໑໐. ປຸຣາເຠທສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໓. ທສເມ ປຸຣາເຠທສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທເສ ກຖໍທສ຺ສີຕິ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອິໂຕ ປເຣສຎ຺ຈ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກລຫວິວາທຈູຬພ຺ຍູຫມຫາພ຺ຍູຫຕຸວຏກອຕ຺ຕທຓ຺ຑສຸຕ຺ຕານໍ ສມ຺ມາປຣິພ຺ພາຊນີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໖໒ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສາມຎ຺ຎໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິເສສໂຕ ປນ ຍເຖວ ຕສ຺ມິໍ ມຫາສມເຍ ຣາຄຈຣິຕເທວຕານໍ ສປ຺ປາຍວເສນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ເຘນ ອຕ຺ຕານໍ ປຸຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ສມ຺ມາປຣິພ຺ພາຊນີຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕ- (ສຸ. ນິ. ໓໖໑ ອາທໂຍ) ມຠາສິ, ເອວໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ມຫາສມເຍ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ປຸຣາ ສຣີຣເຠທາ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕານໍ ເທວຕານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ຕາສໍ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ອຑ຺ຒເຕຬສຠິກ຺ຂຸສຕປຣິວາຣໍ ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ຘໍ ອາກາເສນ ອາເນຕ຺ວາ ເຕນ ອຕ຺ຕານໍ ປຸຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ.

ກຖໍ? ພຸທ຺ຘາ ນາມ ມຫນ຺ຕາ ເອເຕ ສຕ຺ຕວິເສສາ, ຍໍ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ ນ ກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ຖຈິ ນີລາທິວເສນ ວິຠຕ຺ຕຣູປາຣມ຺ມເຓສຸ ວິຠຕ຺ຕຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ, ເຠຣິສທ຺ທາທິວເສນ ວິຠຕ຺ຕສທ຺ທາຣມ຺ມຓາທີສຸ ສທ຺ທາທິອາຣມ຺ມຓໍ ວາ ອຕ຺ຖິ, ຍໍ ເອເຕສໍ ຎາຓມຸເຂ ອາປາຖໍ ນາຄຈ຺ຉຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ, ຕມຫໍ ຊານາມິ ຕມຫໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔). ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິຫຕຎາໂຓ ຠຄວາ ສພ຺ພາປິ ຕາ ເທວຕາ ຠພ຺ພາຠພ຺ພວເສນ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ອກາສິ. ‘‘ກມ຺ມາວຣເຓນ ວາ ສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິອາທິນາ (ປຸ. ປ. ໑໒) ຫິ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ ອຠພ຺ພາ ນາມ. ເຕ ເອກວິຫາເຣ ວສນ຺ເຕປິ ພຸທ຺ຘາ ນ ໂອໂລເກນ຺ຕິ. ວິປຣີຕາ ປນ ຠພ຺ພາ ນາມ. ເຕ ທູເຣ ວສນ຺ເຕປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ເທວຕາສນ຺ນິປາເຕ ເຍ ອຠພ຺ພາ, ເຕ ປຫາຍ ຠພ຺ເພ ປຣິຄ຺ຄເຫສິ. ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ເອຕ຺ຖ ຣາຄຈຣິຕາ, ເອຕ຺ຕກາ ໂທສາທິຈຣິຕາ’’ຕິ ຈຣິຍວເສນ ຉ ໂກຏ຺ຐາເສ ອກາສິ. ອຖ ເນສໍ ສປ຺ປາຍຘມ຺ມເທສນໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ຣາຄຈຣິຕານໍ ເທວານໍ ສມ຺ມາປຣິພ຺ພາຊນີຍສຸຕ຺ຕໍ (ສຸ. ນິ. ໓໖໑ ອາທໂຍ) ກເຖສ຺ສາມິ, ໂທສຈຣິຕານໍ ກລຫວິວາທສຸຕ຺ຕໍ (ສຸ. ນິ. ໘໖໘ ອາທໂຍ), ໂມຫຈຣິຕານໍ ມຫາພ຺ຍູຫສຸຕ຺ຕໍ (ສຸ. ນິ. ໙໐໑ ອາທໂຍ), ວິຕກ຺ກຈຣິຕານໍ ຈູຬພ຺ຍູຫສຸຕ຺ຕໍ (ສຸ. ນິ. ໘໘໔ ອາທໂຍ), ສທ຺ຘາຈຣິຕານໍ ຕຸວຏກສຸຕ຺ຕໍ (ສຸ. ນິ. ໙໒໑ ອາທໂຍ), ພຸທ຺ຘິຈຣິຕານໍ ປຸຣາເຠທສຸຕ຺ຕໍ (ສຸ. ນິ. ໘໕໔ ອາທໂຍ) ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ເທສນໍ ວວຕ຺ຖາເປຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ປຣິສໍ ມນສາກາສິ ‘‘ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສເຍນ ນຸ ໂຂ ຊາເນຍ຺ຍ, ປຣຊ຺ຌາສເຍນ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິເກນ, ປຸຈ຺ຉາວເສນາ’’ຕິ. ຕໂຕ ‘‘ປຸຈ຺ຉາວເສນ ຊາເນຍ຺ຍາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ໂກຈິ ເທວຕານໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຣິຍວເສນ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ‘‘ເຕສຸ ປຎ຺ຈສເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ເອໂກປິ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ອທ຺ທສ. ຕໂຕ ອສີຕິມຫາສາວເກ, ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກ ຈ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ເຕປິ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຠເວຍ຺ຍ, ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ. ‘‘ໂສປິ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ກສຸຍາມາທີສຸ ໂກຈິ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ ສມນ຺ນາຫຣິ. ສເຈ ຫິ ເຕສຸ ໂກຈິ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ, ຕໍ ປຸຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ນ ປນ ເຕສຸປິ ໂກຈິ ສກ຺ໂກຕິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມາທິໂສ ພຸທ຺ໂຘເຍວ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ, ອຕ຺ຖິ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ອຎ຺ໂຎ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ອນນ຺ຕາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອນນ຺ຕຎາຓໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນ ອຎ຺ຎໍ ພຸທ຺ຘໍ ອທ຺ທສ. ອນຈ຺ຉຣິຍຎ຺ເຈຕໍ, ອິທານິ ອຕ຺ຕນາ ສມໍ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ໂຍ ຊາຕທິວເສປິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ຕນາ ສມໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ອຄ຺ໂຄຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໑) ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ສີຫນາທໍ ນທິ. ເອວໍ ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຕນາ ສມໍ ອປສ຺ສິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ສເຈ ອຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຫເມວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ, ເອວໍ ຕາ ເທວຕາ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປນ ພຸທ຺ເຘເຍວ ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕ ມຍິ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ເຕ ອຈ຺ເຉຣກໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ຈ ເທວຕາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ຘໍ ມາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຠິຎ຺ຎາປາທກໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ປຕ຺ຕຈີວຣຄ຺ຄຫຓໍ ອາໂລກິຕໍ ວິໂລກິຕໍ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ປສາຣິຕຎ຺ຈ ມມ ສທິສໍເຍວ ໂຫຕູ’’ຕິ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ເຕຫິ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປາຈີນຍຸຄນ຺ຘຣປຣິກ຺ເຂປໂຕ ອຸລ຺ລງ຺ຆຍມານໍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ວິຍ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ຣູປາວຈຣຈິຕ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ເທວສງ຺ໂຆ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ໂຎປິ ນຸ ໂຂ ໂຠ, ຈນ຺ໂທ ອຸຄ຺ຄໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ຈນ຺ທໍ ໂອຫາຍ ອາສນ຺ນຕເຣ ຊາເຕ ‘‘ນ ຈນ຺ໂທ, ສູຣິໂຍ ອຸຄ຺ຄໂຕ’’ຕິ. ປຸນ ອາສນ຺ນຕເຣ ຊາເຕ ‘‘ນ ສູຣິໂຍ, ເທວວິມານໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ. ປຸນ ອາສນ຺ນຕເຣ ຊາເຕ ‘‘ນ ເທວວິມານໍ, ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເອໂສ’’ຕິ. ປຸນ ອາສນ຺ນຕເຣ ຊາເຕ ‘‘ນ ເທວປຸຕ຺ໂຕ, ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ເອໂສ’’ຕິ. ປຸນ ອາສນ຺ນຕເຣ ຊາເຕ ‘‘ນ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ, ອປໂຣປິ ໂຠ ພຸທ຺ໂຘ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຖຸຊ຺ຊນເທວຕາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ເອກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຕາວ ອຍໍ ເທວຕາສນ຺ນິປາໂຕ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ກີວມຫນ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຣິຍເທວຕາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ທ຺ເວ ພຸທ຺ຘາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອທ຺ຘາ ຠຄວາ ອຕ຺ຕນາ ສທິສໍ ອຎ຺ຎໍ ເອກໍ ພຸທ຺ຘໍ ນິມ຺ມິນີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ເທວສງ຺ຆສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ໂຘ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລໍ ອວນ຺ທິຕ຺ວາວ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນ ສມສມໍ ກຕ຺ວາ ມາປິເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ຠຄວໂຕ ພາຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ, ນິມ຺ມິຕສ຺ສາປິ, ຠຄວໂຕ ສຣີຣາ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣສ຺ມິໂຍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ນິມ຺ມິຕສ຺ສາປິ, ຠຄວໂຕ ສຣີຣຣສ຺ມິໂຍ ນິມ຺ມິຕສຣີເຣ ປຏິຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ນິມ຺ມິຕສ຺ສ ຣສ຺ມິໂຍ ຠຄວໂຕ ກາເຍ ປຏິຫຎ຺ຎນ຺ຕິ. ຕາ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ພຸທ຺ຘານໍ ສຣີຣໂຕ ອຸຄ຺ຄມ຺ມ ຠວຄ຺ຄໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕໂຕ ຕໂຕ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເທວຕານໍ ມຕ຺ຖກມຕ຺ຖກປຣິຍນ຺ເຕນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ສກລຈກ຺ກວາຬຄພ຺ຠໍ ສຸວຓ຺ຓມຍວງ຺ກໂຄປານສິວິນທ຺ຘມິວ ເຈຕິຍຆຣໍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ. ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕາ ເອກຈກ຺ກວາເຬ ຣາສິຠູຕາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຣສ຺ມິອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ນິມ຺ມິໂຕ ນິສີທນ຺ໂຕເຍວ ‘‘ກຖໍທສ຺ສີ ກຖໍສີໂລ, ອຸປສນ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຘິປຎ຺ຎາທິກໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉາຍ ຕາວ ໂສ ນິມ຺ມິໂຕ ກຖໍທສ຺ສີຕິ ອຘິປຎ຺ຎໍ, ກຖໍສີໂລຕິ ອຘິສີລໍ, ອຸປສນ຺ໂຕຕິ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເສສໍ ປາກຏເມວ.

ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ຘາທິວິຠາວນຕ຺ຖໍ ເປຏເກ –

‘‘ອຸເປຕິ ຘມ຺ມໍ ປຣິປຸຈ຺ຉມາໂນ, ກຸສລໍ ອຕ຺ຖຸປສຎ຺ຫິຕໍ;

ນ ຊີວຕິ ນ ນິພ຺ພຸໂຕ ນ ມໂຕ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ກຕມໍ ວທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ. (ປຣິ. ໔໗໙);

‘‘ສໍສາຣຂີໂຓ ນ ຈ ວນ຺ຕຣາໂຄ, ນ ຈາປິ ເສກ຺ໂຂ ນ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ;

ອຂີຓາສໂວ ອນ຺ຕິມເທຫຘາຣີ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ກຕມໍ ວທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ.

‘‘ນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈນ ສມງ຺ຄິຠູໂຕ, ນ ມຄ຺ຄສຈ຺ເຈນ ກຸໂຕ ນິໂຣໂຘ;

ສມຸທຍສຈ຺ຈໂຕ ສຸວິທູຣວິທູໂຣ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ກຕມໍ ວທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ.

‘‘ອເຫຕຸໂກ ໂນປິ ຈ ຣູປນິສ຺ສິໂຕ, ອປຈ຺ຈໂຍ ໂນປິ ຈ ໂສ ອສງ຺ຂໂຕ;

ອສງ຺ຂຕາຣມ຺ມໂຓ ໂນປິ ຈ ຣູປີ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ກຕມໍ ວທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ. –

ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ປຐມຄາຖາ ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ຘໍ ສນ຺ຘາຍ, ທຸຕິຍຄາຖາ ປຈ຺ຉິມຠວິກໂພຘິສຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ, ຕຕິຍຄາຖາ ອຣຫຕ຺ຕຜລຏ຺ຐໍ ສນ຺ຘາຍ, ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖາ ອຣູເປ ນິພ຺ພານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓມໂນທ຺ວາຣປຸເຣຈາຣິກຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຎາຕພ຺ພາ. ກີທິເສນ ທສ຺ສເນນາຕິ ກີທິສວເສນ ທສ຺ສເນນ. ກິໍສຓ຺ຐິເຕນາຕິ ກິໍສຣິກ຺ເຂນ. ກິໍປກາເຣນາຕິ ກິໍວິເຘນ. ກິໍປຏິຠາເຄນາຕິ ກິໍອາກາເຣນ.

ຍໍ ປຸຈ຺ຉາມີຕິ ຍໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ປຸຈ຺ຉາມິ, ຕໍ ມຍ຺ຫໍ ວິຍາກໂຣຫິ. ຍາຈາມີຕິ ອາຍາຈາມິ. ອຊ຺ເຌສາມີຕິ ອາຓາເປມິ. ປສາເທມີຕິ ຕວ ສນ຺ຕາເນ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທມິ. ພ຺ຣູຫີຕິ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ອຸທ຺ເທສປທໍ. ອາຈິກ຺ຂາຕິ ເທເສຕພ຺ພານໍ ‘‘ອິມານິ ນາມານີ’’ຕິ ນາມວເສນ ກເຖຫິ. ເທເສຫີຕິ ທສ຺ເສຫິ. ປຎ຺ຎເປຫີຕິ ຊານາເປຫິ. ຎາຓມຸຂວເສນ ຫິ ອປ຺ປນໍ ຐເປນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຎເປຫີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຏ຺ຐເປຫີຕິ ປຎ຺ຎາເປຫິ, ປວຕ຺ຕາເປຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຓມຸເຂ ຐເປຫີຕິ ວາ. ວິວຣາຕິ ວິວຏໍ ກໂຣຫິ, ວິວຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຠຊາຕິ ວິຠາຄກິຣິຍາຍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ທສ຺ເສຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຕ຺ຕານີກໂຣຫີຕິ ປາກຏຠາວໍ ກໂຣຫິ.

ອຖ ວາ ອາຈິກ຺ຂາຕິ ເທສນາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ປທານໍ ມູລປທໍ. ເທສນາທີນິ ຉ ປທານິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິວຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ເທເສຫີຕິ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູນໍ ວເສນ ສງ຺ເຂປໂຕ ປຐມໍ ອຸທ຺ເທສວເສນ ເທເສຫິ. ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ ຫິ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕໍ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎເປຫີຕິ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູນໍ ວເສນ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໂຕສເນນ ພຸທ຺ຘິນິສາເນນ ຈ ປຐມໍ ສໍຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ນິທ຺ເທສວເສເນວ ປຎ຺ຎເປຫິ. ປຏ຺ຐເປຫີຕິ ເຕສໍເຍວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ປຏິນິທ຺ເທສວເສນ ວິຕ຺ຖາຣິຕວເສນ ຐເປຕິ ປຏ຺ຐເປຫິ. ວິວຣາຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຈເນນ ວິວຣາຫິ. ວິຠຊາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສາປິ ວິຠາຄກຣເຓນ ວິຠຊາຫິ. ອຸຕ຺ຕານີກໂຣຫີຕິ ວິວຏສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣຕຣວຈເນນ ວິຠຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ນິທສ຺ສນວຈເນນ ອຸຕ຺ຕານິໍ ກໂຣຫິ. ອຍໍ ເທສນາ ເນຍ຺ຍານມ຺ປິ ປຏິເວຘາຍ ໂຫຕີຕິ.

໘໔. ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ປນ ຠຄວາ ສຣູເປນ ອຘິປຎ຺ຎາທີນິ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ອຘິປຎ຺ຎາທິປ຺ປຠາເວນ ເຍສໍ ກິເລສານໍ ອຸປສມາ ‘‘ອຸປສນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນານາເທວຕານໍ ອາສຍານຸໂລເມນ ເຕສໍ ອຸປສມເມວ ທີເປນ຺ໂຕ ‘‘ວີຕຕຓ຺ໂຫ’’ຕິອາທິກາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ. ຕຕ຺ຖ ອາທິໂຕ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຄາຖານໍ ‘‘ຕໍ ພ຺ຣູມິ ອຸປສນ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຕໂຕ ປຣາສໍ ‘‘ສ ເວ ສນ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສພ຺ພປຈ຺ຉິເມນ ປເທນ.

