໑໖. ສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໙໐. ໂສຬສເມ ນ ເມ ທິຏ຺ໂຐຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທໂສ. ຕຕ຺ຖ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພຕິ ອິໂຕ ສງ຺ກສ຺ສນຄເຣ ໂອຕຣຓໂຕ ປຸພ຺ເພ. ວຄ຺ຄຸວໂທຕິ ສຸນ຺ທຣວໂທ. ຕຸສິຕາ ຄຓິມາຄໂຕຕິ ຕຸສິຕກາຍາ ຈວິຕ຺ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ຕຸສິຕາ ອາຄໂຕ. ຄຓາຈຣິຍຕ຺ຕາ ຄຓີ. ສນ຺ຕຸຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ວາ ຕຸສິຕສງ຺ຂາຕາ ເທວໂລກາ ຄຓິໍ ອາຄໂຕ, ຕຸສິຕານໍ ວາ ອຣຫນ຺ຕານໍ ຄຓິໍ ອາຄໂຕຕິ.

ອິມິນາ ຈກ຺ຂຸນາຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ເນນ ປກຕິມໍສຈກ຺ຂຸນາ. ອິມິນາ ອຕ຺ຕຠາເວນາຕິ ອິມິນາ ປຈ຺ຉິເມນ ອຕ຺ຕຠາເວນ. ຕາວຕິໍສຠວເນຕິ ຕາວຕິໍສເທວໂລເກ. ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກມູເລຕິ ໂກວິຬາຣຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ. ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາຍນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລສທິສປາສາຓປິຏ຺ເຐ. ວສ຺ສໍ ວຸຏ຺ໂຐຕິ ວຸຏ຺ຐວສ຺ໂສ. ເທວຄຓປຣິວຸໂຕຕິ ເທວສງ຺ເຆນ ປຣິວາຣິໂຕ. ໂອຕິຓ຺ໂຓຕິ ອວຕິຓ຺ໂຓ. ອິມໍ ທສ຺ສນໍ ປຸພ຺ເພຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອິມມ຺ຫາ ທສ຺ສນາ ປຸພ຺ເພ. ນ ທິຏ຺ໂຐຕິ ອຎ຺ຎທາ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ.

ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ວາຕິ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ວທນ຺ຕສ຺ສ ນ ສຸໂຕ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ມຘຸຣວໂທຕິອາທີສຸ ພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປນ຺ນໍ ມຘຸຣໍ ວທຕີຕິ ມຘຸຣວໂທ. ເປມຊນກໍ ເປມາຣຫໍ ວທຕີຕິ ເປມນີຍວໂທ. ຫທຍງ຺ຄມຈິຕ຺ເຕ ຐປນໂຍຄ຺ຍໍ ວທຕີຕິ ຫທຍງ຺ຄມວໂທ. ກຣວີກສກຸຓສທ຺ໂທ ວິຍ ມຘຸຣໂຆໂສ ອສ຺ສາຕິ ກຣວີກຣຸຕມຎ຺ຊຸໂຆໂສ. ວິສ຺ສຏ຺ໂຐ ຈາຕິ ອປລິພຸທ຺ໂຘ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອປກ຺ຂລໂນ. ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ຈາຕິ ສຸວິຊາເນຍ຺ໂຍ ຈ. ມຎ຺ຊຸ ຈາຕິ ມຘຸໂຣ ຈ. ສວນີໂຍ ຈາຕິ ກຓ຺ຓສຸໂຂ ຈ. ພິນ຺ທຸ ຈາຕິ ຆໂນ ຈ. ອວິສາຣີ ຈາຕິ ນ ປຕ຺ຖໂຏ ຈ. ຄມ຺ຠີໂຣ ຈາຕິ ນ ອຸຕ຺ຕາໂນ ຈ. ນິນ຺ນາທິ ຈາຕິ ໂຆສວນ຺ໂຕ ຈ. ອສ຺ສາຕິ ອສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ. ພຫິທ຺ຘາ ປຣິສາຍາຕິ ປຣິສໂຕ ພຫິ. ນ ນິຈ຺ຉຣຕີຕິ ນ ນິກ຺ຂມຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ເອວຣູໂປ ມຘຸຣສທ຺ໂທ ນິກ຺ກາຣຓາ ມາ ວິນສ຺ສຕູຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສໂຣຕິ ອຎ຺ເຎ ຉິນ຺ນສ຺ສຣາປິ ຠິນ຺ນສ຺ສຣາປິ ກາກສ຺ສຣາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຍໍ ປນ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສຣສທິເສນ ສເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຫິ ປິຕ຺ຕເສມ຺ເຫຫິ ອປລິພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສໂຣ ວິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ຠຄວຕາປິ ກຕກມ຺ມໍ ວຕ຺ຖຸໍ ໂສເຘຕິ, ວຕ຺ຖຸໂນ ສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ນາຠິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ສໂຣ ວິສຸທ຺ໂຘ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕາວ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ກຣວີໂກ ວິຍ ຠຓຕີຕິ ກຣວີກຠາຓີ, ມຕ຺ຕກຣວີກຣຸຕມຎ຺ຊຸໂຆໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕາເຣຕີຕິ ອເຂມນ຺ຕຏ຺ຐານໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ. ອຸຕ຺ຕາເຣຕີຕິ ເຂມນ຺ຕຠູມິໍ ອຸປເນນ຺ໂຕ ຕາເຣຕິ. ນິຕ຺ຕາເຣຕີຕິ ອເຂມນ຺ຕຏ຺ຐານໂຕ ນິກ຺ຂາເມນ຺ໂຕ ຕາເຣຕິ. ປຕາເຣຕີຕິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕາເຣຕິ, ຫຕ຺ເຖນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິຍ ຕາເຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ຕາຣຓຸຕ຺ຕາຣຓາທິເຂມນ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐປນເມວາຕິ ອາຫ – ‘‘ເຂມນ຺ຕຠູມິໍ ສມ຺ປາເປຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ເຕຕິ ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ເຕ. ມຫາຄຫນຕາຍ ມຫານຕ຺ຖຕາຍ ທຸນ຺ນິຕ຺ຕຣິຍຕາຍ ຈ ຊາຕິເຍວ ກນ຺ຕາໂຣ ຊາຕິກນ຺ຕາໂຣ, ຕໍ ຊາຕິກນ຺ຕາຣໍ.

ຄຓສ຺ສ ສຸສ຺ສູສຕີຕິ ຄໂຓ ອສ຺ສ ວຈນໍ ສຸສ຺ສູສຕິ ສຸຓາຕິ ອຸປລກ຺ເຂຕິ. ໂສຕໍ ໂອທຫຕີຕິ ໂສຕຸກາມຕາຍ ໂສຕໍ ອວທຫຕິ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ. ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕີຕິ ຎາຕຸກາມໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິທຫຕິ. ຄຓໍ ອກຸສລາ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາຕິ ຊນສມູຫໍ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕາ ອກຸສລາ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ. ກຸສເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕີຕິ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູເຕ ກຸສເລ ຐເປຕິ. ສງ຺ຆີຕິ ຣາສິວເສນ ສງ຺ໂຆ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສງ຺ຆີ. ປຣິສວເສນ ຄໂຓ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຄຓີ. ຄຓສ຺ສ ອາຈຣິໂຍຕິ ຄຓາຈຣິໂຍ.

໑໙໑. ທຸຕິຍຄາຖາຍ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ, ຍຖາ ທິສ຺ສຕີຕິ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ວິຍ ມນຸສ຺ສານມ຺ປິ ທິສ຺ສຕິ. ຍຖາ ວາ ທິສ຺ສຕີຕິ ຕຈ຺ຉໂຕ ອວິປຣີຕໂຕ ທິສ຺ສຕິ. ຈກ຺ຂຸມາຕິ ອຸຕ຺ຕມຈກ຺ຂຸມາ. ເອໂກຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາສງ຺ຂາຕາທີຫິ ເອໂກ. ຣຕິນ຺ຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມຣຕິອາທິໍ.

ປຕິຣູປໂກຕິ ສຸວຓ຺ຓປຕິຣູປໂກ ກຸຓ຺ຑໂລ. ມຕ຺ຕິກາກຸຓ຺ຑໂລວາຕິ ມຕ຺ຕິກາຍ ກຕກຸຓ຺ຑໂລ ວິຍ. ໂລຫຑ຺ຒມາໂສວ ສຸວຓ຺ຓຉນ຺ໂນຕິ ສຸວຓ຺ເຓນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ໂລຫມາສໂກ ວິຍ. ປຣິວາຣຉນ຺ນາຕິ ປຣິວາເຣນ ຉາທິຕາ. ອນ຺ໂຕ ອສຸທ຺ຘາຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ຣາຄາທີຫິ ອປຣິສຸທ຺ຘາ. ພຫິ ໂສຠມານາຕິ ຈີວຣາທີຫິ ພາຫິຣໂຕ ສຸນ຺ທຣາ.

ອກປ຺ປິຕອິຣິຍາປຖາ ຈາຕິ ອສຊ຺ຊິຕອິຣິຍາປຖາ. ປຓິຘິສມ຺ປນ຺ນາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓປຕ຺ຖນາ.

ວິສຸທ຺ຘສທ຺ໂທຕິ ປຣິສຸທ຺ຘກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ, ຍຖາຠູຕຖຸຕິໂຆໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄຕກິຕ຺ຕິສທ຺ທສິໂລໂກຕິ ກິຕ຺ຕິສທ຺ທຎ຺ຈ ສິໂລກຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຣຓສີໂລ. ກຕ຺ຖ ວິສຸທ຺ຘສທ຺ໂທຕິ ເຈ? ‘‘ນາຄຠວເນ ຈ ສຸປຓ຺ຓຠວເນ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ. ຕໂຕ ຈ ຠິຍ຺ໂຍຕິ ຕໂຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໂຕ ຈ ເວເນຍ຺ຍວເສນ ອຕິເຣກຕໂຣປິ ທິສ຺ສຕິ.

ສພ຺ພໍ ຣາຄຕມນ຺ຕິ ສກລໍ ຣາຄນ຺ຘກາຣໍ. ໂທສຕມາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນ຺ຘກຣຓນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາໂລກນິວາຣຓກຣຓໍ. ອຈກ຺ຂຸກຣຓນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸໂນ ອກຣຓໍ. ອຎ຺ຎາຓກຣຓນ຺ຕິ ຎາເຓນ ອຊານນກຣຓໍ. ປຎ຺ຎານິໂຣຘິກນ຺ຕິ ປຎ຺ຎານຍນນາສກໍ. ວິຆາຕປກ຺ຂິກນ຺ຕິ ປີຬາໂກຏ຺ຐາສິກໍ. ອນິພ຺ພານສໍວຕ຺ຕນິກນ຺ຕິ ອປຈ຺ຈຍອມຕນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ ນ ສໍວຕ຺ຕນິກໍ.

ສພ຺ພໍ ຕໍ ເຕນ ໂພຘິຎາເຓນ ພຸຊ຺ຌີຕິ ຕໍ ສກລໍ ເຕນ ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓວເສນ ພຸຊ຺ຌິ. ປຐມມຄ຺ຄວເສນ ຊານິ ອນຸພຸຊ຺ຌິ. ທຸຕິຍມຄ຺ຄວເສນ ປຸນ ອຎ຺ຎາສິ ປຏິວິຊ຺ຌິ. ຕຕິຍມຄ຺ຄວເສນ ປຏິເວຘໍ ປາປຸຓິ ສມ຺ພຸຊ຺ຌິ. ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄວເສນ ນິສ຺ເສສປຏິເວເຘນ ສມ຺ມາພຸຊ຺ຌິ. ອຘິຄຈ຺ຉິ ຜສ຺ເສສິ ສຈ຺ຉາກາສີຕິ ເອຕໍ ຕຍໍ ຜລວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ປຐມທຸຕິຍວເສນ ປຏິລຠິ. ຕຕິຍວເສນ ຎາຓຜສ຺ເສນ ຜຸສິ. ຈຕຸຕ຺ຖວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ອກາສິ. ອຖ ວາ ເອເກກຜລສ຺ສ ຕໂຍປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ເອວ.

ເນກ຺ຂມ຺ມຣຕິນ຺ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາທີນິ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຣຕິໍ. ວິເວກຣຕິນ຺ຕິ ກາຍວິເວກາທິມ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນຣຕິໍ. ອຸປສມຣຕິນ຺ຕິ ກິເລສວູປສເມ ຣຕິໍ. ສມ຺ໂພຘິຣຕິນ຺ຕິ ມຄ຺ຄໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຣຕິໍ.

໑໙໒. ຕຕິຍຄາຖາຍ ພຫູນມິຘ ພທ຺ຘານນ຺ຕິ ອິຘ ພຫູນໍ ຂຕ຺ຕິຍາທີນໍ ສິສ຺ສານໍ. ສິສ຺ສາ ຫິ ອາຈຣິຍປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ ‘‘ພທ຺ຘາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖິ ປຎ຺ເຫນ ອາຄມນ຺ຕິ ອຕ຺ຖິໂກ ປຎ຺ເຫນ ອາຄໂຕມ຺ຫິ, ອຕ຺ຖິການໍ ວາ ປຎ຺ເຫນ ອາຄມນໍ, ປຎ຺ເຫນ ອຕ຺ຖິ ອາຄມນໍ ວາຕິ.

ພຸທ຺ໂຘຕິ ປທສ຺ສ ອຠາເວປິ ຕໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ປເທ ໂຍ ໂສ ພຸທ຺ໂຘ, ຕໍ ນິທ຺ທິສິຕຸກາເມນ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຍມ຺ຠູຕິ ອຸປເທສໍ ວິນາ ສຍເມວ ຠູໂຕ. ອນາຈຣິຍໂກຕິ ສຍມ຺ຠູປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວິວຣຓໍ. ໂຍ ຫິ ອາຈຣິຍໍ ວິນາ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ໂສ ສຍມ຺ຠູ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ປຸພ຺ເພ ອນນຸສ຺ສຸເຕສູຕິອາທິ ອນາຈຣິຍກຠາວສ຺ສ ອຕ຺ຖປ຺ປກາສນໍ. ອນນຸສ຺ສຸເຕສູຕິ ອາຈຣິຍໂຕ ອນນຸສ຺ສຸເຕສຸ. ສາມນ຺ຕິ ສຍເມວ. ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌີຕິ ຠຸສໍ ສມ຺ມາ ປຏິວິຊ຺ຌິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓີຕິ ເຕສຸ ຈ ສຈ຺ເຈສຸ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວໍ ປາປຸຓິ. ຍຖາ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ສຈ຺ຈານໍ ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ພເລສຸ ຈ ວສີຠາວນ຺ຕິ ທສສຸ ຈ ຕຖາຄຕພເລສຸ ອິສ຺ສຣຠາວໍ ປາປຸຓິ. ໂຍ ໂສ ເອວໍ ຠູໂຕ, ໂສ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓນິມິຕ຺ຕານຸຕ຺ຕຣວິໂມກ຺ຂາຘິຄມປຣິຠາວິຕຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ ອຸປາທາຍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂກ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕປທຏ຺ຐານໍ ວາ ສຈ຺ຈາຠິສມ຺ໂພຘິມຸປາທາຍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂກ ສຕ຺ຕວິເສໂສ ພຸທ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຕ຺ຖໂຕ ພຸທ຺ຘວິຠາວນາ ກຕາ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ໂລເກ ອວຄນ຺ຕາ ‘‘ອວຄໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ພຸຊ຺ຌິຕາ ສຈ຺ຈານີຕິ ພຸທ຺ໂຘ. ຍຖາ ປຓ຺ຓໂສສາ ວາຕາ ‘‘ປຓ຺ຓສຸສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ໂພເຘຕາ ປຊາຍາຕິ ພຸທ຺ໂຘ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ສພ຺ພຘມ຺ມພຸຊ຺ຌນສມຕ຺ຖາຍ ພຸທ຺ຘິຍາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສພ຺ພທສ຺ສາວິຕາຍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນຎ຺ຎເນຍ຺ຍຕາຍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ອຎ຺ເຎນ ອໂພຘນີຍໂຕ ສຍເມວ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິສວິຕາຍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ນານາຄຸຓວິກສນໂຕ ປທຸມມິວ ວິກສນຏ຺ເຐນ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຂີຓາສວສງ຺ຂາເຕນ ພຸທ຺ໂຘຕິອາທີຫິ ຉຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ໂກຈກຣຘມ຺ມປ຺ປຫາເນນ ນິທ຺ທາຍ ວິພຸທ຺ໂຘ ປຸຣິໂສ ວິຍ ສພ຺ພກິເລສນິທ຺ທາຍ ວິພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສງ຺ຂາ ສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາເຕນາຕິ ວຈນສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຓ຺ຫາເລປທິຏ຺ຐິເລປາຠາເວນ ນິຣຸປເລປສງ຺ຂາເຕນ ສວາສນານໍ ສພ຺ພກິເລສານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ເອກນ຺ຕວຈເນນ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກນ຺ຕນິກ຺ກິເລໂສຕິ ຣາຄໂທສໂມຫາວເສເສຫິ ສພ຺ພກິເລເສຫິ ນິກ຺ກິເລໂສ.

