໕. ກຸມ຺ຠວຄ຺ໂຄ

[໒໙໑] ໑. ສຸຣາຆຏຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສພ຺ພກາມທທໍ ກຸມ຺ຠນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຠາຄິເນຍ຺ຍໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕກາ ຈຕ຺ຕາລີສ ຫິຣຎ຺ຎໂກຏິໂຍ ປານພ຺ຍສເນນ ນາເສຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ໂສປິສ຺ສ ‘‘ໂວຫາຣໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ສຫສ຺ສໍ ອທາສິ, ຕມ຺ປິ ນາເສຕ຺ວາ ປຸນ ອຄມາສິ. ປຸນສ຺ສ ປຎ຺ຈ ສຕານິ ທາເປສິ, ຕານິປິ ນາເສຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄຕສ຺ສ ທ຺ເວ ຖູລສາຏເກ ທາເປສິ. ເຕປິ ນາເສຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄຕໍ ຄີວາຍໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ນີຫຣາເປສິ. ໂສ ອນາໂຖ ຫຸຕ຺ວາ ປຣກຸຏ຺ຏໍ ນິສ຺ສາຍ ກາລມກາສິ, ຕເມນໍ ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ພຫິ ຉຑ຺ເຑສຸໍ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຠາຄິເນຍ຺ຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ກຖໍ ສນ຺ຕປ຺ເປສ຺ສສິ, ຍມຫໍ ປຸພ຺ເພ ສພ຺ພກາມທທໍ ກຸມ຺ຠໍ ທຕ຺ວາປິ ສນ຺ຕປ຺ເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ລຠິ. ຕສ຺ສ ເຄເຫ ຠູມິຄຕເມວ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນໍ ອໂຫສິ, ປຸຕ຺ໂຕ ປນສ຺ສ ເອໂກເຍວ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ກາລກໂຕ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ວີຖິໍ ອາວຣິຕ຺ວາ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ມຫາຊນປຣິວຸໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຸຣໍ ປາຕຸໍ ອາຣຠິ. ໂສ ລງ຺ຆນຘາວນນຈ຺ຈຄີຕາທີນິ ກໂຣນ຺ຕານໍ ສຫສ຺ສໍ ສຫສ຺ສໍ ທທມາໂນ ອິຕ຺ຖິໂສຓ຺ຑສຸຣາໂສຓ຺ຑມໍສໂສຓ຺ຑາທິຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ກ຺ວ ຄີຕໍ, ກ຺ວ ນຈ຺ຈໍ, ກ຺ວ ວາທິຕ’’ນ຺ຕິ ສມຊ຺ຊຕ຺ຖິໂກ ປມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນໍ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄູປກຣຓານິ ຈ ວິນາເສຕ຺ວາ ທຸຄ຺ຄໂຕ ກປໂຓ ປິໂລຕິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ວິຈຣິ. ສກ຺ໂກ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ທຸຄ຺ຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕເປເມນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພກາມທທໍ ກຸມ຺ຠໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ຍຖາ ອຍໍ ກຸມ຺ໂຠ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ນໍ ຣກ຺ຂ, ອິມສ຺ມິໍ ເຕ ສຕິ ຘນສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ໂຫຫີ’’ຕິ ໂອວທິຕ຺ວາ ເທວໂລກເມວ ຄໂຕ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຸຣໍ ປິວນ຺ໂຕ ວິຈຣິ. ອເຖກທິວສໍ ມຕ຺ໂຕ ຕໍ ກຸມ຺ຠໍ ອາກາເສ ຂິປິຕ຺ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກວາຣໍ ວິຣຊ຺ຌິ, ກຸມ຺ໂຠ ຠູມິຍໍ ປຕິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸນ ທລິທ຺ໂທ ຫຸຕ຺ວາ ປິໂລຕິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກປາລຫຕ຺ໂຖ ຠິກ຺ຂໍ ຈຣນ຺ໂຕ ປຣກຸຏ຺ຏໍ ນິສ຺ສາຍ ກາລມກາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ –

໑໒໑. ‘‘ສພ຺ພກາມທທໍ ກຸມ຺ຠໍ, ກຸຏໍ ລທ຺ຘານ ຘຸຕ຺ຕໂກ;

ຍາວ ນໍ ອນຸປາເລຕິ, ຕາວ ໂສ ສຸຂເມຘຕິ.