ອນຸປທວຓ຺ຓນານໂຍ – ວີຕຕຓ຺ໂຫ ປຸຣາເຠທາຕິ ໂຍ ສຣີຣເຠທາ ປຸພ຺ພເມວ ປຫີນຕຓ຺ໂຫ. ປຸພ຺ພມນ຺ຕມນິສ຺ສິໂຕຕິ ອຕີຕທ຺ຘາທິເຠທໍ ປຸພ຺ພອນ຺ຕໍ ອນິສ຺ສິໂຕ. ເວມຊ຺ເຌ ນຸປສງ຺ເຂຍ຺ໂຍຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນປິ ອທ຺ຘນິ ‘‘ຣຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນ ອຸປສງ຺ຂາຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ປຸຣກ຺ຂຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຣຫໂຕ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸເຣກ຺ຂາຣານໍ ອຠາວາ ອນາຄເຕ ອທ຺ຘນິ ປຸຣກ຺ຂຕມປິ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ພ຺ຣູມິ ອຸປສນ຺ໂຕຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ປຸຣາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ກຣຊກາຍສ຺ສ ເຠທໂຕ ປຸພ຺ເພເຍວ. ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສາຕິ ສກລຕ຺ຕຠາວສ຺ສ. ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂປາຕິ ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂປໂຕ ສຣີຣສ຺ສ ຐປນໂຕ. ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທາຕິ ທຸວິຘສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທໂຕ ປຸພ຺ພເມວ.

ປຸພ຺ພນ຺ໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຕີໂຕ ອທ຺ຘາຕິ ປຸພ຺ພສງ຺ຂາໂຕ ອນ຺ໂຕ ໂກຏ຺ຐາໂສ ‘‘ອຕີໂຕ ອທ຺ຘາຕິ, ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ກາໂລ’’ຕິ ກຖີຍຕິ. ອຕີຕໍ ອທ຺ຘານໍ ອາຣພ຺ຠາຕິ ອຕີຕກາລໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕຓ຺ຫາ ປຫີນາ.

ອປຣມ຺ປິ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕປຣິຍາຍໍ (ມ. ນິ. ໓.໒໗໒ ອາທໂຍ) ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍຣູໂປ ອໂຫສິນ຺ຕິ ກາໂຬປິ ສມາໂນ ອິນ຺ທນີລມຓິວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິນ຺ຕິ ເອວໍ ມນຸຎ຺ຎຣູປວເສເນວ ເອວໍຣູໂປ ອໂຫສິໍ. ກຸສລສຸຂໂສມນສ຺ສເວທນາວເສເນວ ເອວໍເວທໂນ. ຕໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍເຍວ ສຎ຺ຎາທີນໍ ວເສນ ເອວໍສຎ຺ໂຎ. ເອວໍສງ຺ຂາໂຣ. ເອວໍວິຎ຺ຎາໂຓ ອໂຫສິໍ ອຕີຕມທ຺ຘານນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ນນ຺ທິໍ ນ ສມນ຺ນາເນຕີຕິ ເຕສຸ ຣູປາທີສຸ ຕຓ຺ຫໍ ວາ ຕຓ຺ຫາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິໍ ວາ ນານຸປວຕ຺ຕຍຕິ. ອປເຣນ ປຣິຍາເຍນ ມຫາກຈ຺ຈານຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕປຣິຍາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ວາ ອິຕິ ເມ ຈກ຺ຂຸ ອໂຫສີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂູຕິ ຈກ຺ຂຸປສາໂທ. ຣູປາຕິ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຣູປາ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສສາຍຕນານິປິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ນິສ຺ສຍວິຎ຺ຎາຓໍ. ນ ຕທຠິນນ຺ທຕີຕິ ຕໍ ຈກ຺ຂຸຎ຺ເຈວ ຣູປຎ຺ຈ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ນາຠິນນ຺ທຕິ. ອິຕິ ເມ ມໂນ ອໂຫສິ ອິຕິ ຘມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ມໂນຕິ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມາຕິ ເຕຠູມກຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ. ຫສິຕລປິຕກີຬິຕານີຕິ ທນ຺ຕວິທໍສກຫສິຕຎ຺ຈ ວາຈາລປິຕຎ຺ຈ ກາຍກີຬາທິກີຬິຕຎ຺ຈາຕິ ຫສິຕລປິຕກີຬິຕານິ. ນ ຕທສ຺ສາເທຕີຕິ ຕານິ ຫສິຕາທີນິ ນາຠິນນ຺ທຕິ. ນ ຕໍ ນິກາເມຕີຕິ ກນ຺ຕໍ ນ ກໂຣຕິ. ນ ຈ ເຕນ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເຕນ ຈ ຕຸຏ຺ຐິໍ ນ ປາປຸຓາຕິ.

ຕໍ ຕໍ ປຈ຺ຈຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ. ຣຕ຺ໂຕຕິ ນຸປສງ຺ເຂຍ຺ໂຍຕິ ຣາເຄນ ຣຕ຺ໂຕຕິ ຄຓນໍ ນ ອຸປເນຕພ຺ໂພ. ອຸປຣິປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວຣູໂປ ສິຍນ຺ຕິອາທີສຸ ປຓີຕມນຸຎ຺ຎຣູປາທິວເສເນວ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິປວຕ຺ຕນສງ຺ຂາຕາ ນນ຺ທີ ສມນ຺ນານຍນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນ ປຓິທຫຕີຕິ ປຕ຺ຖນາວເສນ ນ ຐເປຕິ. ອປ຺ປຓິຘານປຈ຺ຈຍາຕິ ນ ປຕ຺ຖນາຐປນກາຣເຓນ.

໘໕. ອສນ຺ຕາສີຕິ ເຕນ ເຕນ ອລາຠໂຕ ອສນ຺ຕສນ຺ໂຕ. ອວິກຕ຺ຖີຕິ ສີລາທີຫິ ອວິກຕ຺ຖນສີໂລ. ອກຸກ຺ກຸໂຈຕິ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາທິວິຣຫິໂຕ. ມນ຺ຕຠາຓີຕິ ມນ຺ຕາຍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາຈໍ ຠາສິຕາ. ອນຸທ຺ຘໂຕຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຣຫິໂຕ. ສ ເວ ວາຈາຍໂຕຕິ ໂສ ວາຈາຍ ຍໂຕ ສໍຍໂຕ ຈຕຸໂທສວິຣຫິຕໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ໂຫຕິ.

ອກ຺ໂກຘໂນຕິ ຍຎ຺ຫິ ໂຂ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ນ ໂກຘໂນ ອໂກຘໂນ ໂກຘວິຣຫິໂຕ’’ຕິ ຍໍ ກຖິຕໍ, ຕໍ ປຐມໍ ຕາວ ໂກຘໍ ກເຖຕຸກາໂມ ‘‘ອປິຈ ໂກໂຘ ຕາວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ. ໂກໂຘ ຕາວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ປຐມໍ ໂກໂຘ ກເຖຕພ຺ໂພ. ທສຫາກາເຣຫິ ໂກໂຘ ຊາຍຕີຕິ ທສຫິ ກາຣເຓຫິ ໂກໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອນຕ຺ຖໍ ເມ ອຈຣີຕິ ອວຑ຺ຒິໍ ເມ ອກາສິ, ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ສພ຺ພປເທສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຏ຺ຐາເນ ວາ ປນ ໂກໂຘ ຊາຍຕີຕິ ອກາຣເຓ ໂກໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ‘‘ເທໂວ ອຕິວສ຺ສຕີ’’ຕິ ກຸປ຺ປຕິ, ‘‘ນ ວສ຺ສຕີ’’ຕິ ກຸປ຺ປຕິ, ‘‘ສູຣິໂຍ ຕປ຺ປຕີ’’ຕິ ກຸປ຺ປຕິ, ‘‘ນ ຕປ຺ປຕີ’’ຕິ ກຸປ຺ປຕິ, ວາເຕ ວາຍນ຺ເຕປິ ກຸປ຺ປຕິ, ອວາຍນ຺ເຕປິ ກຸປ຺ປຕິ, ສມ຺ມຊ຺ຊິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ໂພຘິປຓ຺ຓານໍ ກຸປ຺ປຕິ, ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ວາຕສ຺ສ ກຸປ຺ປຕິ, ອຸປກ຺ຂລິຕ຺ວາ ຂາຓຸກສ຺ສ ກຸປ຺ປຕິ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຏ຺ຐາເນ ວາ ປນ ໂກໂຘ ຊາຍຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ນວສຸ ຐາເນສຸ ສຕ຺ເຕ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ໂຫຕິ.

ອຏ຺ຐານຆາໂຕ ປນ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ກມ຺ມປຖເຠທໍ ນ ກໂຣຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ອາຆາເຕນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຆາໂຕ. ຕໂຕ ພລວຕໂຣ ປຏິຆາໂຕ. ປຏິຫຎ຺ຎນວເສນ ປຏິຆໍ. ປຏິວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ປຏິວິໂຣໂຘ. ກຸປ຺ປນວເສນ ໂກໂປ. ປໂກໂປ ສມ຺ປໂກໂປຕິ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ປທໍ ວຑ຺ຒິຕໍ. ທຸສ຺ສນວເສນ ໂທໂສ. ປໂທໂສ ສມ຺ປໂທໂສຕິ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ປທໍ ວຑ຺ຒິຕໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຍາປຕ຺ຕີຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິປນ຺ນຕາ ວິປຣິວຕ຺ຕນາກາໂຣ. ມນໍ ປທູສຍມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ມໂນປໂທໂສ. ກຸຊ຺ຌນວເສນ ໂກໂຘ. ກຸຊ຺ຌນາກາໂຣ ກຸຊ຺ຌນາ. ກຸຊ຺ຌິຕສ຺ສ ຠາໂວ ກຸຊ຺ຌິຕຕ຺ຕໍ. ທຸສ຺ສຕີຕິ ໂທໂສ. ທຸສ຺ສນາຕິ ທຸສ຺ສນາກາໂຣ. ທຸສ຺ສິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຸສ຺ສິຕຠາໂວ. ປກຕິຠາວວິຊຫນຏ຺ເຐນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊນໍ ພ຺ຍາປຕ຺ຕິ. ພ຺ຍາປຊ຺ຊນາຕິ ພ຺ຍາປຊ຺ຊນາກາໂຣ. ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ວິໂຣໂຘ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ປຏິວິໂຣໂຘ. ວິຣຸທ຺ຘາກາຣປຏິວິຣຸທ຺ຘາກາຣວເສນ ວາ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຓ຺ຑິໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈຓ຺ໂຑ, ຖທ຺ຘປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຈຓ຺ຑິກ຺ກໍ. ນ ເອເຕນ ສຸໂຣປິຕໍ ວຈນໍ ໂຫຕິ, ທຸຣຸຕ຺ຕໍ ອປຣິປຸຓ຺ຓເມວ ໂຫຕີຕິ ອສຸໂຣໂປ. ກຸທ຺ຘກາເລ ຫິ ປຣິປຸຓ຺ຓວຈນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສເຈປິ ກສ຺ສຈິ ໂຫຕິ, ຕໍ ອປ຺ປມາຓໍ. ອປເຣ ປນ ‘‘ອສ຺ສຸຊນນຏ຺ເຐນ ອສ຺ສຸໂຣປນໂຕ ອສ຺ສຸໂຣໂປ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອກາຣຓໍ ໂສມນສ຺ສສ຺ສາປິ ອສ຺ສຸຊນນໂຕ. ເຫຏ຺ຐາວຸຕ຺ຕອຕ຺ຕມນຕາປຏິປກ຺ຂໂຕ ນ ອຕ຺ຕມນຕາຕິ ອນຕ຺ຕມນຕາ. ສາ ປນ ຍສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ, ນ ສຕ຺ຕສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຘິມຕ຺ຕປຣິຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອຘິມຕ຺ຕຠາໂວ ປຣິຕ຺ຕຠາໂວ ຈ, ພລວຠາໂວ ມນ຺ທຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຎ຺ຈິ ກາເລຕິ ເອກທາ. ‘‘ກຎ຺ຈິ ກາລ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ຈິຕ຺ຕາວິລກຣຓມຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາວິລກຣຓປ຺ປມາໂຓ, ຈິຕ຺ຕກິລິຏ຺ຐກຣຓປ຺ປມາໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຈິຕ຺ຕາລສກຣຓມຕ຺ໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕກິລມຖກຣຓມຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຈ ຕາວ ມຸຂກຸລານວິກຸລາໂນ ໂຫຕີຕິ ມຸຂສ຺ສ ສງ຺ໂກຈນວິສງ຺ໂກຈໂນ ນ ຈ ຕາວ ໂຫຕິ. ນ ຈ ຕາວ ຫນຸສຎ຺ໂຈປໂນ ໂຫຕີຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຫນູນໍ ອປຣາປຣໍ ຈລໂນ ນ ຈ ຕາວ ໂຫຕິ. ນ ຈ ຕາວ ຜຣຸສວາຈໍ ນິຈ຺ຉາຣໂຓ ໂຫຕີຕິ ປເຣສໍ ມມ຺ມຈ຺ເຉທກໍ ຜຣຸສວາຈໍ ມຸຂໂຕ ນີຫຣເຓນ ພຫິ ນິກ຺ຂມໂນ ນ ຈ ຕາວ ໂຫຕິ. ນ ຈ ຕາວ ທິສາວິທິສານຸວິໂລກໂນ ໂຫຕີຕິ ປຣສ຺ສ ອພ຺ຠຸກ຺ກິຣຓຕ຺ຖໍ ທຓ຺ຑາທິອຕ຺ຖາຍ ທິສຎ຺ຈ ອນຸທິສຎ຺ຈ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິໂລກໂນ ນ ຈ ຕາວ ໂຫຕິ.

ນ ຈ ຕາວ ທຓ຺ຑສຕ຺ຖປຣາມສໂນ ໂຫຕີຕິ ອາຆາຕນຕ຺ຖໍ ທຓ຺ຑຎ຺ຈ ເອກໂຕຘາຣາທິສຕ຺ຖຎ຺ຈ ອາທິຍໂນ ນ ຈ ຕາວ ໂຫຕິ. ນ ຈ ຕາວ ທຓ຺ຑສຕ຺ຖອພ຺ຠຸກ຺ກິຣໂຓ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ທຓ຺ຑສຕ຺ຖໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຫຣໂຓ ນ ຈ ຕາວ ໂຫຕິ. ນ ຈ ຕາວ ທຓ຺ຑສຕ຺ຖອຠິນິປາຕໂນ ໂຫຕີຕິ ເອຕໍ ທຸວິຘໍ ປຣສ຺ສ ປຫຣຓຕ຺ຖໍ ນ ຈ ຕາວ ຂິປໂນ ໂຫຕິ. ນ ຈ ຕາວ ຉິນ຺ນວິຈ຺ຉິນ຺ນກຣໂຓ ໂຫຕີຕິ ທຓ຺ຑສຕ຺ຖາທິຂິປເນນ ປຣສຣີຣໍ ທ຺ວິຘາກຣໂຓ ຈ ວິວິຘາກາເຣນ ວຓກຣໂຓ ຈ ນ ຕາວ ໂຫຕິ. ‘‘ຉິທ຺ທວິຈ຺ຉິທ຺ທກຣໂຓ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ນ ຈ ຕາວ ສມ຺ຠຎ຺ຊນປລິຠຎ຺ຊໂນ ໂຫຕີຕິ ສຣີຣໍ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓກຣໂຓ ນ ຈ ຕາວ ໂຫຕິ. ນ ຈ ຕາວ ອງ຺ຄມງ຺ຄອປກຑ຺ຒໂນ ໂຫຕີຕິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄໍ ສມ຺ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອປເນຕ຺ວາ ກຑ຺ຒໂນ ນ ຈ ຕາວ ໂຫຕິ. ນ ຈ ຕາວ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປໂນ ໂຫຕີຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໂຕ ໂວໂຣປໂນ ນ ຈ ຕາວ ໂຫຕິ. ນ ຈ ຕາວ ສພ຺ພຈາຄປຣິຈ຺ຈາຄາຍ ສຓ຺ຐິໂຕ ໂຫຕີຕິ ສພ຺ພໍ ປຣສ຺ສ ຊີວິຕໍ ນາເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕນາສນຕ຺ຖາຍ ສຓ຺ຐິໂຕ ນ ຈ ຕາວ ໂຫຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍທາ ອຎ຺ຎໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປນຕ຺ຖາຍ ຐິໂຕ, ຕທາ ສພ຺ພຈາຄປຣິຈ຺ຈາຄາ ນາມ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ໂກຘໍ ເຉຕ຺ວາ ສຸຂໍ ເສຕິ, ໂກຘໍ ເຉຕ຺ວາ ນ ໂສຈຕິ;

ໂກຘສ຺ສ ວິສມູລສ຺ສ, ມຘຸຣຄ຺ຄສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ;

ວຘໍ ອຣິຍາ ປສໍສນ຺ຕິ, ຕຎ຺ຫິ ເຉຕ຺ວາ ນ ໂສຈຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໗, ໒໖໗);

ຍໂຕຕິ ຍທາ. ປຣປຸຄ຺ຄລໍ ຆາເຏຕ຺ວາຕິ ປຣປຸຄ຺ຄລໍ ນາເສຕ຺ວາ. ອຕ຺ຕານໍ ຆາເຏຕີຕິ ອຕ຺ຕານໍ ມາເຣຕິ. ປຣມຸສ຺ສທຄໂຕຕິ ອຕິພລວຠາວໍ ຄໂຕ. ປຣມເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕິວິປຸລຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ. ໂກຘສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາຕິ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ໂກຘສ຺ສ ປຫີນຠາເວນ. ໂກຘວຕ຺ຖຸສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາຕິ ໂກຘສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາຠູຕສ຺ສ ກາຣຓຠູຕສ຺ສ ປິຍາປິຍອຏ຺ຐານສງ຺ຂາຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ຎາຕຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຫິ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ຎາຕຠາເວນ. ໂກຘເຫຕຸສ຺ສ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ໂກຘສ຺ສ ຊນກເຫຕຸໂນ ໂທມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນຠາເວນ.

