີຍວຕ຺ຖຸ ຕສ຺ມິໍ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ ເສວນປໂຍໂຄ ມຄ຺ເຄນ ມຄ຺ຄປຏິປຕ຺ຕິອຘິວາສນນ຺ຕິ. ເອໂກ ປໂຍໂຄ ສາຫຕ຺ຖິໂກ ເອວ.

ມຸສາຕິ ວິສໍວາທນປຸເຣກ຺ຂາຣສ຺ສ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊນໂກ ວຈີປໂຍໂຄ ກາຍປໂຍໂຄ ວາ. ວິສໍວາທນາຘິປ຺ປາເຍນ ປນສ຺ສ ປຣວິສໍວາທກກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ມຸສາວາໂທ. ອປໂຣ ນໂຍ – ມຸສາຕິ ອຠູຕໍ ອຕຈ຺ຉໍ ວຕ຺ຖຸ. ວາໂທຕິ ຕສ຺ສ ຠູຕໂຕ ຕຈ຺ຉໂຕ ວິຎ຺ຎາປນໍ. ລກ຺ຂຓໂຕ ປນ ອຕຖໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຕຖໂຕ ປຣໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸກາມສ຺ສ ຕຖາວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ມຸສາວາໂທ. ໂສ ຍມຕ຺ຖໍ ຠຎ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ອປິ ຈ ຄຫຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ອທາຕຸກາມຕາຍ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ໂຕ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ສກ຺ຂິນາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ປພ຺ພຊິຕານໍ ອປ຺ປກມ຺ປິ ເຕລໍ ວາ ສປ຺ປິໍ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ຫສາຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ອຊ຺ຊ ຄາເມ ເຕລໍ ນທີ ມຎ຺ເຎ ສນ຺ທຕີ’’ຕິ ປູຣຓກຖານເຍນ ປວຕ຺ໂຕ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ອທິຏ຺ຐໍເຍວ ປນ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວທນ຺ຕານໍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ.

ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາ ໂຫນ຺ຕິ – ອຕຖໍ ວຕ຺ຖຸ ວິສໍວາທນຈິຕ຺ຕໍ ຕຊ຺ໂຊ ວາຍາໂມ ປຣສ຺ສ ຕທຕ຺ຖວິຊານນນ຺ຕິ. ເອໂກ ປໂຍໂຄ ສາຫຕ຺ຖິໂກວ. ໂສ ຈ ກາເຍນ ວາ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ປຣວິສໍວາທກກິຣິຍາກຣເຓ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕາຍ ເຈ ກິຣິຍາຍ ປໂຣ ຕມຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ອຍໍ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາກ຺ຂເຓເຍວ ມຸສາວາທກມ຺ມຸນາ ພຊ຺ຌຕິ.

ປິສຸຓວາຈາຕິອາທີສຸ ຍາຍ ວາຈາຍ ຍສ຺ສ ຕໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ, ຕສ຺ສ ຫທເຍ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍຠາວໍ ປຣສ຺ສ ຈ ສຸຎ຺ຎຠາວໍ ກໂຣຕິ, ສາ ປິສຸຓວາຈາ. ຍາຍ ປນ ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ປຣມ຺ປິ ຜຣຸສໍ ກໂຣຕິ, ຍາ ວາຈາ ສຍມ຺ປິ ຜຣຸສາ ເນວ ກຓ຺ຓສຸຂາ ນ ຫທຍງ຺ຄມາ, ອຍໍ ຜຣຸສວາຈາ. ເຍນ ສມ຺ຜໍ ປລປຕິ ນິຣຕ຺ຖກໍ, ໂສ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ. ເຕສໍ ມູລຠູຕາປິ ເຈຕນາ ປິສຸຓວາຈາທິນາມເມວ ລຠຕິ, ສາ ເອວ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປເຣສໍ ວາ ເຠທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍກມ຺ຍຕາຍ ວາ ກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ປິສຸຓວາຈາ. ສາ ຍສ຺ສ ເຠທໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປຄຸຓາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ, ມຫາຄຸຓຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ຊາ.

ຕສ຺ສາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາ ໂຫນ຺ຕິ – ຠິນ຺ທິຕພ຺ໂພ ປໂຣ ‘‘ອິຕິ ອິເມ ນານາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວິນາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເຠທປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ ວາ, ‘‘ອິຕິ ອຫໍ ປິໂຍ ຠວິສ຺ສາມິ ວິສ຺ສາສິໂກ’’ຕິ ວິຍກມ຺ຍຕາ ວາ, ຕຊ຺ໂຊ ວາຍາໂມ, ຕສ຺ສ ຕທຕ຺ຖວິຊານນນ຺ຕິ.

ປຣສ຺ສ ມມ຺ມຈ຺ເຉທກກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເອກນ຺ຕຜຣຸສເຈຕນາ ຜຣຸສວາຈາ. ມມ຺ມຈ຺ເຉທໂກປິ ປໂຍໂຄ ຈິຕ຺ຕສຓ຺ຫຕາຍ ຜຣຸສວາຈາ ນ ໂຫຕິ. ມາຕາປິຕໂຣ ຫິ ກທາຈິ ປຸຕ຺ຕເກ ເອວມ຺ປິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ໂຈຣາ ໂວ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ກໂຣນ຺ຕູ’’ຕິ, ອຸປ຺ປລປຕ຺ຕມ຺ປິ ຈ ເນສໍ ອຸປຣິ ປຕນ຺ຕໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ຈ ກທາຈິ ນິສ຺ສິຕເກ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ກິໍ ອິເມ ອຫິຣິກາ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປິໂນ ຈຣນ຺ຕິ, ນິທ຺ຘມຖ ເນ’’ຕິ. ອຖ ຈ ເນສໍ ອາຄມາຘິຄມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ຈິຕ຺ຕສຓ຺ຫຕາຍ ຜຣຸສວາຈາ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວຈນສຓ຺ຫຕາຍ ອຜຣຸສວາຈາປິ ນ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ມາຣາເປຕຸກາມສ຺ສ ‘‘ອິມໍ ສຸຂໍ ສຍາເປຖາ’’ຕິ ວຈນໍ ອຜຣຸສວາຈາ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕຜຣຸສຕາຍ ປເນສາ ຜຣຸສວາຈາວ, ສາ ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ປວຕ຺ຕິຕາ. ຕສ຺ສ ອປ຺ປຄຸຓຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ, ມຫາຄຸຓຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ຊາ. ຕສ຺ສາ ຕໂຍ ສມ຺ຠາຣາ – ອກ຺ໂກສິຕພ຺ໂພ ປໂຣ ກຸປິຕຈິຕ຺ຕໍ ອກ຺ໂກສນນ຺ຕິ.

ອນຕ຺ຖວິຎ຺ຎາປິກາ ກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ອກຸສລເຈຕນາ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ. ໂສ ອາເສວນມນ຺ທຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ອາເສວນມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ຕສ຺ສ ທ຺ເວ ສມ຺ຠາຣາ ໂຫນ຺ຕິ – ຠາຣຕຍຸທ຺ຘສີຕາຫຣຓາທິນິຣຕ຺ຖກກຖາປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ ຕຖາຣູປີກຖາກຖນຎ຺ຈາຕິ.

ອຠິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ອຠິຊ຺ຌາ, ປຣຠຓ຺ຑາຠິມຸຂີ ຫຸຕ຺ວາ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາ ‘‘ອໂຫ ວຕ ອິທໍ ມມາສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ປຣຠຓ຺ຑາຠິຊ຺ຌາຍນລກ຺ຂຓາ. ອທິນ຺ນາທານໍ ວິຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ ມຫາສາວຊ຺ຊາ ຈ. ຕສ຺ສາ ທ຺ເວ ສມ຺ຠາຣາ ໂຫນ຺ຕິ – ປຣຠຓ຺ຑໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນຎ຺ຈາຕິ. ປຣຠຓ຺ຑວຕ຺ຖຸເກ ຫິ ໂລເຠ ອຸປ຺ປນ຺ເນປິ ນ ຕາວ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ໂຫຕິ, ຍາວ ‘‘ອໂຫ ວຕິທໍ ມມາສ຺ສາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນ ປຣິຓາເມຕິ.

ຫິຕສຸຂໍ ພ຺ຍາປາທຍຕີຕິ ພ຺ຍາປາໂທ, ໂສ ປຣວິນາສາຍ ມໂນປໂທສລກ຺ຂໂຓ. ຜຣຸສວາຈາ ວິຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ ຈ. ຕສ຺ສ ທ຺ເວ ສມ຺ຠາຣາ ໂຫນ຺ຕິ – ປຣສຕ຺ໂຕ ຈ ຕສ຺ສ ຈ ວິນາສຈິນ຺ຕາຕິ. ປຣສຕ຺ຕວຕ຺ຖຸເກ ຫິ ໂກເຘ ອຸປ຺ປນ຺ເນປິ ນ ຕາວ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ໂຫຕິ, ຍາວ ‘‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວິນສ຺ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ວິນາສໍ ນ ຈິນ຺ເຕສິ.