໑໒໒. ‘‘ຍທາ ມຕ຺ໂຕ ຈ ທິຕ຺ໂຕ ຈ, ປມາທາ ກຸມ຺ຠມພ຺ຠິທາ;

ຕທາ ນຄ຺ໂຄ ຈ ໂປຕ຺ໂຖ ຈ, ປຈ຺ຉາ ພາໂລ ວິຫຎ຺ຎຕິ.

໑໒໓. ‘‘ເອວເມວ ໂຍ ຘນໍ ລທ຺ຘາ, ປມຕ຺ໂຕ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ;

ປຈ຺ຉາ ຕປ຺ປຕິ ທຸມ຺ເມໂຘ, ກຸຏໍ ຠິຕ຺ວາວ ຘຸຕ຺ຕໂກ’’ຕິ. –

ອິມາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຄາຖາ ວຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພກາມທທນ຺ຕິ ສພ຺ເພ ວຕ຺ຖຸກາເມ ທາຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ກຸມ຺ຠໍ. ກຸຏນ຺ຕິ ກຸມ຺ຠເວວຈນໍ. ຍາວາຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ກາລໍ. ອນຸປາເລຕີຕິ ໂຍ ໂກຈິ ເອວຣູປໍ ລຠິຕ຺ວາ ຍາວ ຣກ຺ຂຕິ, ຕາວ ໂສ ສຸຂເມຘຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຕ຺ໂຕ ຈ ທິຕ຺ໂຕ ຈາຕິ ສຸຣາມເທນ ມຕ຺ໂຕ ທປ຺ເປນ ທິຕ຺ໂຕ. ປມາທາ ກຸມ຺ຠມພ຺ຠິທາຕິ ປມາເທນ ກຸມ຺ຠໍ ຠິນ຺ທິ. ນຄ຺ໂຄ ຈ ໂປຕ຺ໂຖ ຈາຕິ ກທາຈິ ນຄ຺ໂຄ, ກທາຈິ ໂປຕ຺ຖກປິໂລຕິກາຍ ນິວຕ຺ຖຕ຺ຕາ ໂປຕ຺ໂຖ. ເອວເມວາຕິ ເອວໍ ເອວ. ປມຕ຺ໂຕຕິ ປມາເທນ. ຕປ຺ປຕີຕິ ໂສຈຕິ.