ຕາສີຕິ ຠາຍນສີໂລ ໂຫຕິ. ອຸຕ຺ຕາສີຕິ ອຕິຠາຍນສີໂລ. ປຣິຕ຺ຕາສີຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຠາຍນສີໂລ. ຠາຍຕີຕິ ຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ວິຣູປຠາວໍ ປາປຸຓາຕິ. ກຕ຺ຖີ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວຓ຺ຓຠຓນສີໂລ ໂຫຕິ. ວິກຕ຺ຖີຕິ ວິວິຘາ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ວຓ຺ຓຠຓນສີໂລ. ຊາຕິຍາ ວາຕິ ຂຕ຺ຕິຍຠາວາທິຊາຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ. ໂຄຕ຺ເຕນ ວາຕິ ໂຄຕມໂຄຕ຺ຕາທິນາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໂຄຕ຺ເຕນ ວາ. ໂກລປຸຕ຺ຕິເຍນ ວາຕິ ມຫາກຸລຠາເວນ ວາ. ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ວາຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນສຣີຣຕາຍ ວາ. ສຣີຣຎ຺ຫິ ‘‘ໂປກ຺ຂຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠິຣູປຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘເນນ ວາຕິອາທີນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ.

ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ອຸທ຺ເທສປທໍ. ຕຕ຺ຖ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ກຕໍ ກຸກຕໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ. ຕໍ ປຈ຺ຉານຸຕາປລກ຺ຂຓໍ, ກຕາກຕານຸໂສຈນຣສໍ, ວິປ຺ປຏິສາຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ກຕາກຕປທຏ຺ຐານໍ, ທາສພ຺ຍໍ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈມ຺ປີຕິ ຫຕ຺ເຖຫິ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ກຕໍ ກຸກຕໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ. ປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອກປ຺ປິເຍ ກປ຺ປິຍສຎ຺ຎິຕາຕິ ອຈ຺ຉມໍສໍ ສູກຣມໍສນ຺ຕິ ຂາທຕິ, ທີປິມໍສໍ ມິຄມໍສນ຺ຕິ ຂາທຕິ, ອກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ກປ຺ປິຍໂຠຊນນ຺ຕິ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ວິກາເລ ກາລສຎ຺ຎິຕາຍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອກປ຺ປິຍປານກໍ ກປ຺ປິຍປານກນ຺ຕິ ປິວຕິ. ອຍໍ ອກປ຺ປິເຍ ກປ຺ປິຍສຎ຺ຎິຕາ. ກປ຺ປິເຍ ອກປ຺ປິຍສຎ຺ຎິຕາຕິ ສູກຣມໍສໍ ອຈ຺ຉມໍສນ຺ຕິ ຂາທຕິ, ມິຄມໍສໍ ທີປິມໍສນ຺ຕິ ຂາທຕິ, ກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ອກປ຺ປິຍໂຠຊນນ຺ຕິ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ກາເລ ວິກາລສຎ຺ຎິຕາຍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ກປ຺ປິຍປານກໍ ອກປ຺ປິຍປານກນ຺ຕິ ປິວຕິ. ອຍໍ ກປ຺ປິເຍ ອກປ຺ປິຍສຎ຺ຎິຕາ. ອວຊ຺ເຊ ວຊ຺ຊສຎ຺ຎິຕາຕິ ນິທ຺ໂທເສ ໂທສສຎ຺ຎິຕາ. ວຊ຺ເຊ ອວຊ຺ຊສຎ຺ຎິຕາຕິ ສໂທເສ ນິທ຺ໂທສສຎ຺ຎິຕາ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນາຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນາກາໂຣ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍິຕຠາໂວ. ເຈຕໂສ ວິປ຺ປຏິສາໂຣຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຣູໂປ ປຏິສຣຓຠາໂວ. ມໂນວິເລໂຂຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິເລໂຂ.

ກຕຕ຺ຕາ ຈ ອກຕຕ຺ຕາ ຈາຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ກຕຠາເວນ ຈ ກາຍສຸຈຣິຕາທີນໍ ອກຕຠາເວນ ຈ. ກຕໍ ເມ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ມຍາ ກາເຍນ ກິເລສປູຕິກຕ຺ຕາ ທຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕໍ ກາເຍນ ກຕໍ. ອກຕໍ ເມ ກາຍສຸຈຣິຕນ຺ຕິ ມຍາ ກາເຍນ ສຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕໍ ນ ກຕໍ. ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕວຈີສຸຈຣິຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ ນິໂຣຘປຣິໂຍສາເນສຸ.

ຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ນ ສຕ຺ຕສ຺ສ ນ ໂປສສ຺ສ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຕາກາໂຣ. ອວູປສໂມຕິ ນ ວູປສໂມ. ເຈໂຕ ວິກ຺ຂິປຕີຕິ ເຈຕໂສ ວິກ຺ເຂໂປ, ຠນ຺ຕຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠນ຺ຕຠາໂວ ຠນ຺ຕຍານຠນ຺ຕໂຄຓາທີນໍ ວິຍ. ອິມິນາ ເອກາຣມ຺ມຓສ຺ມິໍເຍວ ວິປ຺ຜນ຺ທນໍ ກຖິຕໍ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈຎ຺ຫິ ເອກາຣມ຺ມເຓ ວິປ຺ຜນ຺ທຕິ, ວິຈິກິຈ຺ຉາ ນານາຣມ຺ມເຓຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຍໍ ອຸທ຺ຘຕຠາໂວ ກຖີຍຕິ.

ມຸສາວາທໍ ປຫາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ມຸສາຕິ ວິສໍວາທນປຸເຣກ຺ຂາຣສ຺ສ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊໂກ ວຈີປໂຍໂຄ ກາຍປໂຍໂຄ ວາ. ວິສໍວາທນາຘິປ຺ປາເຍນ ປນສ຺ສ ປຣວິສໍວາທກກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ມຸສາວາໂທ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ມຸສາຕິ ອຠູຕໍ ອຕຈ຺ຉໍ ວຕ຺ຖຸ. ວາໂທຕິ ຕສ຺ສ ຠູຕໂຕ ຕຈ຺ຉໂຕ ວິຎ຺ຎາປນໍ. ລກ຺ຂຓໂຕ ປນ ອຕຖໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຕຖໂຕ ປຣໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸກາມສ຺ສ ຕຖາວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ມຸສາວາໂທ, ຕໍ ມຸສາວາທໍ. ປຫາຍາຕິ ອິມໍ ມຸສາວາທເຈຕນາສງ຺ຂາຕໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ປຊຫິຕ຺ວາ. ປຏິວິຣໂຕຕິ ປຫີນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໂຕ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໂຕ ໂອຣໂຕ ວິຣໂຕວ. ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ວີຕິກ຺ກມິສ຺ສາມີຕິ ຈກ຺ຂຸໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ, ປເຄວ ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຎ຺ເຎສຸປິ ເອວຣູເປສຸ ປເທສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສຈ຺ຈໍ ວທຕີຕິ ສຈ຺ຈວາທີ. ສຈ຺ເຈນ ສຈ຺ຈໍ ສນ຺ທຫຕິ ຆເຏຕີຕິ ສຈ຺ຈສນ຺ໂຘ, ນ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ມຸສາ ວທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຫິ ປຸຣິໂສ ກທາຈິ ມຸສາ ວທຕິ, ກທາຈິ ສຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ສ ມຸສາວາເທນ ອນ຺ຕຣິຕຕ຺ຕາ ສຈ຺ຈໍ ສຈ຺ເຈນ ນ ຆຏິຍຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ນ ສຈ຺ຈສນ຺ໂຘ, ອຍໍ ປນ ນ ຕາທິໂສ, ຊີວິຕເຫຕຸປິ ມຸສາ ອວຕ຺ວາ ສຈ຺ເຈນ ສຈ຺ຈໍ ສນ຺ທຫຕິເຍວາຕິ ສຈ຺ຈສນ຺ໂຘ.

ເຖໂຕຕິ ຖິໂຣ, ຖິຣກໂຖຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອໂກ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ຫລິທ຺ທິຣາໂຄ ວິຍ, ຖຸສຣາສິມ຺ຫິ ນິຂາຕຂາຓຸ ວິຍ, ອສ຺ສປິຏ຺ເຐ ຐປິຕກຸມ຺ຠຓ຺ຑມິວ ຈ ນ ຖິຣກໂຖ ໂຫຕິ, ເອໂກ ປາສາຓເລຂາ ວິຍ, ອິນ຺ທຂີລາ ວິຍ ຈ ຖິຣກໂຖ ໂຫຕິ, ອສິນາ ສີສໍ ຉິນ຺ທນ຺ເຕປິ ທ຺ເວ ກຖາ ນ ກເຖຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຖໂຕ.

ປຈ຺ຈຍິໂກຕິ ປຕ຺ຕິຍາຍິຕພ຺ພໂກ, ສທ຺ຘາຍິຕພ຺ພໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ປຈ຺ຈຍິໂກ ໂຫຕິ, ‘‘ອິທໍ ເກນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອສຸເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສທ຺ທຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອໂກ ປຈ຺ຈຍິໂກ ໂຫຕິ, ‘‘ອິທໍ ເກນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອສຸເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຍທິ ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມວ ປມາຓໍ, ອິທານິ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ເອວເມວ ອິທ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຈ຺ຈຍິໂກ.

ອວິສໍວາທໂກ ໂລກສ຺ສາຕິ ຕາຍ ສຈ຺ຈວາທິຕາຍ ໂລກໍ ນ ວິສໍວາເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປິສຸຓໍ ວາຈໍ ປຫາຍາຕິອາທີສຸ ຍາຍ ວາຈາຍ ຍສ຺ສ ຕໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ, ຕສ຺ສ ຫທເຍ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍຠາວໍ ປຣສ຺ສ ຈ ສຸຎ຺ຎຠາວໍ ກໂຣຕິ, ສາ ປິສຸຓາ ວາຈາ. ຍາຍ ປນ ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ປຣມ຺ປິ ຜຣຸສໍ ກໂຣຕິ, ຍາ ວາຈາ ສຍມ຺ປິ ຜຣຸສາ, ເນວ ກຓ຺ຓສຸຂາ ນ ຫທຍງ຺ຄມາ, ອຍໍ ຜຣຸສາ ວາຈາ. ເຍນ ສມ຺ຜໍ ປລປຕິ ນິຣຕ຺ຖກໍ, ໂສ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ. ຍາ ເຕສໍ ມູລຠູຕາ ເຈຕນາປິ ປິສຸຓວາຈາທິນາມເມວ ລຠຕິ, ສາ ເອວ ຈ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ.

ອິເມສໍ ເຠທາຍາຕິ ເຍສໍ ອິໂຕ ວຸຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ສຸຕໍ, ເຕສໍ ເຠທາຍ. ຠິນ຺ນານໍ ວາ ສນ຺ຘາຕາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມິຕ຺ຕານໍ ວາ ສມານຸປຊ຺ຌາຍກາທີນໍ ວາ ເກນຈິເທວ ກາຣເຓນ ຠິນ຺ນານໍ ເອກເມກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອີທິເສ ກຸເລ ຊາຕານໍ ເອວໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ອິທໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ສນ຺ຘານໍ ກຕ຺ຕາ ອນຸກຕ຺ຕາ.

ອນຸປ຺ປທາຕາຕິ ສນ຺ຘານານຸປ຺ປທາຕາ. ທ຺ເວ ຊເນ ສມຄ຺ເຄ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວຣູເປ ກຸເລ ຊາຕານໍ ເອວຣູເປຫິ ຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ອນຸຈ຺ຉວິກເມຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ທຬ຺ຫີກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຄ຺ໂຄ ອາຣາໂມ ອສ຺ສາຕິ ສມຄ຺ຄາຣາໂມ, ຍຕ຺ຖ ສມຄ຺ຄາ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ວສິຕຸມ຺ປິ ນ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສມຄ຺ຄຣາໂມ’’ຕິປິ ປາຬິ, ອຍເມເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ສມຄ຺ຄຣໂຕຕິ ສມຄ຺ເຄສຸ ຣໂຕ, ເຕ ປຫາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ນ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຄ຺ເຄ ທິສ຺ວາປິ ສຸຕ຺ວາປິ ນນ຺ທຕີຕິ ສມຄ຺ຄນນ຺ທີ. ສມຄ຺ຄກຣຓິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາຕິ ຍາ ວາຈາ ສຕ຺ເຕ ສມຄ຺ເຄເຍວ ກໂຣຕິ, ຕໍ ສາມຄ຺ຄິຄຸຓປຣິທີປິກເມວ ວາຈໍ ຠາສຕິ, ນ ອິຕຣນ຺ຕິ.

ປຣສ຺ສ ມມ຺ມຈ຺ເຉທກກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເອກນ຺ຕຜຣຸສເຈຕນາ ຜຣຸສາ ວາຈາ, ເນລາຕິ ເອລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂທໂສ, ນສ຺ສາ ເອລນ຺ຕິ ເນລາ, ນິທ຺ໂທສາຕິ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ເນລງ຺ໂຄ ເສຕປຈ຺ຉາໂທ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ (ອຸທາ. ໖໕; ເປຏໂກ. ໒໕) ວຸຕ຺ຕເນລໍ ວິຍ. ກຓ຺ຓສຸຂາຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນມຘຸຣຕາຍ ກຓ຺ຓານໍ ສຸຂາ, ສູຈິວິຊ຺ຌນໍ ວິຍ ກຓ຺ຓສູລໍ ນ ຊເນຕິ. ອຕ຺ຖມຘຸຣຕາຍ ສກລສຣີເຣ ໂກປໍ ອຊເນຕ຺ວາ ເປມໍ ຊເນຕີຕິ ເປມນີຍາ. ຫທຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອປຏິຫຎ຺ຎມານາ ສຸເຂນ ຈິຕ຺ຕໍ ປວິສຕີຕິ ຫທຍງ຺ຄມາ. ຄຸຓປຣິປຸຓ຺ຓຕາຍ ປຸເຣ ຠວາຕິ ໂປຣີ, ປຸເຣ ສໍວຑ຺ຒນາຣີ ວິຍ ສຸກຸມາຣາຕິປິ ໂປຣີ, ປຸຣສ຺ສ ເອສາຕິປິ ໂປຣີ, ນຄຣວາສີນໍ ກຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຄຣວາສິໂນ ຫິ ຍຸຕ຺ຕກຖາ ໂຫນ຺ຕິ, ປິຕິມຕ຺ຕໍ ປິຕາຕິ ຠາຕິມຕ຺ຕໍ ຠາຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວຣູປີ ກຖາ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ກນ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ພຫຸຊນກນ຺ຕາ. ກນ຺ຕຠາເວເນວ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ມນາປາ ຈິຕ຺ຕວຸຑ຺ຒິກຣາຕິ ພຫຸຊນມນາປາ.

ອນຕ຺ຖວິຎ຺ຎາປິກາ ກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ອກຸສລເຈຕນາ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ. ກາເລນ ວທຕີຕິ ກາລວາທີ, ວຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກາລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠູຕໍ ຕຖໍ ຕຈ຺ຉໍ ສຠາວເມວ ວທຕີຕິ ຠູຕວາທີ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ຖສນ຺ນິສ຺ສິຕເມວ ກຕ຺ວາ ວທຕີຕິ ອຕ຺ຖວາທີ. ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ວທຕີຕິ ຘມ຺ມວາທີ. ສໍວຣວິນຍປຫານວິນຍສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ວທຕີຕິ ວິນຍວາທີ.

ນິຘານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຐປໂນກາໂສ, ນິຘານມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ນິຘານວຕີ, ຫທເຍ ນິຘາຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາເລນາຕິ ເອວຣູປິໍ ຠາສມາໂນປິ ຈ ‘‘ອຫໍ ນິຘານວຕິໍ ວາຈໍ ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນ ອກາເລນ ຠາສຕິ, ຍຸຕ຺ຕກາລໍ ປນ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາວ ຠາສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາປເທສນ຺ຕິ ສອຸປມໍ, ສກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຍນ຺ຕວຕິນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຍຖາສ຺ສາ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ຠາສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖສໍຫິຕນ຺ຕິ ອເນເກຫິປິ ນເຍຫິ ວິຠຊນ຺ເຕນ ປຣິຍາທາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ອຕ຺ຖສມ຺ປນ຺ນໍ ຠາສຕິ. ຍໍ ວາ ໂສ ອຕ຺ຖວາທີ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ, ເຕນ ອຕ຺ເຖນ ສຫິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ, ນ ອຎ຺ຎໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຠາສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຈຕຸທ຺ໂທສາປຄຕໍ ວາຈໍ ຠາສຕີຕິ ມຸສາວາທາທີຫິ ຈຕູຫິ ໂທເສຫິ ອປຄຕໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາຍາຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂານໍ ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕາຍ ກຖາຍ.

ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນີຕິ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທີນິ ທສ ວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕາຍ ກຖາຍ ວຕ຺ຖຸຠູຕານິ ກາຣຓານິ. ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉຕິ ອິຈ຺ຉາວິຣຫິໂຕ ອນິຈ຺ໂຉ ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ສາວເສສໍ ວິຍ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ນິຣວເສໂສ. ນ ຫິ ຂີຓາສວສ຺ສ ອຓຸມຕ຺ຕາປິ ອິຈ຺ຉາ ນາມ ອຕ຺ຖິ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາ ປາປິຈ຺ຉຕາ ມຫິຈ຺ຉຕາ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຕິ ອຍໍ ເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ – ຕຕ຺ຖ ສກລາເຠ ອຕິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣລາຠປຕ຺ຖນາ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາ ນາມ, ຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ເອກຠາຊເນ ປກ຺ກປູເວປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ເຕ ປຕິເຕ ນ ສຸປກ຺ໂກ ວິຍ ຂຸທ຺ທໂກ ວິຍ ຈ ຂາຍຕິ, ສ຺ເວວ ປນ ປຣສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ສຸປກ຺ໂກ ວິຍ ມຫນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ຂາຍຕິ. ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນຕາ ປນ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຈ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ປາປິຈ຺ຉຕາ ນາມ, ສາ ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອສທ຺ໂຘ ສມາໂນ ສທ຺ໂຘຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໘໕໑) ນເຍນ ອຕ຺ເຣວ ອາຄຕາເຍວ. ຕາຍ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຫຎ຺ເຎ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນຕາ ປນ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຈ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ມຫິຈ຺ຉຕາ ນາມ, ສາປິ ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສທ຺ໂຘ ສມາໂນ ສທ຺ໂຘຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູຕິ ອິຈ຺ຉຕິ, ສີລວາ ສມາໂນ ສີລວາຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໕໑) ອິມິນາ ນເຍນ ອາຄຕາເຍວ. ຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຸສ຺ສນ຺ຕປ຺ປໂຍ ໂຫຕິ, ວິຊາຕມາຕາປິສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ສມຸທ຺ໂທ ຈ, ມຫິຈ຺ໂຉ ຈາປິ ປຸຄ຺ຄໂລ;

ສກເຏນ ປຈ຺ຈເຍ ເທຕຸ, ຕໂຍເປເຕ ອຕປ຺ປຍາ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໕໒; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໖໓; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໓໑);

ສນ຺ຕຄຸຓນິຄູຫນຕາ ປນ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຈ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາ ນາມ, ຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕນິ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ຄຸຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸກາມຕາຍ ສທ຺ໂຘ ສມາໂນ ‘‘ສທ຺ໂຘຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’’ຕິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ. ສີລວາ… ປວິວິຕ຺ໂຕ… ພຫຸສ຺ສຸໂຕ… ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ… ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ… ປຎ຺ຎວາ… ຂີຓາສໂວ ສມາໂນ ‘‘ຂີຓາສໂວຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’’ຕິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ມຊ຺ຌນ຺ຕິກຕ຺ເຖໂຣ. ເອວໍ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ຈ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຖາວຣໍ ກໂຣຕິ, ທາຍການໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘຕິ, ຍຖາ ຍຖາ ຫິ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ອປ຺ປໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕຖາ ຕຖາ ຕສ຺ສ ວຕ຺ເຕ ປສນ຺ນາ ມນຸສ຺ສາ ພຫູ ເທນ຺ຕິ.

ອປໂຣປິ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ປຈ຺ຈຍອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ຘຸຕງ຺ຄອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ປຣິຍຕ຺ຕິອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ອຘິຄມອປ຺ປິຈ຺ໂຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ປຈ຺ຈຍອປ຺ປິຈ຺ໂຉ. ໂສ ທາຍກສ຺ສ ວສໍ ຊານາຕິ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ວສໍ ຊານາຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຖາມໍ ຊານາຕິ. ຍທິ ຫິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ພຫຸ ໂຫຕິ, ທາຍໂກ ອປ຺ປໍ ທາຕຸກາໂມ, ທາຍກສ຺ສ ວເສນ ອປ຺ປໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ອປ຺ໂປ, ທາຍໂກ ພຫຸໍ ທາຕຸກາໂມ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ອປ຺ປໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມປິ ພຫຸ, ທາຍໂກປິ ພຫຸໍ ທາຕຸກາໂມ, ອຕ຺ຕໂນ ຖາມໍ ຎຕ຺ວາ ປມາເຓເນວ ຄຓ຺ຫາຕິ.

ຘຸຕງ຺ຄສມາທານສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ນ ຊານາເປຕຸກາໂມ ຘຸຕງ຺ຄອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ນາມ. ໂຍ ປນ ພຫຸສ຺ສຸຕຠາວໍ ນ ຊານາເປຕຸກາໂມ, ອຍໍ ປຣິຍຕ຺ຕິອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ນາມ. ໂຍ ປນ ໂສຕາປນ຺ນາທີສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ໂສຕາປນ຺ນາທິຠາວໍ ຊານາເປຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ອຘິຄມອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ນາມ. ຂີຓາສໂວ ປນ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕໍ ປາປິຈ຺ຉຕໍ ມຫິຈ຺ຉຕໍ ປຫາຍ ສພ຺ພໂສ ອິຈ຺ຉາປຏິປກ຺ຂຠູຕາຍ ອໂລຠສງ຺ຂາຕາຍ ປຣິສຸທ຺ຘາຍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ນາມ. ‘‘ອາວຸໂສ, ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາ ປາປິຈ຺ຉຕາ ມຫິຈ຺ຉຕາຕິ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາຕິ, ເຕສຸ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເອວຣູປໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ໂຕ ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖໍ ກເຖຕິ ນາມ.

ສນ຺ຕຸຏ຺ຐີກຖນ຺ຕິອາທີສຸ ວິເສສຕ຺ຖເມວ ທີປຍິສ຺ສາມ, ໂຍຊນາ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ສນ຺ຕຸຏ຺ຐີກຖນ຺ຕິ ອິຕຣີຕຣປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສໍ ນິສ຺ສິຕໍ ກຖໍ. ໂສ ປເນສ ສນ຺ໂຕໂສ ທ຺ວາທສວິໂຘ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຈີວເຣ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ, ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ, ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສຕິ ຕິວິໂຘ. ເອວໍ ປິຓ຺ຑປາຕາທີສຸປິ.

ຕສ຺ສາຍໍ ປເຠທວຓ຺ຓນາ – ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຈີວຣໍ ລຠຕິ ສຸນ຺ທຣໍ ວາ ອສຸນ຺ທຣໍ ວາ. ໂສ ເຕເນວ ຍາເປຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນ ປຕ຺ເຖຕິ, ລຠນ຺ໂຕປິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຍມສ຺ສ ຈີວເຣ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ. ອຖ ປນ ໂຍ ປກຕິທຸພ຺ພໂລ ວາ ໂຫຕິ, ອາພາຘຊຣາຠິຠູໂຕ ວາ, ຄຣຸຈີວຣໍ ປາຣຸປນ຺ໂຕ ກິລມຕິ. ໂສ ສຠາເຄນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ລຫຸເກນ ຍາເປນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ອຍມສ຺ສ ຈີວເຣ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ. ອປໂຣ ປຓີຕປຈ຺ຈຍລາຠີ ໂຫຕິ. ໂສ ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓຈີວຣາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມຫຄ຺ຆຈີວຣໍ, ພຫູນິ ວາ ປນ ຈີວຣານິ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ເຖຣານໍ ຈິຣປພ຺ພຊິຕານໍ, ອິທໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ອນຸຣູປໍ, ອິທໍ ຄິລານານໍ, ອິທໍ ອປ຺ປລາຠີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ທຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຸຣາຓຈີວຣໍ ວາ ສງ຺ກາຣກູຏາທິໂຕ ວາ ນນ຺ຕການິ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ເຕຫິ ສງ຺ຆາຏິໍ ກຕ຺ວາ ຘາເຣນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ອຍມສ຺ສ ຈີວເຣ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ.

ອິຘ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠຕິ ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ, ໂສ ເຕເນວ ຍາເປຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນ ປຕ຺ເຖຕິ, ລຠນ຺ໂຕປິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຍມສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາເຕ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ. ໂຍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ປກຕິວິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ພ຺ຍາຘິວິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠຕິ, ເຍນສ຺ສ ປຣິຠຸຕ຺ເຕນ ອຜາສຸ ໂຫຕິ, ໂສ ຕໍ ສຠາຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ສປ຺ປາຍໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ອຍມສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາເຕ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ. ອປໂຣ ພຫຸໍ ປຓີຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠຕິ, ໂສ ຕໍ ຈີວຣໍ ວິຍ ເຖຣຈິຣປພ຺ພຊິຕພຫຸສ຺ສຸຕອປ຺ປລາຠີຄິລານານໍ ທຕ຺ວາ ເຕສໍ ວາ ເສສກໍ ປິຓ຺ຑາຍ ວາ ຈຣິຕ຺ວາ ມິສ຺ສກາຫາຣໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ອຍມສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາເຕ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ.

ອິຘ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເສນາສນໍ ລຠຕິ ມນາປໍ ວາ ອມນາປໍ ວາ, ໂສ ເຕນ ເນວ ໂສມນສ຺ສໍ ນ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ຕິຓສນ຺ຖາຣເກນາປິ ຍຖາລທ຺ເຘເນວ ຕຸສ຺ສຕິ. ອຍມສ຺ສ ເສນາສເນ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ. ໂຍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ປກຕິວິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ພ຺ຍາຘິວິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ເສນາສນໍ ລຠຕິ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ວສໂຕ ອຜາສຸ ໂຫຕິ, ໂສ ຕໍ ສຠາຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ສປ຺ປາຍເສນາສເນ ວສນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ອຍມສ຺ສ ເສນາສເນ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ.

ອປໂຣ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ເລຓມຓ຺ຑປກູຏາຄາຣາທີນິ ພຫູນິ ປຓີຕເສນາສນານິ ລຠຕິ, ໂສ ຕໍ ຈີວຣໍ ວິຍ ເຖຣຈິຣປພ຺ພຊິຕພຫຸສ຺ສຸຕອປ຺ປລາຠີຄິລານານໍ ທຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວສນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ອຍມສ຺ສ ເສນາສເນ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ. ໂຍປິ ‘‘ອຸຕ຺ຕມເສນາສນໍ ນາມ ປມາທຏ຺ຐານໍ, ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ນິທ຺ທາຠິຠູຕສ຺ສ ປຸນ ປຏິພຸຊ຺ຌໂຕ ປາປວິຕກ຺ກາ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕາທິສໍ ເສນາສນໍ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ໂສ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອພ຺ໂຠກາສຣຸກ຺ຂມູລາທີສຸ ວສນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ອຍມສ຺ສ ເສນາສເນ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ.

ອິຘ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເຠສຊ຺ຊໍ ລຠຕິ ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ, ໂສ ຍໍ ລຠຕິ, ເຕເນວ ຕຸສ຺ສຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນ ປຕ຺ເຖຕິ, ລຠນ຺ໂຕປິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຍມສ຺ສ ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ. ໂຍ ປນ ເຕເລນ ອຕ຺ຖິໂກ ຜາຓິຕໍ ລຠຕິ, ໂສ ຕໍ ສຠາຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ເຕລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎເທວ ວາ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ອຍມສ຺ສ ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ.

ອປໂຣ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ພຫຸໍ ເຕລມຘຸຜາຓິຕາທິປຓີຕເຠສຊ຺ຊໍ ລຠຕິ, ໂສ ຕໍ ຈີວຣໍ ວິຍ ເຖຣຈິຣປພ຺ພຊິຕພຫຸສ຺ສຸຕອປ຺ປລາຠີຄິລານານໍ ທຕ຺ວາ ເຕສໍ ອາຠເຕນ ເຍນ ເກນຈິ ຍາເປນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ຠາຊເນ ຈຕຸມຘຸຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ມຸຕ຺ຕຫຣີຕກໍ ‘‘ຄຓ຺ຫ, ຠນ຺ເຕ, ຍທິຈ຺ຉສີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ‘‘ສຈສ຺ສ ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນປິ ໂຣໂຄ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຖ ມຸຕ຺ຕຫຣີຕກໍ ນາມ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ວຓ຺ຓິຕ’’ນ຺ຕິ ຈຕຸມຘຸຣໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຸຕ຺ຕຫຣີຕເກນ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຣມສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ອຍມສ຺ສ ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ. ອິເມສໍ ປນ ປຈ຺ເຈກປຈ຺ຈເຍສຸ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສນ຺ໂຕສານໍ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສວ ອຄ຺ໂຄ. ອຣຫາ ເອເກກສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈເຍ ອິເມຫິ ຕີຫິປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ.

ປວິເວກກຖນ຺ຕິ ປວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ກຖໍ. ຕໂຍ ຫິ ວິເວກາ ກາຍວິເວໂກ ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ອຸປຘິວິເວໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອໂກ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອໂກ ນິສີທຕິ, ເອໂກ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ເອໂກ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ, ເອໂກ ປຏິກ຺ກມຕິ, ເອໂກ ອຠິກ຺ກມຕິ, ເອໂກ ຈງ຺ກມໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ເອໂກ ຈຣຕິ, ເອໂກ ວິຫຣຕີຕິ ອຍໍ ກາຍວິເວໂກ ນາມ. ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປນ ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ນາມ. ນິພ຺ພານໍ ອຸປຘິວິເວໂກ ນາມ.

ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຫຕໍ – ‘‘ກາຍວິເວໂກ ຈ ວິເວກຏ຺ຐກາຍານໍ ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣຕານໍ. ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ຈ ປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕານໍ ປຣມໂວທານປ຺ປຕ຺ຕານໍ. ອຸປຘິວິເວໂກ ຈ ນິຣຸປຘີນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວິສງ຺ຂາຣຄຕານ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໕໗).

ອສໍສຄ຺ຄກຖນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສວນສໍສຄ຺ໂຄ ທສ຺ສນສໍສຄ຺ໂຄ ສມຸລ຺ລປນສໍສຄ຺ໂຄ ສມ຺ໂຠຄສໍສຄ຺ໂຄ ກາຍສໍສຄ຺ໂຄຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ ສໍສຄ຺ໂຄ. ເຕສຸ ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ສຸຓາຕິ ‘‘ອມຸກສ຺ມິໍ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ອິຕ຺ຖີ ວາ ກຸມາຣີ ວາ ອຠິຣູປາ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິ, ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສໍສີທຕິ ວິສີທຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ, ສິກ຺ຂາທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ເອວໍ ປເຣຫິ ກຖິຍມານຣູປາທິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຕ຺ຕນາ ວາ ຫສິຕລປິຕຄີຕສທ຺ທໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓວີຖິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຣາໂຄ ສວນສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ.

‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ນ ເຫວ ໂຂ ສຸຓາຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ສາມໍ ປສ຺ສຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ກຸມາຣິໍ ວາ ອຠິຣູປໍ ທສ຺ສນີຍໍ ປາສາທິກໍ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕໍ, ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ສໍສີທຕິ ວິສີທຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ, ສິກ຺ຂາທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ເອວໍ ວິສຠາຄຣູປໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວີຖິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນຣາໂຄ ທສ຺ສນສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອລ຺ລາປສລ຺ລາປວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນຣາໂຄ ປນ ສມຸລ຺ລປນສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສນ຺ຕກໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິໂຠຄກຣຓວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນຣາໂຄ ສມ຺ໂຠຄສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາຫາທິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນຣາໂຄ ປນ ກາຍສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ອຣຫາ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ສໍສຄ຺ເຄຫິ ຈຕູຫິປິ ປຣິສາຫິ ສທ຺ຘິໍ ອສໍສຏ຺ໂຐ, ຄາຫມຸຕ຺ຕໂກ ເຈວ ສໍສຄ຺ຄມຸຕ຺ຕໂກ ຈ. ອສໍສຄ຺ຄສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠຓນ຺ໂຕ ອສໍສຄ຺ຄກຖໍ ກເຖຕິ ນາມ.

ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິໂຍ ປຣິປຸຓ຺ຓກາຍິກເຈຕສິກວີຣິໂຍ ໂຫຕິ, ຄມເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກິເລສໍ ຐານໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ຐາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກິເລສໍ ນິສຊ຺ຊໍ, ນິສຊ຺ຊາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກິເລສໍ ສຍນໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ທຓ຺ເຑນ ກຓ຺ຫສປ຺ປໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ອມິຕ຺ຕໍ ຄີວາຍ ອກ຺ກມນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ວິຈຣຕິ, ຕາທິສສ຺ສ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠຓນ຺ໂຕ ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖໍ ກເຖຕິ ນາມ.

ສີລກຖນ຺ຕິອາທີສຸ ສີລນ຺ຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ສມາຘີຕິ ວິປສ຺ສນາປາທກາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ. ປຎ຺ຎາຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຎາຓໍ. ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິ. ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ເອກູນວີສຕິວິຘໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ. ສີລາທີນໍ ຄຸຓໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ສີລາທິກຖໍ ກເຖຕິ ນາມ.

ສຕິປຏ຺ຐານກຖນ຺ຕິອາທີນິ ສງ຺ຄຊາລມຕິຈ຺ຈ ໂສ ມຸນີຕິປຣິໂຍສານານິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໘໖. ນິຣາສຕ຺ຕີຕິ ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ. ວິເວກທສ຺ສີ ຜສ຺ເສສູຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທີສຸ ອຕ຺ຕາທິຠາວວິເວກໍ ປສ຺ສຕິ. ທິຏ຺ຐີສຸ ຈ ນ ນີຍຕີຕິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐີສຸ ກາຍຈິ ທິຏ຺ຐິຍາ ນ ນີຍຕິ.

ວິປຣິຓຕໍ ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ນ ໂສຈຕີຕິ ປກຕິຠາວໍ ຊຫິຕ຺ວາ ນຏ຺ເຐ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນ ໂສກໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ວິປຣິຓຕສ຺ມິໍ ວາຕິ ວິນສ຺ສມາເນ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ.

ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ຈກ຺ຂຸໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສຫຊາໂຕ ຜສ຺ໂສ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມາ ຈກ຺ຂຸປສາທາທິວຕ຺ຖຸກາວ, ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ຫທຍວຕ຺ຖຸໂກປິ ອວຕ຺ຖຸໂກປິ ສພ຺ໂພ ຈຕຸຠູມໂກ ຜສ຺ໂສ. ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ປຣິຍາເຍນ ເອຕສ຺ສ ນາມໍ ໂຫຕິເຍວ. ຕໂຍ ຫິ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ ສຍໍ ປິຏ຺ຐິວຏ຺ຏກາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສຫຊາຕສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສ ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ນາມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປນ ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ໂສ ນາມ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຜສ຺ໂສ. ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ໂສ ນາມ ມໂນທ຺ວາຣິກຜສ຺ໂສ. ສຸຂເວທນີໂຍ ຜສ຺ໂສຕິ ສຸຂເວທນາຍ ຫິໂຕ ອຸປ຺ປາທໂກ ຜສ຺ໂສ. ອິຕຣທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກຸສໂລ ຜສ຺ໂສຕິ ເອກວີສຕິກຸສລຈິຕ຺ຕສຫຊາໂຕ ຜສ຺ໂສ. ອກຸສໂລຕິ ທ຺ວາທສອກຸສລສຫຊາໂຕ ຜສ຺ໂສ. ອພ຺ຍາກໂຕຕິ ຉປ຺ປຎ຺ຎາສອພ຺ຍາກຕສຫຊາໂຕ ຜສ຺ໂສ. ກາມາວຈໂຣຕິ ຈຕຸປຎ຺ຎາສກາມາວຈຣສຫຊາໂຕ ຜສ຺ໂສ. ຣູປາວຈໂຣຕິ ກຸສລາທິປຎ຺ຈທສຣູປາວຈຣສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ. ອຣູປາວຈໂຣຕິ ກຸສລາພ຺ຍາກຕວເສນ ທ຺ວາທສອຣູປາວຈຣສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ.

ສຸຎ຺ຎໂຕຕິ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາວເສນ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມຄ຺ໂຄ ສຸຎ຺ຎໂຕ, ເຕນ ສຫຊາໂຕ ຜສ຺ໂສ ສຸຎ຺ຎໂຕ ຜສ຺ໂສ. ອິຕຣທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນິມິຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາວເສນ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມຄ຺ໂຄ ອນິມິຕ຺ໂຕ. ອປ຺ປຓິຫິໂຕຕິ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາວເສນ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມຄ຺ໂຄ ອປ຺ປຓິຫິໂຕ. ໂລກິໂຍຕິ ໂລໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ວຏ຺ໂຏ, ຕສ຺ມິໍ ປຣິຍາປນ຺ນຠາເວນ ໂລເກ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ໂລກິໂຍ, ເຕຠູມໂກ ຘມ຺ໂມ. ໂລກຸຕ຺ຕໂຣຕິ ໂລກໂຕ ອຸຕ຺ຕໂຣ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓຕິ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ, ໂລເກ ອປຣິຍາປນ຺ນຠາເວນປິ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ. ອຕ຺ເຕນ ວາຕິ ອຕ຺ຕຠາເວນ ວາ. ອຕ຺ຕນິເຍນ ວາຕິ ອຕ຺ຕາຍຕ຺ເຕນ ວາ.

໘໗. ປຕິລີໂນຕິ ຣາຄາທີນໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ຕໂຕ ອປຄໂຕ. ອກຸຫໂກຕິ ອວິມ຺ຫາປໂກ ຕີຫິ ກຸຫນວຕ຺ຖູຫິ. ອປິຫາລູຕິ ອປິຫນສີໂລ, ປຕ຺ຖນາຕຓ຺ຫາຍ ຣຫິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອມຈ຺ຉຣີຕິ ປຎ຺ຈມຈ຺ເຉຣວິຣຫິໂຕ. ອປ຺ປຄພ຺ໂຠຕິ ກາຍປາຄພ຺ຠິຍາທິວິຣຫິໂຕ. ອເຊຄຸຈ຺ໂຉຕິ ສມ຺ປນ຺ນສີລາທິຕາຍ ອເຊຄຸຈ຺ຉນີໂຍ ອເສຈນໂກ ມນາໂປ. ເປສຸເຓຍ຺ເຍ ຈ ໂນ ຍຸໂຕຕິ ທ຺ວີຫິ ອາກາເຣຫິ ອຸປສໍຫຣິຕພ຺ເພ ປິສຸຓກມ຺ເມ ອຍຸຕ຺ໂຕ.

ຣາຄສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຣາຄກິເລສສ຺ສ ປຫີນຠາເວນ. ອສ຺ມິມາໂນ ປຫີໂນ ໂຫຕີຕິ ອສ຺ມີຕິ ອຸນ຺ນຕິມາໂນ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຫີໂນ ໂຫຕິ.

ຕີຓິ ກຸຫນວຕ຺ຖູນີຕິ ຕີຓິ ວິມ຺ຫາປນກາຣຓານິ. ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖູຕິອາທີສຸ ຈີວຣາທີຫິ ນິມນ຺ຕິຕສ຺ສ ຕທຕ຺ຖິກສ຺ເສວ ສໂຕ ປາປິຈ຺ຉຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປຏິກ຺ຂິປເນນ ເຕ ຈ ຄຫປຕິເກ ອຕ຺ຕນິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປສາເທ ຎຕ຺ວາ ປຸນ ເຕສໍ ‘‘ອໂຫ ອຍ຺ໂຍ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ, ນ ກິຎ຺ຈິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ໂນ ອສ຺ສ, ສເຈ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາ’’ຕິ ນານາວິເຘຫິ ອຸປາເຍຫິ ປຓີຕານິ ຈີວຣາທີນິ ອຸປເນນ຺ຕານໍ ຕທນຸຄ຺ຄຫກາມຕໍເຍວ ອວິກຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ຕໂຕ ປຠຸຕິ ອປິ ສກຏຠາເຣຫິ ອຸປນາມນເຫຕຸຠູຕໍ ວິມ຺ຫາປນໍ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປາປິຈ຺ຉສ຺ເສວ ປນ ສໂຕ ສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາເຍນ ກເຕນ ອິຣິຍາປເຖນ ວິມ຺ຫາປນໍ ອິຣິຍາປຖສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປາປິຈ຺ຉສ຺ເສວ ປນ ສໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຘິຄມປຣິທີປນວາຈາຍ ຕຖາ ຕຖາ ວິມ຺ຫາປນໍ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກຕມໍ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນນ຺ຕິ ເອວໍ ສງ຺ຂາຕໍ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສງ຺ຂາຕໍ. ນິມນ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ອິຘ ຄຫປຕິກາ ‘‘ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ‘‘ນິມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວາ ເກຈິ ປຐນ຺ຕິ. ຕາທິເສ ນິມນ຺ຕາເປນ຺ຕິ. ນິມນ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ປາຐສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຈີວຣໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕີຕິ ຈີວຣໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ເອຕໍ ສາຣຸປ຺ປໍ, ຍໍ ສມໂຓຕິ ຍໍ ຈີວຣຘາຣຓໍ ສມໂຓ ກໂຣຕິ, ເອຕໍ ສາຣຸປ຺ປໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ. ປາປຓິກາ ວາ ນນ຺ຕການີຕິ ອາປຓທ຺ວາເຣ ປຕິການິ ອນ຺ຕວິຣຫິຕານິ ປິໂລຕິການິ. ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາຕິ ສໍກຑ຺ຒິຕ຺ວາ. ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍາຍາຕິ ຠິກ຺ຂາຈຣເຓນ. ປິຓ຺ຑິຍາໂລເປນາຕິ ປິຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ລທ຺ຘອາໂລເປນ. ປູຕິມຸຕ຺ເຕນ ວາຕິ ໂຄມຸຕ຺ເຕນ ວາ. ໂອສຘໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ເຠສຊ຺ຊກິຈ຺ຈໍ ກເຣຍ຺ຍ. ຕທຸປາທາຍາຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ຘຸຕວາໂທຕິ ຘຸຕຄຸຓວາທີ. ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ອຸປຣູປຣິ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ. ສມ຺ມຸຂີຠາວາຕິ ສມ຺ມຸຂີຠາເວນ, ວິຊ຺ຊມານຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປສວຕີຕິ ປຏິລຠຕິ. ສທ຺ຘາຍ ສມ຺ມຸຂີຠາເວນ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ ‘‘ສທ຺ຘາຍ ສມ຺ມຸຂີຠາວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ມາ ສຸລຠາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍາ ຈ, ສທ຺ຘາ ປນ ທຸລ຺ລຠາ. ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ຫິ ສທ຺ຘາ ອຖາວຣາ, ປທວາເຣ ປທວາເຣ ນານາ ໂຫຕິ. ເຕເນວສ຺ສ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສທິໂສປິ ອຄ຺ຄສາວໂກ ປາຏິໂຠໂຄ ຠວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂຂ ເນສໍ ອາວຸໂສ ຘມ຺ມານໍ ປາຏິໂຠໂຄ ໂຠຄານຎ຺ຈ ຊີວິຕສ຺ສ ຈ, ສທ຺ຘາຍ ປນ ຕ຺ວໍ ປາຏິໂຠໂຄ’’ຕິ.

ເອວໍ ຕຸມ຺ເຫ ປຸຎ຺ເຎນ ປຣິພາຫິຣາ ຠວິສ຺ສຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຎ຺ເຎນາຕິ ນິສ຺ສກ຺ກຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ. ປຸຎ຺ຎໂຕ ປຣິຫີນາ ປຣມ຺ມຸຂາ ຠວິສ຺ສຖ. ຠາກຸຏິກາຕິ ມຸຂານໍ ປຘານປຸຣິມຏ຺ຐິຕຠາວທສ຺ສເນນ ຠາກຸຏິກຣຓໍ, ມຸຂສງ຺ໂກໂຈຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠາກຸຏິກຣຓໍ ສີລມສ຺ສາຕິ ຠາກຸຏິໂກ, ຠາກຸຏິກສ຺ສ ຠາໂວ ຠາກຸຏິຍໍ. ກຸຫນາຕິ ວິມ຺ຫາປນາ. ກຸຫສ຺ສ ອາຍນາ ກຸຫາຍນາ. ກຸຫິຕສ຺ສ ຠາໂວ ກຸຫິຕຕ຺ຕໍ.

ປາປິຈ຺ໂຉຕິ ອສນ຺ຕຄຸຓທີປນກາໂມ. ອິຈ຺ຉາປກໂຕຕິ ອິຈ຺ຉາຍ ອປກໂຕ, ອຸປທ຺ທຸໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາໂຍຕິ ພຫຸມານຊ຺ຌາສໂຍ. ຄມນໍ ສຓ຺ຐເປຕີຕິ ອຠິກ຺ກມາທິຄມນໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ, ປາສາທິກຠາວໍ ກໂຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຓິຘາຍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຕ຺ຖນໍ ຐເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສມາຫິໂຕ ວິຍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຸປຈາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອາປາຖກຊ຺ຌາຍີວ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ມຸຂາ ອາຄຕານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວິຍ ສນ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິຣິຍາປຖສ຺ສາຕິ ຈຕຸອິຣິຍາປຖສ຺ສ. ອາຐປນາຕິ ອາທິຏ຺ຐປນາ, ອາທເຣນ ວາ ຐປນາ. ຐປນາຕິ ຐປນາກາໂຣ. ສຓ຺ຐປນາຕິ ອຠິສງ຺ຂຣຓໍ, ປາສາທິກຠາວກຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຣິຍຘມ຺ມສນ຺ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມປຏິພທ຺ຘໍ. ກຸຎ຺ຈິກນ຺ຕິ ອວາປຸຣຓໍ. ມິຕ຺ຕາຕິ ສິເນຫວນ຺ໂຕ. ສນ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕາ. ສມ຺ຠຕ຺ຕາຕິ ທຬ຺ຫມິຕ຺ຕາ. ອຸທ຺ທຓ຺ເຑຕິ ເອໂກ ປຕິສ຺ສຍວິເສໂສ.

ໂກຣຊິກໂກຣຊິໂກຕິ ສງ຺ໂກຈສງ຺ໂກຈໂກ, ອຕິສງ຺ໂກຈໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ໂກຣຈກໂກຣຈໂກ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ຠາກຸຏິກຠາກຸຏິໂກຕິ ອຕິວິຍ ມຸຂສງ຺ໂກຈນສີໂລ. ກຸຫກກຸຫໂກຕິ ອຕິວິຍ ວິມ຺ຫາປໂກ. ລປກລປໂກຕິ ອຕິວິຍ ສລ຺ລາປໂກ. ມຸຂສມ຺ຠາວິໂກຕິ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຂວເສນ ອຎ຺ເຎຫິ ສຫ ສມ຺ຠາວິໂກ, ອປ຺ປິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ເອເກ. ສນ຺ຕານນ຺ຕິ ກິເລສສນ຺ຕຕາຍ ສນ຺ຕານໍ. ສມາປຕ຺ຕີນນ຺ຕິ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພານໍ. ຄມ຺ຠີຣນ຺ຕິ ນິນ຺ນປຕິຏ຺ຐານໍ. ຄູຬ຺ຫນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ທຸກ຺ຂໍ. ນິປຸຓນ຺ຕິ ສຸຂຸມໍ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ປທຕ຺ເຖນ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌາຘິປ຺ປາຍໍ. ໂລກຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ຘມ຺ມທີປກໍ. ສຸຎ຺ຎຕາປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣສຸຎ຺ຎຕາປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມຠູຕນິພ຺ພານປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕໍ.

ກາຍິກໍ ປາຄພ຺ຠິຍນ຺ຕິ ກາເຍ ຠວໍ ກາຍິກໍ. ວາຈສິກເຈຕສິເກສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຈິຕ຺ຕີກາຣກໂຕຕິ ພຫຸມານກິຣິຍຣຫິໂຕ. ອນຸປາຫນານໍ ຈງ຺ກມນ຺ຕານນ຺ຕິ ອຸປາຫນວິຣຫິຕານໍ ຈງ຺ກມນ຺ຕານໍ ສມີເປ, ອນາທເຣ ວາ ສາມິວຈນໍ. ສອຸປາຫໂນຕິ ອຸປາຫນາຣູຬ຺ໂຫ ຫຸຕ຺ວາ ຈງ຺ກມຕິ. ນີເຈ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມນ຺ຕານນ຺ຕິ ອກຕປຣິຈ຺ເຉທາຍ ຠູມິຍາ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ວາລຸກໍ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອາລມ຺ພນໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ກຕຈງ຺ກເມ ນີເຈປິ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ. ອຸຈ຺ເຈ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມຕີຕິ ອິຏ຺ຐກຈຍນສມ຺ປນ຺ເນ ເວທິກາປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ອຸຈ຺ເຈ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມຕິ. ສເຈ ປາກາຣປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຍຸຕ຺ໂຕ, ປພ຺ພຕນ຺ຕຣວນນ຺ຕຣຠູມນ຺ຕຣສ຺ສ ວາ ສຸປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ, ຕາທິເສ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນປິ ອຸປຈາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວຏ຺ຏຕິ. ຆຏ຺ຏຍນ຺ໂຕປິ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຕິສມີເປ ຕິຏ຺ຐຕິ. ປຸຣໂຕປິ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ປຸຣຕ຺ຖິມໂຕປິ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຐິຕໂກປິ ຠຓຕີຕິ ຂາຓຸໂກ ວິຍ ອໂນນມິຕ຺ວາ ຠຓຕິ. ພາຫາວິກ຺ເຂປໂກຕິ ພາຫຸໍ ຂິປິຕ຺ວາ ຂິປິຕ຺ວາ ຠຓຕິ.