ເອກາຍນມຄ຺ຄໍ ຄໂຕຕິ ພຸທ຺ໂຘຕິ ຄມນຕ຺ຖານໍ ຘາຕູນໍ ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖຕ຺ຕາ ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາປິ ຘາຕຸໂຍ ຄມນຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ເຕວ, ຕສ຺ມາ ເອກາຍນມຄ຺ຄໍ ຄຕຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອກາຍນມຄ຺ໂຄ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ມຄ຺ໂຄ ປນ຺ໂຖ ປໂຖ ປຊ຺ໂຊ, ອຎ຺ຊສໍ ວຏຸມາຍນໍ;

ນາວາ ອຸຕ຺ຕຣເສຕູ ຈ, ກຸລ຺ໂລ ຈ ຠິສິ ສງ຺ກໂມ’’ຕິ. (ຈູຬນິ. ປາຣາຍນຕ຺ຖຸຕິຄາຖານິທ຺ເທສ ໑໐໑) –

ມຄ຺ຄສ຺ສ ພຫູສຸ ນາເມສຸ ອຍນນາເມນ ວຸຕ຺ຕມຄ຺ຄນາເມນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ເອກມຄ຺ຄຠູໂຕ ມຄ຺ໂຄ, ນ ທ຺ເວຘາປຖຠູໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ເອເກນ ອຍິຕພ຺ໂພ ມຄ຺ໂຄຕິ ເອກາຍນມຄ຺ໂຄ. ເອເກນາຕິ ຄຓສງ຺ຄຓິກໍ ປຫາຍ ປວິວິຕ຺ເຕນ. ອຍິຕພ຺ໂພຕິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ, ອຍນ຺ຕິ ວາ ເອເຕນາຕິ ອຍໂນ, ສໍສາຣໂຕ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເກສໍ ອຍໂນຕິ ເອກາຍໂນ. ເອເກສນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐານໍ. ສພ຺ພສຕ຺ຕເສຏ຺ຐາ ຈ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ຕສ຺ມາ ເອເກສໍ ມຄ຺ຄຠູໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ອຍນຠູໂຕ ມຄ຺ໂຄຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍຕີຕິ ວາ ອຍໂນ, ຄຈ຺ຉຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກສ຺ມິໍ ອຍໂນ ມຄ຺ໂຄຕິ ເອກາຍນມຄ຺ໂຄ. ເອກສ຺ມິໍເຍວ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປວຕ຺ຕມາໂນ ມຄ຺ໂຄ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອປິ ຈ ເອກໍ ອຍຕີຕິ ເອກາຍໂນ. ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາມຸຂຠາວນານຍປ຺ປວຕ຺ໂຕປິ ອປຣຠາເຄ ເອກໍ ນິພ຺ພານເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເອກາຍນມຄ຺ໂຄຕິ ເອກນິພ຺ພານຄມນມຄ຺ໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອໂກ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ນ ປເຣຫິ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘ, ກິນ຺ຕຸ ສຍເມວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອພຸທ຺ຘິວິຫຕຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘິປຏິລາຠຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ພຸທ຺ຘິ ພຸທ຺ຘໍ ໂພໂຘຕິ ປຣິຍາຍວຈນເມຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ‘‘ນີລຣຕ຺ຕຄຸຓໂຍຄາ ນີໂລ ປໂຏ, ຣຕ຺ໂຕ ປໂຏ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ພຸທ຺ຘຄຸຓໂຍຄາ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ຎາເປຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕໂຕ ປຣໍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ເນຕໍ ນາມນ຺ຕິອາທິ ‘‘ອຕ຺ຖມນຸຄຕາ ອຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ມິຕ຺ຕາ ສຫາຍາ. ອມຈ຺ຈາ ຠຈ຺ຈາ. ຎາຕີ ປິຕຸປກ຺ຂິກາ. ສາໂລຫິຕາ ມາຕຸປກ຺ຂິກາ. ສມຓາ ປພ຺ພຊ຺ຊຸປຄຕາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂຠວາທິໂນ, ສມິຕປາປພາຫິຕປາປາ ວາ. ເທວຕາ ສກ຺ກາທໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ຈ. ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກນ຺ຕິ ວິໂມກ຺ໂຂ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ, ວິໂມກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ, ຕສ຺ມິໍ ວິໂມກ຺ຂນ຺ເຕ ຠວໍ ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກໍ ນາມໍ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາໂວ ຫິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສິຊ຺ຌຕິ, ອຣຫຕ຺ຕຜໂລທເຍ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາໂວ ວິໂມກ຺ຂນ຺ເຕ ຠໂວ ໂຫຕິ. ຕໍ ເນມິຕ຺ຕິກມ຺ປິ ນາມໍ ວິໂມກ຺ຂນ຺ເຕ ຠວໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກເມຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ. ໂພຘິຍາ ມູເລ ສຫ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຏິລາຠາຕິ ມຫາໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ຍຖາວຸຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຏິລາເຠນ ສຫ. ສຈ຺ຉິກາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ສພ຺ພຘມ຺ມສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ວາ ຊາຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຍທິທໍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ອຍໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ພຸທ຺ຘວິຠາວນາ. ອິໂຕ ປຣໍ ວຫສ຺ເສຕໍ ຠາຣນ຺ຕິ ປຣິໂຍສານໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ຍຖາປາຬິເມວ ນິຍ຺ຍາຕິ.

໑໙໓. ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖາຍ ວິຊິຄຸຈ຺ຉໂຕຕິ ຊາຕິອາທີຫິ ອຏ຺ຏີຍໂຕ. ຣິຕ຺ຕມາສນນ຺ຕິ ວິວິຕ຺ຕໍ ມຎ຺ຈປີຐໍ. ປພ຺ພຕານໍ ຄຸຫາສຸ ວາຕິ ປພ຺ພຕຄຸຫາສຸ ວາ ຣິຕ຺ຕມາສນໍ ຠຊໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ.

ຊາຕິຍາ ວິຊິຄຸຈ຺ຉໂຕຕິ ຊາຕິໍ ວິຊິຄຸຈ຺ຉໂຕ. ຊຣາຍ. ພ຺ຍາຘິນາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຠຊໂຕຕິ ເອວມາທີສຸ ຠຊໂຕຕິ ຠຊນ຺ຕສ຺ສ. ເສວໂຕຕິ ເສວນ຺ຕສ຺ສ. ນິເສວໂຕຕິ ສມ຺ມາ ເສວນ຺ຕສ຺ສ. ສໍເສວໂຕຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ເສວນ຺ຕສ຺ສ. ປຏິເສວໂຕຕິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ເສວນ຺ຕສ຺ສ. ປພ຺ພຕປພ຺ຠາຣາຕິ ປພ຺ພຕກຸຈ຺ຉິໂຍ.

໑໙໔. ປຎ຺ຈມຄາຖາຍ ອຸຈ຺ຈາວເຈສູຕິ ຫີນປຓີເຕສຸ. ສຍເນສູຕິ ວິຫາຣາທີສຸ ເສນາສເນສຸ. ກີວນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ເຠຣວາຕິ ກິຕ຺ຕກາ ຕຕ຺ຖ ຠຍກາຣຓາ. ‘‘ກຸວນ຺ໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ກູຊນ຺ໂຕຕິ ຈສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

ກຸວນ຺ໂຕຕິ ສທ຺ທາຍນ຺ໂຕ. ກູຊນ຺ໂຕຕິ ອພ຺ຍຕ຺ຕສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ນທນ຺ໂຕຕິ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ວາຈໍ ຠາສນ຺ໂຕ. ກຕີຕິ ປຸຈ຺ຉາ. ກິຕ຺ຕກາຕິ ປມາຓປຸຈ຺ຉາ. ກີວຕກາຕິ ປຣິຈ຺ເຉທປຸຈ຺ຉາ. ກີວພຫຸກາຕິ ປມາຓປຣິຈ຺ເຉທປຸຈ຺ຉາ. ເຕ ເຠຣວາຕິ ເອເຕ ຠຍຊນນຸປທ຺ທວາ ຠຍາຣມ຺ມຓາ. ກີວພຫຸກາຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ອາຣມ຺ມເຓ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສີຫາ ພ຺ຍຄ຺ຆາ ທີປີ’’ຕິອາທີຫິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ.

໑໙໕. ຉຏ຺ຐຄາຖາຍ ກຕິ ປຣິສ຺ສຍາຕິ ກິຕ຺ຕກາ ອຸປທ຺ທວາ. ອຄຕໍ ທິສນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຄຕປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ອຄຕໍ, ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພໂຕ ທິສາ ຈາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຄຕໍ ທິສ’’ນ຺ຕິ. ອມຕໍ ທິສ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ອຠິສມ຺ຠເວຕິ ອຠິສມ຺ຠເວຍ຺ຍ. ປນ຺ຕມ຺ຫີຕິ ປຣິຍນ຺ເຕ.

ອຄຕປຸພ຺ພາ ສາ ທິສາຕິ ຍາ ທິສາ ສຸປິນນ຺ເຕນປິ ນ ຄຕປຸພ຺ພາ. ນ ສາ ທິສາ ຄຕປຸພ຺ພາຕິ ເອສາ ທິສາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ນ ຄຕປຸພ຺ພາ. ອິມິນາ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາຕິ ອເນນ ທີຆກາເລນ.

ສມຕິຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕມຸຂວຏ຺ຏິເລຂໍ ປາເປຕ຺ວາ ສມຠຣິຕໍ. ອນວເສກນ຺ຕິ ອນວສິຎ຺ຈນກໍ ອປຣິສິຎ຺ຈນກໍ ກຕ຺ວາ. ເຕລປຕ຺ຕນ຺ຕິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕເຕລໍ ເຕລປຕ຺ຕໍ. ປຣິຫເຣຍ຺ຍາຕິ ຫເຣຍ຺ຍ ອາທາຍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເອວໍ ສຈິຕ຺ຕມນຸຣກ຺ເຂຕິ ຕໍ ເຕລຠຣິຕໍ ປຕ຺ຕໍ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ກາຍຄຕາຍ ສຕິຍາ ໂຄຈເຣ ເຈວ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສຕິຍາ ຈາຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ອນ຺ຕເຣ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍຖາ ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ພຫິທ຺ຘາ ໂຄຈເຣ ນ ວິກ຺ຂິປຕິ, ຕຖາ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ ໂຄປເຍຍ຺ຍ. ກິໍກາຣຓາ? ເອຕສ຺ສ ຫິ –

‘‘ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ລຫຸໂນ, ຍຕ຺ຖກາມນິປາຕິໂນ;

ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທມໂຖ ສາຘຸ, ຈິຕ຺ຕໍ ທນ຺ຕໍ ສຸຂາວຫໍ’’. (ຘ. ປ. ໓໕);

ຕສ຺ມາ –

‘‘ສຸທຸທ຺ທສໍ ສຸນິປຸຓໍ, ຍຕ຺ຖກາມນິປາຕິນໍ;

ຈິຕ຺ຕໍ ຣກ຺ເຂຖ ເມຘາວີ, ຈິຕ຺ຕໍ ຄຸຕ຺ຕໍ ສຸຂາວຫໍ’’. (ຘ. ປ. ໓໖);

ອິທຎ຺ຫິ –

‘‘ທູຣງ຺ຄມໍ ເອກຈຣໍ, ອສຣີຣໍ ຄຸຫາສຍໍ;

ເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສໍຍເມສ຺ສນ຺ຕິ, ໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ມາຣພນ຺ຘນາ’’. (ຘ. ປ. ໓໗);

ອິຕຣສ຺ສ ປນ –

‘‘ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອວິຊານໂຕ;

ປຣິປ຺ລວປສາທສ຺ສ, ປຎ຺ຎາ ນ ປຣິປູຣຕິ’’. (ຘ. ປ. ໓໘);

ຖິຣກມ຺ມຏ຺ຐານສຫາຍສ຺ສ ປນ –

‘‘ອນວສ຺ສຸຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ອນນ຺ວາຫຕເຈຕໂສ;

ປຸຎ຺ຎປາປປຫີນສ຺ສ, ນຕ຺ຖິ ຊາຄຣໂຕ ຠຍໍ’’. (ຘ. ປ. ໓໙);

ຕສ຺ມາ ເອຕໍ –

‘‘ຜນ຺ທນໍ ຈປລໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ທູຣກ຺ຂໍ ທຸນ຺ນິວາຣຍໍ;

ອຸຊຸໍ ກໂຣຕິ ເມຘາວີ, ອຸສຸກາໂຣວ ເຕຊນໍ’’. (ຘ. ປ. ໓໓);

ເອວໍ ອຸຊຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຈິຕ຺ຕມນຸຣກ຺ເຂ.

ປຕ຺ຖຍາໂນ ທິສໍ ອຄຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ກາຍຄຕາສຕິກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ກມ຺ມໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ອຄຕປຸພ຺ພໍ ທິສໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາ ປເນສາ ທິສາ ນາມ –

‘‘ມາຕາປິຕາ ທິສາ ປຸພ຺ພາ, ອາຈຣິຍາ ທກ຺ຂິຓາ ທິສາ;

ປຸຕ຺ຕທາຣາ ທິສາ ປຈ຺ຉາ, ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຈ ອຸຕ຺ຕຣາ.