‘‘ຕທາ ສຸຣາຆຏເຠທໂກ ຘຸຕ຺ໂຕ ເສຏ຺ຐິຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ອໂຫສິ, ສກ຺ໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສຸຣາຆຏຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໒໙໒] ໒. ສຸປຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ພາຣາຓສ຺ຍໍ, ມຫາຣາຊາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ພິມ຺ພາເທວິຍາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ ທິນ຺ນໍ ໂຣຫິຕມຈ຺ຉຣສໍ ນວສປ຺ປິມິສ຺ສກໍ ສາລິຠຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕອພ຺ຠນ຺ຕຣຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໓.໙໑-໙໓) ວຕ຺ຖຸສທິສເມວ. ຕທາປິ ຫິ ເຖຣິຍາ ອຸທຣວາໂຕ ກຸປ຺ປິ, ຣາຫຸລຠທ຺ໂທ ເຖຣສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິ. ເຖໂຣ ຕໍ ອາສນສາລາຍໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຣຫິຕມຈ຺ຉຣສໍ ນວສປ຺ປິມິສ຺ສກໍ ສາລິຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອທາສິ. ໂສ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມາຕຸ ເຖຣິຍາ ອທາສິ, ຕສ຺ສາ ຠຸຕ຺ຕມຕ຺ຕາຍ ອຸທຣວາໂຕ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ. ຣາຊາ ປຸຣິເສ ເປເສຕ຺ວາ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຖຣິຍາ ຕຖາຣູປໍ ຠຕ຺ຕໍ ອທາສິ. ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ ຘມ຺ມເສນາປຕິ, ເຖຣິໍ ເອວຣູເປນ ນາມ ໂຠຊເນນ ສນ຺ຕປ຺ເປສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຣາຫຸລມາຕາຍ ປຕ຺ຖິຕໍ ເທຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ອທາສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາກໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ອສີຕິຍາ ກາກສຫສ຺ສານໍ ເຊຏ຺ຐໂກ ສຸປຕ຺ໂຕ ນາມ ກາກຣາຊາ ອໂຫສິ, ອຄ຺ຄມເຫສີ ປນສ຺ສ ສຸຜສ຺ສາ ນາມ ກາກີ ອໂຫສິ, ເສນາປຕິ ສຸມຸໂຂ ນາມ. ໂສ ອສີຕິຍາ ກາກສຫສ຺ເສຫິ ປຣິວຸໂຕ ພາຣາຓສິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ສຸຜສ຺ສໍ ອາທາຍ ໂຄຈຣໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ມຫານສມຕ຺ຖເກນ ອຄມາສິ. ສູໂທ ຣຎ຺ໂຎ ນານາມຈ຺ຉມໍສວິກຕິປຣິວາຣໍ ໂຠຊນໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຠາຊນານິ ວິວຣິຕ຺ວາ ອຸສຸມໍ ປລາເປນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ສຸຜສ຺ສາ ມຈ຺ຉມໍສຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ຣາຊໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ທິວສໍ ອກເຖຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ‘‘ເອຫິ, ຠທ຺ເທ, ໂຄຈຣາຍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຄຈ຺ຉຖ, ມຍ຺ຫໍ ເອໂກ ໂທຫໂຬ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກີທິໂສ ໂທຫໂຬ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາມາມ຺ຫິ, ນ ໂຂ ປນ ສກ຺ກາ ມຍາ ຕໍ ລທ຺ຘຸໍ, ຕສ຺ມາ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິສ຺ສາມິ, ເທວາ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ຕຍມາໂນ ນິສີທິ. ສຸມຸໂຂ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ມຫາຣາຊ, ອນຕ຺ຕມໂນສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ, ຣາຊາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເສນາປຕິ ‘‘ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ເຕ ອຸໂຠປິ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ຕຸມ຺ເຫ ອິເຘວ ໂຫຖ, ມຍໍ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ໂສ ກາເກ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ຕໍ ກາຣຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ເອຖ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ກາເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ພາຣາຓສິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຫານສສ຺ສ ອວິທູເຣ ກາເກ ວຄ຺ເຄ ວຄ຺ເຄ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອາຣກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ຐເປຕ຺ວາ ສຍໍ ອຏ຺ຐຫິ ກາກໂຍເຘຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຫານສຉທເນ ນິສີທິ ຣຎ຺ໂຎ ຠຕ຺ຕຫຣຓກາລໍ ໂອໂລກຍມາໂນ. ເຕ ຈ ກາເກ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ ຣຎ຺ໂຎ ຠຕ຺ເຕ ຫຣິຍມາເນ ຠາຊນານິ ປາເຕສ຺ສາມິ, ຠາຊເນສຸ ປຕິເຕສຸ ມຍ຺ຫໍ ຊີວິຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຕຸມ຺ເຫສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ມຸຂປູຣໍ ຠຕ຺ຕໍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຈ຺ຉມໍສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເນຕ຺ວາ ສຸປຕ຺ຕໍ ສປຊາປຕິກໍ ກາກຣາຊານໍ ໂຠເຊຖ, ‘ກຫໍ ເສນາປຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ປຈ຺ຉໂຕ ເອຫິຕີ’ຕິ ວເທຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ອຖ ສູໂທ ຣຎ຺ໂຎ ໂຠຊນວິກຕິໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ກາເຊນ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊກຸລໍ ປາຍາສິ. ຕສ຺ສ ຣາຊງ຺ຄຓໍ ຄຕກາເລ ກາກເສນາປຕິ ກາການໍ ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ສຍໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕຫາຣກສ຺ສ ອຸເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ນຂປຎ຺ຊເຣນ ປຫຣິຕ຺ວາ ກຓຍຄ຺ຄສທິເສນ ຕຸຓ຺ເຑນ ນາສຄ຺ຄມສ຺ສ ອຠິຫນ຺ຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ທ຺ວີຫິ ປກ຺ເຂຫິ ມຸຂມສ຺ສ ປິທຫິ. ຣາຊາ ມຫາຕເລ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ມຫາວາຕປາເນນ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕໍ ກາກສ຺ສ ກິຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ຠຕ຺ຕຫາຣກສ຺ສ ສທ຺ທໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ຠຕ຺ຕກາຣກ, ຠາຊນານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ກາກເມວ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຠາຊນານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ກາກໍ ທຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫິ. ຣາຊາປິ ນໍ ‘‘ອິໂຕ ເອຫີ’’ຕິ ອາຫ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ກາກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປໂຫນກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄມິໍສຸ. ຕໂຕ ເສສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເສສໍ ຠຸຎ຺ຊິໍສຸ. ເຕປິ ອຏ຺ຐ ຊນາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ສປຊາປຕິກໍ ໂຠເຊສຸໍ, ສຸຜສ຺ສາຍ ໂທຫໂຬ ວູປສມິ. ຠຕ຺ຕຫາຣໂກ ກາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ອຸປເນສິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ໂຠ ກາກ, ຕ຺ວໍ ມມຎ຺ຈ ນ ລຊ຺ຊິ, ຠຕ຺ຕຫາຣກສ຺ສ ຈ ນາສໍ ຂຓ຺ເຑສິ, ຠຕ຺ຕຠາຊນານິ ຈ ຠິນ຺ທິ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ຊີວິຕໍ ນ ຣກ຺ຂິ, ກສ຺ມາ ເອວຣູປໍ ກມ຺ມມກາສີ’’ຕິ? ກາໂກ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ພາຣາຓສິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວສຕິ, ອຫມສ຺ສ ເສນາປຕິ, ຕສ຺ສ ສຸຜສ຺ສາ ນາມ ຠຣິຍາ ໂທຫຬິນີ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາມາ, ຣາຊາ ຕສ຺ສາ ໂທຫຬໍ ມຍ຺ຫໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ອຫໍ ຕຕ຺ເຖວ ມມ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ອິທານິ ເມ ຕສ຺ສາ ໂຠຊນໍ ເປສິຕໍ, ມຍ຺ຫໍ ມໂນຣໂຖ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ, ອິມິນາ ກາຣເຓນ ມຍາ ເອວຣູປໍ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ທີເປນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອາຫ.