ຍຖາຠຸຈ຺ຈຄຫຓາຠາເວນ ມິຈ຺ຉາ ປສ຺ສຕີຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ສາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິປຣີຕທສ຺ສນລກ຺ຂຓາ. ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ວິຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ ມຫາສາວຊ຺ຊາ ຈ.

ສຎ຺ຎີ, ອສຎ຺ຎີ, ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີ ຠວິສ຺ສາມາຕິ ຣູປາທິວເສນ ກງ຺ຂນ຺ຕິ. ຠວິສ຺ສາມ ນຸ ໂຂ ມຍນ຺ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕານໍ ກງ຺ຂນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠວິສ຺ສາມ ນຸ ໂຂ. ນ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສາມາຕິ ຕສ຺ສ ສສ຺ສຕາກາຣຎ຺ຈ ອຸຈ຺ເຉທາກາຣຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ອນາຄເຕ ອຕ຺ຕານໍ ວິຊ຺ຊມານຕຎ຺ຈ ອວິຊ຺ຊມານຕຎ຺ຈ ກງ຺ຂນ຺ຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສາມາຕິ ຊາຕິລິງ຺ຄຸປປຕ຺ຕິໂຍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ຂຕ຺ຕິຍາ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສາມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓເວສ຺ສສຸທ຺ທຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕເທວມນຸສ຺ສານໍ ອຎ຺ຎຕຣາ’’ຕິ ກງ຺ຂນ຺ຕິ. ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສາມາຕິ ສຓ຺ຐານາກາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ທີຆາ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສາມ, ຣສ຺ສໂອທາຕກຓ຺ຫປມາຓິກອປ຺ປມາຓິກາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣາ’’ຕິ ກງ຺ຂນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານາທີນິ ນິສ຺ສາຍ ‘ເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນ ຠວິສ຺ສາມາ’ຕິ ເຫຕຸໂຕ ກງ຺ຂນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກິໍ ຫຸຕ຺ວາ ກິໍ ຠວິສ຺ສາມ ນຸ ໂຂ ມຍນ຺ຕິ ຊາຕິອາທີນິ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ຂຕ຺ຕິຍາ ຫຸຕ຺ວາ ນຸ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຠວິສ຺ສາມ…ເປ… ເທວາ ຫຸຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣມ຺ປຣໍ ກງ຺ຂນ຺ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ປນ ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ກາລາຘິວຈນເມຕໍ.

໑໐. ຍສ຺ມາ ເອຕເທວ ຕສ຺ມາ ຫິ ສິກ຺ເຂຖ…ເປ… ອາຫຸ ຘີຣາຕິ. ຕຕ຺ຖ ສິກ຺ເຂຖາຕິ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ອາວຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິເຘວາຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ສາສເນ. ຕຕ຺ຖ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ ສິກ຺ຂາ. ຕິສ຺ໂສຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ອຘິສີລສິກ຺ຂາຕິ ອຘິກໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ສີລນ຺ຕິ ອຘິສີລໍ, ອຘິສີລຎ຺ຈ ຕໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ສິກ຺ຂາ ຈາຕິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ. ເອສ ນໂຍ ອຘິຈິຕ຺ຕອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາສຸ.

ກຕມໍ ປເນຕ຺ຖ ສີລໍ, ກຕມໍ ອຘິສີລໍ, ກຕມໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ກຕມໍ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ, ກຕມາ ປຎ຺ຎາ, ກຕມາ ອຘິປຎ຺ຎາຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ປຎ຺ຈງ຺ຄທສງ຺ຄສີລໍ ຕາວ ສີລເມວ. ຕຎ຺ຫິ ພຸທ຺ເຘ ອຸປ຺ປນ຺ເນປິ ອນຸປ຺ປນ຺ເນປິ ໂລເກ ປວຕ຺ຕຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ຕສ຺ມິໍ ສີເລ ພຸທ຺ຘາປິ ສາວກາປິ ມຫາຊນໍ ສມາທເປນ຺ຕິ, ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ກມ຺ມວາທິໂນ ຈ ຘມ຺ມິກາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຈ ມຫາຣາຊາໂນ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕາ ຈ ສມາທເປນ຺ຕິ, ສາມມ຺ປິ ປຓ຺ຑິຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສມາທິຍນ຺ຕິ. ເຕ ຕໍ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິປູເຣຕ຺ວາ ເທເວສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸໂຠນ຺ຕິ.

ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ປນ ‘‘ອຘິສີລ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຎ຺ຫິ ສູຣິໂຍ ວິຍ ປຊ຺ໂຊຕານໍ ສິເນຣຸ ວິຍ ປພ຺ພຕານໍ ສພ຺ພໂລກິຍສີລານໍ ອຘິກຎ຺ເຈວ ອຸຕ຺ຕມຎ຺ຈ, ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທເຍວ ຈ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ວິນາ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທາ. ນ ຫິ ຕໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ໂຕ ຐເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ພຸທ຺ຘາເຍວ ປນ ສພ຺ພໂສ ກາຍວຈີທ຺ວາຣອຊ຺ຌາຈາຣໂສຕໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ຕໍ ສີລສໍວຣໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣໂຕປິ ຈ ມຄ຺ຄຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເມວ ສີລໍ ອຘິສີລໍ.

ກາມາວຈຣານິ ປນ ອຏ຺ຐ ກຸສລຈິຕ຺ຕານິ ໂລກິຍອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕານິ ຈ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທານຸປ຺ປາເທ ຈສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ, ສມາທປນໍ ສມາທານຎ຺ຈ ສີເລ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວິປສ຺ສນາປາທກໍ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕໍ ປນ ‘‘ອຘິຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຎ຺ຫິ ອຘິສີລໍ ວິຍ ສີລານໍ, ສພ຺ພໂລກິຍຈິຕ຺ຕານໍ ອຘິກຎ຺ເຈວ ອຸຕ຺ຕມຎ຺ຈ, ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທເຍວ ຈ ໂຫຕິ, ນ ວິນາ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທາ. ຕໂຕປິ ຈ ມຄ຺ຄຜລຈິຕ຺ຕເມວ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ.

‘‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ ອຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໒.໙໔) ປນ ກມ຺ມສ຺ສກຕາຎາຓໍ ປຎ຺ຎາ. ສາ ຫິ ພຸທ຺ເຘ ອຸປ຺ປນ຺ເນປິ ອນຸປ຺ປນ຺ເນປິ ໂລເກ ປວຕ຺ຕຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ຕສ຺ສາ ປຎ຺ຎາຍ ພຸທ຺ຘາປິ ສາວກາປິ ມຫາຊນໍ ສມາທເປນ຺ຕິ, ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ກມ຺ມວາທິໂນ ຈ ຘມ຺ມິກາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຈ ມຫາຣາຊາໂນ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕາ ຈ ສມາທເປນ຺ຕິ, ສາມມ຺ປິ ປຓ຺ຑິຕາ ສຕ຺ຕາ ສມາທິຍນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ອງ຺ກຸໂຣ ທສວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ມຫາທານໍ ອທາສິ. ເວລາໂມ ເວສ຺ສນ຺ຕໂຣ ອຎ຺ເຎ ຈ ພຫູ ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ສາ ມຫາທານານິ ອທໍສຸ. ເຕ ຕໍ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິປູເຣຕ຺ວາ ເທເວສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິໍສຸ.

ຕິລກ຺ຂຓາກາຣປຣິຈ຺ເຉທກໍ ປນ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ‘‘ອຘິປຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ຫິ ອຘິສີລອຘິຈິຕ຺ຕານິ ວິຍ ສີລຈິຕ຺ຕານໍ, ສພ຺ພໂລກິຍປຎ຺ຎານໍ ອຘິກາ ເຈວ ອຸຕ຺ຕມາ ຈ, ນ ຈ ວິນາ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທາ ໂລເກ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕໂຕປິ ຈ ມຄ຺ຄຜລປຎ຺ຎາວ ອຘິປຎ຺ຎາ.

ອິທານິ ເອເກກໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກຕມາ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ – ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິຘາຕິ ວຈນໍ ປຸພ຺ພຠາຄກຣຓີຍສມ຺ປທາຍ ສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສພ຺ພປກາຣສີລປຣິປູຣກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສນ຺ນິສ຺ສຍຠູຕສາສນປຣິທີປນໍ, ອຎ຺ຎສາສນສ຺ສ ຈ ຕຖາຠາວປຏິເສຘນໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ…ເປ… ສຸຎ຺ຎາ ປຣປ຺ປວາທາ ສມເຓຠິ ອຎ຺ເຎຫີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໙-໑໔໐). ຠິກ຺ຂູຕິ ຕສ຺ສ ສີລສ຺ສ ປຣິປູຣກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຣິທີປນໍ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕຕິ ອິທມສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວປຣິທີປນໍ. ວິຫຣຕີຕິ ອິທມສ຺ສ ຕທນຸຣູປວິຫາຣສມງ຺ຄີຠາວປຣິທີປນໍ. ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອິທມສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສ຺ສ ອຸປກາຣກຘມ຺ມປຣິທີປນໍ. ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີຕິ ອິທມສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂໂຕ ອຈວນຘມ຺ມຕາປຣິທີປນໍ. ສມາທາຍາຕິ ອິທມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທານໍ ອນວເສສໂຕ ອາທານປຣິທີປນໍ. ສິກ຺ຂຕີຕິ ອິທມສ຺ສ ສິກ຺ຂາຍ ສມງ຺ຄີຠາວປຣິທີປນໍ. ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ອິທມສ຺ສ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຘມ຺ມປຣິທີປນໍ.

ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູຕິ ສໍສາເຣ ຠຍໍ ອິກ຺ຂຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ສີລມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສີລວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສີລນ຺ຕິ ສີລນຏ຺ເຐນ ສີລໍ. ກິມິທໍ ສີລນໍ ນາມ? ສມາຘານໍ ວາ, ກາຍກມ຺ມາທີນໍ ສຸສີລ຺ຍວເສນ ອວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຘາຣຓໍ ວາ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຕິຏ຺ຐາວເສນ ອາຘາຣຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕເທວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖທ຺ວຍໍ ສທ຺ທລກ຺ຂຓວິທູ ອນຸຊານນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ປນ ‘‘ອຘິເສວນຏ຺ເຐນ ອາຈາຣຏ຺ເຐນ ສີລນຏ຺ເຐນ ສິຣຏ຺ເຐນ ສີຕລຏ຺ເຐນ ສິວຏ຺ເຐນ ສີລ’’ນ຺ຕິ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ.

ສີລນໍ ລກ຺ຂຓໍ ຕສ຺ສ, ຠິນ຺ນສ຺ສາປິ ອເນກຘາ;

ສນິທສ຺ສນຕ຺ຕໍ ຣູປສ຺ສ, ຍຖາ ຠິນ຺ນສ຺ສເນກຘາ.

ຍຖາ ຫິ ນີລປີຕາທິເຠເທນເນກຘາ ຠິນ຺ນສ຺ສາປິ ຣູປາຍຕນສ຺ສ ສນິທສ຺ສນຕ຺ຕໍ ລກ຺ຂຓໍ ນີລາທິເຠເທນ ຠິນ຺ນສ຺ສາປິ ສນິທສ຺ສນຠາວານຕິກ຺ກມນໂຕ. ຕຖາ ສີລສ຺ສ ເຈຕນາທິເຠເທນ ອເນກຘາ ຠິນ຺ນສ຺ສາປິ ຍເທຕໍ ກາຍກມ຺ມາທີນໍ ສມາຘານວເສນ, ກຸສລານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ປຕິຏ຺ຐາວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ສີລນໍ, ຕເທວ ລກ຺ຂຓໍ ເຈຕນາທິເຠເທນ ຠິນ຺ນສ຺ສາປິ ສມາຘານປຕິຏ຺ຐາຠາວານຕິກ຺ກມນໂຕ. ເອວໍ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ປນສ຺ສ –

ທຸສ຺ສີລ຺ຍວິທ຺ຘໍສນຕາ, ອນວຊ຺ຊຄຸໂຓ ຕຖາ;

ກິຈ຺ຈສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ, ຣໂສ ນາມ ປວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕສ຺ມາ ອິທໍ ສີລໍ ນາມ ກິຈ຺ຈຏ຺ເຐນ ຣເສນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍວິທ຺ຘໍສນຣສໍ, ສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ຣເສນ ອນວຊ຺ຊຣສນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ໂສເຈຍ຺ຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ຕຍິທໍ ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎຸຠິ;

ໂອຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈ ຫິຣີ ເຈວ, ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຓ຺ຓິຕໍ.

ຕຎ຺ຫິທໍ ສີລໍ ‘‘ກາຍໂສເຈຍ຺ຍໍ ວຈີໂສເຈຍ຺ຍໍ ມໂນໂສເຈຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໂສເຈຍ຺ຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ໂສເຈຍ຺ຍຠາເວນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕິ ຄຫຓຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈ ປນ ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎູຫິ ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຓ຺ຓິຕໍ, ອາສນ຺ນກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປ ຫິ ສຕິ ສີລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈວ ຕິຏ຺ຐຕິ ຈ, ອສຕິ ເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈວ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ ຈາຕິ ເອວໍວິເຘນ ສີເລນ ສີລວາ ໂຫຕິ. ເອຕໍ ສີລໍ ນາມ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວາ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ, ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ວາ ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ເຈຕນາທໂຍ ຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ‘‘ກິໍ ສີລນ຺ຕິ? ເຈຕນາ ສີລໍ, ເຈຕສິກໍ ສີລໍ, ສໍວໂຣ ສີລໍ, ອວີຕິກ຺ກໂມ ສີລ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໓໙).

ຕຕ຺ຖ ເຈຕນາ ສີລໍ ນາມ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວາ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ວາ ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ເຈຕນາ. ເຈຕສິກໍ ສີລໍ ນາມ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ວິຣຕິ. ອປິ ຈ ເຈຕນາ ສີລໍ ນາມ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ປຊຫນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕກມ຺ມປຖເຈຕນາ. ເຈຕສິກໍ ສີລໍ ນາມ ‘‘ອຠິຊ຺ຌໍ ປຫາຍ ວິຄຕາຠິຊ຺ເຌນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໑໗) ນເຍນ ສໍຍຸຕ຺ຕມຫາວຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕາ ອນຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຘມ຺ມາ. ສໍວໂຣ ສີລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈວິເຘນ ສໍວໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ – ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ ສຕິສໍວໂຣ ຎາຓສໍວໂຣ ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ ວີຣິຍສໍວໂຣ. ຕສ຺ສ ນານາກຣຓໍ ອຸປຣິ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ອວີຕິກ຺ກໂມ ສີລນ຺ຕິ ສມາທິນ຺ນສີລສ຺ສ ກາຍິກວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສໍວຣສີລໍ, ອວີຕິກ຺ກມສີລນ຺ຕິ ອິທເມວ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ສີລໍ. ເຈຕນາສີລໍ, ເຈຕສິກໍ ສີລນ຺ຕິ ປຣິຍາຍໂຕ ສີລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາປທສີລໍ. ຕຎ຺ຫິ ໂຍ ນໍ ປາຕິ ຣກ຺ຂຕິ, ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕິ ໂມເຈຕິ ອາປາຍິກາທີຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອາຈາເຣນ ເຈວ ໂຄຈເຣນ ຈ ສມ຺ປນ຺ໂນ. ອຓຸມຕ຺ເຕສູຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກສຸ. ວຊ຺ເຊສູຕິ ອກຸສລຘມ຺ເມສຸ. ຠຍທສ຺ສາວີຕິ ຠຍທສ຺ສີ. ສມາທາຍາຕິ ສມ຺ມາ ອາທິຍິຕ຺ວາ. ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ຕໍ ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ສິກ຺ຂຕິ. ອປິ ຈ ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສິກ຺ຂາໂກຏ຺ຐາເສສຸ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ກາຍິກໍ ວາ ເຈຕສິກໍ ວາ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ.