‘‘ທາສກມ຺ມກຣາ ເຫຏ຺ຐາ, ອຸທ຺ຘໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ;

ເອຕາ ທິສາ ນມສ຺ເສຍ຺ຍ, ອລມຕ຺ໂຕ ກຸເລ ຄິຫີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໓.໒໗໓) –

ເອຕ຺ຖ ຕາວ ມາຕາປິຕາທໂຍ ‘‘ທິສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

‘‘ທິສາ ຈຕສ຺ໂສ ວິທິສາ ຈຕສ຺ໂສ, ອຸທ຺ຘໍ ອໂຘ ທສ ທິສາ ອິມາໂຍ;

ກຕມໍ ທິສໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ນາຄຣາຊາ, ຍມທ຺ທສາ ສຸປິເນ ຉພ຺ພິສາຓ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໖.໑໐໔) –

ເອຕ຺ຖ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິເຠທາ ທິສາວ ‘‘ທິສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

‘‘ອຄາຣິໂນ ອນ຺ນທປານວຕ຺ຖທາ, ອວ຺ຫາຍິກາ ຕມ຺ປິ ທິສໍ ວທນ຺ຕິ;

ເອສາ ທິສາ ປຣມາ ເສຕເກຕຸ, ຍໍ ປຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂີ ສຸຂິໂນ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ . (ຊາ. ໑.໖.໙) –

ເອຕ຺ຖ ນິພ຺ພານໍ ‘‘ທິສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘາປິ ຕເທວ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍໍ ວິຣາຄນ຺ຕິອາທີຫິ ທິສ຺ສຕິ ອປທິສ຺ສຕິ ຕສ຺ມາ ‘‘ທິສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອນມຕຄ຺ເຄ ປນ ສໍສາເຣ ເກນຈິ ພາລປຸຖຸຊ຺ຊເນນ ສຸປິເນນປິ ອຄຕປຸພ຺ພຕາຍ ‘‘ອຄຕປຸພ຺ພາ ທິສາ ນາມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນ ກາຍຄຕາສຕິຍາ ໂຍໂຄ ກຣຓີໂຍຕິ. ວຊໂຕຕິອາທີສຸ ເອຕ຺ຖ ມຄ຺ຄຸປ຺ປາທໂຕ ສມີປໍ ວຊໂຕ. ຐິຕິກ຺ຂເຓ ຄຈ຺ຉໂຕ. ຜໂລທຍໂຕ ອຕິກ຺ກມໂຕ.

ອນ຺ເຕຕິ ອນ຺ຕມ຺ຫິ ຐິເຕ. ປນ຺ເຕຕິ ວນຄຫນຄມ຺ຠີເຣ ຐິເຕ. ປຣິຍນ຺ເຕຕິ ທູຣຠາເວນ ປຣິຍນ຺ເຕ ຐິເຕ. ເສລນ຺ເຕຕິ ປພ຺ພຕານໍ ອນ຺ເຕ. ວນນ຺ເຕຕິ ວນຆຏານໍ ອນ຺ເຕ. ນທນ຺ເຕຕິ ນທີນໍ ອນ຺ເຕ. ອຸທກນ຺ເຕຕິ ອຸທການໍ ປຣິຍນ຺ເຕ. ຍຕ຺ຖ ນ ກສີຍຕິ ນ ວປີຍຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ກສນຎ຺ຈ ວປນຎ຺ຈ ນ ກຣີຍຕິ. ຊນນ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິເຕ. ມນຸສ຺ສານໍ ອນຸປຈາເຣຕິ ກສນວປນວເສນ ມນຸສ຺ເສຫິ ອນຸປຈຣິຕພ຺ເພ ເສນາສເນ.

໑໙໖. ສຕ຺ຕມຄາຖາຍ ກ຺ຍາສ຺ສ ພ຺ຍປ຺ປຖໂຍ ອສ຺ສູຕິ ກິທິສານິ ຕສ຺ສ ວຈນານິ ອສ຺ສຸ.

ມຸສາວາທໍ ປຫາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ມຸສາຕິ ວິສໍວາທນປຸເຣກ຺ຂາຣສ຺ສ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊນໂກ ວຈີປໂຍໂຄ ກາຍປໂຍໂຄ ວາ. ວິສໍວາທນາຘິປ຺ປາເຍນ ປນສ຺ສ ປຣວິສໍວາທກກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ມຸສາວາໂທ. ອປໂຣ ນໂຍ – ມຸສາຕິ ອຠູຕໍ ອຕຈ຺ຉໍ ວຕ຺ຖຸ, ວາໂທຕິ ຕສ຺ສ ຠູຕໂຕ ຕຈ຺ຉໂຕ ວິຎ຺ຎາປນໍ. ລກ຺ຂຓໂຕ ປນ ອຕຖໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຕຖໂຕ ປຣໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸກາມສ຺ສ ຕຖາວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ມຸສາວາໂທ. ໂສ ຍມຕ຺ຖໍ ຠຎ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ອປິ ຈ ຄຫຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ອທາຕຸກາມຕາຍ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ໂຕ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ສກ຺ຂິນາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ປພ຺ພຊິຕານໍ ອປ຺ປກມ຺ປິ ເຕລໍ ວາ ສປ຺ປິໍ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ຫສາຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ອຊ຺ຊ ຄາເມ ເຕລໍ ນທີ ມຎ຺ເຎ ສນ຺ທຕີ’’ຕິ ປູຣຓກຖານເຍນ ປວຕ຺ໂຕ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ອທິຏ຺ຐໍເຍວ ປນ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວທນ຺ຕານໍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ.

ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາ ໂຫນ຺ຕິ – ອຕຖໍ ວຕ຺ຖຸ ວິສໍວາທນຈິຕ຺ຕໍ ຕຊ຺ໂຊ ວາຍາໂມ ປຣສ຺ສ ຕທຕ຺ຖວິຊານນນ຺ຕິ. ເອໂກ ປໂຍໂຄ ສາຫຕ຺ຖິໂກວ. ໂສ ຈ ກາເຍນ ວາ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ປຣວິສໍວາທກກິຣິຍາກຣເຓ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕາຍ ເຈ ກິຣິຍາຍ ປໂຣ ຕມຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ອຍໍ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາກ຺ຂເຓເຍວ ມຸສາວາທກມ຺ມຸນາ ພຊ຺ຌຕິ.

ສຈ຺ຈໍ ວທຕີຕິ ສຈ຺ຈວາທີ. ສຈ຺ເຈນ ສຈ຺ຈໍ ສນ຺ທຫຕິ ຆເຏຕີຕິ ສຈ຺ຈສນ຺ໂຘ, ນ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ມຸສາ ວທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຫິ ປຸຣິໂສ ກທາຈິ ມຸສາ ວທຕິ, ກທາຈິ ສຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ສ ມຸສາວາເທນ ອນ຺ຕຣິກຕາຍ ສຈ຺ຈໍ ສຈ຺ເຈນ ນ ຆຏິຍຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ໂສ ສຈ຺ຈສນ຺ໂຘ. ອຍໍ ປນ ນ ຕາທິໂສ, ຊີວິຕເຫຕຸປິ ມຸສາ ອວຕ຺ວາ ສຈ຺ເຈນ ສຈ຺ຈໍ ສນ຺ທຫຕິເຍວາຕິ ສຈ຺ຈສນ຺ໂຘ.

ເຖໂຕຕິ ຖິໂຣ, ຖິຣກໂຖຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ຫລິທ຺ທິຣາໂຄ ວິຍ ຖຸສຣາສິມ຺ຫິ ນິຂາຕຂາຓຸ ວິຍ ອສ຺ສປິຏ຺ເຐ ຐປິຕກຸມ຺ຠຓ຺ຑມິວ ຈ ນ ຖິຣກໂຖ ໂຫຕິ. ເອໂກ ປາສາຓເລຂາ ວິຍ ອິນ຺ທຂີໂລ ວິຍ ຈ ຖິຣກໂຖ ໂຫຕິ, ອສິນາ ສີສໍ ຉິນ຺ທນ຺ເຕປິ ທ຺ເວກຖາ ນ ກເຖຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຖໂຕ.

ປຈ຺ຈຍິໂກຕິ ປຕ຺ຕິຍາຍິຕພ຺ໂພ, ສທ຺ຘາຍິຕພ຺ພໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ປຈ຺ຈຍິໂກ ໂຫຕິ, ‘‘ອິທໍ ເກນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອສຸເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສທ຺ທຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອໂກ ປຈ຺ຈຍິໂກ ໂຫຕິ, ‘‘ອິທໍ ເກນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອສຸເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຍທິ ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມວ ປມາຓໍ, ອິທານິ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ເອວເມວ ອິທ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຈ຺ຈຍິໂກ. ອວິສໍວາທໂກ ໂລກສ຺ສາຕິ ຕາຍ ສຈ຺ຈວາທິຕາຍ ໂລກໍ ນ ວິສໍວາເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປິສຸຓໍ ວາຈໍ ປຫາຍາຕິອາທີສຸ ຍາຍ ວາຈາຍ ຍສ຺ສ ຕໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ, ຕສ຺ສ ຫທເຍ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍຠາວໍ ປຣສ຺ສ ຈ ສຸຎ຺ຎຠາວໍ ກໂຣຕິ, ສາ ປິສຸຓວາຈາ. ຍາຍ ປນ ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ປຣມ຺ປິ ຜຣຸສໍ ກໂຣຕິ, ຍາ ວາຈາ ສຍມ຺ປິ ຜຣຸສາ, ເນວ ກຓ຺ຓສຸຂາ ນ ຫທຍງ຺ຄມາ, ອຍໍ ຜຣຸສວາຈາ. ເຍນ ສມ຺ຜໍ ປລປຕິ ນິຣຕ຺ຖກໍ, ໂສ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ. ເຕສໍ ມູລຠູຕາປິ ເຈຕນາ ປິສຸຓວາຈາທິນາມເມວ ລຠຕິ, ສາ ເອວ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປເຣສໍ ວາ ເຠທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍກມ຺ຍຕາຍ ວາ ກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ປິສຸຓວາຈາ. ສາ ຍສ຺ສ ເຠທໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປຄຸຓຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ, ມຫາຄຸຓຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ຊາ.

ຕສ຺ສາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາ ໂຫນ຺ຕິ – ຠິນ຺ທິຕພ຺ໂພ ປໂຣ, ‘‘ອິຕິ ອິເມ ນານາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວິນາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເຠທປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ ວາ, ‘‘ອິຕິ ອຫໍ ປິໂຍ ຠວິສ຺ສາມິ ວິສ຺ສາສິໂກ’’ຕິ ປິຍກມ຺ຍຕາ ວາ, ຕຊ຺ໂຊ ວາຍາໂມ, ຕສ຺ສ ຕທຕ຺ຖວິຊານນນ຺ຕິ.

ອິເມສໍ ເຠທາຍາຕິ ເຍສໍ ອິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ສຸຕໍ, ເຕສໍ ເຠທາຍ. ຠິນ຺ນານໍ ວາ ສນ຺ຘາຕາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມິຕ຺ຕານໍ ວາ ສມານຸປຊ຺ຌາຍກາທີນໍ ວາ ເກນຈິເທວ ກາຣເຓນ ຠິນ຺ນານໍ ເອກເມກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອີທິເສ ກຸເລ ຊາຕານໍ ເອວໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ອິທໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ສນ຺ຘານໍ ກຕ຺ຕາ. ອນຸປ຺ປທາຕາຕິ ສນ຺ຘານານຸປ຺ປທາຕາ, ທ຺ເວ ຊເນ ສມຄ຺ເຄ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວຣູເປ ກຸເລ ຊາຕານໍ ເອວຣູເປຫິ ຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ອນຸຈ຺ຉວິກເມຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ທຬ຺ຫີກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສມຄ຺ໂຄ ອາຣາໂມ ອສ຺ສາຕິ ສມຄ຺ຄາຣາໂມ, ຍຕ຺ຖ ສມຄ຺ຄາ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ວສິຕຸມ຺ປິ ນ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສມຄ຺ຄຣາໂມ’’ຕິປິ ປາຬິ, ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ສມຄ຺ຄຣໂຕຕິ ສມຄ຺ເຄສຸ ຣໂຕ, ເຕ ປຫາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ນ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຄ຺ເຄ ທິສ຺ວາປິ ສຸຕ຺ວາປິ ນນ຺ທຕີຕິ ສມຄ຺ຄນນ຺ທີ. ສມຄ຺ຄກຣຓິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາຕິ ຍາ ວາຈາ ສຕ຺ເຕ ສມຄ຺ເຄເຍວ ກໂຣຕິ, ຕໍ ສາມຄ຺ຄິຄຸຓປຣິທີປກເມວ ວາຈໍ ຠາສຕິ, ນ ອິຕຣນ຺ຕິ.

ປຣສ຺ສ ມມ຺ມຈ຺ເຉທກກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເອກນ຺ຕຜຣຸສເຈຕນາ ຜຣຸສວາຈາ. ມມ຺ມຈ຺ເຉທໂກປິ ປໂຍໂຄ ຈິຕ຺ຕສຓ຺ຫຕາຍ ຜຣຸສວາຈາ ນ ໂຫຕິ. ມາຕາປິຕໂຣ ຫິ ກທາຈິ ປຸຕ຺ຕເກ ເອວມ຺ປິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ໂຈຣາ ໂວ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ກໂຣນ຺ຕູ’’ຕິ, ອຸປ຺ປລປຕ຺ຕມ຺ປິ ຈ ເນສໍ ອຸປຣິ ປຕນ຺ຕໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ຈ ກທາຈິ ນິສ຺ສິຕເກ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ກິໍ ອິເມ ອຫິຣິກາ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປິໂນ ຈຣນ຺ຕິ, ນິທ຺ຘມຖ ເນ’’ຕິ. ອຖ ຈ ເນສໍ ອາຄມາຘິຄມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ຈິຕ຺ຕສຓ຺ຫຕາຍ ຜຣຸສວາຈາ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວຈນສຓ຺ຫຕາຍ ອຜຣຸສວາຈາປິ ນ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ມາຣາເປຕຸກາມສ຺ສ ‘‘ອິມໍ ສຸຂໍ ສຍາເປຖາ’’ຕິ ວຈນໍ ອຜຣຸສວາຈາ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕຜຣຸສຕາຍ ປເນສາ ຜຣຸສວາຈາວ, ສາ ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ປວຕ຺ຕິຕາ. ຕສ຺ສ ອປ຺ປຄຸຓຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ, ມຫາຄຸຓຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ຊາ. ຕສ຺ສາ ຕໂຍ ສມ຺ຠາຣາ – ອກ຺ໂກສິຕພ຺ໂພ ປໂຣ ກຸປິຕຈິຕ຺ຕໍ ອກ຺ໂກສນາຕິ.

ເນລາຕິ ເອລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂທໂສ, ນາສ຺ສາ ເອລນ຺ຕິ ເນລາ, ນິທ຺ໂທສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເນລງ຺ໂຄ ເສຕປຈ຺ຉາໂທ’’ຕິ (ອຸທາ. ໖໕; ເປຏໂກ. ໒໕) ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕເນລໍ ວິຍ. ກຓ຺ຓສຸຂາຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນມຘຸຣຕາຍ ກຓ຺ຓານໍ ສຸຂາ, ສູຈິວິຊ຺ຌນໍ ວິຍ ກຓ຺ຓສູລໍ ນ ຊເນຕິ. ອຕ຺ຖມຘຸຣຕາຍ ສກລສຣີເຣ ໂກປໍ ອຊເນຕ຺ວາ ເປມໍ ຊເນຕີຕິ ເປມນິຍາ. ຫທຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອປຏິຫຎ຺ຎມານາ ສຸເຂນ ຈິຕ຺ຕໍ ປວິສຕີຕິ ຫທຍງ຺ຄມາ. ຄຸຓປຣິປຸຓ຺ຓຕາຍ ປຸເຣ ຠວາຕິ ໂປຣີ. ປຸເຣ ສໍວທ຺ຘນາຣີ ວິຍ ສຸກຸມາຣາຕິປິ ໂປຣີ. ປຸຣສ຺ສ ເອສາຕິປິ ໂປຣີ, ນຄຣວາສີນໍ ກຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຄຣວາສິໂນ ຫິ ຍຸຕ຺ຕກຖາ ໂຫນ຺ຕິ, ປິຕິມຕ຺ຕໍ ປິຕາຕິ ຠາຕິມຕ຺ຕໍ ຠາຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວຣູປີ ກຖາ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ກນ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ພຫຸຊນກນ຺ຕາ. ກນ຺ຕຠາເວເນວ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ມນາປາ ຈິຕ຺ຕວຸຑ຺ຒິກຣາຕິ ພຫຸຊນມນາປາ.