໑໒໔. ‘‘ພາຣາຓສ຺ຍໍ ມຫາຣາຊ, ກາກຣາຊາ ນິວາສໂກ;

ອສີຕິຍາ ສຫສ຺ເສຫິ, ສຸປຕ຺ໂຕ ປຣິວາຣິໂຕ.

໑໒໕. ‘‘ຕສ຺ສ ໂທຫຬິນີ ຠຣິຍາ, ສຸຜສ຺ສາ ຠກ຺ຂິຕຸມິຈ຺ຉຕິ;

ຣຎ຺ໂຎ ມຫານເສ ປກ຺ກໍ, ປຈ຺ຈຄ຺ຆໍ ຣາຊໂຠຊນໍ.

໑໒໖. ‘‘ເຕສາຫໍ ປຫິໂຕ ທູໂຕ, ຣຎ຺ໂຎ ຈມ຺ຫິ ອິຘາຄໂຕ;

ຠຕ຺ຕຸ ອປຈິຕິໍ ກຸມ຺ມິ, ນາສາຍມກຣໍ ວຓ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພາຣາຓສ຺ຍນ຺ຕິ ພາຣາຓສິຍໍ. ນິວາສໂກຕິ ນິພທ຺ຘວສນໂກ. ປກ຺ກນ຺ຕິ ນານປ຺ປກາເຣນ ສມ຺ປາທິຕໍ. ເກຈິ ‘‘ສິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈຄ຺ຆນ຺ຕິ ອພ຺ຠຸຓ຺ຫໍ ອປາຣິວາສິກໍ, ມຈ຺ຉມໍສວິກຕີສຸ ວາ ປຈ຺ເຈກໍ ມຫຄ຺ຆໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຈ຺ຈຄ຺ຆໍ. ເຕສາຫໍ ປຫິໂຕ ທູໂຕ, ຣຎ຺ໂຎ ຈມ຺ຫິ ອິຘາຄໂຕຕິ ເຕສໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອຫໍ ທູໂຕ ອາຓຕ຺ຕິກໂຣ ຣຎ຺ໂຎ ຈ ອມ຺ຫິ ປຫິໂຕ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ອາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຕ຺ຕຸ ອປຈິຕິໍ ກຸມ຺ມີຕິ ສ຺ວາຫໍ ເອວໍ ອາຄໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຠຕ຺ຕຸ ອປຈິຕິໍ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ກໂຣມິ. ນາສາຍມກຣໍ ວຓນ຺ຕິ, ມຫາຣາຊ, ອິມິນາ ກາຣເຓນ ຕຸມ຺ເຫ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ຊີວິຕໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕຠາຊນໍ ປາຕາເປຕຸໍ ຠຕ຺ຕຫາຣກສ຺ສ ນາສາຍ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ວຓໍ ອກາສິໍ, ມຍາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຎ຺ໂຎ ອປຈິຕິ ກຕາ, ອິທານິ ຕຸມ຺ເຫ ຍໍ ອິຈ຺ຉຖ, ຕໍ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣຖາຕິ.

ຣາຊາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ຕາວ ມນຸສ຺ສຠູຕານໍ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ທຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ສຸຫຊ຺ເຊ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມ, ຄາມາທີນິ ທທມານາປິ ອມ຺ຫາກໍ ຊີວິຕທາຍກໍ ນ ລຠາມ, ອຍໍ ກາໂກ ສມາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຎ຺ໂຎ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ອຕິວິຍ ສປ຺ປຸຣິໂສ ມຘຸຣສ຺ສໂຣ ຘມ຺ມກຖິໂກ’’ຕິ ຄຸເຓສຸ ປສີທິຕ຺ວາ ຕໍ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕນ ປູເຊສິ. ໂສ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ເຘນ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕນ ຣາຊານເມວ ປູເຊຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸເຓ ກເຖສິ. ຣາຊາ ນໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ເຕສໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂຠຊນນິຍາເມນ ຠຕ຺ຕໍ ປຏ຺ຐເປສິ, ເສສກາການໍ ເທວສິກໍ ເອກໍ ຕຓ຺ຑຸລມ຺ພຓໍ ປຈາເປສິ, ສຍຎ຺ຈ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຠຍໍ ທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຣກ຺ຂິ. ສຸປຕ຺ຕກາໂກວາໂທ ປນ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສສຕານິ ປວຕ຺ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ສຸມຸໂຂ ເສນາປຕິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ສຸຜສ຺ສາ ຣາຫຸລມາຕາ, ສຸປຕ຺ໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສຸປຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໒໙໓] ໓. ກາຍນິພ຺ພິນ຺ທຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ເມຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິເຣໂກ ປຸຣິໂສ ປຓ຺ຑຸໂຣເຄນ ອຏ຺ຏິໂຕ ເວຊ຺ເຊຫິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ປຸຕ຺ຕທາໂຣປິສ຺ສ ‘‘ໂກ ອິມໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ອິມມ຺ຫາ ໂຣຄາ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ກຕິປາເຫເນວ ກິຎ຺ຈິ ສປ຺ປາຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ອໂຣໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ລຠິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸໂກ ນາມ ປຓ຺ຑຸໂຣຄີ ‘ອິມມ຺ຫາ ໂຣຄາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ເຈວ ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ. ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທານິ ອຍເມວ; ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິຕາປິ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ໂຣຄາ ວຸຏ຺ຐາຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວຸຑ຺ຒິມກໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ວສນ຺ໂຕ ປຓ຺ຑຸໂຣຄີ ອໂຫສິ. ເວຊ຺ຊາປິ ປຏິຊຄ຺ຄິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ, ປຸຕ຺ຕທາໂຣປິສ຺ສ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ອິມມ຺ຫາ ໂຣຄາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິເທວ ສປ຺ປາຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ອໂຣໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຌານສຸເຂນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ເອວຣູປໍ ສຸຂໍ ນາມ ນາລຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອາຫ –

໑໒໗. ‘‘ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ເມ ອຎ຺ຎຕເຣນ ພ຺ຍາຘິນາ, ໂຣເຄນ ພາຬ຺ຫໍ ທຸຂິຕສ຺ສ ຣຸປ຺ປໂຕ;

ປຣິສຸສ຺ສຕິ ຂິປ຺ປມິທໍ ກເຬວຣໍ, ປຸປ຺ຜໍ ຍຖາ ປໍສຸນິ ອາຕເປ ກຕໍ.