ຂຸທ຺ທໂກ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ສງ຺ຆາທິເສສາທິສາວເສໂສ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ. ມຫນ຺ໂຕຕິ ປາຣາຊິກາທິນິຣວເສໂສ. ຍສ຺ມາ ປນ ປາຕິໂມກ຺ຂສີເລນ ຠິກ຺ຂຸ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ນາມ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ‘‘ປຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຕິຏ຺ຐຫຕິ ວາ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ເອວ ວາ ເອຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ປຕິຏ຺ຐາ. ອຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ນໂຣ ສປຎ຺ໂຎ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓, ໑໙໒) ຈ, ‘‘ປຕິຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ, ມຫາຣາຊ, ສີລໍ ສພ຺ເພສໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ (ມິ. ປ. ໒.໑.໙) ຈ, ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ໂຂ, ມຫາຣາຊ…ເປ… ສພ຺ເພ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນ ປຣິຫາຍນ຺ຕີ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໒.໑.໙) ຈ ອາທິສຸຕ຺ຕວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕເທຕໍ ປຸພ຺ພຸປ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ອາທິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ ອຸຕ຺ຕິຍ ອາທິເມວ ວິໂສເຘຫິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ໂກ ຈາທິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ, ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຸຊຸກາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໘໒). ຍຖາ ຫິ ນຄຣວຑ຺ຒກີ ນຄຣໍ ມາເປຕຸກາໂມ ປຐມໍ ນຄຣຏ຺ຐານໍ ໂສເຘຕິ, ຕໂຕ ອປຣຠາເຄ ວີຖິຈຕຸກ຺ກສິງ຺ຆາຏກາທິປຣິຈ຺ເຉເທນ ວິຠຊິຕ຺ວາວ ນຄຣໍ ມາເປຕິ. ເອວເມວ ໂຍຄາວຈໂຣ ອາທິໂຕ ສີລໍ ວິໂສເຘຕິ, ຕໂຕ ອປຣຠາເຄ ສມາຘິວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານິ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ. ຍຖາ ວາ ປນ ຣຊໂກ ປຐມໍ ຕີຫິ ຂາເຣຫິ ວຕ຺ຖໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຣິສຸທ຺ເຘ ວຕ຺ເຖ ຍທິຈ຺ຉກໍ ຣງ຺ຄຊາຕໍ ອຸປເນຕິ, ຍຖາ ວາ ປນ ເຉໂກ ຈິຕ຺ຕກາໂຣ ຣູປໍ ລິຂິຕຸກາໂມ ອາທິໂຕວ ຠິຕ຺ຕິປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕໂຕ ອປຣຠາເຄ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ເອວເມວ ໂຍຄາວຈໂຣ ອາທິໂຕວ ສີລໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ສມຖວິປສ຺ສນາທໂຍ ຘມ຺ເມ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ. ຕສ຺ມາ ສີລໍ ‘‘ອາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕເທຕໍ ຈຣຓສຣິກ຺ຂຕາຍ ຈຣຓໍ. ຈຣຓາຕິ ຫິ ປາທາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍຖາ ຫິ ຉິນ຺ນຈຣຓສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ທິສໍ ຄມນາຠິສງ຺ຂາໂຣ ນ ຊາຍຕິ, ປຣິປຸຓ຺ຓປາທສ຺ເສວ ຊາຍຕິ, ເອວເມວ ຍສ຺ສ ສີລໍ ຠິນ຺ນໍ ໂຫຕິ ຂຓ຺ຑໍ ອປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ຕສ຺ສ ນິພ຺ພານຄມນາຍ ຎາຓຄມນໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ຕໍ ອຠິນ຺ນໍ ໂຫຕິ ອຂຓ຺ຑໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ຕສ຺ສ ນິພ຺ພານຄມນາຍ ຎາຓຄມນໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ສີລໍ ‘‘ຈຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕເທຕໍ ສໍຍມນວເສນ ສໍຍໂມ. ສໍວຣຓວເສນ ສໍວໂຣຕິ ອຸຠເຍນາປິ ສີລສໍຍໂມ ເຈວ ສີລສໍວໂຣ ຈ ກຖິໂຕ. ວຈນຕ຺ໂຖ ປເນຕ຺ຖ ສໍຍເມຕິ ວີຕິກ຺ກມວິປ຺ຜນ຺ທນໍ, ປຸຄ຺ຄລໍ ວາ ສໍຍເມຕິ ວີຕິກ຺ກມວເສນ ຕສ຺ສ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕຸໍ ນ ເທຕີຕິ ສໍຍໂມ. ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ປເວສນທ຺ວາຣໍ ສໍວຣຕິ ປິທຫຕີຕິ ສໍວໂຣ.

ໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ ມຸຂຠູຕໍ ວາ. ຍຖາ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ອາຫາໂຣ ມຸເຂນ ປວິສິຕ຺ວາ ອງ຺ຄມງ຺ຄານິ ຜຣຕິ, ເອວໍ ໂຍຄິໂນປິ ຈຕຸຠູມກກຸສລໍ ສີລມຸເຂນ ປວິສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິໍ ສມ຺ປາເທຕິ. ເຕນ ‘‘ໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ປມຸເຂ ສາຘູຕິ ປາໂມກ຺ຂໍ, ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ເສຏ຺ຐໍ ປຘານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ຈຕຸຠູມກກຸສລານໍ ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ປາໂມກ຺ຂໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ເສຏ຺ຐໍ ປຘານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີຕິ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ວິນາ ຫຸຕ຺ວາ ອປກ຺ກມິຕ຺ວາ. ໂຍ ປນາຍເມຕ຺ຖ ເອວກາໂຣ, ໂສ ນິຍມຕ຺ໂຖຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ຈ ນິຍມຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຓສມເຍ ອວິຊ຺ຊມານານມ຺ປິ ກາມານໍ ຕສ຺ສ ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠາວໍ ກາມປຣິຈ຺ຈາເຄເນວ ຈສ຺ສ ອຘິຄມໍ ທີເປຕິ. ກຖໍ? ‘‘ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີ’’ຕິ ເອວຎ຺ຫິ ນິຍເມ ກຣິຍມາເນ ອິທໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນູນິມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ກາມາ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ, ເຍສຸ ສຕິ ອິທໍ ນ ປວຕ຺ຕຕິ ອນ຺ຘກາເຣ ສຕິ ປທີໂປຠາໂສ ວິຍ, ເຕສໍ ປຣິຈ຺ຈາເຄເນວ ຈສ຺ສ ອຘິຄໂມ ໂຫຕິ ໂອຣິມຕີຣປຣິຈ຺ຈາເຄນ ປາຣິມຕີຣສ຺ເສວ. ຕສ຺ມາ ນິຍມໍ ກໂຣຕີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ ‘‘ກສ຺ມາ ປເນສ ປຸພ຺ພປເທເຍວ ວຸຕ຺ໂຕ ນ ອຸຕ຺ຕຣປເທ, ກິໍ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອວິວິຈ຺ຈາປິ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ນ ໂຂ ປເນຕໍ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕໍນິສ຺ສຣຓໂຕ ຫິ ປຸພ຺ພປເທ ເອວ ເອສ ວຸຕ຺ໂຕ. ກາມຘາຕຸສມຕິກ຺ກມນໂຕ ຫິ ກາມຣາຄປຏິປກ຺ຂໂຕ ຈ ອິທໍ ຌານໍ ກາມານເມວ ນິສ຺ສຣຓໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ກາມານເມຕໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ຍທິທໍ ເນກ຺ຂມ຺ມ’’ນ຺ຕິ (ອິຕິວຸ. ໗໒). ອຸຕ຺ຕຣປເທປິ ປນ ຍຖາ ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ, ອິຘ ທຸຕິໂຍ ສມໂຓ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໙) ເອຕ຺ຖ ເອວກາໂຣ ອາເນຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ອິໂຕ ອຎ຺ເຎຫິປິ ນີວຣຓສງ຺ຂາເຕຫິ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອວິວິຈ຺ຈ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິຕຸໍ. ຕສ຺ມາ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ເຈວ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີຕິ ເອວໍ ປທທ຺ວເຍປິ ເອສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປທທ຺ວເຍປິ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ວິວິຈ຺ຈາຕິ ອິມິນາ ສາຘາຣຓວຈເນນ ຕທງ຺ຄວິເວກາທໂຍ ກາຍວິເວກາທໂຍ ຈ ສພ຺ເພປິ ວິເວກາ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ກາຍວິເວກຈິຕ຺ຕວິເວກວິກ຺ຂມ຺ຠນວິເວກາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ກາຍວິເວກຈິຕ຺ຕວິເວກສມຸຈ຺ເຉທວິເວກນິສ຺ສຣຓວິເວກາ.

ກາເມຫີຕິ ອິມິນາ ປນ ປເທນ ເຍ ຈ ອິຘ ‘‘ກຕເມ ວຕ຺ຖຸກາມາ ມນາປິກາ ຣູປາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຕ຺ຖຸກາມາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຍ ຈ ອິເຘວ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ຉນ຺ໂທ ກາໂມ ຣາໂຄ ກາໂມ ຉນ຺ທຣາໂຄ ກາໂມ ສງ຺ກປ຺ໂປ ກາໂມ ຣາໂຄ ກາໂມ ສງ຺ກປ຺ປຣາໂຄ ກາໂມ’’ຕິ ເອວໍ ກິເລສກາມາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ສງ຺ຄຫິຕາ ອິຈ຺ເຈວ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມຫິປິ ວິວິຈ຺ເຈວາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເຕນ ກາຍວິເວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີຕິ ກິເລສກາເມຫິ ສພ຺ພາກຸສເລຫິ ວາ ວິວິຈ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເຕນ ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ປຸຣິເມນ ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸກາເມຫິ ວິເວກວຈນໂຕ ເອວ ກາມສຸຂປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ທຸຕິເຍນ ກິເລສກາເມຫິ ວິເວກວຈນໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂປຣິຄ຺ຄໂຫ ວິຠາວິໂຕ ໂຫຕິ. ເອວໍ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາມວິເວກວຈນໂຕເຍວ ຈ ເອເຕສໍ ປຐເມນ ສໍກິເລສວຕ຺ຖຸປ຺ປຫານໍ, ທຸຕິເຍນ ສໍກິເລສປ຺ປຫານໍ. ປຐເມນ ໂລລຠາວສ຺ສ ເຫຕຸປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ທຸຕິເຍນ ພາລຠາວສ຺ສ. ປຐເມນ ຈ ປໂຍຄສຸທ຺ຘິ, ທຸຕິເຍນ ອາສຍໂປສນໍ ວິຠາວິຕໍ ໂຫຕີຕິ ຎາຕພ຺ພໍ. ເອສ ຕາວ ນໂຍ ‘‘ກາເມຫີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕກາເມສຸ ວຕ຺ຖຸກາມປກ຺ເຂ.