ອນຕ຺ຖວິຎ຺ຎາປິກາ ກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ອກຸສລເຈຕນາ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ. ໂສ ອາເສວນມນ຺ທຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ອາເສວນມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ຕສ຺ສ ທ຺ເວ ສມ຺ຠາຣາ – ຠາຣຕຍຸທ຺ຘສີຕາຫຣຓາທິນິຣຕ຺ຖກກຖາ ປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ, ຕຖາຣູປີກຖາກຖນຎ຺ຈ.

ກາເລນ ວທຕີຕິ ກາລວາທີ, ວຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກາລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠູຕໍ ຕຈ຺ຉໍ ສຠາວເມວ ວທຕີຕິ ຠູຕວາທີ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ຖສນ຺ນິສ຺ສິຕເມວ ກຕ຺ວາ ວທຕີຕິ ອຕ຺ຖວາທີ. ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ວທຕີຕິ ຘມ຺ມວາທີ. ສໍວຣວິນຍປຫານວິນຍສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ວທຕີຕິ ວິນຍວາທີ. ນິຘານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຐປໂນກາໂສ, ນິຘານມສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ນິຘານວຕີ, ຫທເຍ ນິຘາຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາເລນາຕິ ເອວຣູປິໍ ຠາສມາໂນປິ ຈ ‘‘ອຫໍ ນິຘານວຕິໍ ວາຈໍ ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນ ອກາເລນ ຠາສຕິ, ຍຸຕ຺ຕກາລໍ ປນ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາວ ຠາສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາປເທສນ຺ຕິ ສອຸປມໍ, ສກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຍນ຺ຕວຕິນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຍຖາສ຺ສາ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ຠາສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖສໍຫິຕນ຺ຕິ ອເນເກຫິ ນເຍຫິ ວິຠຊນ຺ເຕນ ປຣິຍາທາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ອຕ຺ຖສມ຺ປນ຺ນໍ. ຍໍ ວາ ໂສ ອຕ຺ຖວາທີ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ, ເຕນ ອຕ຺ເຖນ ສຫິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ, ນ ອຎ຺ຎໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຠາສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຈຕູຫິ ວຈີສຸຈຣິເຕຫີຕິ ‘‘ມຸສາວາທໍ ປຫາຍາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຈຕູຫິ ວາຈາຫິ ຍຸຕ຺ເຕຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ຈຣິເຕຫິ. ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອປຣິຫີໂນ. ຈຕຸໂທສາປຄຕໍ ວາຈໍ ຠາສຕີຕິ ອປ຺ປິຍາທີຫິ ຈຕູຫິ ໂທເສຫິ ອປຄຕໍ ປຣິຫີນໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ.

ອຕ຺ຖິ ອໂຄຈໂຣຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ເຖໂຣ ສມຓາຈາຣໍ ສມຓໂຄຈຣໍ ກເຖຕຸກາໂມ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອໂຄຈໂຣ, ອຕ຺ຖິ ໂຄຈໂຣ’’ຕິ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣິ, ຍຖາ ປນ ມຄ຺ຄກຸສໂລ ປຸຣິໂສ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ວາມໍ ມຸຎ຺ຈ, ທກ຺ຂິຓໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ປຐມໍ ມຸຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ ສຠຍມຄ຺ຄໍ ອຸປ຺ປຖມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ປຈ຺ຉາ ຄເຫຕພ຺ພໍ ເຂມມຄ຺ຄໍ ອຸຊຸມຄ຺ຄໍ, ເອວເມວ ມຄ຺ຄກຸສລປຸຣິສສທິໂສ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ປຐມໍ ປຫາຕພ຺ພໍ ພຸທ຺ຘປຏິກຸຏ຺ຐໍ ອໂຄຈຣໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ໂຄຈຣໍ ອາຈິກ຺ຂິຕຸກາໂມ ‘‘ກຕໂມ ອໂຄຈໂຣ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຸຣິເສນ ຫິ ອາຈິກ຺ຂິຕມຄ຺ໂຄ ສມ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ ນ ວາ, ຕຖາຄເຕນ ອາຈິກ຺ຂິຕມຄ຺ໂຄ ອປຓ຺ຓໂກ ອິນ຺ທວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ວຊິຣໍ ວິຍ ອວິຣຊ຺ຌນໂກ ນິພ຺ພານນຄຣໍເຍວ ສໂມສຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຸຣິໂສ ມຄ຺ຄກຸສໂລຕິ ໂຂ ຕິສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໔).

ຍສ຺ມາ ວາ ສສີສໍ ນ຺ຫາເນນ ປຫີນເສທມລຊລ຺ລິກສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນາທິວິຠູສນວິຘານໍ ວິຍ ປຫີນປາປຘມ຺ມສ຺ສ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມສມາໂຍໂຄ ສມ຺ປນ຺ນຣູໂປ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເສທມລຊລ຺ລິກໍ ວິຍ ປຫາຕພ຺ພໍ ປຐມໍ ອໂຄຈຣໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຫີນເສທມລຊລ຺ລິກສ຺ສ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນາທິວິຠູສນວິຘານໍ ວິຍ ປຈ຺ຉາ ໂຄຈຣໍ ອາຈິກ຺ຂິຕຸກາໂມປິ ‘‘ກຕໂມ ອໂຄຈໂຣ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ໂຄຈໂຣຕິ ປິຓ຺ຑປາຕາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ. ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ອໂຄຈໂຣ. ເວສິຍາ ໂຄຈໂຣ ອສ຺ສາຕິ ເວສິຍາໂຄຈໂຣ, ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ເວສິຍາ ນາມ ຣູປູປຊີວິນິໂຍ ເຍນ ເກນຈິເທວ ສຸລຠຊ຺ຌາຈາຣຕາ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວສິເນຫວເສນ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ເວສິຍາໂຄຈໂຣ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ອາຣກ຺ຂວິປຕ຺ຕິໂຕ. ເອວໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ຈິຣຣກ຺ຂິຕໂຄປິໂຕປິ ສມຓຘມ຺ໂມ ກຕິປາເຫເນວ ນສ຺ສຕິ. ສເຈປິ ນ ນສ຺ສຕິ, ຄຣຫໍ ລຠຕິ. ທກ຺ຂິຓາວເສນ ປນ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕນ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພໍ.

ວິຘວາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ມຕປຕິກາ ວາ ປວຸຏ຺ຐປຕິກາ ວາ. ຖຸລ຺ລກຸມາຣິໂຍຕິ ມຫລ຺ລິກາ ອນິພ຺ພິທ຺ຘກຸມາຣິໂຍ. ປຓ຺ຑກາຕິ ໂລກາມິສນິສ຺ສິຕກຖາພຫຸລາ ອຸສ຺ສນ຺ນກິເລສາ ອວູປສນ຺ຕປຣິຬາຫາ ນປຸໍສກາ. ເຕສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຸປສງ຺ກມເນ ອາທີນໂວ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຠິກ຺ຂຸນີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອປິ ຈ ຠິກ຺ຂູ ນາມ ອຸສ຺ສນ຺ນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ. ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສນ຺ຖວວເສນ ກຕິປາເຫເນວ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິຕສມຓຘມ຺ມໍ ນາເສນ຺ຕິ. ຄິລານປຸຈ຺ຉເກນ ປນ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິກ຺ຂຸນາ ປຸປ຺ຜານິ ລຠິຕ຺ວາ ປູຊນຕ຺ຖາຍປິ ໂອວາທທານຕ຺ຖາຍປິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ປານາຄາຣນ຺ຕິ ສຸຣາປານຆຣໍ, ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາຍກເຣຫິ ສຸຣາໂສຓ຺ເຑຫິ ອວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຫໂສຓ຺ຑວເສນ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕິ. ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຣາຊູຫີຕິອາທີສຸ ຣາຊາໂນຕິ ອຠິສິຕ຺ຕາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ອນຠິສິຕ຺ຕາ ວາ, ເຍ ຣຊ຺ຊມນຸສາສນ຺ຕິ. ຣາຊມຫາມຕ຺ຕາຕິ ຣາຊູນໍ ອິສ຺ສຣິຍສທິສາຍ ມຫຕິຍາ ອິສ຺ສຣິຍມຕ຺ຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ. ຕິຕ຺ຖິຍາຕິ ວິປຣີຕທສ຺ສນາ ພາຫິຣປຣິພ຺ພາຊກາ. ຕິຕ຺ຖິຍສາວກາຕິ ຠຕ຺ຕິວເສນ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍທາຍກາ, ເອເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຄ຺ຄຊາໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນນຸໂລມິເກນ ສໍສຄ຺ເຄນາຕິ ອນນຸໂລມິກສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ສິກ຺ຂານໍ ອນນຸໂລໂມ ປຈ຺ຈນີກສໍສຄ຺ໂຄ. ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມໍ ສລ຺ເລຂປຣິຫານິຎ຺ຈ ປາປຸຓາຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ? ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຫໂສກິຕາ ສຫນນ຺ທິຕາ ສມສຸຂທຸກ຺ຂຕາ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍສຸ ອຕ຺ຕນາ ໂຍຄໍ ອາປຊ຺ຊນຕາ ຕິຕ຺ຖິຍຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກຈ຺ຉນ຺ທຣຸຈິສມາຈາຣຕາ ເອກຈ຺ຉນ຺ທຣຸຈິສມາຈາຣຠາວາວໂຫ ວາ ສິເນຫພຫຸມານສນ຺ຖໂວ. ຕຕ຺ຖ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຄ຺ໂຄ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາຍກໂຣ, ອິຕເຣຫິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ ເຕສໍ ລທ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໍ. ເຕສໍ ປນ ວາທໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫາເປຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອິທານິ ອປເຣນປິ ປຣິຍາເຍນ ອໂຄຈຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍານິ ວາ ປນ ຕານິ ກຸລານີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສທ຺ຘານີຕິ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ສທ຺ຘາວິຣຫິຕານິ. ຕານິ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ຘມ຺ໂມ ນິຍ຺ຍານິໂກ, ສງ຺ໂຆ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ ນ ສທ຺ທຫນ຺ຕິ. ອປ຺ປສນ຺ນານີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປສນ຺ນໍ ອນາວິລໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອກ຺ໂກສກປຣິຠາສການີຕິ ອກ຺ໂກສການິ ເຈວ ປຣິຠາສການິ ຈ. ‘‘ໂຈໂຣສິ, ພາໂລສິ, ມູຬ຺ໂຫສິ, ໂອຏ຺ໂຐສິ, ໂຄໂຓສິ, ຄທ຺ຣໂຠສິ, ອາປາຍິໂກສິ, ເນຣຍິໂກສິ, ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕສິ, ນຕ຺ຖິ ຕຸຍ຺ຫໍ ສຸຄຕິ, ທຸຄ຺ຄຕິເຍວ ຕຸຍ຺ຫໍ ປາຏິກງ຺ຂາ’’ຕິ ເອວໍ ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ອິທານິ ຕໍ ປຫຣິສ຺ສາມ, ພນ຺ຘິສ຺ສາມ, ວຘິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອວໍ ຠຍທສ຺ສເນນ ປຣິຠາສນ຺ຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນຕ຺ຖກາມານີຕິ ອຕ຺ຖໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອນຕ຺ຖເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຫິຕກາມານີຕິ ອຫິຕເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຫິຕໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຜາສຸກາມານີຕິ ຜາສຸກໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຜາສຸກເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອໂຍຄກ຺ເຂມກາມານີຕິ ຈຕູຫິ ໂຍເຄຫິ ເຂມໍ ນິພ຺ຠຍໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສຠຍເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສາມເຓຣາປິ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸນີນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສິກ຺ຂມານາສາມເຓຣິໂຍປິ. ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕານຎ຺ເຈວ ສຣຓຄຕານຎ຺ຈ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ປຣິສານໍ ຕານິ ອນຕ຺ຖກາມານິເຍວ. ຕຖາຣູປານິ ກຸລານີຕິ ເອວຣູປານິ ຂຕ຺ຕິຍກຸລາທີນິ ກຸລານິ. ເສວຕີຕິ ນິສ຺ສາຍ ຊີວຕິ. ຠຊຕີຕິ ອຸປສງ຺ກມຕິ. ປຍິຣຸປາສຕີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປສງ຺ກມຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ເວສິຍາທິໂຄຈຣສ຺ສ ເວສິຍາທິໂກ ຣາຊາທິສໍສຏ຺ຐສ຺ສ ຣາຊາທິໂກ ອສ຺ສທ຺ຘກຸລາທິເສວກສ຺ສ ອສ຺ສທ຺ຘກຸລາທິໂກ ຈາຕິ ຕິປ຺ປກາໂຣປິ ອຍຸຕ຺ຕໂຄຈໂຣ ‘‘ອໂຄຈໂຣ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕສ຺ສ ອິມິນາປິ ປຣິຍາເຍນ ອໂຄຈຣຕາ ເວທິຕພ຺ພາ – ເວສິຍາທິໂກ ຕາວ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓນິສ຺ສຍໂຕ ອໂຄຈໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາຫ – ‘‘ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອໂຄຈໂຣ ປຣວິສໂຍ, ຍທິທໍ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ’’ຕິ. ຣາຊາທິໂກ ຌານານຸໂຍຄສ຺ສ ອນຸປນິສ຺ສຍໂຕ ລາຠສກ຺ກາຣາສນິຈກ຺ກນິປ຺ຜາທນໂຕ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິເຫຕຸໂຕ ຈ, ອສ຺ສທ຺ຘກຸລາທິໂກ ສທ຺ຘາຫານິຈິຕ຺ຕປໂທສາວຫນໂຕ ອໂຄຈໂຣ.

ອນ຺ຕຣຆຣປ຺ປເວສາທິໂກ ຈ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫາທິໂກ ຈ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍານິ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວິສູກທສ຺ສນານຸໂຍໂຄ ຈ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ຈາຕິ ຈຕຸພ຺ພິໂຘປິ ປນ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອໂຄຈໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ມາ ຠິກ຺ຂເວ ອໂຄຈເຣ ຈຣຖາຕິ ຈຣິຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ມາ ຈຣຖ. ປຣວິສເຍຕິ ສຕ຺ຕຸວິສເຍ. ອໂຄຈເຣ ຠິກ຺ຂເວ ຈຣຕນ຺ຕິ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຈຣນ຺ຕານໍ. ‘‘ຈຣ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ລຈ຺ຉຕີຕິ ລຠິສ຺ສຕິ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ. ມາໂຣຕິ ເທວປຸຕ຺ຕມາໂຣປິ ມຈ຺ຈຸມາໂຣປິ. ໂອຕາຣນ຺ຕິ ຣນ຺ຘໍ ຉິທ຺ທໍ ວິວຣໍ.

ໂຄຈຣນິທ຺ເທເສ ນ ເວສິຍາໂຄຈໂຣ ໂຫຕີຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂວເສນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ໂຄຈໂຣຕິ ຈຣິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານວເສນ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານາ ໂຄຈໂຣ. ສເກຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກ. ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍຕິ ປິຕິໂຕ ອາຄຕວິສເຍ.

ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສາຕິ ສມ຺ມາອຸປຏ຺ຐິຕຈຕຸສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍວນ຺ຕສ຺ສ. ຖາມຄຕສ຺ສາຕິ ພລປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ. ທຬ຺ຫປຣກ຺ກມສ຺ສາຕິ ຖິຣວີຣິຍສ຺ສ. ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ເປສິໂຕຕິ ເຍນ ອຣຫຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ໂຕ. ອຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຈາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ເຖ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ຈ. ຎາເຍ ຈາຕິ ອຣິເຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກ ມຄ຺ເຄ ຈ. ລກ຺ຂເຓ ຈາຕິ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓປຏິເວເຘ ຈ. ກາຣເຓ ຈາຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ຈ. ຐານາຐາເນ ຈາຕິ ຐາເນ ຈ ອຏ຺ຐາເນ ຈ, ກາຣຓາກາຣເຓ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ.