໑໒໘. ‘‘ອຊຎ຺ຎໍ ຊຎ຺ຎສງ຺ຂາຕໍ, ອສຸຈິໍ ສຸຈິສມ຺ມຕໍ;

ນານາກຸຓປປຣິປູຣໍ, ຊຎ຺ຎຣູປໍ ອປສ຺ສໂຕ.

໑໒໙. ‘‘ຘິຣຕ຺ຖຸມໍ ອາຕຸຣໍ ປູຕິກາຍໍ, ເຊຄຸຈ຺ຉິຍໍ ອສ຺ສຸຈິໍ ພ຺ຍາຘິຘມ຺ມໍ;

ຍຕ຺ຖປ຺ປມຕ຺ຕາ ອຘິມຸຈ຺ຉິຕາ ປຊາ, ຫາເປນ຺ຕິ ມຄ຺ຄໍ ສຸຄຕູປປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຕເຣນາຕິ ອຏ຺ຐນວຸຕິຍາ ໂຣເຄສຸ ເອເກນ ປຓ຺ຑຸໂຣຄພ຺ຍາຘິນາ. ໂຣເຄນາຕິ ຣຸຊ຺ຊນສຠາວຕ຺ຕາ ເອວໍລທ຺ຘນາເມນ. ຣຸປ຺ປໂຕຕິ ຆຏ຺ຏິຍມານສ຺ສ ປີຬິຍມານສ຺ສ. ປໍສຸນິ ອາຕເປ ກຕນ຺ຕິ ຍຖາ ອາຕເປ ຕຕ຺ຕວາລິກາຍ ຐປິຕໍ ສຸຂຸມປຸປ຺ຜໍ ປຣິສຸສ຺ເສຍ຺ຍ, ເອວໍ ປຣິສຸສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຊຎ຺ຎໍ ຊຎ຺ຎສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ປຏິກູລໍ ອມນາປເມວ ພາລານໍ ມນາປນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ. ນານາກຸຓປປຣິປູຣນ຺ຕິ ເກສາທີຫິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ກຸຓເປຫິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ຊຎ຺ຎຣູປໍ ອປສ຺ສໂຕຕິ ອປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຘພາລປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ມນາປໍ ສາຘຸຣູປໍ ປຣິໂຠຄສຠາວໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ‘‘ອກ຺ຂິມ຺ຫາ ອກ຺ຂິຄູຖໂກ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປກາສິໂຕ ອສຸຠສຠາໂວ ພາລານໍ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ.

ອາຕຸຣນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈຄິລານໍ. ອຘິມຸຈ຺ຉິຕາຕິ ກິເລສມຸຈ຺ຉາຍ ອຕິວິຍ ມຸຈ຺ຉິຕາ. ປຊາຕິ ອນ຺ຘພາລປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ຫາເປນ຺ຕິ ມຄ຺ຄໍ ສຸຄຕູປປຕ຺ຕິຍາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປູຕິກາເຍ ລຄ຺ຄາ ລຄ຺ຄິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອປາຍມຄ຺ຄໍ ປູເຣນ຺ຕາ ເທວມນຸສ຺ສເຠທາຍ ສຸຄຕິອຸປປຕ຺ຕິຍາ ມຄ຺ຄໍ ປຣິຫາເປນ຺ຕິ.