ກິເລສກາມປກ຺ເຂ ປນ ຉນ຺ໂທຕິ ຈ ຣາໂຄຕິ ຈ ເອວມາທີຫິ ອເນກເຠໂທ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທວ ‘‘ກາໂມ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂສ ຈ ອກຸສລປຣິຍາປນ຺ໂນປິ ສມາໂນ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ, ກາໂມ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິຠງ຺ເຄ ຌານປຏິປກ຺ຂໂຕ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ກິເລສກາມຕ຺ຕາ ວາ ປຸຣິມປເທ ວຸຕ຺ໂຕ, ອກຸສລປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ທຸຕິຍປເທ. ອເນກເຠທໂຕ ຈສ຺ສ ກາມໂຕຕິ ອວຕ຺ວາ ກາເມຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຈ ຘມ຺ມານໍ ອກຸສລຠາເວ ວິຊ຺ຊມາເນ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕເມ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໕໖໔) ອຸປຣິຌານງ຺ຄານໍ ປຈ຺ຈນີກປຏິປກ຺ຂຠາວທສ຺ສນໂຕ ນີວຣຓາເນວ ວຸຕ຺ຕານິ. ນີວຣຓານິ ຫິ ຌານງ຺ຄປຈ຺ຈນີການິ ເຕສໍ ຌານງ຺ຄາເນວ ປຏິປກ຺ຂານິ, ວິທ຺ຘໍສການິ ວິຆາຕການີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ສມາຘິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ, ປີຕິ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ, ວິຕກ຺ໂກ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ, ສຸຂໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ, ວິຈາໂຣ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍາ’’ຕິ ເປຏເກ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວເມຕ຺ຖ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີຕິ ອິມິນາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິເວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີຕິ ອິມິນາ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ນີວຣຓານໍ. ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ປນ ປຐເມນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ, ທຸຕິເຍນ ເສສນີວຣຓານໍ. ຕຖາ ປຐເມນ ຕີສຸ ອກຸສລມູເລສຸ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓເຠທວິສຍສ຺ສ ໂລຠສ຺ສ, ທຸຕິເຍນ ອາຆາຕວຕ຺ຖຸເຠທາທິວິສຍານໍ ໂທສໂມຫານໍ. ໂອຆາທີສຸ ວາ ຘມ຺ເມສຸ ປຐເມນ ກາໂມຆກາມໂຍຄກາມາສວກາມຸປາທານອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ຖກາມຣາຄສໍໂຍຊນານໍ, ທຸຕິເຍນ ອວເສສໂອຆໂຍຄາສວອຸປາທານຄນ຺ຖສໍໂຍຊນານໍ. ປຐເມນ ຈ ຕຓ຺ຫາຍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ, ທຸຕິເຍນ ອວິຊ຺ຊາຍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ. ອປິ ຈ ປຐເມນ ໂລຠສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຏ຺ຐຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ, ທຸຕິເຍນ ເສສານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິເວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຫານງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສມ຺ປໂຍຄງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂໂຓ ວິຕກ຺ໂກ, ອາຣມ຺ມຓານຸມຊ຺ຊນລກ຺ຂໂຓ ວິຈາໂຣ. ສນ຺ເຕປິ ຈ ເນສໍ ກຕ຺ຖຈິ ອວິໂຍເຄ ໂອຬາຣິກຏ຺ເຐນ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຏ຺ເຐນ ຈ ຆຓ຺ຑາຠິຆາໂຕ ວິຍ ເຈຕໂສ ປຐມາຠິນິປາໂຕ ວິຕກ຺ໂກ, ສຸຂຸມຏ຺ເຐນ ອນຸມຊ຺ຊນສຠາເວນ ຈ ຆຓ຺ຑານຸຣໂວ ວິຍ ອນຸປພນ຺ໂຘ ວິຈາໂຣ. ວິປ຺ຜາຣວາ ເຈຕ຺ຖ ວິຕກ຺ໂກ ປຐມຸປ຺ປຕ຺ຕິກາເລ ປຣິປ຺ຜນ຺ທນຠູໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕຸກາມສ຺ສ ປກ຺ຂິໂນ ປກ຺ຂວິກ຺ເຂໂປ ວິຍ, ປທຸມາຠິມຸຂປາໂຕ ວິຍ ຈ ຄນ຺ຘານຸພນ຺ຘເຈຕໂສ ຠມຣສ຺ສ. ສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິ ວິຈາໂຣ ນາຕິປຣິປ຺ຜນ຺ທນຠາໂວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕສ຺ສ ປກ຺ຂິໂນ ປກ຺ຂປ຺ປສາຣຓໍ ວິຍ, ປຣິພ຺ຠມນໍ ວິຍ ຈ ປທຸມາຠິມຸຂປຕິຕສ຺ສ ຠມຣສ຺ສ ປທຸມສ຺ສ ອຸປຣິຠາເຄ.

ທຸກນິປາຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ອາກາເສ ຄຈ຺ຉໂຕ ມຫາສກຸຓສ຺ສ ອຸໂຠຫິ ປກ຺ເຂຫິ ວາຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປກ຺ເຂ ສນ຺ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຄມນໍ ວິຍ ອາຣມ຺ມເຓ ເຈຕໂສ ອຠິນິໂຣປນຠາເວນ ປວຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ, ວາຕຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປກ຺ເຂ ຜນ຺ທາປຍມານສ຺ສ ຄມນໍ ວິຍ ອນຸມຊ຺ຊນຠາເວນ ປວຕ຺ໂຕ ວິຈາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ອນຸປ຺ປພນ຺ເຘນ ປວຕ຺ຕິຍໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ໂສ ປນ ເນສໍ ວິເສໂສ ປຐມທຸຕິຍຊ຺ຌາເນສຸ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ອປິ ຈ ມລຄ຺ຄຫິຕໍ ກໍສຠາຊນໍ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຕເຣນ ຫຕ຺ເຖນ ຈຸຓ຺ຓເຕລວາລຓ຺ຑຸປເກນ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ທຬ຺ຫຄ຺ຄຫຓຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ວິຕກ຺ໂກ. ປຣິມຊ຺ຊນຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ວິຈາໂຣ. ຕຖາ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ທຓ຺ຑປ຺ປຫາເຣນ ຈກ຺ກໍ ຠມຍິຕ຺ວາ ຠາຊນໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປີຬນຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ວິຕກ຺ໂກ. ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສຎ຺ຈຣຓຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ວິຈາໂຣ. ຕຖາ ມຓ຺ຑລໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ສນ຺ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ຐິຕກຓ຺ຏໂກ ວິຍ ອຠິນິໂຣປໂນ ວິຕກ຺ໂກ. ພຫິ ປຣິພ຺ຠມນກຓ຺ຏໂກ ວິຍ ອນຸມຊ຺ຊມາໂນ ວິຈາໂຣ. ອິຕິ ອິມິນາ ຈ ວິຕກ຺ເກນ ອິມິນາ ຈ ວິຈາເຣນ ສຫ ວຕ຺ຕຕິ ຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ປຸປ຺ເຜນ ຈ ຜເລນ ຈາຕິ ອິທໍ ຌານໍ ‘‘ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ວິເວກຊນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິວິຕ຺ຕິ ວິເວໂກ, ນີວຣຓວິຄໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິວິຕ຺ໂຕຕິ ວາ ວິເວໂກ, ນີວຣຓວິວິຕ຺ໂຕ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມຣາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ວິເວກາ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ວິເວເກ ຊາຕນ຺ຕິ ວິເວກຊໍ. ປີຕິສຸຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປິຓຍຕີຕິ ປີຕິ, ສາ ສມ຺ປິຍາຍນລກ຺ຂຓາ. ສາ ປເນສາ ຂຸທ຺ທິກາປີຕິ, ຂຓິກາປີຕິ, ໂອກ຺ກນ຺ຕິກາປີຕິ, ອຸພ຺ເພຄາປີຕິ, ຜຣຓາປີຕີຕິ ປຎ຺ຈວິຘາ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຂຸທ຺ທິກາປີຕິ ສຣີເຣ ໂລມຫໍສມຕ຺ຕເມວ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຂຓິກາປີຕິ ຂເຓ ຂເຓ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທສທິສາ ໂຫຕິ. ໂອກ຺ກນ຺ຕິກາປີຕິ ສມຸທ຺ທຕີຣໍ ວີຈິ ວິຍ, ກາຍໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊຕິ. ອຸພ຺ເພຄາປີຕິ ພລວຕີ ໂຫຕິ, ກາຍໍ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ອາກາເສ ລງ຺ຆາປນປ຺ປມາຓປຕ຺ຕາ.