໑໙໗. ອຏ຺ຐມຄາຖາຍ ເອໂກທິ ນິປໂກຕິ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ.

ຊາຕຣູປສ຺ສ ໂອຬາຣິກມ຺ປິ ມລໍ ຘມຕີຕິ ສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ຖູລໍ ຊລ຺ລໍ ອຄ຺ຄິສໍໂຍເຄນ ນີຫຣຕິ. ສນ຺ຘມຕີຕິ ສມ຺ມາ ນີຫຣຕິ. ນິທ຺ຘມຕີຕິ ອປຸນຠວປ຺ປຕ຺ຕິກໍ ກຕ຺ວາ ນີຫຣຕິ. ‘‘ຌາເປຕີ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ມຊ຺ຌິມກມ຺ປີຕິ ຕໂຕ ສຸຂຸມຕຣມ຺ປິ. ສຸຂຸມກມ຺ປີຕິ ອຕິສຸຂຸມຕຣມ຺ປິ. ເອວເມວາຕິ ໂອປມ຺ມສມ຺ປຏິປາທນໍ. ອຕ຺ຕໂນ ໂອຬາຣິເກປິ ກິເລເສ ຘມຕີຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິເກ ຖູລກິເລເສ ວີຣິຍາຕເປນ ນີຫຣຕິ. ມຊ຺ຌິມເກປິ ກິເລເສຕິ ກາມວິຕກ຺ກາທິເກ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມານໍ ມຊ຺ຌິມເກປິ. ສຸຂຸມເກປີຕິ ຎາຕິວິຕກ຺ກາທິເກ ອຕິສຓ຺ຫເກປິ ກິເລເສ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ຘມຕີຕິ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ວິປຣີຕສງ຺ຂາຕໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ນີຫຣຕິ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໑໙໘. ເອວໍ ອາຍສ຺ມຕາ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ຕີຫິ ຄາຖາຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂຖເມຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ຄາຖາຫິ ປຎ຺ຈສຕານໍ ສິສ຺ສານມຕ຺ຖາຍ ຈ ເສນາສນໂຄຈຣສີລວຕາທີນິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ວິຊິຄຸຈ຺ຉມານສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນມາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ປຐມຄາຖາຍ ຕາວຕ຺ໂຖ – ຊາຕິອາທີຫິ ຊິຄຸຈ຺ຉມານສ຺ສ ຣິຕ຺ຕາສນໍ ສຍນໍ ເສວໂຕ ເວ ສມ຺ໂພຘິກາມສ຺ສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຍທິທໍ ຜາສຸ ໂຍ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຍຖານຸຘມ຺ມໍ ໂຍ ຈ ອນຸຘມ຺ໂມ, ຕໍ ເຕ ປວກ຺ຂາມິ ຍຖາ ປຊານໍ ຍຖາ ປຊານນ຺ໂຕ ວເທຍ຺ຍ, ເອວໍ ວທາມີຕິ. ຍໍ ຜາສຸວິຫາຣນ຺ຕິ ຍໍ ສຸຂວິຫາຣໍ. ອສປ຺ປາຍຣູປທສ຺ສເນນາຕິ ອິຕ຺ຖິຣູປາທິສມຓາສປ຺ປາຍຣູປທສ຺ສເນນ. ຕໍ ໂພຘິໍ ພຸຊ຺ຌິຕຸກາມສ຺ສາຕິ ຕໍ ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ໂພຘິໍ ພຸຊ຺ຌິຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ. ອນຸພຸຊ຺ຌິຕຸກາມສ຺ສາຕິ ອນຸຣູປາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ພຸຊ຺ຌິຕຸກາມສ຺ສ. ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸກາມສ຺ສາຕິ ອຠິມຸເຂ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພິຊ຺ຌິຕຸກາມສ຺ສ. ສມ຺ພຸຊ຺ຌິຕຸກາມສ຺ສາຕິ ປຫີນກິເລເສ ອປຈ຺ຈາຄມນວເສນ ສມ຺ມາ ພຸຊ຺ຌິຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ. ອຘິຄນ຺ຕຸກາມສ຺ສາຕິ ປາປຸຓິຕຸກາມສ຺ສ. ສຈ຺ຉິກາຕຸກາມສ຺ສາຕິ ປຏິລາຠສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຕ຺ຕຸກາມສ຺ສ. ອຖ ວາ ພຸຊ຺ຌິຕຸກາມສ຺ສາຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາຓໍ ຎາຕຸກາມສ຺ສ. ອນຸພຸຊ຺ຌິຕຸກາມສ຺ສາຕິ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄຎາຓໍ ປຸນ ຎາຕຸກາມສ຺ສ. ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸກາມສ຺ສາຕິ ອນາຄາມິມຄ຺ຄຎາຓໍ ປຏິເວຘວເສນ ຎາຕຸກາມສ຺ສ. ສມ຺ພຸຊ຺ຌິຕຸກາມສ຺ສາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓໍ ສມ຺ມາ ຎາຕຸກາມສ຺ສ. ອຘິຄນ຺ຕຸກາມສ຺ສາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ອຘິຄນ຺ຕຸກາມສ຺ສ. ຜສ຺ສິຕຸກາມສ຺ສາຕິ ຎາຓຜຸສນາຍ ຜຸສິຕຸກາມສ຺ສ. ສຈ຺ຉິກາຕຸກາມສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ຕຸກາມສ຺ສ.

ຈຕຸນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ວິປສ຺ສນາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄານໍ ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາເສ ອຸປ຺ປນ຺ນອຸທຍພ຺ພຍາທິວິປສ຺ສນາຎາຓານິ.

໑໙໙. ທຸຕິຍຄາຖາຍ ສປຣິຍນ຺ຕຈາຣີຕິ ສີລາທີສຸ ຈຕູສຸ ປຣິຍນ຺ເຕສຸ ຈຣມາໂນ. ຑໍສາຘິປາຕານນ຺ຕິ ປິງ຺ຄລມກ຺ຂິການຎ຺ຈ ເສສມກ຺ຂິການຎ຺ຈ. ເຕ ຫິ ຕໂຕ ຕໂຕ ອຘິປຕິຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຘິປາຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສຜສ຺ສານນ຺ຕິ ໂຈຣາທິຜສ຺ສານໍ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຣິຍນ຺ຕາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຣິຍາທາ ປຣິຈ຺ເຉທາ. ອນ຺ໂຕປູຕິຠາວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກຸຈ຺ຉິຕຠາວໍ ສີລວິຣຫິຕຠາວໍ ໂອໂລກຍມາໂນ. ອນ຺ໂຕ ສີລສໍວຣປຣິຍນ຺ເຕ ຈຣຕີຕິ ສີລສໍວຣປຣິຈ຺ເຉທພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຈຣຕິ ວິຈຣຕິ. ມຣິຍາທໍ ນ ຠິນ຺ທຕີຕິ ສີລມຣິຍາທໍ ສີລປຣິຈ຺ເຉທໍ ນ ໂກເປຕິ.

ອາທິຕ຺ຕປຣິຍາຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນຕິ ອາທິຕ຺ຕເທສນໍ (ມຫາວ. ໕໔; ສໍ. ນິ. ໓.໖໑; ໔.໒໘) ໂອໂລເກນ຺ໂຕ. ອກ຺ຂພ຺ຠຎ຺ຊນວຓປຏິຈ຺ຉາທນປຸຕ຺ຕມໍສູປມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນຕິ ສາກຏິກສ຺ສ ອກ຺ຂພ຺ຠຎ຺ຊນອຸປມຎ຺ຈ, ກຸຏ຺ຐພ຺ຍາຘິໂນ ວຓານໍ ປຏິຈ຺ຉາທນເຕລປິໂລຕິກອຸປມຎ຺ຈ, ກນ຺ຕາຣປຏິປນ຺ນານໍ ຊາຍມ຺ປຕິການໍ ປຸຕ຺ຕມໍສຂາທນອຸປມຎ຺ຈ (ສໍ. ນິ. ໒.໖໓; ມິ. ປ. ໖.໑.໒) ໂອໂລເກນ຺ໂຕ. ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕວິຫາຣໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນຕິ –

‘‘ອຕີຕໍ ນານ຺ວາຄເມຍ຺ຍ, ນປ຺ປຏິກງ຺ເຂ ອນາຄຕໍ;

ຕໍ ເວ ‘ຠທ຺ເທກຣຕ຺ໂຕ’ຕິ, ສນ຺ໂຕ ອາຈິກ຺ຂເຕ ມຸນີ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ໓.໒໘໐; ເນຕ຺ຕິ. ໑໐໓) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕວິຫາຣໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ. ຕາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕີຕິ ນິປ຺ປຕິຕ຺ວາ ນິປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕິ.

໒໐໐. ຕຕິຍຄາຖາຍ ປຣຘມ຺ມິກາ ນາມ ສຕ຺ຕສຫຘມ຺ມິກວຊ຺ຊາ ສພ຺ເພປິ ເຕ ພາຫິຣກາ. ກຸສລານຸເອສີຕິ ກຸສລຘມ຺ເມ ອນ຺ເວສມາໂນ.

ສຕ຺ຕ ສຫຘມ຺ມິເກ ຐເປຕ຺ວາຕິ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີສິກ຺ຂມານາສາມເຓຣສາມເຓຣີອຸປາສກອຸປາສິກາໂຍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ອຖາປຣານິປິ ອຕ຺ຖິ ອຠິສມ຺ໂຠຕພ຺ພານີຕິ ອປຣານິປິ ມທ຺ທິຕພ຺ພານິ ອຕ຺ຖິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ.

໒໐໑. ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖາຍ ອາຕງ຺ກຜສ຺ເສນາຕິ ໂຣຄຜສ຺ເສນ. ສີຕໍ ອຖຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ສີຕຎ຺ຈ ອຸຓ຺ຫຎ຺ຈ. ໂສ ເຕຫິ ຜຸຏ຺ໂຐ ພຫຸຘາຕິ ໂສ ເຕຫິ ອາຕງ຺ກາທີຫິ ອເນເກຫິ ອາກາເຣຫິ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ. ອໂນໂກຕິ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອໂນກາສຠູໂຕ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣຘາຕຸປໂກປວເສນ ວາຕິ ສຣີຣພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອາໂປຘາຕຸກ຺ໂຂຠວເສນ ວາ ອຎ຺ຎຘາຕຸກ຺ໂຂຠວເສນ ວາ. ອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ສຣີຣພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເຕໂຊຘາຕຸກ຺ໂຂຠວເສນ ອຸຓ຺ຫໍ ຠວຕິ. ອຠິສງ຺ຂາຣສຫຄຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສາຕິ ກຸສລາກຸສລເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ໂອກາສໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ອວກາສໍ ປຕິຏ຺ຐໍ ນ ກໂຣຕິ. ອວຕ຺ຖິຕສມາທາໂນຕິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຄາຫໂກ.

໒໐໒. ເອວໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຊິຄຸຈ຺ຉໂຕ’’ຕິອາທີຫິ ຕີຫິ ຄາຖາຫິ ປຸຏ຺ຐມຕ຺ຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ກ຺ຍາສ຺ສ ພ຺ຍປ຺ປຖໂຍ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຸຏ຺ຐໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ເຖຍ຺ຍໍ ນ ກາເຣ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຜສ຺ເສຕິ ຜຸເສຍ຺ຍ. ຍທາວິລຕ຺ຕໍ ມນໂສ ວິຊຎ຺ຎາຕິ ຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາວິລຕ຺ຕໍ ວິຊາເນຍ຺ຍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ‘‘ກຓ຺ຫສ຺ສ ປກ຺ໂຂ’’ຕິ ວິໂນທເຍຍ຺ຍ.

ອທິນ຺ນາທານໍ ປຫາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອທິນ຺ນສ຺ສ ອາທານໍ ອທິນ຺ນາທານໍ, ປຣສໍຫຣຓໍ, ເຖຍ຺ຍໍ ໂຈຣິກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອທິນ຺ນນ຺ຕິ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ຍຕ຺ຖ ປໂຣ ຍຖາກາມກາຣິຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອທຓ຺ຑາຣໂຫ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ; ຕສ຺ມິໍ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎິໂນ ຕທາທາຍກອຸປກ຺ກມສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຖຍ຺ຍເຈຕນາ ອທິນ຺ນາທານໍ. ຕໍ ຫີເນ ປຣສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ, ປຓີເຕ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ. ກສ຺ມາ? ວຕ຺ຖຸປຓີຕຕາຍ. ວຕ຺ຖຸສມຕ຺ເຕ ສຕິ ຄຸຓາຘິການໍ ສນ຺ຕເກ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ, ຕໍ ຕໍ ຄຸຓາຘິກໍ ອຸປາທາຍ ຕໂຕ ຕໂຕ ຫີນຄຸຓສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ສມ຺ຠາຣາ ໂຫນ຺ຕິ – ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎິຕາ, ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕໍ, ອຸປກ຺ກໂມ, ເຕນ ຫຣຓນ຺ຕິ. ປຫາຍາຕິ ອິມໍ ອທິນ຺ນາທານເຈຕນາສງ຺ຂາຕໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ປຊຫິຕ຺ວາ. ປຏິວິຣໂຕຕິ ປຫີນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໂຕ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໂຕ ໂອຣໂຕ ວິຣໂຕວ. ທິນ຺ນເມວ ອາທິຍຕີຕິ ທິນ຺ນາທາຍີ. ຈິຕ຺ເຕນປິ ທິນ຺ນເມວ ປຏິກງ຺ຂຕີຕິ ທິນ຺ນປາຏິກງ຺ຂີ. ເຖເນຕີຕິ ເຖໂນ, ນ ເຖເນນ ອເຖເນນ. ອເຖນຕ຺ຕາເຍວ ສຸຈິຠູເຕນ. ອຕ຺ຕນາຕິ ອຕ຺ຕຠາເວນ, ອເຖນໍ ສຸຈິຠູຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິໂຕ ປຣໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ເມຕ຺ຕາຍນວເສນ ເມຕ຺ຕິ. ເມຕ຺ຕາກາໂຣ ເມຕ຺ຕາຍນາ. ເມຕ຺ຕາຍ ອຍິຕສ຺ສ ເມຕ຺ຕາສມງ຺ຄິໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເມຕ຺ຕາຍິຕຕ຺ຕໍ. ອນຸທຍຕີຕິ ອນຸທຍາ, ຣກ຺ຂຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸທຍາກາໂຣ ອນຸທຍນາ. ອນຸທຍິຕສ຺ສ ຠາໂວ ອນຸທຍິຕຕ຺ຕໍ. ຫິຕສ຺ສ ເອສນວເສນ ຫິເຕສິຕາ. ອນຸກມ຺ປນວເສນ ອນຸກມ຺ປາ. ສພ຺ເພຫິປິ ອິເມຫິ ປເທຫິ ອຸປຈາຣປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕາວ ເມຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ວິປຸເລນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຜຣຓວເສນ ວິປຸລຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຠູມິວເສນ ປນ ຕໍ ມຫຄ຺ຄຕໍ. ປຄຸຓວເສນ ອປ຺ປມາຓໍ. ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓວເສນ ຈ ອປ຺ປມາຓໍ. ພ຺ຍາປາທປຈ຺ຈຕ຺ຖິກປ຺ປຫາເນນ ອເວຣໍ. ໂທມນສ຺ສປ຺ປຫານໂຕ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊໍ, ນິທ຺ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອາວິລນ຺ຕິ ອປ຺ປສນ຺ນໍ. ລຸຬິຕນ຺ຕິ ກລລໍ. ເອຣິຕນ຺ຕິ ອສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ. ຆຏ຺ຏິຕນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມເຓນ ຆຏ຺ຏນມາປາທິຕໍ. ຈລິຕນ຺ຕິ ກມ຺ປມານໍ. ຠນ຺ຕນ຺ຕິ ວິພ຺ຠນ຺ຕໍ. ອວູປສນ຺ຕນ຺ຕິ ອນິພ຺ພຸຕໍ.