ອນຸປຂຊ຺ຊາຕິ ສພ຺ເພສໍ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ປວິສິຕ຺ວາ. ນເວປິ ຠິກ຺ຂູ ອາສເນນ ປຏິພາຫຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕາສເນ ອນິສີທິຕ຺ວາ ປຸເຣ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ປວິສນ຺ໂຕ ອາສເນນ ປຏິພາຫຕິ ນາມ.

ອນາປຸຈ຺ຉມ຺ປິ ກຏ຺ຐໍ ປກ຺ຂິປຕີຕິ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອນປໂລເກຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ທາຣຸໍ ຂິປຕິ. ທ຺ວາຣໍ ປິທຫຕີຕິ ຊນ຺ຕາຆເຣ ປິທຫຕິ.

ໂອຕຣຕີຕິ ອຸທກຕິຕ຺ຖໍ ປວິສຕິ. ນ຺ຫາຍຕີຕິ ສຣີຣໍ ສິເນເຫຕິ. ອຸຕ຺ຕຣຕີຕິ ອຸທກຕິຕ຺ຖໂຕ ຕີຣໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ.

ໂວກ຺ກມ຺ມາປີຕິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາປິ. ໂອວຣການີຕິ ຄພ຺ເຠ ປຕິຏ຺ຐິຕສຍນຆຣານິ.

ຄູຬ຺ຫານີຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານີຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ປຏິຈ຺ຉາທິຕານິ.

ອນຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ວາຕິ ເຖເຣຫິ ‘‘ຘມ຺ມໍ ຠຓາຫີ’’ຕິ ອນາຓຕ຺ໂຕ ອນາຍາຈິໂຕ ຈ.

ປາປຘມ຺ໂມຕິ ລາມກຘມ຺ໂມ. ອສຸຈິສງ຺ກສຣສມາຈາໂຣຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ‘‘ອຍໍ ທຸສ຺ສີໂລ’’ຕິ ສງ຺ກາຍ ສຣິຕພ຺ໂພ ອາຈາໂຣ ສໍໂຍໂຄ ເອຕສ຺ສາຕິ ອສຸຈິສງ຺ກສຣສມາຈາໂຣ. ສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາໂຣຕິ ສກາຣໍ ສໍໂຍຄໍ ກຕ຺ວາປິ ປຐນ຺ຕິ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກມ຺ມນ຺ໂຕຕິ ປຏິຈ຺ຉາທິຕກາຍວຈີກມ຺ມນ຺ໂຕ. ອສ຺ສມໂຓຕິ ນ ສມໂຓ. ສມຓປຏິຎ຺ໂຎຕິ ‘‘ອຫໍ ສມໂຓ’’ຕິ ປຏິຊານນ຺ໂຕ. ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຕິ ເສຏ຺ຐຈຣິຍາ ວິຣຫິໂຕ. ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ໂຎຕິ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ໂຂ. ອນ຺ໂຕປູຕີຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກຸສລຘມ຺ມວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ອນ຺ໂຕປູຕິຠາວມາປນ຺ໂນ. ອວສ຺ສຸໂຕຕິ ຣາເຄນ ຕິນ຺ໂຕ. ກສມ຺ພຸຊາໂຕຕິ ສງ຺ກາຣສຠາໂວ. ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸ ສຄາຣໂວ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸນິວຕ຺ໂຖ ສຸປາຣຸໂຕ ປາສາທິເກນ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕນ ອາໂລກິເຕນ ວິໂລກິເຕນ ສມິຎ຺ຊິເຕນ ປສາຣິເຕນ ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸ ອິຣິຍາປຖສມ຺ປນ຺ໂນ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຊາຄຣິຍມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ອາຠິສມາຈາຣິເກສຸ ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣີ ຄຣຸຈິຕ຺ຕີກາຣພຫຸໂລ ວິຫຣຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາຈາໂຣ. ເອວໍ ຕາວ ອາຈາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂຄຈໂຣ ປນ ຕິວິໂຘ ອຸປນິສ຺ສຍໂຄຈໂຣ ອາຣກ຺ຂໂຄຈໂຣ ອຸປນິພນ຺ຘໂຄຈໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອຸປນິສ຺ສຍໂຄຈໂຣ? ທສກຖາວຕ຺ຖຸຄຸຓສມນ຺ນາຄໂຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ, ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ອສ຺ສຸຕໍ ສຸຓາຕິ, ສຸຕໍ ປຣິໂຍທາເປຕິ, ກງ຺ຂໍ ວິຕຣຕິ, ທິຏ຺ຐິໍ ອຸຊຸໍ ກໂຣຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕິ; ຍສ຺ສ ວາ ປນ ອນຸສິກ຺ຂມາໂນ ສທ຺ຘາຍ ວຑ຺ຒຕິ, ສີເລນ, ສຸເຕນ, ຈາເຄນ, ປຎ຺ຎາຍ ວຑ຺ຒຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸປນິສ຺ສຍໂຄຈໂຣ.

ກຕໂມ ອາຣກ຺ຂໂຄຈໂຣ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ວີຖິໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸ ຍຸຄມຕ຺ຕທສ຺ສາວີ ສຸສໍວຸໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຫຕ຺ຖິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ອສ຺ສໍ, ນ ຣຖໍ, ນ ປຕ຺ຕິໍ, ນ ອິຕ຺ຖິໍ, ນ ປຸຣິສໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ອຸທ຺ຘໍ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ອໂຘ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ທິສາວິທິສໍ ເປກ຺ຂມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາຣກ຺ຂໂຄຈໂຣ.

ກຕໂມ ອຸປນິພນ຺ຘໂຄຈໂຣ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຍຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປນິພນ຺ຘຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຄຈໂຣ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍ? ຍທິທໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໒), ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸປນິພນ຺ຘໂຄຈໂຣຕິ. ອິຕິ ອິມິນາ ຈ ອາຈາເຣນ ອິມິນາ ຈ ໂຄຈເຣນ ອຸເປໂຕ…ເປ… ສມນ຺ນາຄໂຕ. ເຕນປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິ.

ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີຕິ ອຓຸປ຺ປມາເຓສຸ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປນ຺ນເສຂິຍອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາທິເຠເທສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສນສີໂລ. ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ສມ຺ມາ ອາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເທສນາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ທສ຺ສິຕໍ. ‘‘ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິ ປນ ສພ຺ພໍ ຍຖາປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຕໍ ສີລໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໘໘. ສາຕິເຍສຸ ອນສ຺ສາວີຕິ ສາຕວຕ຺ຖູສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຕຓ຺ຫາສນ຺ຖວວິຣຫິໂຕ. ສຓ຺ໂຫຕິ ສຓ຺ເຫຫິ ກາຍກມ຺ມາທີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປຏິຠານວາຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິປຣິປຸຈ຺ຉາຘິຄມປຏິຠາເນຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ນ ສທ຺ໂຘຕິ ສາມໍ ອຘິຄຕຘມ຺ມໍ ນ ກສ຺ສຈິ ສທ຺ທຫຕິ. ນ ວິຣຊ຺ຊຕີຕິ ຂຍາ ຣາຄສ຺ສ ວິຣຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິທານິ ນ ວິຣຊ຺ຊຕິ.

ເຍສໍ ເອສາຕິ ເຍສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ສາຕວຕ຺ຖູສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ອິຈ຺ຉາ ຕຓ຺ຫາ. ອປ຺ປຫີນາຕິ ສນ຺ຖວສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ອປ຺ປຫີນາ. ເຕສໍ ຈກ຺ຂຸໂຕ ຣູປຕຓ຺ຫາ ສວຕີຕິ ເອເຕສໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣໂຕ ປວຕ຺ຕຊວນວີຖິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຣູປາຣມ຺ມຓາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອາສວຕີຕິ ໂອກາສໂຕ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ຘມ຺ມໂຕ ຍາວ ໂຄຕ຺ຣຠູ ສວຕິ. ສນ຺ທຕີຕິ ນທີໂສຕໍ ວິຍ ອໂຘມຸຂໍ ສນ຺ທຕິ. ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ. ເສສທ຺ວາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ຕຓ຺ຫາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສຸປ຺ປຫີນາ. ເຕສໍ ຈກ຺ຂຸໂຕ ຣູປຕຓ຺ຫາ ນ ສວຕິ.

ສຓ຺ເຫນ ກາຍກມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຜຣຸເສນ ມຸທຸນາ ກາຍກມ຺ເມນ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ເອກີຠູໂຕ. ວຈີກມ຺ມາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຓ຺ເຫຫິ ສຕິປຏ຺ຐາເນຫີຕິອາທີສຸ ສຕິປຏ຺ຐານາທໂຍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາ. ປຣິຍາປຸຓນອຕ຺ຖາທິປຣິປຸຈ຺ຉາໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາຘິຄມວເສນ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖານກຣຓສມຕ຺ຖາ ຕິສ຺ໂສ ປຏິຠານປ຺ປເຠທສງ຺ຂາຕາ ປຎ຺ຎາ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ປຏິຠານວາ. ຕສ຺ສ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ປຏິຠາຍຕີຕິ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຣິຍາປຸຓນໍ ອລ຺ລີຍິຕ຺ວາ ຎາຓໍ ຊາຍຕິ ຎາຓໍ ອຠິມຸຂໍ ໂຫຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາຕິ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ມຄ຺ຄຜລານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໂລກຸຕ຺ຕຣວເສນ. ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາໂຍ ຉ ຈ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກວເສນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຎາຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາໂຍຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຎາຓປ຺ປເຠທາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທ຺ຘິວິຘາທິອາສວກ຺ຂຍປຣິໂຍສານານິ ອຘິການິ ຉ ຎາຓານິ. ຕສ຺ສາຕິ ປຣສ຺ສ, ອຕ຺ໂຖ ປຏິຠາຍຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຕ຺ໂຖຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ເຫຕຸຜລໍ. ຕຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ເຫຕຸອນຸສາເຣນ ອຣີຍຕິ ອຘິຄມີຍຕິ ປາປຸຓີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປເຠທໂຕ ປນ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ນິພ຺ພານໍ ຠາສິຕຕ຺ໂຖ ວິປາໂກ ກິຣິຍາຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ອຕ຺ໂຖຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ໂສ ອຕ຺ໂຖ ປເຠທໂຕ ຎາໂຕ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ຘມ຺ໂມຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ປຈ຺ຈໂຍ. ໂສ ຫິ ຍສ຺ມາ ຕໍ ຕໍ ວິທຫຕິ ປວຕ຺ເຕຕິ ເຈວ ປາເປຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປເຠທໂຕ ປນ ໂຍ ໂກຈິ ຜລນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ ເຫຕຸ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຠາສິຕໍ ກຸສລໍ ອກຸສລນ຺ຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ຘມ຺ໂມຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ໂສ ຘມ຺ໂມ ປເຠທໂຕ ຎາໂຕ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຈ ຘມ຺ເມ ຈ ຍາ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິ ອພ຺ຍຠິຈາຣີ ໂວຫາໂຣ, ຕສ຺ສ ອຠິລາເປ ຠາສເນ ອຸທີຣເຓ ຕໍ ລປິຕໍ ຠາສິຕໍ ອຸທີຣິຕໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິສທ຺ທໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ສາ ນິຣຸຕ຺ຕິ ຎາຕາ ປາກຏາ ໂຫຕິ.

ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ເຖ ຎາເຕ ອຕ຺ໂຖ ປຏິຠາຍຕີຕິ ອິທານິ ຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠເທ ອຕ຺ເຖ ປາກຏີຠູເຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠໂທ ອຕ຺ໂຖ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຏິຠາຍຕິ ຎາຓາຠິມຸໂຂ ໂຫຕິ. ຘມ຺ເມ ຎາເຕ ຘມ຺ໂມ ປຏິຠາຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠເທ ຘມ຺ເມ ປາກຏີຠູເຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠໂທ ຘມ຺ໂມ ປຏິຠາຍຕິ. ນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ຎາຕາຍ ນິຣຸຕ຺ຕິ ປຏິຠາຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທາຍ ນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ປາກຏາຍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທາ ນິຣຸຕ຺ຕິ ປຏິຠາຍຕິ. ອິເມສຸ ຕີສຸ ຎາເຓສຸ ຎາຓນ຺ຕິ ອຕ຺ຖຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕີສຸ ອິເມສຸ ຕີສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖກຎາຓມາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ເຕສຸ ຕີສຸ ຎາເຓສຸ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ, ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ວາ ເຕສຸ ຕີສຸ ຎາເຓສຸ ໂຄຈຣກິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິຕ຺ຖາຣຄຕໍ ຎາຓໍ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາ. ອິມາຍ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາຍາຕິ ອິມາຍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຕ຺ຖາຣປຎ຺ຎາຍ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ. ໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຏິຠານວາຕິ ນິຄເມນ຺ໂຕ ອາຫ. ຍສ຺ສ ປຣິຍຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິ ນາມ ພຸທ຺ຘວຈນໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ວິສທາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເອວຣູປາ ປຣິຍຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ປຣິປຸຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖີຕິ ປຣິປຸຈ຺ຉາ ນາມ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາທີສຸ ຄຓ຺ຐິປທອຕ຺ຖປທວິນິຈ຺ຉຍກຖາ. ອຸຄ຺ຄຫິຕປາຬິອາທີສຸ ຫິ ອຕ຺ຖໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ວິສທາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຘິຄໂມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິຄໂມ ນາມ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິ. ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ຫິ ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ວິສທາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ຕິວິຘາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ກິໍ ຕສ຺ສ ປຏິຠາຍິສ຺ສຕີຕິ ເກນ ກາຣເຓນ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສຕິ.

ສາມນ຺ຕິ ສຍເມວ. ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ສຍເມວ ເຕນ ຎາເຓນ ອວຄມິຕໍ. ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕໍ ຘມ຺ມໍ. ນ ກສ຺ສຈິ ສທ຺ທຫຕີຕິ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂຕາຍ ປເຣສໍ ນ ສທ຺ທຫຕິ, ສທ຺ຘາຍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາຕິອາທິກໍ ທ຺ວາທສປທິກປຈ຺ຈຍາກາຣທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາຕິອາທໂຍ ສໍສາຣນິວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕາ. ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິອາທິ ສຈ຺ຈທສ຺ສນວເສນ. ອິເມ ອາສວາຕິອາທໂຍ ອປເຣນ ປຣິຍາເຍນ ກິເລສວເສນ ປຈ຺ຈຍທສ຺ສນວເສນ. ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິອາທໂຍ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍປຫາຕພ຺ພຠາເວຕພ຺ພສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພຘມ຺ມານໍ ທສ຺ສນວເສນ. ຉນ຺ນໍ ຜສ຺ສາຍຕນານນ຺ຕິອາທໂຍ ຜສ຺ສາຍຕນານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອຸປທ຺ທວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ທສ຺ສນວເສນ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ປຎ຺ຈວີສຕິວິເຘນ ອຸທຍຎ຺ຈ ວຍຎ຺ຈ, ເຕສຸ ຉນ຺ທຣາຄວເສນ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ, ເຕສໍ ວິປຣິຓາມໍ ອາທີນວຎ຺ຈ, ນິສ຺ສຣຓສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ. ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອວິຊ຺ຊາທິສມຸທຍຎ຺ຈ, ອວິຊ຺ຊາທິນິໂຣເຘ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ເອວມາທິທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ເອເຕ ຘມ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອມໂຕຄຘນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ມຣຓສງ຺ຂາຕໍ ມຕນ຺ຕິ ອມຕໍ. ກິເລສວິສປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ອຄທນ຺ຕິປິ ອມຕໍ. ຕສ຺ມິໍ ນິນ຺ນຕາຍ ອມໂຕຄຘໍ. ອມຕປຣາຍນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອມຕໍ ປຣໍ ອຍນໍ ຄຕິ ປຕິຏ຺ຐາ ອສ຺ສາຕິ ອມຕປຣາຍນໍ. ອມຕປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ຕໍ ອມຕໍ ສໍສາຣສ຺ສ ນິຏ຺ຐາຠູຕຕ຺ຕາ ປຣິໂຍສານມສ຺ສາຕິ ອມຕປຣິໂຍສານໍ.