ຜຣຓາປີຕິ ອຕິພລວຕີ ໂຫຕິ. ຕາຍ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ສກລສຣີຣໍ ຘມິຕ຺ວາ ປູຣິຕວຕ຺ຖິ ວິຍ ມຫຕາ ອຸທໂກເຆນ ປກ຺ຂນ຺ທປພ຺ພຕກຸຈ຺ຉິ ວິຍ ຈ ອນຸປຣິປ຺ຜຸຏໍ ໂຫຕິ. ສາ ປເນສາ ປຎ຺ຈວິຘາ ປີຕິ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ທຸວິຘໍ ປສ຺ສທ຺ຘິໍ ປຣິປູເຣຕິ ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕປສ຺ສທ຺ຘິຎ຺ຈ, ປສ຺ສທ຺ຘິ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ທຸວິຘມ຺ປິ ສຸຂໍ ປຣິປູເຣຕິ ກາຍິກໍ ເຈຕສິກຎ຺ຈ, ສຸຂໍ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຕິວິຘໍ ສມາຘິໍ ປຣິປູເຣຕິ ຂຓິກສມາຘິໍ ອຸປຈາຣສມາຘິໍ ອປ຺ປນາສມາຘິຎ຺ຈາຕິ. ຕາສຸ ຍາ ອປ຺ປນາສມາຘິສ຺ສ ມູລໍ ຫຸຕ຺ວາ ວຑ຺ຒມານາ ສມາຘິສມ຺ປໂຍຄງ຺ຄຕາ ຜຣຓາປີຕິ, ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປຕາ ປີຕີຕິ.

ອິຕຣໍ ປນ ສຸຂຍຕີຕິ ສຸຂໍ, ຍສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ສຸຂິຕໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຂນໍ ວາ ສຸຂໍ, ສຸຏ຺ຐຸ ວາ ຂາທຕິ ຂຓຕິ ຈ ກາຍຈິຕ຺ຕາພາຘນ຺ຕິ ສຸຂໍ, ໂສມນສ຺ສເວທນາເຍຕໍ ນາມໍ. ຕໍ ສາຕລກ຺ຂຓໍ. ສນ຺ເຕປິ ຈ ເນສໍ ກຕ຺ຖຈິ ອວິປ຺ປໂຍເຄ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓປຏິລາຠຕຸຏ຺ຐິ ປີຕິ, ປຏິລທ຺ຘຣສານຸຠວນໍ ສຸຂໍ. ຍຕ຺ຖ ປີຕິ, ຕຕ຺ຖ ສຸຂໍ, ຍຕ຺ຖ ສຸຂໍ, ຕຕ຺ຖ ນ ນິຍມໂຕ ປີຕິ. ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫິຕາ ປີຕິ, ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫິຕໍ ສຸຂໍ. ກນ຺ຕາຣຂິນ຺ນສ຺ສ ວນນ຺ໂຕທກທສ຺ສນສວເນສຸ ວິຍ ປີຕິ, ວນຈ຺ຉາຍປ຺ປເວສນອຸທກປຣິໂຠເຄສຸ ວິຍ ສຸຂໍ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປາກຏຠາວໂຕ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ອຍຎ຺ຈ ປີຕິ ອິທຎ຺ຈ ສຸຂໍ ອສ຺ສ ຌານສ຺ສ, ອສ຺ມິໍ ວາ ຌາເນ ອຕ຺ຖີຕິ ອິທໍ ຌານໍ ‘‘ປີຕິສຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອຖ ວາ ປີຕິ ຈ ສຸຂຎ຺ຈ ປີຕິສຸຂໍ ຘມ຺ມວິນຍາທໂຍ ວິຍ. ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ອສ຺ສ ຌານສ຺ສ, ອສ຺ມິໍ ວາ ຌາເນ ອຕ຺ຖີຕິ ເອວມ຺ປິ ວິເວກຊໍປີຕິສຸຂໍ. ຍເຖວ ຫິ ຌານໍ, ເອວໍ ປີຕິສຸຂມ຺ເປຕ຺ຖ ວິເວກຊເມວ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອໂລປສມາສໍ ກຕ຺ວາ ເອກປເທເນວ ‘‘ວິເວກຊໍປີຕິສຸຂ’’ນ຺ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ປຐມນ຺ຕິ ຄຓນານຸປຸພ຺ພຕາ ປຐມໍ, ອິທໍ ປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິປິ ປຐມໍ. ຌານນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ ຌານໍ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານໍ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານຎ຺ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປຖວີກສິຓາທິອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕີຕິ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານນ຺ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕາ. ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລານິ ປນ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓສ຺ສ ອຸປນິຊ຺ຌານໂຕ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານໍ. ວິປສ຺ສນາຍ ກຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ມຄ຺ເຄນ ອິຊ຺ຌນໂຕ ມຄ຺ໂຄ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານໍ, ຜລໍ ປນ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານໍ. ເຕສຸ ອິຘ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານໍ, ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕສ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານໂຕ ຈ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານໂຕ ຈ ປຈ຺ຈນີກຌາປນໂຕ ຈ ຌານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊາຕິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ, ປາປຸຓິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປສມ຺ປາທຍິຕ຺ວາ ວາ, ນິປ຺ຜາເທຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິຫຣຕີຕິ ຕທນຸຣູເປນ ອິຣິຍາປຖວິຫາເຣນ ອິຣິຍຕິ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຌານສມງ຺ຄີ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອິຣິຍນໍ ວຸຕ຺ຕິໍ ອຠິນິປ຺ຜາເທຕິ.

ຕໍ ປເນຕໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີນໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ຕິວິຘກລ຺ຍາຓໍ, ທສລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນໍ. ຕຕ຺ຖ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ພ຺ຍາປາໂທ ຖິນມິທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາຕິ ອິເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ນີວຣຓານໍ ປຫານວເສນ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີນຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ເອເຕສຸ ອປ຺ປຫີເນສຸ ຌານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕນສ຺ເສຕານິ ປຫານງ຺ຄານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ຌານກ຺ຂເຓ ອຎ຺ເຎປິ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ເອຕາເນວ ວິເສເສນ ຌານນ຺ຕຣາຍກຣານິ. ກາມຈ຺ຉນ຺ເທນ ຫິ ນານາວິສຍປ຺ປໂລຠິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ເອກຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ສມາຘິຍຕິ, ກາມຈ຺ຉນ຺ທາຠິຠູຕໍ ວາ, ຕໍ ນ ກາມຘາຕຸປ຺ປຫານາຍ ປຏິປທໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ພ຺ຍາປາເທນ ວາ ອາຣມ຺ມເຓ ປຏິຫຎ຺ຎມານໍ ນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູຕໍ ອກມ຺ມຎ຺ຎໍ ໂຫຕິ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປເຣຕໍ ອວູປສນ຺ຕເມວ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິພ຺ຠມຕິ. ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ອຸປຫຕໍ ຌານາຘິຄມສາຘິກໍ ປຏິປທໍ ນາໂຣຫຕິ. ອິຕິ ວິເສເສນ ຌານນ຺ຕຣາຍກຣຕ຺ຕາ ເອຕາເນວ ປຫານງ຺ຄານີຕິ ວຸຕ຺ຕານິ.

ຍສ຺ມາ ປນ ວິຕກ຺ໂກ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິໂຣເປຕິ, ວິຈາໂຣ ອນຸປພນ຺ຘຕິ, ເຕຫິ ອວິກ຺ເຂປາຍ ສມ຺ປາທິຕປໂຍຄສ຺ສ ເຈຕໂສ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ຠວາ ປີຕິ ປີຓນໍ ສຸຂຎ຺ຈ ອຸປພ຺ຣູຫນໍ ກໂຣຕິ. ອຖສ຺ສ ເສສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ເອເຕຫິ ອຠິນິໂຣປນານຸພນ຺ຘນປີຓນຸປພ຺ຣູຫເນຫິ ອນຸຄ຺ຄຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຕາ ເອກຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ສມໍ ສມ຺ມາ ຈ ອາຘິຍຕິ. ຕສ຺ມາ ວິຕກ຺ໂກ ວິຈາໂຣ ປີຕິ ສຸຂໍ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຕິ ອິເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຫິ ເອເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຌານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນສ຺ສ ເອຕານິ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ນ ເອເຕຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ອຎ຺ຎເທວ ຌານໍ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ປນ ອງ຺ຄມຕ຺ຕວເສເນວ ຈຕຸຣງ຺ຄິນີ ເສນາ, ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ ຕູຣິຍໍ, ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ຈ ມຄ຺ໂຄຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວມິທມ຺ປິ ອງ຺ຄມຕ຺ຕວເສເນວ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກນ຺ຕິ ວາ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ ວາ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອຕານິ ຈ ປຎ຺ຈງ຺ຄານິ ກິຎ຺ຈາປິ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓປິ ອຕ຺ຖິ, ອຖ ໂຂ ອຸປຈາເຣ ປກຕິຈິຕ຺ຕໂຕ ພລວຕຣານິ. ອິຘ ປນ ອຸປຈາຣໂຕປິ ພລວຕຣານິ ຣູປາວຈຣລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕານິ ນິປ຺ຜນ຺ນານິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ວິຕກ຺ໂກ ສຸວິສເທນ ອາກາເຣນ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິໂຣປຍມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ວິຈາໂຣ ອຕິວິຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸມຊ຺ຊມາໂນ. ປີຕິສຸຂໍ ສພ຺ພາວນ຺ຕມ຺ປິ ກາຍໍ ຜຣມານໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ນາສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ສພ຺ພາວໂຕ ກາຍສ຺ສ ວິເວກເຊນ ປີຕິສຸເຂນ ອປ຺ຜຸຏໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໒໖). ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາປິ ເຫຏ຺ຐິມມ຺ຫິ ສມຸຄ຺ຄປຏເລ ອຸປຣິມໍ ສມຸຄ຺ຄປຏລໍ ວິຍ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຜຸສິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຍເມເຕສໍ ອິຕເຣຫິ ວິເສໂສ. ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປາເຐ ນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ຕຖາປິ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໕໖໕) ‘‘ຌານນ຺ຕິ ວິຕກ຺ໂກ ວິຈາໂຣ ປີຕິ ສຸຂໍ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອງ຺ຄເມວ. ເຍນ ຫິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຠຄວຕາ ອຸທ຺ເທໂສ ກໂຕ, ໂສເຍວ ເຕນ ວິຠງ຺ເຄ ປກາສິໂຕຕິ.