ໂຍ ໂສ ມາໂຣຕິ ເອວມາທີສຸ ມຫາຊນໍ ອນຕ຺ເຖ ນິໂຍເຊຕ຺ວາ ມາເຣຕີຕິ ມາໂຣ. ກຓ຺ຫກມ຺ມຕ຺ຕາ ກຓ຺ໂຫ. ກາມາວຈຣິສ຺ສຣຕ຺ຕາ ອຘິປຕິ. ມຣຓໍ ປາປນໂຕ ອນ຺ຕຄູ. ມຸຎ຺ຈິຕຸໍ ອປ຺ປທານຏ຺ເຐນ ນມຸຈິ. ມາຣສ຺ສ ພຬິສນ຺ຕິ ມາຣພຬິສໍ. ວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິຕຏ຺ເຐນ ມາຣສ຺ສ ອາມິສນ຺ຕິ ມາຣາມິສໍ. ວສວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ມາຣສ຺ສ ວິສໂຍຕິ ມາຣວິສໂຍ. ໂຄຈຣຏ຺ເຐນ ມາຣສ຺ສ ນິວາໂສຕິ ມາຣນິວາໂສ. ກາມຈາຣໍ ຈຣຏ຺ເຐນ ມາຣສ຺ສ ໂຄຈໂຣຕິ ມາຣໂຄຈໂຣ. ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈນຏ຺ເຐນ ມາຣສ຺ສ ພນ຺ຘນນ຺ຕິ ມາຣພນ຺ຘນໍ. ທຸກ຺ຂຸທ຺ທໂຍຕິ ທຸກ຺ຂພນ຺ຘໂນ.

໒໐໓. ມູລມ຺ປິ ເຕສໍ ປລິຂຎ຺ຎ ຕິຏ຺ເຐຕິ ເຕສໍ ໂກຘາຕິມານານໍ ຍໍ ອວິຊ຺ຊາທິກໍ ມູລໍ, ຕມ຺ປິ ປລິຂຓິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ອທ຺ຘາ ຠວນ຺ໂຕ ອຠິສມ຺ຠເວຍ຺ຍາຕິ ເອຕໍ ປິຍາປິຍໍ ອຠິຠວນ຺ໂຕ ເອກໍເສເນວ ອຠິຠເວຍ຺ຍ, ນ ຕຕ຺ຖ ສິຖິລໍ ປຣກ຺ກເມຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອວິຊ຺ຊາ ມູລນ຺ຕິອາທໂຍ ອວິຊ຺ຊາ ໂກຘສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍສຫຊາຕາທິວເສນ ມູລໍ ໂຫຕິ. ອນຸປາຍມນສິກາໂຣ ຈ ອສ຺ມິມາໂນ ຈ ອິເມ ທ຺ເວ ອຸປນິສ຺ສຍວເສເນວ. ອຫິຣິກອໂນຕ຺ຕປ຺ປອຸທ຺ຘຈ຺ຈາ ອິເມ ຕໂຍ ອຸປນິສ຺ສຍສຫຊາຕາທິວເສນ ມູລານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ອຕິມານສ຺ສາປິ.

໒໐໔. ປຎ຺ຎໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາຕິ ປຎ຺ຎໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຕ຺ວາ. ກລ຺ຍາຓປີຕີຕິ ກລ຺ຍາຓປີຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຈຕຸໂຣ ສເຫຖ ປຣິເທວຘມ຺ເມຕິ ອນນ຺ຕຣຄາຖາຍ ວຸຈ຺ຈມາເນ ປຣິເທວນີຍຘມ຺ເມ ສເຫຍ຺ຍ.

ວິຈຍພຫຸໂລຕິ ປຣິວີມໍສນພຫຸໂລ. ປວິຈຍພຫຸໂລຕິ ວິເສເສນ ວີມໍສນພຫຸໂລ. ເປກ຺ຂາຍນພຫຸໂລຕິ ອິກ຺ຂຓພຫຸໂລ. ສເມກ຺ຂາຍນພຫຸໂລຕິ ເອສນພຫຸໂລ. ວິຠູຕວິຫາຣີຕິ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ຎາຕວິຫາຣີ.

ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຄມນໍ. ປຏິກ຺ກນ຺ຕໍ ນິວຕ຺ຕນໍ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ລພ຺ຠຕິ. ຄມເນ ຕາວ ປຸຣໂຕ ກາຍໍ ອຠິຫຣນ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກມຕິ ນາມ. ປຏິນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ກມຕິ ນາມ. ຐາເນປິ ຐິຕໂກວ ກາຍໍ ປຸຣໂຕ ໂອນເມນ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກມຕິ ນາມ. ປຈ຺ຉໂຕ ອປນາເມນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ກມຕິ ນາມ. ນິສຊ຺ຊາຍປິ ນິສິນ຺ນໂກວ ອາສນສ຺ສ ປຸຣິມອງ຺ຄາຠິມຸໂຂ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກມຕິ ນາມ. ປຈ຺ຉິມອງ຺ຄປ຺ປເທສໍ ປຈ຺ຉາ ສໍສຣນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ກມຕິ ນາມ. ນິປຊ຺ຊາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສພ຺ພກິຈ຺ຈກາຣີ, ສມ຺ປຊຎ຺ຎເມວ ວາ ກາຣີ ໂຫຕິ. ໂສ ຫິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາທີສຸ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ກໂຣເຕວ, ນ ກຕ຺ຖຈິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎວິຣຫິໂຕ ໂຫຕິ. ອາໂລກິເຕ ວິໂລກິເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອາໂລກິຕໍ ນາມ ປຸຣໂຕ ເປກ຺ຂນໍ. ວິໂລກິຕໍ ນາມ ອນຸທິສາເປກ຺ຂນໍ. ອຎ຺ຎານິປິ ເຫຏ຺ຐາ ອຸປຣິ ປຈ຺ຉໂຕ ເປກ຺ຂນວເສນ ໂອໂລກິຕອຸລ຺ໂລກິຕອປໂລກິຕານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ອິຘ ນ ຄຫິຕານິ. ສາຣຸປ຺ປວເສນ ປນ ອິມາເນວ ທ຺ເວ ຄຫິຕານິ, ອິມິນາ ວາ ມຸເຂນ ສພ຺ພານິ ຄຫິຕາເນວາຕິ.

ສມິຎ຺ຊິເຕ ປສາຣິເຕຕິ ປພ຺ພານໍ ສມິຎ຺ຊນປສາຣເຓ. ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣເຓຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຆາຏິຈີວຣານໍ ນິວາສນປາຣຸປນວເສນ, ປຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂາປຏິຄ຺ຄຫຓາທິວເສນ ປຣິໂຠໂຄ ຘາຣຓໍ ນາມ. ອສິຕາທີສຸ ອສິເຕຕິ ປິຓ຺ຑປາຕໂຠຊເນ. ປີເຕຕິ ຍາຄຸອາທິປາເນ. ຂາຍິເຕຕິ ປິຏ຺ຐຂຊ຺ຊກາທິຂາທເນ. ສາຍິເຕຕິ ມຘຸຜາຓິຕາທິສາຍເນ. ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ເມຕິ ອຸຈ຺ຈາຣສ຺ສ ຈ ປສ຺ສາວສ຺ສ ຈ ກຣເຓ. ຄຕາທີສຸ ຄເຕຕິ ຄມເນ. ຐິເຕຕິ ຐາເນ. ນິສິນ຺ເນຕິ ນິສຊ຺ຊາຍ.

ສຸຕ຺ເຕຕິ ສຍເນ. ຊາຄຣິເຕຕິ ຊາຄຣເຓ. ຠາສິເຕຕິ ກຖເນ. ຕຕ຺ຖ ອຸປາທາຣູປສ຺ສ ສທ຺ທາຍຕນສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ເຕ ສຕິ ຠາສິຕາ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປວຕ຺ຕນ຺ເຕ ໂຫຕີຕິ ປຣິຄ຺ຄາຫໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຠາສິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ ໂຫຕິ. ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນສີເສນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕປິ ພາຕ຺ຕິໍສຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ປຫາຍ ທສກຖາວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕໍ ກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕປິ ຠາສິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ. ຕຸຓ຺ຫີຠາເວຕິ ອກຖເນ. ຕຕ຺ຖ ອຸປາທາຣູປສ຺ສ ສທ຺ທາຍຕນສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍໍ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕີຕິ ປຣິຄ຺ຄາຫໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐຕິໍສອາຣມ຺ມເຓສຸ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຍໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນປິ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ສມາປນ຺ໂນປິ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເອໂກ ອິຣິຍາປໂຖ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ອາຄໂຕ. ໂສ ເຫຏ຺ຐາ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂາຈາຣຄາມໍ ຄຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉໂຕ ຈ ອທ຺ຘານຄມນວເສນ ກຖິໂຕ. ຄເຕ ຐິເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຫາເຣ ຈຸຓ຺ຓິກປາທຸທ຺ຘາຣວເສນ ກຖິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິວເສນາຕິອາທໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປກາສິຕາ ເອວ.

ອຣຕີຕິ ຣຕິປຏິກ຺ເຂໂປ. ອຣຕິຕາຕິ ອຣມນາກາໂຣ. ອນຠິຣຕີຕິ ອນຠິຣຕຠາໂວ. ອນຠິຣມນາຕິ ອນຠິຣມນາກາໂຣ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນາກາໂຣ. ປຣິຕສ຺ສິຕາຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນວເສເນວ ປຣິຕສ຺ສນາ.

໒໐໕. ກິໍ ສູ ອສິສ຺ສນ຺ຕິ ກິໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມິ. ກຸວ ວາ ອສິສ຺ສນ຺ຕິ ກຸຫິໍ ວາ ອສິສ຺ສາມິ. ທຸກ຺ຂໍ ວຕ ເສຕ຺ຖ ກຸວຊ຺ຊ ເສສ຺ສນ຺ຕິ ອິມໍ ຣຕ຺ຕິໍ ທຸກ຺ຂໍ ສຍິໍ, ອຊ຺ຊ ອາຄມນຣຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ຖ ສຍິສ຺ສໍ. ເອເຕ ວິຕກ຺ເກຕິ ເອເຕ ປິຓ຺ຑປາຕນິສ຺ສິເຕ ທ຺ເວ, ເສນາສນນິສ຺ສິເຕ ທ຺ເວຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິຕກ຺ເກ. ອນິເກຕຈາຣີຕິ ອປລິໂພຘຈາຣີ ນິຕ຺ຕຓ຺ຫຈາຣີ.

ຜລເກ ວາຕິ ວງ຺ກາທິຜລກປີເຐ ຈ. ອາຄາມິຣຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອາຄມນິຣຕ຺ຕິຍໍ. ອາເທວເນຍ຺ເຍຕິ ວິເສເສນ ເທວນິຍ຺ເຍ. ປຣິເທວເນຍ຺ເຍຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ເທວນິຍ຺ເຍ.

໒໐໖. ກາເລຕິ ປິຓ຺ຑປາຕກາເລ ປິຓ຺ຑປາຕສງ຺ຂາຕໍ ອນ຺ນໍ ວາ, ຈີວຣກາເລ ຈີວຣສງ຺ຂາຕໍ ວສນໍ ວາ ລທ຺ຘາ ຘມ຺ເມນ ສເມນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມຕ຺ຕໍ ສ ຊຎ຺ຎາຕິ ປຣິຄ຺ຄເຫ ຈ ປຣິໂຠເຄ ຈ ໂສ ປມາຓໍ ຊາເນຍ຺ຍ. ອິຘາຕິ ສາສເນ, ນິປາຕມຕ຺ຕເມວ ວາ ເອຕໍ. ໂຕສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສນ຺ໂຕສຕ຺ຖໍ, ເອຕທຕ຺ຖໍ ມຕ຺ຕໍ ຊາເນຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ເຕສຸ ຄຸຕ຺ໂຕຕິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຕສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ຄຸຕ຺ໂຕ. ຍຕຈາຣີຕິ ສຎ຺ຎຕວິຫາໂຣ, ຣກ຺ຂິຕອິຣິຍາປໂຖ ຣກ຺ຂິຕກາຍວຈີມໂນທ຺ວາໂຣ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຍຕິຈາຣີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ເອໂສເຍວຕ຺ໂຖ. ຣຸສິໂຕຕິ ໂຣສິໂຕ. ຆຏ຺ຏິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ມຕ຺ຕໍ ຊາເນຍ຺ຍາຕິ ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ປມາຓໍ ຊາເນຍ຺ຍ. ປຏິຄ຺ຄຫຓໂຕ ວາຕິ ປເຣຫິ ທິຍ຺ຍມານຄ຺ຄຫຓກາລໂຕ ວາ. ປຣິໂຠຄໂຕ ວາຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊນກາລໂຕ ວາ. ໂຖເກປິ ທິຍ຺ຍມາເນຕິ ອປ຺ປເກປິ ທິຍ຺ຍມາເນ. ກຸລານຸທຍາຍາຕິ ກຸລານໍ ອນຸທຍຕາຍ. ກຸລານຸຣກ຺ຂາຍາຕິ ກຸລານໍ ອນຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ໂຖກມ຺ປິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ພຫຸເກປິ ທິຍ຺ຍມາເນຕິ ອນປ຺ປເກປິ ທິຍ຺ຍມາເນ. ກາຍປຣິຫາຣິກໍ ຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຍໍ ປຣິຫຣຕິ ໂປເສຕີຕິ ກາຍປຣິຫາຣິກໍ. ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິກນ຺ຕິ ກຸຈ຺ຉິໍ ປຣິຫຣຕິ ໂປເສຕີຕິ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິກໍ. ອິຕຣີຕຣປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕເສນ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຏ຺ຐ ປຣິກ຺ຂາຣາ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ຕີຓິ ຈີວຣານິ ປຕ຺ໂຕ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຈ຺ເຉທນວາສິ ເອກາ ສູຈິ ກາຍພນ຺ຘນໍ ປຣິສ຺ສາວນນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ຕິຈີວຣຎ຺ຈ ປຕ຺ໂຕ ຈ, ວາສິ ສູຈິ ຈ ພນ຺ຘນໍ;

ປຣິສ຺ສາວເນນ ອຏ຺ເຐເຕ, ຍຸຕ຺ຕໂຍຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໑໕; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໙໔; ໒.໓໔໙; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔.໑໙໘);

ເຕ ສພ຺ເພ ກາຍປຣິຫາຣິກາປິ ໂຫນ຺ຕິ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິກາປິ. ກຖໍ? ຕິຈີວຣໍ ຕາວ ນິວາເສຕ຺ວາ ຈ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ ວິຈຣຓກາເລ ກາຍໍ ປຣິຫຣຕິ ໂປເສຕີຕິ ກາຍປຣິຫາຣິກໍ ໂຫຕິ. ຈີວຣກຓ຺ເຓນ ອຸທກໍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ປິວນກາເລ ຂາທິຕພ຺ພຜລາຜລຄ຺ຄຫຓກາເລ ຈ ກຸຈ຺ຉິໍ ປຣິຫຣຕິ ໂປເສຕີຕິ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິກໍ ໂຫຕິ.