໘໙. ລາຠກມ຺ຍາ ນ ສິກ຺ຂຕີຕິ ລາຠປຕ຺ຖນາຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາທີນິ ນ ສິກ຺ຂຕິ. ອວິຣຸທ຺ໂຘ ຈ ຕຓ຺ຫາຍ, ຣເສສຸ ນານຸຄິຊ຺ຌຕີຕິ ວິໂຣຘາຠາເວນ ຈ ອວິຣຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາຍ ມູລຣສາທີສຸ ເຄຘໍ ນາປຊ຺ຊຕິ.

ເກນ ນຸ ໂຂຕິ ລາຠປຕ຺ຖນາຍ ກາຣຓຈິນ຺ເຕນ ປິຫສ຺ສ ປຣິເຍສເນ ນິປາໂຕ. ລາຠາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ວິເສເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ລາຠໍ ປຣິປາເຈນ຺ໂຕຕິ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິປາຈຍນ຺ໂຕ.

ອຕ຺ຕທມຕ຺ຖາຍາຕິ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຕໂນ ທມນຕ຺ຖາຍ. ອຕ຺ຕສມຕ຺ຖາຍາຕິ ສມາຘິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຕໂນ ສມາຘານຕ຺ຖາຍ. ອຕ຺ຕປຣິນິພ຺ພາປນຕ຺ຖາຍາຕິ ທຸວິເຘນາປິ ຎາເຓນ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖໍ ໂຂ ອາວຸໂສ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໕໙). ອປ຺ປິຈ຺ຉຎ຺ເຎວ ນິສ຺ສາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ອຘິຄມອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ປຣິຍຕ຺ຕິອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ຘຸຕງ຺ຄອປ຺ປິຈ຺ໂຉຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ, ເຕສໍ ນານຕ຺ຖໍ ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ ເອວ, ຕໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉໍ ອລ຺ລີຍິຕ຺ວາ. ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຎ຺ເຎວາຕິ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ຈ ຕິວິຘໍ ສນ຺ໂຕສໍ ອລ຺ລີຍິຕ຺ວາ, ເອເຕສໍ ວິຠາໂຄ ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕເຍວ. ສລ຺ເລຂຎ຺ເຎວາຕິ ກິເລສເລຂນໍ. ອິທມຕ຺ຖິຕຎ຺ເຎວາຕິ ອິເມຫິ ກຸສລຘມ຺ເມຫິ ອຕ຺ຖິ ອິທມຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອິທມຕ຺ຖິຕາ, ຕໍ ອິທມຕ຺ຖິຕໍເຍວ ນິສ຺ສາຍ ອລ຺ລີຍິຕ຺ວາ.

ຣໂສຕິ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ອຸທ຺ເທສປທໍ. ມູລຣໂສຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ມູລໍ ປຏິຈ຺ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕຣໂສ. ຂນ຺ຘຣສາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອມ຺ພິລນ຺ຕິ ຕກ຺ກມ຺ພິລາທິ. ມຘຸຣນ຺ຕິ ເອກນ຺ຕໂຕ ໂຄສປ຺ປິອາທິ. ມຘຸ ປນ ກສາວຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຣນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ກສາວໍ ໂຫຕິ, ຜາຓິຕໍ ຂາຣິຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຣນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຂາຣິຍໍ ໂຫຕິ. ສປ຺ປິ ປນ ຈິຣນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວຓ຺ຓຄນ຺ເຘ ຊຫນ຺ຕມ຺ປິ ຣສໍ ນ ຊຫຕີຕິ ຕເທວ ເອກນ຺ຕມຘຸຣໍ. ຕິຕ຺ຕກນ຺ຕິ ນິມ຺ພປຓ຺ຓາທິ. ກຏຸກນ຺ຕິ ສິງ຺ຄິເວຣມຣິຈາທິ. ໂລຓິກນ຺ຕິ ສາມຸທ຺ທິກໂລຓາທິ. ຂາຣິກນ຺ຕິ ວາຕິງ຺ຄຓກຬີຣາທິ. ລມ຺ພິກນ຺ຕິ ພທຣາມລກກປິຏ຺ຐສາລວາທິ. ກສາວນ຺ຕິ ຫຣີຕກາທິ. ອິເມ ສພ຺ເພປິ ຣສາ ວຕ຺ຖຸວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ຕໍຕໍວຕ຺ຖຸໂກ ປເນຕ຺ຖ ຣໂສ ຈ ອມ຺ພິລາທີນິ ນາເມຫິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສາທູຕິ ອິຏ຺ຐຣໂສ. ອສາທູຕິ ອນິຏ຺ຐຣໂສ. ອິມິນາ ປທທ຺ວເຍນ ສພ຺ໂພປິ ຣໂສ ປຣິຍາທິນ຺ໂນ. ສີຕນ຺ຕິ ສີຕຣໂສ. ອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ອຸຓ຺ຫຣໂສ. ເອວມຍໍ ມູລຣສາທິນາ ເຠເທນ ຠິນ຺ໂນປິ ຣໂສ ລກ຺ຂຓາທີຫິ ອຠິນ຺ໂນເຍວ. ສພ຺ໂພປິ ເຫສ ຊິວ຺ຫາປຏິຫນນລກ຺ຂໂຓ, ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິສຍຠາວຣໂສ, ຕສ຺ເສວ ໂຄຈຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ເຕ ຊິວ຺ຫຄ຺ເຄນ ຣສຄ຺ຄານີຕິ ເອເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປສາທຊິວ຺ຫຄ຺ເຄນ ອຸຕ຺ຕມຣສານິ. ປຣິເຍສນ຺ຕາຕິ ຄເວສມານາ. ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຈຣນ຺ຕິ. ເຕ ອມ຺ພິລໍ ລຠິຕ຺ວາ ອນມ຺ພິລໍ ປຣິເຍສນ຺ຕີຕິ ຕກ຺ກາທິອມ຺ພິລໍ ລທ຺ຘາ ອນມ຺ພິລໍ ຄເວສນ຺ຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ໂຍຊິຕໍ.

ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕີຕິ ປຏິສງ຺ຂານປຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ ອຸປາເຍນ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ. ອິທານິ ອຸປາຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເນວ ທວາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ເນວ ທວາຍາຕິ ທວຕ຺ຖາຍ ນ ອາຫາເຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ນຏລງ຺ຆກາທໂຍ ທວຕ຺ຖາຍ ອາຫາເຣນ຺ຕິ ນາມ. ຍຎ຺ຫິ ໂຠຊນໍ ຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ນຈ຺ຈຄີຕກພ຺ພສິໂລກສງ຺ຂາໂຕ ທໂວ ອຕິເຣກຕເຣນ ປຏິຠາຕິ, ຕໍ ໂຠຊນໍ ອຘມ຺ເມນ ວິສເມນ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ເຕ ອາຫາເຣນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ນ ເອວມາຫາເຣຕິ.

ນ ມທາຍາຕິ ມານມທປຸຣິສມທານໍ ວຑ຺ຒນຕ຺ຖາຍ ນ ອາຫາເຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາ ມທຕ຺ຖາຍ ອາຫາເຣນ຺ຕິ ນາມ. ເຕ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ມານມທປຸຣິສມທານໍ ວຑ຺ຒນຕ຺ຖາຍ ປິຓ຺ຑຣສໂຠຊນາທີນິ ປຓີຕໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ນາຫາເຣຕິ.

ນ ມຓ຺ຑນາຍາຕິ ສຣີຣມຓ຺ຑນຕ຺ຖາຍ ນ ອາຫາເຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣູປູປຊີວິນິໂຍ ມາຕຸຄາມາ ອນ຺ເຕປຸຣິກາທໂຍ ຈ ສປ຺ປິຜາຓິຕາທີນິ ປິວນ຺ຕິ, ສິນິທ຺ຘມຸທຸມທ຺ທວໂຠຊນໍ ອາຫາເຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂນ ອງ຺ຄລຏ຺ຐິ ສຸສຓ຺ຐິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຣີເຣ ຉວິວຓ຺ໂຓ ປສນ຺ໂນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ອຍໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ນ ອາຫາເຣຕິ.

ນ ວິຠູສນາຍາຕິ ສຣີເຣ ມໍສວິຠູສນຕ຺ຖາຍ ນ ອາຫາເຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຸທ຺ຘມລ຺ລມຸຏ຺ຐິກມລ຺ລເຈຏກາທໂຍ ສຸສິນິທ຺ເຘຫິ ມຈ຺ຉມໍສາທີຫິ ສຣີຣໍ ປີເຓນ຺ຕິ ‘‘ເອວໍ ໂນ ມໍສໍ ອຸສ຺ສທໍ ຠວິສ຺ສຕິ ປຫາຣສຫນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ອຍໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ສຣີເຣ ມໍສວິຠູສນຕ຺ຖາຍ ນ ອາຫາເຣຕິ.

ຍາວເທວາຕິ ອາຫາຣາຫຣຓປໂຍຊນສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທນິຍມທສ຺ສນໍ. ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາຕິ ອິມສ຺ສ ຈຕຸມຫາຠູຕິກສ຺ສ ກຣຊກາຍສ຺ສ ຐປນຕ຺ຖາຍ ອາຫາເຣຕິ, ອິທມສ຺ສ ອາຫາຣາຫຣເຓ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາປນາຍາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຍາປນຕ຺ຖາຍ ອາຫາເຣຕິ. ວິຫິໍສູປຣຕິຍາຕິ ວິຫິໍສາ ນາມ ອຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຂຸທ຺ທາ, ຕສ຺ສາ ອຸປຣຕິຍາ ວູປສມນຕ຺ຖາຍ ອາຫາເຣຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນາມ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສກລສາສນໍ, ຕສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫຕ຺ຖາຍ ອາຫາເຣຕິ.

ອິຕີຕິ ອຸປາຍນິທສ຺ສນໍ, ອິມິນາ ອຸປາເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມີຕິ ປຸຣາຓເວທນໍ ນາມ ອຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກເວທນາ, ຕໍ ປຏິຫນິສ຺ສາມີຕິ ອາຫາເຣຕິ. ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີຕິ ນວເວທນາ ນາມ ອຕິຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກເວທນາ, ນ ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີຕິ ອາຫາເຣຕິ. ອຖ ວາ ນວເວທນາ ນາມ ຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກເວທນາ, ຕສ຺ສາ ອນຸປ຺ປນ຺ນາຍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນຕ຺ຖເມວ ອາຫາເຣຕິ.

ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຍາປນາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ. ອນວຊ຺ຊຕາ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ສາວຊ຺ຊໍ, ອຕ຺ຖິ ອນວຊ຺ຊໍ. ຕຕ຺ຖ ອຘມ຺ມິກປຣິເຍສນາ ອຘມ຺ມິກປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ອຘມ຺ເມນ ປຣິໂຠໂຄຕິ ອິທໍ ສາວຊ຺ຊໍ ນາມ. ຘມ຺ເມນ ປນ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໍ ອນວຊ຺ຊໍ ນາມ. ເອກຈ຺ໂຈ ອນວຊ຺ເຊເຍວ ສາວຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ, ‘‘ລທ຺ຘໍ ເມ’’ຕິ ກຕ຺ວາ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕໍ ຊີຣາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຸທ຺ຘໍວິເຣຈນອໂຘວິເຣຈນາທີຫິ ກິລມຕິ, ສກລວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນເຠສຊ຺ຊປຣິເຍສນາທີສຸ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ນາມ ອຸທຣໍ ອຸທ຺ຘຸມາຕ’’ນ຺ຕິອາທິໍ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ເອສ ນິຈ຺ຈກາລມ຺ປິ ເອວໍ ປກຕິໂກເຍວ, ອຕ຺ຕໂນ ກຸຈ຺ຉິປ຺ປມາຓໍ ນາມ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ນິນ຺ທນ຺ຕິ ຄຣຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ອນວຊ຺ເຊເຍວ ສາວຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ເອວໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ອນວຊ຺ຊຕາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫາເຣຕິ.

ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອຕ຺ຖິ ຜາສຸວິຫາໂຣ, ອຕ຺ຖິ ນ ຜາສຸວິຫາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ອາຫຣຫຕ຺ຖໂກ ອລໍສາຏໂກ ຕຕ຺ຣວຏ຺ຏໂກ ກາກມາສໂກ ຠຸຕ຺ຕວມິຕໂກຕິ ອິເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ໂຠຊນໍ ນ ຜາສຸວິຫາໂຣ ນາມ. ເອເຕສຸ ຫິ ອາຫຣຫຕ຺ຖໂກ ນາມ ພຫຸໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ອຸຏ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ອາຫຣ ຫຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ອລໍສາຏໂກ ນາມ ອຈ຺ຈຸທ຺ຘຸມາຕກຸຈ຺ຉິຕາຍ ອຸຏ຺ຐິໂຕປິ ສາຏກໍ ນິວາເສຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕຕ຺ຣວຏ຺ຏໂກ ນາມ ອຸຏ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຣວ ປຣິວຏ຺ຏຕິ. ກາກມາສໂກ ນາມ ຍຖາ ກາເກຫິ ອາມສິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ຍາວ ມຸຂທ຺ວາຣາ ອາຫາເຣຕິ. ຠຸຕ຺ຕວມິຕໂກ ນາມ ມຸເຂນ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ວມຕິ. ເອວໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫາເຣຕິ. ຜາສຸວິຫາໂຣ ນາມ ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອາໂລເປຕິ ອູນູທຣຕາ. ເອຕ຺ຕກຎ຺ຫິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິຣິຍາປຖາ ສຸເຂນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ເອວມາຫ –

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈ ອາໂລເປ, ອຠຸຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປິເວ;

ອລໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ, ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໙໘໓; ມິ. ປ. ໖.໕.໑໐);

ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ອງ຺ຄານິ ສໂມຘາເນຕພ຺ພານິ. ເນວ ທວາຍາຕິ ຫິ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ, ນ ມທາຍາຕິ ເອກໍ, ນ ມຓ຺ຑນາຍາຕິ ເອກໍ, ນ ວິຠູສນາຍາຕິ ເອກໍ, ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ ຍາປນາຍາຕິ ເອກໍ, ວິຫິໍສູປຣຕິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍາຕິ ເອກໍ, ອິຕິ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມິ ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີຕິ ເອກໍ, ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ, ອນວຊ຺ຊຕາ ຈ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ໂຠຊນານິສໍໂສ.

ມຫາສິວຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ ປຏິກ຺ເຂໂປ ນາມ, ອຸປຣິ ປນ ອຏ຺ຐງ຺ຄານິ ສໂມຘາເນຕພ຺ພານີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາຕິ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ, ຍາປນາຍາຕິ ເອກໍ, ວິຫິໍສູປຣຕິຍາຕິ ເອກໍ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍາຕິ ເອກໍ, ອິຕິ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມີຕິ ເອກໍ, ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີຕິ ເອກໍ, ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອກໍ, ອນວຊ຺ຊຕາ ຈາຕິ ເອກໍ, ຜາສຸວິຫາໂຣ ປນ ໂຠຊນານິສໍໂສຕິ. ເອວໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ.

໙໐. ອຸເປກ຺ຂໂກຕິ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສໂຕຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິສຕິຍຸຕ຺ໂຕ.

ອຸເປກ຺ຂໂກຕິ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາຘມ຺ໂມ ນາມ ໂກຕິ? ຎາຓາທໂຍ. ‘‘ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກິຣິຍໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ‘‘ສຕຕວິຫາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐ ມຫາຈິຕ຺ຕານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ‘‘ຣຊ຺ຊນທຸສ຺ສນໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ທສ ຈິຕ຺ຕານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ໂສມນສ຺ສໍ ອາເສວນວເສນ ລພ຺ຠຕິ. ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ກາຣຓວເສນ ຈກ຺ຂູຕິ ລທ຺ຘໂວຫາເຣນ ຣູປທສ຺ສນສມຕ຺ເຖນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ. ໂປຣາຓາ ປນາຫຸ – ຈກ຺ຂຸ ຣູປໍ ນ ປສ຺ສຕິ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ, ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ປສ຺ສຕິ ອຈກ຺ຂຸກຕ຺ຕາ. ທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓສງ຺ຆຏ຺ຏເນນ ປນ ປສາທວຕ຺ຖຸເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ປສ຺ສຕິ. ອີທິເສສຸ ປນ ຐາເນສຸ ‘‘ຘນຸນາ ວິຊ຺ຌຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ສສມ຺ຠາຣກຖາ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ອຍເມເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ.

ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕີຕິ ໂລຠຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ຉນ຺ທຣາຄຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ໂສມນສ຺ໂສ ນ ໂຫຕິ. ນ ທຸມ຺ມໂນຕິ ປຏິຆຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ນ ໂຫຕິ. ອຸເປກ຺ຂໂກຕິ ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ ອິກ຺ຂໂກ ໂຫຕິ, ອປກ຺ຂປຕິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອິຣິຍາປຖໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ສຕິມາ ຎາຓສມ຺ປນ຺ໂນ. ມນາປໍ ນາຠິຄິຊ຺ຌຕີຕິ ມນວຑ຺ຒນກໍ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ນາຠິຄິຊ຺ຌຕິ ນ ປຕ຺ເຖຕິ. ນາຠິຫໍສຕີຕິ ນ ຕຸສ຺ສຕິ. ນ ຣາຄໍ ຊເນຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຣຎ຺ຊນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ຕສ຺ສ ຐິໂຕວ ກາໂຍ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ຈກ຺ຂາທິກາໂຍ ກມ຺ປາຣຫິຕຕ຺ຕາ ຐິໂຕ ນິຈ຺ຈໂລ ໂຫຕິ. ອມນາປນ຺ຕິ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ. ນ ມງ຺ກຸ ໂຫຕີຕິ ໂທມນສ຺ສິໂຕ ນ ໂຫຕິ. ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ໂກຘວເສນ ຐິຕມໂນ ນ ໂຫຕິ. ອລີນມນໂສຕິ ອລີນຈິຕ຺ໂຕ. ອພ຺ຍາປນ຺ນເຈຕໂສຕິ ພ຺ຍາປາທຣຫິຕຈິຕ຺ໂຕ.

ຣຊນີເຍ ນ ຣຊ຺ຊຕີຕິ ຣຊນີຍສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນ ຣາຄໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ທຸສ຺ສນີເຍ ນ ທຸສ຺ສຕີຕິ ໂທສຸປ຺ປາເທ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນ ໂທສໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ໂມຫນີເຍ ນ ມຸຍ຺ຫຕີຕິ ໂມຫນີຍສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນ ໂມຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ໂກປນີເຍ ນ ກຸປ຺ປຕີຕິ ໂກຘນີຍສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນ ຈລຕິ. ມທນີເຍ ນ ມຊ຺ຊຕີຕິ ມທນີຍສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນ ສໍສີທຕິ. ກິເລສນີເຍ ນ ກິລິສ຺ສຕີຕິ ອຸປຕປນີຍສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນ ອຸປຕປ຺ປຕິ. ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐມຕ຺ໂຕຕິ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐມຕ຺ໂຕ. ສຸເຕ ສຸຕມຕ຺ໂຕຕິ ສທ຺ທາຍຕເນ ໂສຕວິຎ຺ຎາເຓນ ສຸເຕ ສຸຕມຕ຺ໂຕ. ມຸເຕ ມຸຕມຕ຺ໂຕຕິ ຆານຊິວ຺ຫາກາຍວິຎ຺ຎາເຓນ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ຄຫິເຕ ຄຫິຕມຕ຺ໂຕ. ວິຎ຺ຎາເຕ ວິຎ຺ຎາຕມຕ຺ໂຕຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນ ຎາເຕ ຎາຕມຕ຺ໂຕ. ທິຏ຺ເຐ ນ ລິມ຺ປຕີຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ທິຏ຺ເຐ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິເລເປນ ນ ລິມ຺ປຕິ. ທິຏ຺ເຐ ອນູປໂຍຕິ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ ໂຫຕິ. ອນປາໂຍຕິ ອປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ.

ສໍວິຊ຺ຊຕີຕິ ລພ຺ຠຕິ. ປສ຺ສຕີຕິ ໂອໂລເກຕິ. ຉນ຺ທຣາໂຄຕິ ສິເນໂຫ. ຣູປາຣາມນ຺ຕິ ຣູປໍ ອາຣາມໍ ອສ຺ສາຕິ ຣູປາຣາມໍ. ຣູເປ ຣຕນ຺ຕິ ຣູປຣຕໍ. ຣູເປ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐີຕິ ຣູປສມ຺ມຸທິຕໍ.

ທນ຺ຕໍ ນຍນ຺ຕິ ສມິຕິນ຺ຕິ ອຸຍ຺ຍານກີຬາມຓ຺ຑລາທີສຸ ມຫາຊນມຊ຺ຌໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ທນ຺ຕເມວ ໂຄຓຊາຕິໍ ວາ ອສ຺ສຊາຕິໍ ວາ ຍາເນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ນຍນ຺ຕິ. ຣາຊາຕິ ຕຖາຣູປາເນວ ຐານານິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຣາຊາປິ ທນ຺ຕເມວ ອຠິຣຸຫຕິ. ມນຸສ຺ເສສູຕິ ມນຸສ຺ເສສຸປິ ຈຕູຫິ ອຣິຍມຄ຺ເຄຫິ ທນ຺ໂຕ ນິພ຺ພິເສວໂນວ ເສຏ຺ໂຐ. ໂຍຕິວາກ຺ຍນ຺ຕິ ໂຍ ເອວຣູປໍ ອຕິກ຺ກມວຈນໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຈ຺ຈມານມ຺ປິ ຕິຕິກ຺ຂຕິ ນ ປຏິປ຺ຜນ຺ທຕິ ນ ວິຫຎ຺ຎຕິ, ເອວຣູໂປ ທນ຺ໂຕ ເສຏ຺ໂຐຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອສ຺ສຕຣາຕິ ວຬວາຍ ຄທ຺ຣເຠນ ຊາຕາ. ອາຊານີຍາຕິ ຍໍ ອສ຺ສທມ຺ມສາຣຖິ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ, ຕສ຺ສ ຂິປ຺ປໍ ຊານນສມຕ຺ຖາ. ສິນ຺ຘວາຕິ ສິນ຺ຘວຣຏ຺ເຐ ຊາຕາ ອສ຺ສາ. ມຫານາຄາຕິ ກຸຎ຺ຊຣສງ຺ຂາຕາ ມຫາຫຕ຺ຖິໂນ. ອຕ຺ຕທນ຺ໂຕຕິ ເອເຕ ອສ຺ສຕຣາ ວາ ອາຊານີຍາ ວາ ສິນ຺ຘວາ ວາ ກຸຎ຺ຊຣາ ວາ ວຣາ ທນ຺ຕາ, ນ ອທນ຺ຕາ. ໂຍ ປນ ຈຕຸມຄ຺ຄສງ຺ຂາເຕນ ອຕ຺ຕທນ຺ເຕນ ທນ຺ຕຕາຍ ອຕ຺ຕທນ຺ໂຕ ນິພ຺ພິເສວໂນ, ອຍໍ ຕໂຕປິ ວຣໍ, ສພ຺ເພຫິປິ ເອເຕຫິ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນ ຫິ ເອເຕຫິ ຍາເນຫີຕິ ຍານິ ເອຕານິ ຫຕ຺ຖິຍານາທິຍານານິ, ນ ຫິ ເອເຕຫິ ຍາເນຫິ ໂກຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຸປິນນ຺ເຕນປິ ອຄຕປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອຄຕ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານທິສໍ, ຕໍ ຐານໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຍຖາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອິນ຺ທ຺ຣິຍທເມນ ທນ຺ເຕນ ອປຣຠາເຄ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວນາຍ ສຸທນ຺ເຕນ ທນ຺ໂຕ ນິພ຺ພິເສວໂນ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕໍ ອຄຕປຸພ຺ພໍ ທິສໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ທນ຺ຕຠູມິໍ ປາປຸຓາຕິ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕທມນເມວ ວຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິຘາສຸ ນ ວິກມ຺ປນ຺ຕີຕິ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິອາທີສຸ ມານວິຘາສຸ ນ ຈລນ຺ຕິ ນປ຺ປເວຘນ຺ຕິ. ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕາ ປຸນພ຺ຠວາຕິ ປຸນພ຺ຠວປຏິສນ຺ຘິຍາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ສຸຏ຺ຐຸ ມຸຕ຺ຕາ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຐິຕາ. ທນ຺ຕຠູມິມນຸປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ເອກນ຺ຕທມນໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລຠູມິໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ຐິຕາ. ເຕ ໂລເກ ວິຊິຕາວິໂນຕິ ເຕ ອຣຫນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕໂລເກ ວິຊິຕວິຊຍາ ວິຊິຕວນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ.

ຍສ຺ມາ ຈ ຠາວິຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ນິພ຺ຠໂຍ ນິພ຺ພິກາໂຣ ທນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍານີ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂາທີນິ ຉຬິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ໂຄຈຣຠາວນາຍ ອນິຈ຺ຈາທິຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວາສນາຠາວນາຍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎຄນ຺ຘໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຠາວິຕານິ, ຕານິ ຈ ໂຂ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໂຄຈຣຠາວນາຍ, ເອວໍ ປນ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພໂລເກຕິ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ເວກລ຺ລຕາ ເວກລ຺ລໂຕ ວາ ສມ຺ຠໂວ, ຕຕ຺ຖ ນາຠິຊ຺ຌາທິວເສນ ຠາວິຕານີຕິ ເອວໍ ນິພ຺ພິຊ຺ຌ ຎຕ຺ວາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອິມໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ສກສນ຺ຕຕິຂນ຺ຘໂລກໍ ປຣສນ຺ຕຕິຂນ຺ຘໂລກຎ຺ຈ ທນ຺ຕມຣຓໍ ມຣິຕຸກາໂມ ກາລໍ ກງ຺ຂຕິ, ຊີວິຕກ຺ຂຍກາລໍ ອາຄເມຕິ ປຕິມາເນຕິ, ນ ຠາຍຕິ ມຣຓສ຺ສ. ຍຖາຫ –

‘‘ມຣເຓ ເມ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ນິກນ຺ຕິ ນຕ຺ຖີ ຊີວິເຕ’’. (ເຖຣຄາ. ໒໐);

‘‘ນາຠິກງ຺ຂາມິ ມຣຓໍ, ນາຠິກງ຺ຂາມິ ຊີວິຕໍ;

ກາລຎ຺ຈ ປຕິມາເນມິ, ນິພ຺ພິສໍ ຠຕໂກ ຍຖາ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໖໐໖, ໖໕໔, ໑໐໐໒; ມິ. ປ. ໒.໒.໔ ໂຖກໍ ວິສທິສໍ);

ຠາວິໂຕ ສ ທນ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ຠາວິຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ໂສ ທນ຺ໂຕ.

໙໑. ນິສ຺ສຍຕາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍາ. ຎຕ຺ວາ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈາທີຫິ ອາກາເຣຫິ ຘມ຺ມໍ ຊານິຕ຺ວາ. ອນິສ຺ສິໂຕຕິ ເອວໍ ເຕຫິ ນິສ຺ສເຍຫິ ອນິສ຺ສິໂຕ. ເຕນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຘມ຺ມຎາຓາ ນຕ຺ຖິ ນິສ຺ສຍານໍ ອຠາໂວຕິ ທີເປຕິ. ຠວາຍ ວິຠວາຍ ວາຕິ ສສ຺ສຕາຍ ອຸຈ຺ເຉທາຍ ວາ. ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ນິທ຺ເທໂສ ອຸຕ຺ຕາໂນ.

໙໒. ຕໍ ພ຺ຣູມິ ອຸປສນ຺ໂຕຕິ ຕໍ ເອວຣູປໍ ເອເກກຄາຖາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ອຸປສນ຺ໂຕຕິ ກເຖມິ. ອຕຣີ ໂສ ວິສຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ໂສ ອິມໍ ວິສຕາທິຠາເວນ ວິສຕ຺ຕິກາສງ຺ຂາຕໍ ມຫາຕຓ຺ຫໍ ອຕຣິ.

ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐິຍາ ຣາໂຄ ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ໂຖຕິ ສຍໍ ຄຫິຕທິຏ຺ຐິຍາ ຣຎ຺ຊນສງ຺ຂາໂຕ ຣາໂຄ ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ໂຖ. ປຣວາເທສຸ ອາຆາໂຕ ອປ຺ປຈ຺ຈໂຍຕິ ປເຣສໍ ວາທປຏິວາເທສຸ ໂກໂປ ຈ ອຕຸຏ຺ຐາກາໂຣ ຈ ພ຺ຍາປາໂທ ກາຍຄນ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕໂນ ສີລໍ ວາ ວຕໍ ວາຕິ ສຍໍ ຄຫິຕເມຖຸນວິຣຕິສງ຺ຂາຕໍ ສີລໍ ວາ ໂຄວຕາທິວຕໍ ວາ. ສີລພ຺ພຕໍ ວາຕິ ຕທຸຠຍໍ ວາ. ປຣາມາໂສຕິ ອິມິນາ ສຸທ຺ຘີຕິອາທິວເສນ ປຣໂຕ ອາມສຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐິ ອິທໍສຈ຺ຈາຠິນິເວໂສ ກາຍຄນ຺ໂຖຕິ ສຍໍ ຄຫິຕທິຏ຺ຐິໍ ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ (ອຸທາ. ໕໔; ມ. ນິ. ໓.໒໗, ໓໐໑) ອໂຍນິໂສ ອຠິນິເວໂສ ອິທໍສຈ຺ຈາຠິນິເວໂສ ກາຍຄນ຺ໂຖ. ຄນ຺ຖາ ຕສ຺ສ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ທ຺ເວ ທິຏ຺ຐິຄນ຺ຖາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ນ ສນ຺ຕິ. ພ຺ຍາປາໂທ ກາຍຄນ຺ໂຖ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ. ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ໂຖ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ.

໙໓. ອິທານິ ຕເມວ ອຸປສນ຺ຕໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວມາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຣຊາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຕ຺ຕປຣິຄ຺ຄຫາທໂຍ ປຸຕ຺ຕາທິນາເມນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕ ຫິສ຺ສ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວາ ອຠາເວນ ປຸຕ຺ຕາທໂຍ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ອຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຄຫິຕາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິໍ ນຕ຺ຖິ. ນິຣຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຄຫິຕາ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ.

ນຕ຺ຖີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ. ມຸຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ໂມເຈຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ. ຍສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ຄຫິຕນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ຄຫິຕໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ມຸຎ຺ຈິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ມຸຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ຄາຫມຸຎ຺ຈນສມຕິກ຺ກນ຺ໂຕຕິ ຄຫຓຎ຺ຈ ໂມຈນຎ຺ຈ ວີຕິວຕ຺ໂຕ. ວຸທ຺ຘິປຣິຫານິວີຕິວຕ຺ໂຕຕິ ວຸຑ຺ຒິຎ຺ຈ ຫານິຎ຺ຈ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ.

໙໔. ເຍນ ນໍ ວຊ຺ຊຸໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ອໂຖ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ເຍນ ຕໍ ຣາຄາທິນາ ວຊ຺ເຊນ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ສພ຺ເພປິ ເທວມນຸສ຺ສາ ອິໂຕວ ພຫິທ຺ຘາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈ ຣຕ຺ໂຕຕິ ວາ ທຸຏ຺ໂຐຕິ ວາ ວເທຍ຺ຍຸໍ. ຕໍ ຕສ຺ສ ອປຸຣກ຺ຂຕນ຺ຕິ ຕໍ ຣາຄາທິວຊ຺ຊໍ ຕສ຺ສ ອຣຫໂຕ ອປຸຣກ຺ຂຕໍ. ຕສ຺ມາ ວາເທສຸ ເນຊຕີຕິ ຕໍກາຣຓາ ນິນ຺ທາວຈເນສຸ ນ ກມ຺ປຕິ.

ເນຊຕີຕິ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ອຸທ຺ເທສປທໍ. ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ຈລນໍ ນ ກໂຣຕິ. ນ ຈລຕີຕິ ນ ຕຕ຺ຖ ນມຕິ. ນ ເວຘຕີຕິ ກມ຺ເປຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ນ ຜນ຺ທຕິ. ນປ຺ປເວຘຕີຕິ ນ ກມ຺ປຕິ. ນ ສມ຺ປເວຘຕີຕິ ນ ປຣິວຕ຺ຕຕິ.

໙໕. ນ ອຸສ຺ເສສຸ ວທເຕຕິ ວິສິຏ຺ເຐສຸ ອຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ວິສິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອຕິມານວເສນ ນ ວທຕິ. ເອສ ນໂຍ ອິຕເຣສຸ ທ຺ວີສຸ. ກປ຺ປໍ ເນຕິ ອກປ຺ປິໂຍຕິ ໂສ ເອວຣູໂປ ທຸວິຘມ຺ປິ ກປ຺ປໍ ນ ເອຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ອກປ຺ປິໂຍ, ປຫີນກປ຺ໂປຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມິສ຺ສາປິ ຄາຖາຍ ນິທ຺ເທໂສ ອຸຕ຺ຕາໂນວ.

໙໖. ສກນ຺ຕິ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ. ອສຕາ ຈ ນ ໂສຈຕີຕິ ອວິຊ຺ຊມານາທິນາ ອສຕາ ຈ ນ ໂສຈຕິ. ຘມ຺ເມສຸ ຈ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ຉນ຺ທາທິວເສນ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ສ ເວ ສນ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂສ ເອວຣູໂປ ນຣຸຕ຺ຕໂມ ‘‘ສນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິມິສ຺ສາປິ ຄາຖາຍ ນິທ຺ເທໂສ ອຸຕ຺ຕາໂນວ. ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສເທວຕານໍ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິ ອໂຫສິ, ໂສຕາປນ຺ນາທີນໍ ຄຓນາ ນຕ຺ຖີຕິ.

ສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຊ຺ໂຊຕິກາຍ ມຫານິທ຺ເທສຏ຺ຐກຖາຍ

ປຸຣາເຠທສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.