ຕິວິຘກລ຺ຍາຓໍ

ຕິວິຘກລ຺ຍາຓໍ ທສລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານວເສນຕິວິຘກລ຺ຍາຓຕາ. ເຕສໍເຍວ ຈ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານານໍ ລກ຺ຂຓວເສນ ທສລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬິ –

‘‘ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ອາທິ, ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ມຊ຺ເຌ, ສມ຺ປຫໍສນາ ປຣິໂຍສານໍ, ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ອາທິ. ອາທິສ຺ສ ກຕິ ລກ຺ຂຓານິ? ອາທິສ຺ສ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ – ໂຍ ຕສ຺ສ ປຣິປນ຺ໂຖ, ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ, ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ມຊ຺ຌິມໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ຍຎ຺ຈ ປຣິປນ຺ຖໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ, ຍຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ມຊ຺ຌິມໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຍຎ຺ຈ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ອາທິ, ອາທິສ຺ສ ອິມານິ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘ປຐມໍ ຌານໍ ອາທິກລ຺ຍາຓຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ຕິລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈາ’ຕິ.

‘‘ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ມຊ຺ເຌ. ມຊ຺ຌສ຺ສ ກຕິ ລກ຺ຂຓານິ? ມຊ຺ຌສ຺ສ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ – ວິສຸທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ, ສມຖປຏິປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ, ເອກຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ. ຍຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ, ຍຎ຺ຈ ສມຖປຏິປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ, ຍຎ຺ຈ ເອກຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ. ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ມຊ຺ເຌ, ມຊ຺ຌສ຺ສ ອິມານິ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘ປຐມໍ ຌານໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ຕິລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈາ’ຕິ.

‘‘ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ສມ຺ປຫໍສນາ ປຣິໂຍສານໍ. ປຣິໂຍສານສ຺ສ ກຕິ ລກ຺ຂຓານິ? ປຣິໂຍສານສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ລກ຺ຂຓານິ – ຕຕ຺ຖ ຊາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຕິວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຫໍສນາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ເອກຣາສຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຫໍສນາ, ຕທຸປຄວີຣິຍວາຫນຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຫໍສນາ, ອາເສວນຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຫໍສນາ. ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ສມ຺ປຫໍສນາ ປຣິໂຍສານໍ, ປຣິໂຍສານສ຺ສ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ລກ຺ຂຓານິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ປຐມໍ ຌານໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ຈຕຸລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈາ’’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໕໘).

‘‘ຕຕ຺ຣ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ນາມ ສສມ຺ຠາຣິໂກ ອຸປຈາໂຣ. ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ນາມ ອປ຺ປນາ. ສມ຺ປຫໍສນາ ນາມ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ’’ຕິ ເອວເມເກ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ເອກຕ຺ຕຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິປກ຺ຂນ຺ທຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫິຕຎ຺ຈ ຎາເຓນ ຈ ສມ຺ປຫໍສິຕ’’ນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອນ຺ໂຕອປ຺ປນາຍເມວ ອາຄມນວເສນ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ, ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ກິຈ຺ຈວເສນ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ, ຘມ຺ມານໍ ອນຕິວຕ຺ຕນາທິຠາວສາຘເນນ ປຣິໂຍທາປກສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນ ສມ຺ປຫໍສນາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກຖໍ? ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ວາເຣ ອປ຺ປນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິໍ ໂຍ ນີວຣຓສງ຺ຂາໂຕ ກິເລສຄໂຓ ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຣິປນ຺ໂຖ, ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ. ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອາວຣຓວິຣຫິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ມຊ຺ຌິມສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ນາມ ສມປ຺ປວຕ຺ໂຕ ອປ຺ປນາສມາຘິເຍວ. ຕທນນ຺ຕຣໍ ປນ ປຸຣິມຈິຕ຺ຕໍ ເອກສນ຺ຕຕິປຣິຓາມນເຍນ ຕຖຕ຺ຕໍ ອຸປຄຈ຺ຉມານໍ ມຊ຺ຌິມໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ ນາມ, ເອວໍ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕຖຕ຺ຕຸປຄມເນນ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ນາມ. ເອວໍ ຕາວ ປຸຣິມຈິຕ຺ເຕ ວິຊ຺ຊມານາກາຣນິປ຺ຜາທິກາ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ອາຄມນວເສນ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອວໍ ວິສຸທ຺ຘສ຺ສ ປນ ຕສ຺ສ ປຸນ ວິໂສເຘຕພ຺ພາຠາວໂຕ ວິໂສຘເນ ພ຺ຍາປາຣໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ວິສຸທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ ນາມ. ສມຖຠາວູປຄມເນນ ສມຖປຏິປນ຺ນສ຺ສ ປຸນ ສມາຘາເນ ພ຺ຍາປາຣໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ສມຖປຏິປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ ນາມ. ສມຖປຏິປນ຺ນຠາວໂຕ ເອວ ຈສ຺ສ ກິເລສສໍສຄ຺ຄໍ ປຫາຍ ເອກຕ຺ເຕນ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສ ປຸນ ເອກຕ຺ຕຸປຏ຺ຐາເນ ພ຺ຍາປາຣໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ເອກຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ ນາມ. ເອວໍ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ກິຈ຺ຈວເສນ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເຍ ປເນເຕ ເອວໍ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫິເຕ ຕຕ຺ຖ ຊາຕາ ສມາຘິປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕາ ຍຸຄນທ຺ຘຘມ຺ມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນຕິວຕ຺ຕມານາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ, ຍານິ ຈ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນານາກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິມຸຕ຺ຕິຣເສນ ເອກຣສານິ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕານິ, ຍຎ຺ເຈສ ຕທຸປຄໍ ເຕສໍ ອນຕິວຕ຺ຕນເອກຣສຠາວານໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ວີຣິຍໍ ວາຫຍຕິ, ຍາ ຈສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປວຕ຺ຕາ ອາເສວນາ, ສພ຺ເພປິ ເຕ ອາກາຣາ ຍສ຺ມາ ຎາເຓນ ສໍກິເລສໂວທາເນສຸ ຕໍ ຕໍ ອາທີນວຎ຺ຈ ອານິສໍສຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ຕຖາ ຕຖາ ສມ຺ປຫໍສິຕຕ຺ຕາ ວິໂສຘິຕຕ຺ຕາ ປຣິໂຍທາປິຕຕ຺ຕາ ນິປ຺ຜນ຺ນາວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຘມ຺ມານໍ ອນຕິວຕ຺ຕນາທິຠາວສາຘເນນ ປຣິໂຍທາປກສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນ ສມ຺ປຫໍສນາ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາຕິ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ຈ ວິຈາຣສ຺ສ ຈາຕິ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວູປສມາ ສມຕິກ຺ກມາ, ທຸຕິຍຊ຺ຌານກ຺ຂເຓ ອປາຕຸຠາວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນ ສພ຺ເພປິ ປຐມຊ຺ຌານຘມ຺ມາ ນ ສນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎເຍວ ຫິ ປຐມຊ຺ຌາເນ ຜສ຺ສາທໂຍ, ອຎ຺ເຎ ອິຘ. ໂອຬາຣິກສ຺ສ ປນ ໂອຬາຣິກສ຺ສ ອງ຺ຄສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາ ປຐມຊ຺ຌານໂຕ ປເຣສໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີນໍ ອຘິຄໂມ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຘ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ວິຠງ຺ເຄ ປນ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໕໗໓) ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕນິ ຊາຕໍ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ.