ປຕ຺ໂຕປິ ເຕນ ອຸທກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ນ຺ຫານກາເລ ກຸຏິປຣິຠຓ຺ຑກຣຓກາເລ ຈ ກາຍປຣິຫາຣິໂກ ໂຫຕິ. ອາຫາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນກາເລ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິໂກ. ວາສິປິ ຕາຍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຈ຺ເຉທນກາເລ ມຎ຺ຈປີຐານໍ ອງ຺ຄປາທຈີວຣກຸຏິທຓ຺ຑກສຊ຺ຊນກາເລ ຈ ກາຍປຣິຫາຣິກາ ໂຫຕິ. ອຸຈ຺ຉຸຈ຺ເຉທນນາຬິເກຣາທິຕຈ຺ຉນກາເລ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິກາ. ສູຈິ ຈີວຣສິພ຺ພນກາເລ ກາຍປຣິຫາຣິກາ ໂຫຕິ. ປູວໍ ວາ ຜລໍ ວາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຂາທນກາເລ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິກາ. ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຈຣຓກາເລ ກາຍປຣິຫາຣິກໍ. ອຸຈ຺ຉຸອາທີນິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຫຓກາເລ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິກໍ. ປຣິສ຺ສາວນໍ ເຕນ ອຸທກໍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ນ຺ຫານກາເລ ເສນາສນປຣິຠຓ຺ຑກຣຓກາເລ ຈ ກາຍປຣິຫາຣິກໍ, ປານີຍປາຓກປຣິສ຺ສາວນກາເລ ເຕເນວ ຕິລຕຓ຺ຑຸລປຸຖຸກາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທນກາເລ ຈ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິກໍ.

ປຏິສງ຺ຂາໂຍນິໂສຕິ ອຸປາເຍນ ປເຖນ ປຏິສງ຺ຂາຍ ຎຕ຺ວາ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓເມວ ໂຍນິໂສ ປຏິສງ຺ຂາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຈີວຣນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣວາສກາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ. ປຏິເສວຕີຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ ນິວາເສຕິ ວາ ປາຣຸປຕິ ວາ. ຍາວເທວາຕິ ປໂຍຊນາວຘິປຣິຈ຺ເຉທນິຍມວຈນໍ. ເອຕ຺ຕກເມວ ຫິ ໂຍຄິໂນ ຈີວຣປຏິເສວເນ ປໂຍຊນໍ, ຍທິທໍ ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍາຕິອາທິ, ນ ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ. ສີຕສ຺ສາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຘາຕຸກ຺ໂຂຠວເສນ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ອຸຕຸປຣິຓາມນວເສນ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສີຕສ຺ສ.

ປຏິຆາຕາຍາຕິ ປຏິຫນນຕ຺ຖໍ. ຍຖາ ສຣີເຣ ອາພາຘໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ວິໂນທນຕ຺ຖໍ. ສີຕພ຺ຠາຫເຕ ຫິ ສຣີເຣ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຍນິໂສ ປທຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ມາ ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍ ຈີວຣໍ ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຠຄວາ ອນຸຎ຺ຎາສິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ເກວລຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຸຓ຺ຫສ຺ສາຕິ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປສ຺ສ, ຕສ຺ສ ວນທາຫາທີສຸ ສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປສມ຺ຜສ຺ສານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຑໍສາຕິ ຑໍສນມກ຺ຂິກາ. ‘‘ອນ຺ຘມກ຺ຂິກາ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ມກສາຕິ ມກສາ ເອວ. ວາຕາຕິ ສຣຊອຣຊາທິເຠທາ. ອາຕໂປຕິ ສູຣິຍາຕໂປ. ສຣີສປາຕິ ເຍ ເກຈິ ສຣນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ທີຆຊາຕິກາ ສປ຺ປາທໂຍ, ເຕສໍ ທຏ຺ຐສມ຺ຜສ຺ໂສ ຈ ຜຸຏ຺ຐສມ຺ຜສ຺ໂສ ຈາຕິ ທຸວິໂຘ ສມ຺ຜສ຺ໂສ; ໂສປິ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ນ ພາຘຕິ. ຕສ຺ມາ ຕາທິເສສຸ ຐາເນສຸ ເຕສໍ ປຏິຆາຕຕ຺ຖາຍ ປຏິເສວຕິ. ຍາວເທວາຕິ ປຸນ ເອຕສ຺ສ ວຈນໍ ນິຍຕປໂຍຊນາວຘິປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຫິຣິໂກປີນປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖນ຺ຕິ ນິຍຕປໂຍຊນໍ, ອິຕຣານິ ກທາຈິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິຣິໂກປີນນ຺ຕິ ຕໍ ຕໍ ສມ຺ພາຘຏ຺ຐານໍ. ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ອງ຺ເຄ ວິວຣິຍມາເນ ຫິຣີ ກຸປ຺ປຕິ ວິນສ຺ສຕິ, ຕໍ ຕໍ ຫິຣິໍ ໂກປນໂຕ ຫິຣິໂກປີນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ຈ ຫິຣິໂກປີນສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຫິຣິໂກປີນປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ. ‘‘ຫິຣິໂກປີນໍ ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ.

ປິຓ຺ຑປາຕນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອາຫາຣໍ. ໂຍ ຫິ ໂກຈິ ອາຫາໂຣ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປິຓ຺ໂຑລ຺ເຍນ ປຕ຺ເຕ ປຕິຕຕ຺ຕາ ‘‘ປິຓ຺ຑປາໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປິຓ຺ຑານໍ ວາ ປາໂຕ ປິຓ຺ຑປາໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ລທ຺ຘານໍ ຠິກ຺ຂານໍ ສນ຺ນິປາໂຕ, ສມູໂຫຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ເສນາສນນ຺ຕິ ສຍນຎ຺ຈ ອາສນຎ຺ຈ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຫິ ເສຕິ ວິຫາເຣ ວາ ອຑ຺ຒໂຍຄາທິມ຺ຫິ ວາ, ຕໍ ເສນໍ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ອາສຕິ ນິສີທຕິ, ຕໍ ອາສນໍ, ຕໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ເສນາສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸຕຸປຣິສ຺ສຍວິໂນທນປຏິສລ຺ລານາຣາມຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຣິສຫນຏ຺ເຐນ ອຸຕຸເຍວ ອຸຕຸປຣິສ຺ສໂຍ. ອຸຕຸປຣິສ຺ສຍສ຺ສ ວິໂນທນຕ຺ຖຎ຺ຈ ປຏິສລ຺ລານາຣາມຕ຺ຖຎ຺ຈ. ໂຍ ສຣີຣາພາຘຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂປກໂຣ ອສປ຺ປາໂຍ ອຸຕຸ ເສນາສນປຏິເສວເນນ ວິໂນເທຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ວິໂນທນຕ຺ຖໍ ເອກີຠາວສຸຂຕ຺ຖຎ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກາມຎ຺ຈ ສີຕປຏິຆາຕາທິນາວ ອຸຕຸປຣິສ຺ສຍວິໂນທນໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຍຖາ ປນ ຈີວຣປຏິເສວເນ ‘‘ຫິຣິໂກປີນປຏິຈ຺ຉາທນໍ ນິຍຕປໂຍຊນໍ, ອິຕຣານິ ກທາຈິ ກທາຈິ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘາປິ ນິຍຕອຸຕຸປຣິສ຺ສຍວິໂນທນໍ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ອຍໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ອຸຕຸ ອຸຕຸເຍວ. ປຣິສ຺ສໂຍ ປນ ທຸວິໂຘ ປາກຏປຣິສ຺ສໂຍ ຈ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິສ຺ສໂຍ ຈ. ຕຕ຺ຖ ປາກຏປຣິສ຺ສໂຍ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທໂຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິສ຺ສໂຍ ຣາຄໂທສາທໂຍ. ເຕ ຍຕ຺ຖ ອປຣິຄຸຕ຺ຕິຍາ ຈ ອສປ຺ປາຍຣູປທສ຺ສນາທິນາ ຈ ອາພາຘໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ເສນາສນໍ ເອວໍ ຊານິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຏິເສວນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ເສນາສນໍ ອຸຕຸປຣິສ຺ສຍວິໂນທນຕ຺ຖໍ ປຏິເສວຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຣຄສ຺ສ ປຏິອຍນຏ຺ເຐນ ປຈ຺ຈໂຍ, ປຈ຺ຈນີກຄມນຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສປ຺ປາຍສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຠິສກ຺ກສ຺ສ ກມ຺ມໍ ເຕນ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາຕິ ເຠສຊ຺ຊໍ. ຄິລານປຈ຺ຈໂຍວ ເຠສຊ຺ຊໍ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊໍ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຄິລານສ຺ສ ສປ຺ປາຍໍ ຠິສກ຺ກກມ຺ມໍ ເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຣິກ຺ຂາໂຣຕິ ປນ ‘‘ສຕ຺ຕຫິ ນຄຣປຣິກ຺ຂາເຣຫິ ສຸປຣິກ຺ຂຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໗.໖໗) ປຣິວາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຣໂຖ ສີລປຣິກ຺ຂາໂຣ, ຌານກ຺ໂຂ ຈກ຺ກວີຣິໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໕.໔) ອລງ຺ກາໂຣ. ‘‘ເຍ ຈ ໂຂ ອິເມ ປພ຺ພຊິເຕນ ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາຣາ ສມຸທາເນຕພ຺ພາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໙໑-໑໙໒) ສມ຺ຠາໂຣ. ອິຘ ປນ ສມ຺ຠາໂຣປິ ປຣິວາໂຣປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຎ຺ຈ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊໍ ຊີວິຕສ຺ສ ປຣິວາໂຣປິ ໂຫຕິ, ຊີວິຕນາສກາພາຘຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣໍ ອທຕ຺ວາ ຣກ຺ຂຓໂຕ ສມ຺ຠາໂຣປິ. ຍຖາຈິຣໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວມສ຺ສ ກາຣຓຠາວໂຕ; ຕສ຺ມາ ‘‘ປຣິກ຺ຂາໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊຎ຺ຈ ຕໍ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ຈາຕິ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາໂຣ, ຕໍ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ. ຄິລານສ຺ສ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສປ຺ປາຍໍ ຠິສກ຺ການຸຎ຺ຎາຕໍ ເຕລມຘຸຜາຓິຕາທິຊີວິຕປຣິກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ຊາຕານໍ ຠູຕານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ. ເວຍ຺ຍາພາຘິການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຍາພາໂຘຕິ ຘາຕຸກ຺ໂຂໂຠ ຕໍສມຸຏ຺ຐານາ ຈ ກຸຏ຺ຐຄຓ຺ຑປີຬກາທໂຍ, ພ຺ຍາພາຘໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ເວຍ຺ຍາພາຘິກາ. ເວທນານນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂເວທນາ, ອກຸສລວິປາກເວທນາ, ຕາສໍ ເວຍ຺ຍາພາຘິການໍ ເວທນານໍ. ອພ຺ຍາພຊ຺ຌປຣມຕາຍາຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ຂປຣມຕາຍ. ຍາວ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ສພ຺ພໍ ປຫີນໍ ໂຫຕິ, ຕາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ ປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕເສນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ອິຕຣີຕເຣນ ຈີວເຣນາຕິ ຖູລສຸຂຸມລູຂປຓີຕຖິຣຊິຓ຺ຓານໍ ເຍນ ເກນຈິ. ອຖ ໂຂ ຍຖາລທ຺ຘາທີນໍ ອິຕຣີຕເຣນ ເຍນ ເກນຈິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈີວຣສ຺ມິຎ຺ຫິ ຕໂຍ ສນ຺ໂຕສາ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສຕິ. ປິຓ຺ຑປາຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ວຓ຺ຓວາທີຕິ ເອໂກ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ນ ກເຖຕິ, ເອໂກ ນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ, ເອໂກ ເນວ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ນ ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ, ເອໂກ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຈ ໂຫຕິ, ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຕຣີຕຣຈີວຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອເນສນນ຺ຕິ ທູເຕຍ຺ຍປຫີນຄມນານຸໂຍຄປ຺ປເຠທໍ ນານປ຺ປກາຣໍ ອເນສນໍ. ອປ຺ປຕິຣູປນ຺ຕິ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ອລທ຺ຘາ ຈາຕິ ອລຠິຕ຺ວາ. ຍຖາ ເອກຈ຺ໂຈ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຈີວຣໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸຎ຺ຎວນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ໂກຫຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕສ຺ສຕິ ປຣິຕສ຺ສຕິ, ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ອລທ຺ຘາ ຈ ຈີວຣໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ. ລທ຺ຘາ ຈາຕິ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ລຠິຕ຺ວາ. ອຄຘິໂຕຕິ ວິຄຕໂລຠວນ຺ໂຕ. ອມຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ອຘິມຕ຺ຕຕຓ຺ຫາຍ ມຸຈ຺ຉໍ ອນາປນ຺ໂນ. ອນຊ຺ຌາປນ຺ໂນຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ອໂນຕ຺ຖໂຏ ອປຣິໂຍນທ຺ໂຘ. ອາທີນວທສ຺ສາວີຕິ ອເນສນາປຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ຄຘິຕປຣິໂຠເຄ ຈ ອາທີນວໍ ປສ຺ສມາໂນ. ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎຕິ ‘‘ຍາວເທວ ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໓) ວຸຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ເອວ ປຊານນ຺ໂຕ. ອິຕຣີຕຣຈີວຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາຕິ ເຍນ ເກນຈິ ຈີວເຣນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ. ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕີຕິ ‘‘ອຫໍ ປໍສຸກູລິໂກ, ມຍາ ອຸປສມ຺ປທມາເຬເຍວ ປໍສຸກູລິກງ຺ຄໍ ຄຫິຕໍ, ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນໍ ນ ກໂຣຕິ. ນ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕີຕິ ‘‘ອິເມ ປນຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ນ ປໍສຸກູລິກາ’’ຕິ ວາ ‘‘ປໍສຸກູລິກມຕ຺ຕມ຺ປິ ເອເຕສໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ປຣໍ ນ ວມ຺ເຠຕິ.

ໂຍ ຫິ ຕຕ຺ຖ ທກ຺ໂຂຕິ ໂຍ ຕສ຺ມິໍ ຈີວຣສນ຺ໂຕເສ ວຓ຺ຓວາທີ, ຕາສຸ ວາ ທກ຺ໂຂ ເຉໂກ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ. ອນລໂສຕິ ສາຕຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ອາລສິຍວິຣຫິໂຕ. ສມ຺ປຊາໂນ ປຏິສ຺ສໂຕຕິ ສມ຺ປຊານປຎ຺ຎາຍ ເຈວ ສຕິຍາ ຈ ຍຸຕ຺ໂຕ. ໂປຣາເຓຕິ ນ ອຘຸນຸປ຺ປຕ຺ຕິເກ. ອຄ຺ຄຎ຺ເຎຕິ ‘‘ອຄ຺ໂຄ’’ຕິ ຊານິຕພ຺ເພ. ອຣິຍວໍເສ ຐິໂຕຕິ ອຣິຍານໍ ວໍເສ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ອຣິຍວໍໂສຕິ ຈ ຍຖາ ຫິ ຂຕ຺ຕິຍວໍໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວໍໂສ ເວສ຺ສວໍໂສ ສຸທ຺ທວໍໂສ ສມຓວໍໂສ ກຸລວໍໂສ ຣາຊວໍໂສ, ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ອຏ຺ຐໂມ ອຣິຍວໍໂສ ອຣິຍຕນ຺ຕິ ອຣິຍປເວຓີ ນາມ ໂຫຕິ. ໂສ ໂຂ ປນາຍໍ ອຣິຍວໍໂສ ອິເມສໍ ວໍສານໍ ມູລຄນ຺ຘາທີນໍ ກາຬານຸສາຣິຄນ຺ຘາທໂຍ ວິຍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ. ເກ ປນ ເຕ ອຣິຍາ ເຍສໍ ເອໂສ ວໍໂສຕິ? ອຣິຍາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ຕຖາຄຕສາວກາ ຈ, ເອເຕສໍ ອຣິຍານໍ ວໍໂສຕິ ອຣິຍວໍໂສ. ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຫິ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາທິການໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານໍ ມຕ຺ຖເກ ຕຓ຺ຫງ຺ກໂຣ ເມງ຺ເກໂຣ ສຣຓງ຺ກໂຣ ທີປງ຺ກໂຣຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ເຕ ອຣິຍາ, ເຕສໍ ອຣິຍານໍ ວໍໂສຕິ ອຣິຍວໍໂສ. ເຕສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ອປຣຠາເຄ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ…ເປ… ອິມສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ກກຸສນ຺ໂຘ ໂກຓາຄມໂນ ກສ຺ສໂປ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາ ໂຄຕໂມຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ເຕສໍ ອຣິຍານໍ ວໍໂສຕິ ອຣິຍວໍໂສ. ອປິ ຈ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວການໍ ອຣິຍານໍ ວໍໂສຕິ ອຣິຍວໍໂສ, ຕສ຺ມິໍ ອຣິຍວໍເສ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ.

ອິຕຣີຕເຣນ ປິຓ຺ຑປາເຕນາຕິ ເຍນ ເກນຈິ ປິຓ຺ຑປາເຕນ. ເສນາສນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາຍຕເນສູຕິ ຈກ຺ຂາທີສຸ ອາຍຕເນສຸ.

ຍໂຕຕິ ສຎ຺ຎໂຕ. ຍຕ຺ໂຕຕິ ຍຕ຺ຕວາ. ປຏິຍຕ຺ໂຕຕິ ອຕິວິຍ ຍຕ຺ຕວາ. ຄຸຕ຺ໂຕຕິ ຣກ຺ຂິໂຕ. ໂຄປິໂຕຕິ ມຎ຺ຊູສາຍ ວິຍ ປຏ຺ຐປິໂຕ. ຣກ຺ຂິໂຕຕິ ປຏິສາມິໂຕ. ສໍວຸໂຕຕິ ທ຺ວາຣສໍວຣເຓນ ປິຫິໂຕ. ຂຸໍສິໂຕຕິ ຄຣຫິໂຕ. ວມ຺ຠິໂຕຕິ ອປສາທິໂຕ. ຆຏ຺ຏິໂຕຕິ ຆຏ຺ຏນມາປາທິໂຕ. ຄຣຫິໂຕຕິ ອວມຎ຺ຎິໂຕ. ອຸປວທິໂຕຕິ ອກ຺ໂກສິໂຕ.

ຜຣຸເສນາຕິ ມມ຺ມຈ຺ເຉທນວຈເນນ. ກກ຺ຂເຬນາຕິ ທາຣຸເຓນ. ນປ຺ປຏິວຊ຺ຊາຕິ ປຏິປ຺ຜຣິຕ຺ວາ ນ ກເຖຍ຺ຍ.

໒໐໗. ຌານານຸຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປາທເນນ ອຸປ຺ປນ຺ນເສວເນນ ຈ ຌາເນນ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ອຸເປກ຺ຂມາຣພ຺ຠ ສມາຫິຕຕ຺ໂຕຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຸເປກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສມາຫິຕຈິຕ຺ໂຕ. ຕກ຺ກາສຍໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຎ຺ຈຸປຈ຺ຉິນ຺ເທຕິ ກາມວິຕກ຺ກາທິວິຕກ຺ກຎ຺ຈ ກາມສຎ຺ຎາທິກໍ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ອາສຍຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາທິກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຎ຺ຈ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ.

ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິຫີນສ຺ສ ວາ ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ປຏິລາຠຕ຺ຖໍ. ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ ປຐມໍ ຌານໍ ອາເສວຕີຕິອາທີສຸ ເອຕ຺ຖ ອາທເຣນ ເສວຕິ ປຄຸຓໍ ກໂຣຕິ ຠາເວຕິ ວຑ຺ເຒຕິ ພຫຸລີກໂຣຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຣຕິ.

ອຸເປກ຺ຂາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາ. ອຸເປກ຺ຂາຕິ ສຠາວປທໍ. ອຸເປກ຺ຂນາຕິ ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ ອິກ຺ຂນາກາໂຣ. ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາຕິ ອຘິກາ ຫຸຕ຺ວາ ອິກ຺ຂນາ. ຈິຕ຺ຕສມຕາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອູນາຕິຣິຕ຺ຕຕໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສມຠາໂວ. ຈິຕ຺ຕປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປຄພ຺ຠຕາ, ອຖທ຺ຘຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ນ ສຕ຺ຕສ຺ສ ນ ໂປສສ຺ສ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຌາເນ ອຸເປກ຺ຂໍ ອາຣພ຺ຠາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ມິໍ ຌານສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂໍ ປຏິຈ຺ຈ. ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕຕິ ເອກາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ. ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຣຫິໂຕ ນ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ.

ນວ ວິຕກ຺ກາ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວ. ກາມວິຕກ຺ການໍ ກາມສຎ຺ຎາສໂຍຕິ ກາມວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກາມສຎ຺ຎາ ເຕສໍ ວິຕກ຺ການໍ ອາສໂຍ ວສໂນກາໂສຕິ ກາມສຎ຺ຎາສໂຍ. ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໒໐໘. ຈຸທິໂຕ ວຈີຠິ ສຕິມາຠິນນ຺ເທຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍາທີຫິ ວາຈາຫິ ໂຈທິໂຕ ສມາໂນ ສຕິມາ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ໂຈທນໍ ອຠິນນ຺ເທຍ຺ຍ. ວາຈໍ ປມຸຎ຺ເຈ ກຸສລນ຺ຕິ ຎາຓສມຸຏ຺ຐິຕໍ ວາຈໍ ປມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍ. ນາຕິເວລນ຺ຕິ ອຕິເວລໍ ປນ ວາຈໍ ກາລເວລຎ຺ຈ ສີລເວລຎ຺ຈ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ນປ຺ປມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍ. ຊນວາທຘມ຺ມາຍາຕິ ຊນປຣິວາທກຖາຍ. ນ ເຈຕເຍຍ຺ຍາຕິ ເຈຕນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ.

ອິທໍ ເຕ ອປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ຕວ ນ ປຕ຺ຕໍ. ອສາຣຸປ຺ປນ຺ຕິ ຕວ ປໂຍຄໍ ອສາຣຸປ຺ປໍ. ອສີລຏ຺ຐນ຺ຕິ ຕວ ປໂຍຄໍ ນ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອສີລຏ຺ຐໍ, ສີເລ ຐິຕສ຺ສ ປໂຍຄໍ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເກຈິ ‘‘ອສິລິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ອມຏ຺ຐວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ.

ນິຘີນນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິທຫິຕ຺ວາ ຐປິຕານໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິປູຣານໍ ນິຘິກຸມ຺ຠີນໍ. ປວຕ຺ຕາຣນ຺ຕິ ກິຈ຺ຉຊີວິເກ ທຸຄ຺ຄຕມນຸສ຺ເສ ອນຸກມ຺ປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ ສຸເຂນ ເຕ ຊີວນຸປາຍໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິຘິຏ຺ຐານໍ ເນຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸຂໍ ຊີວາ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕາຣໍ ວິຍ. ວຊ຺ຊທສ຺ສິນນ຺ຕິ ທ຺ເວ ວຊ຺ຊທສ຺ສິໂນ ‘‘ອິມິນາ ນໍ ອສາຣຸປ຺ເປນ ວາ ຂລິເຕນ ວາ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣນ຺ຘຄເວສໂກ ຈ ອຎ຺ຎາຕໍ ຎາປນຕ຺ຖາຍ ຎາຕໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫຕ຺ຖາຍ ສີລາທິນາ ຈສ຺ສ ວຸທ຺ຘິກາມຕາຍ ຕໍ ຕໍ ວຊ຺ຊໍ ໂອໂລກເນນ ອຸລ຺ລປນສຠາວສຓ຺ຐິໂຕ ຈ. ອຍໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຍຖາ ຫິ ທຸຄ຺ຄຕມນຸສ຺ໂສ ‘‘ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ໂປຏ຺ເຐຕ຺ວາປິ ນິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕ ໂກປໍ ນ ກໂຣຕິ, ປມຸທິໂຕວ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ເອວຣູເປ ປຸຄ຺ຄເລ ອສາຣຸປ຺ປໍ ວາ ຂລິຕໍ ວາ ທິສ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ເຕ ໂກໂປ ນ ກາຕພ຺ໂພ, ຕຸຏ຺ເຐເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠນ຺ເຕ ມຫນ຺ຕໍ ໂວ ກຕໍ ກມ຺ມໍ, ມຍ຺ຫໍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ໂອວທນ຺ເຕຫິ ປຸນປິ ມໍ ວເທຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ປວາເຣຕພ຺ພເມວ. ນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາທິນ຺ຕິ ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທີນໍ ອສາຣຸປ຺ປໍ ວາ ຂລິຕໍ ວາ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເມ ມຸໂຂທກທານາທີຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ສເຈ ນໍ ວກ຺ຂາມິ, ນ ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ມມ ປຣິຫານິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ອວິສຫນ຺ໂຕ ນ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາທີ ນາມ ໂຫຕິ, ໂສ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ກຈວຣໍ ອາກິຣຕິ. ໂຍ ປນ ຕຖາຣູປໍ ວຊ຺ຊໍ ທິສ຺ວາ ວຊ຺ຊານຸຣູປໍ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຓາເມນ຺ໂຕ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຫາຣາ ນີຫຣນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂາເປຕິ, ອຍໍ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາທີ ນາມ ເສຍ຺ຍຖາປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ນິຄ຺ຄຍ຺ຫ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫາຫໍ, ອານນ຺ທ, ວກ຺ຂາມິ, ປວຍ຺ຫ ປວຍ຺ຫາຫໍ, ອານນ຺ທ, ວກ຺ຂາມິ, ໂຍ ສາໂຣ ໂສ ຐສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໙໖). ເມຘາວິນ຺ຕິ ຘມ຺ໂມຊປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ຕາທິສນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ປຓ຺ຑິຕໍ ຠເຊຍ຺ຍ ປຍິຣຸປາເສຍ຺ຍ. ຕາທິສຎ຺ຫິ ອາຈຣິຍໍ ຠຊມານສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍວ ໂຫຕິ, ນ ປາປິໂຍ, ວຸຑ຺ຒິເຍວ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣິຫານີຕິ.

ໂອວເທຍ຺ຍາຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວທນ຺ໂຕ ໂອວທຕິ ນາມ, ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ‘‘ອຍໂສປິ ເຕ ສິຍາ’’ຕິອາທິວເສນ ອນາຄຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອນຸສາສຕິ ນາມ. ສມ຺ມຸຂາ ວທນ຺ໂຕປິ ໂອວທຕິ ນາມ, ປຣມ຺ມຸຂາ ທູຕໍ ວາ ສາສນໍ ວາ ເປເສນ຺ໂຕ ອນຸສາສຕິ ນາມ. ສກິໍ ວທນ຺ໂຕປິ ໂອວທຕິ ນາມ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວທນ຺ໂຕ ອນຸສາສຕິ ນາມ. ໂອວທນ຺ໂຕ ເອວ ວາ ອນຸສາສຕິ ນາມາຕິ ເອວໍ ໂອວເທຍ຺ຍ ອນຸສາເສຍ຺ຍ. ອສພ຺ຠາຕິ ອກຸສລຘມ຺ມາ ນິວາເຣຍ຺ຍ, ກຸສລຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐເປຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕຎ຺ຫິ ໂສ ປິໂຍ ໂຫຕີຕິ ໂສ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ. ເຍ ປນ ອທິຏ຺ຐຘມ຺ມາ ອວິຕິຓ຺ຓປຣໂລກາ ອາມິສຈກ຺ຂຸກາ ຊີວິກຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊິຕາ, ເຕສໍ ອສຕໍ ໂສ ໂອວາທໂກ ອນຸສາສໂກ ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ນ ອາຈຣິໂຍ, ກສ຺ມາ ອມ຺ຫາກໍ ໂອວທສີ’’ຕິ ເອວໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕານໍ ອປ຺ປິໂຍ ໂຫຕີຕິ.

ເອກກມ຺ມນ຺ຕິ ອປໂລກນກມ຺ມາທິກໍ ເອກກມ຺ມໍ. ເອກຸທ຺ເທໂສຕິ ນິທານຸທ຺ເທສາທິໂກ ເອກຸທ຺ເທໂສ. ສມສິກ຺ຂຕາຕິ ສມານສິກ຺ຂຕາ. ອາຫຕຈິຕ຺ຕຕນ຺ຕິ ໂກເຘນ ປຫຕຈິຕ຺ຕຠາວໍ. ຂິລຊາຕຕນ຺ຕິ ຖທ຺ຘຠາວໍ. ປຎ຺ຈປິ ເຈໂຕຂິເລຕິ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆສິກ຺ຂາສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ປຎ຺ຈສຸປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຖທ຺ຘຠາເວ.

ຎາຓສມຸຏ຺ຐິຕໍ ວາຈນ຺ຕິ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ອຸປ຺ປາທິຕໍ ວາກ຺ຍໍ. ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍາຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອຕ຺ຖູປສໍຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖສຫິຕໍ ກາຣຓສຫິຕໍ. ຘມ຺ມູປສໍຫິຕນ຺ຕິ ຘມ຺ເມນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ກາລາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ວາຈໍ ນ ຠາເສຍ຺ຍາຕິ ກາລາຕີຕໍ ວາຈໍ ນ ກເຖຍ຺ຍ ຕສ຺ສ ກາລສ຺ສ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ. ເວລາຕິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ມຣິຍາທາຕີຕໍ ວຈນໍ ນ ຠເຓຍ຺ຍ ວຈນມຣິຍາທສ຺ສ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຸຠຍວເສນ ກາລເວລາ.

ໂຍ ເວ ກາເລ ອສມ຺ປຕ຺ເຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນກາເລ ອສມ຺ປຕ຺ເຕ. ອຕິເວລນ຺ຕິ ເວລາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຕິເຣກປ຺ປມາຓໍ ຠາສຕິ. ນິຫໂຕ ເສຕີຕິ ນິຄ຺ຆາຕິໂຕ ສຍຕິ. ໂກກິລາເຍວ ອຕ຺ຣໂຊຕິ ກາກິຍາ ປຏິຊຄ຺ຄິໂຕ ໂກກິລາຍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຊາໂຕ ໂກກິລໂປຕໂກ ວິຍ.

໒໐໙. ອຖາປຣນ຺ຕິ ອຖ ອິທານິ ອິໂຕ ປຣມ຺ປິ. ປຎ຺ຈ ຣຊານີຕິ ຣູປຣາຄາທີນິ ປຎ຺ຈ ຣຊານິ. ເຍສໍ ສຕີມາ ວິນຍາຍ ສິກ຺ເຂຕິ ເຍສໍ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ຫຸຕ຺ວາວ ວິນຍນຕ຺ຖໍ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ. ເອວໍ ສິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຫິ ຣູເປສຸ…ເປ… ຜສ຺ເສສຸ ສເຫຖ ຣາຄໍ, ນ ອຎ຺ເຎຕິ.