ສມ຺ປສາທນນ຺ຕິ ສມ຺ປສາທນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສທ຺ຘາ. ສມ຺ປສາທນໂຍຄໂຕ ຌານມ຺ປິ ສມ຺ປສາທນໍ, ນີລວຓ຺ຓໂຍຄໂຕ ນີລວຕ຺ຖໍ ວິຍ. ຍສ຺ມາ ວາ ຕໍ ຌານໍ ສມ຺ປສາທນສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣກ຺ໂຂຠວູປສມເນນ ຈ ເຈໂຕ ສມ຺ປສາທຍຕິ, ຕສ຺ມາປິ ‘‘ສມ຺ປສາທນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສຕິ ເອວໍ ປທສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຸຣິມສ຺ມິໍ ປນ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ເຈຕໂສຕິ ເອຕໍ ເອໂກທິຠາເວນ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ – ເອໂກ ອຸເທຕີຕິ ເອໂກທິ, ວິຕກ຺ກວິຈາເຣຫິ ອນຊ຺ຌາຣູຬ຺ຫຕ຺ຕາ ອຄ຺ໂຄ ເສຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ອຸເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສຏ຺ໂຐປິ ຫິ ໂລເກ ເອໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣວິຣຫິໂຕ ວາ ເອໂກ ອສຫາໂຍ ຫຸຕ຺ວາຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ວາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ອຸທາຍຕີຕິ ອຸທິ, ອຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ເອໂກ ຈ ໂສ ອຸທິ ຈາຕິ ເອໂກທິ, ສມາຘິສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິຕິ ອິມໍ ເອໂກທິໍ ຠາເວຕິ ວຑ຺ເຒຕີຕິ ອິທໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ເອໂກທິຠາວໍ. ໂສ ປນາຍໍ ເອໂກທິ ຍສ຺ມາ ເຈຕໂສ, ນ ສຕ຺ຕສ຺ສ, ນ ຊີວສ຺ສ. ຕສ຺ມາ ເອຕໍ ‘‘ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນນຸ ຈາຍໍ ສທ຺ຘາ ປຐມຊ຺ຌາເນປິ ອຕ຺ຖິ, ອຍຎ຺ຈ ເອໂກທິນາມໂກ ສມາຘິ, ອຖ ກສ຺ມາ ອິທເມວ ‘‘ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອທຸຎ຺ຫິ ປຐມຊ຺ຌານໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣກ຺ໂຂເຠນ ວີຈິຕຣງ຺ຄສມາກຸລມິວ ຊລໍ ນ ສຸປ຺ປສນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຕິຍາປິ ສທ຺ຘາຍ ສມ຺ປສາທນນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ສຸປ຺ປສນ຺ນຕ຺ຕາເຍວ ເຈຕ຺ຖ ສມາຘິປິ ນ ສຸຏ຺ຐຸ ປາກໂຏ, ຕສ຺ມາ ເອໂກທິຠາວນ຺ຕິປິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຌາເນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣປລິໂພຘາຠາເວນ ລທ຺ໂຘກາສາ ພລວຕີ ສທ຺ຘາ, ພລວສທ຺ຘາສຫາຍປຏິລາເຠເນວ ຈ ສມາຘິປິ ປາກໂຏ. ຕສ຺ມາ ອິທເມວ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣນ຺ຕິ ຠາວນາຍ ປຫີນຕ຺ຕາ ເອຕສ຺ມິໍ, ເອຕສ຺ສ ວາ ວິຕກ຺ໂກ ນຕ຺ຖີຕິ ອວິຕກ຺ກໍ. ອິມິນາວ ນເຍນ ອວິຈາຣໍ. ເອຕ຺ຖາຫ ‘‘ນນຸ ຈ ‘ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ’ຕິ ອິມິນາປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສິທ຺ໂຘ. ອຖ ກສ຺ມາ ປຸນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣ’’’ນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ເອວເມຕໍ, ສິທ຺ໂຘວາຍມຕ຺ໂຖ. ນ ປເນຕໍ ຕທຕ຺ຖທີປກໍ, ນນຸ ອໂວຈຸມ຺ຫ ‘‘ໂອຬາຣິກສ຺ສ ປນ ໂອຬາຣິກສ຺ສ ອງ຺ຄສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາ ປຐມຊ຺ຌານໂຕ ປເຣສໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີນໍ ສມຘິຄໂມ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອປິ ຈ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອິທໍ ສມ຺ປສາທນໍ, ນ ກິເລສກາລຸສ຺ສິຍສ຺ສ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານຎ຺ຈ ວູປສມາ ເອໂກທິຠາວໍ, ນ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານມິວ ນີວຣຓປ຺ປຫານາ, ນ ປຐມຊ຺ຌານມິວ ຈ ອງ຺ຄປາຕຸຠາວາຕິ ເອວໍ ສມ຺ປສາທນເອໂກທິຠາວານໍ ເຫຕຸປຣິທີປກມິທໍ ວຈນໍ. ຕຖາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອິທໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ, ນ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານານິ ວິຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ວິຍ ຈ ອຠາວາຕິ, ເອວໍ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣຠາວສ຺ສ ເຫຕຸປຣິທີປກຎ຺ຈ, ນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາຠາວມຕ຺ຕປຣິທີປກໍ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣາຠາວມຕ຺ຕປຣິທີປກເມວ ປນ ‘‘ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ. ຕສ຺ມາ ປຸຣິມໍ ວຕ຺ວາປິ ປຸນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ.

ສມາຘິຊນ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌານສມາຘິໂຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສມາຘິໂຕ ວາ ຊາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ປຐມມ຺ປິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສມາຘິໂຕ ຊາຕໍ, ອຖ ໂຂ ອຍເມວ ສມາຘິ ‘‘ສມາຘີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ, ວິຕກ຺ກວິຈາຣກ຺ໂຂຠວິຣເຫນ ອຕິວິຍ ອຈລຕ຺ຕາ ສຸປ຺ປສນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ. ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ສ ວຓ຺ຓຠຓນຕ຺ຖໍ ອິທເມວ ‘‘ສມາຘິຊ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປີຕິສຸຂນ຺ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ທຸຕິຍນ຺ຕິ ຄຓນານຸປຸພ຺ພຕາ ທຸຕິຍໍ. ອິທໍ ທຸຕິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິປິ ທຸຕິຍໍ.

ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາຕິ ວິຣາໂຄ ນາມ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ປີຕິຍາ ຊິຄຸຈ຺ຉນໍ ວາ ສມຕິກ຺ກໂມ ວາ. ອຸຠິນ຺ນໍ ປນ ອນ຺ຕຣາ ຈ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ໂສ ວູປສມໍ ວາ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣວູປສມໍ ວາ. ຕຕ຺ຖ ຍທາ ວູປສມເມວ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ, ຕທາ ປີຕິຍາ ວິຣາຄາ ຈ, ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ ວູປສມາ ຈາຕິ ເອວໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິມິສ຺ສາ ຈ ໂຍຊນາຍ ວິຣາໂຄ ຊິຄຸຈ຺ຉນຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປີຕິຍາ ຊິຄຸຈ຺ຉນາ ຈ ສມຕິກ຺ກມາ ຈາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍທາ ປນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣວູປສມໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ, ຕທາ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ, ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານຎ຺ຈ ວູປສມາຕິ ເອວໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິມິສ຺ສາ ຈ ໂຍຊນາຍ ວິຣາໂຄ ສມຕິກ຺ກມນຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປີຕິຍາ ຈ ສມຕິກ຺ກມາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານຎ຺ຈ ວູປສມາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ກາມຎ຺ເຈເຕ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນເຍວ ວູປສນ຺ຕາ, ອິມສ຺ສ ປນ ຌານສ຺ສ ມຄ຺ຄປຣິທີປນຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຠຓນຕ຺ຖຎ຺ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ອິທໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ນູນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣວູປສໂມ ມຄ຺ໂຄ ອິມສ຺ສ ຌານສ຺ສາ’’ຕິ. ຍຖາ ຈ ຕຕິເຍ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ອປ຺ປຫີນານມ຺ປິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐາທີນໍ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໓໒-໑໓໓) ເອວໍ ປຫານໍ ວຸຈ຺ຈມານໍ ວຓ຺ຓຠຓນໍ ໂຫຕິ, ຕທຘິຄມາຍ ອຸສ຺ສຸກ຺ການໍ ອຸສ຺ສາຫຊນກໍ, ເອວເມວ ອິຘ ອວູປສນ຺ຕານມ຺ປິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສໂມ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ວຓ຺ຓຠຓນໍ ໂຫຕິ, ເຕນາຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ປີຕິຍາ ຈ ສມຕິກ຺ກມາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານຎ຺ຈ ວູປສມາ’’ຕິ.