ອິຕິ ມຫາສຕ຺ໂຕ ນານປ຺ປກາເຣນ ອສຸຈິຠາວຎ຺ຈ ນິຈ຺ຈາຕຸຣຠາວຎ຺ຈ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ກາເຍ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ພຫຸຊນາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສຸ. ‘‘ຕທາ ຕາປໂສ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກາຍນິພ຺ພິນ຺ທຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໒໙໔] ໔. ຊມ຺ພຸຂາທກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂກຍໍ ພິນ຺ທຸສ຺ສໂຣ ວຄ຺ຄູຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໂກກາລິເກ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕທາ ຫິ ເທວທຕ຺ເຕ ປຣິຫີນລາຠສກ຺ກາເຣ ໂກກາລິໂກ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ເທວທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ມຫາສມ຺ມຕປເວຓິຍາ ໂອກ຺ກາກຣາຊວໍເສ ຊາໂຕ ອສມ຺ຠິນ຺ນຂຕ຺ຕິຍວໍເສ ວຑ຺ຒິໂຕ ຕິປິຏກຘໂຣ ຌານລາຠີ ມຘຸຣກໂຖ ຘມ຺ມກຖິໂກ, ເທຖ ກໂຣຖ ເຖຣສ຺ສາ’’ຕິ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ເທວທຕ຺ໂຕປິ ‘‘ໂກກາລິໂກ ອຸທິຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຘມ຺ມກຖິໂກ, ເທຖ ກໂຣຖ ໂກກາລິກສ຺ສາ’’ຕິ ໂກກາລິກສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ອິຕິ ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສິຕ຺ວາ ກຸລຆເຣສຸ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ ເທວທຕ຺ຕໂກກາລິກາ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອຠູຕຄຸຓກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອຠູຕຄຸຓກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ປຸພ຺ເພເປວໍ ຠຸຎ຺ຊິໍສຸເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຊມ຺ພຸວນສຓ຺ເຑ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ເຣໂກ ກາໂກ ຊມ຺ພຸສາຂາຍ ນິສິນ຺ໂນ ຊມ຺ພຸປກ຺ການິ ຂາທຕິ. ອເຖໂກ ສິງ຺ຄາໂລ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກາກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ອິມສ຺ສ ອຠູຕຄຸຓກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ຊມ຺ພູນິ ຂາເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໐. ‘‘ໂກຍໍ ພິນ຺ທຸສ຺ສໂຣ ວຄ຺ຄຸ, ສຣວນ຺ຕານມຸຕ຺ຕໂມ;

ອຈ຺ຈຸໂຕ ຊມ຺ພຸສາຂາຍ, ໂມຣຈ຺ຉາໂປວ ກູຊຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພິນ຺ທຸສ຺ສໂຣຕິ ພິນ຺ທຸນາ ອວິສາເຣນ ປິຓ຺ຑິເຕນ ສເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ວຄ຺ຄູຕິ ມຘຸຣສທ຺ໂທ. ອຈ຺ຈຸໂຕຕິ ນ ຈຸໂຕ ສນ຺ນິສິນ຺ໂນ. ໂມຣຈ຺ຉາໂປວ ກູຊຕີຕິ ຕຣຸຓໂມໂຣວ ມນາເປນ ສທ຺ເທນ ‘‘ໂກ ນາເມໂສ ກູຊຕີ’’ຕິ ວທຕິ.

ອຖ ນໍ ກາໂກ ປຏິປສໍສນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໑. ‘‘ກຸລປຸຕ຺ໂຕວ ຊານາຕິ, ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ປສໍສິຕຸໍ;

ພ຺ຍຄ຺ຆຈ຺ຉາປສຣີວຓ຺ຓ, ຠຸຎ຺ຊ ສມ຺ມ ທທາມິ ເຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍຄ຺ຆຈ຺ຉາປສຣີວຓ຺ຓາຕິ ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ພ຺ຍຄ຺ຆໂປຕກສມານວຓ຺ໂຓວ ຂາຍສິ, ເຕນ ຕໍ ວທາມິ ອມ຺ໂຠ ພ຺ຍຄ຺ຆຈ຺ຉາປສຣີວຓ຺ຓ. ຠຸຎ຺ຊ, ສມ຺ມ, ທທາມິ ເຕຕິ ວຍສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຊມ຺ພຸປກ຺ການິ ຂາທ, ອຫໍ ເຕ ທທາມີຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ຈາເລຕ຺ວາ ຜລານິ ປາເຕສິ. ອຖ ຕສ຺ມິໍ ຊມ຺ພຸຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ເຕ ອຸໂຠປິ ອຠູຕຄຸຓກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ຊມ຺ພູນິ ຂາທນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໒. ‘‘ຈິຣສ຺ສໍ ວຕ ປສ຺ສາມິ, ມຸສາວາທີ ສມາຄເຕ;

ວນ຺ຕາທໍ ກຸຓປາທຎ຺ຈ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປສໍສເກ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວນ຺ຕາທນ຺ຕິ ປເຣສໍ ວນ຺ຕຠຕ຺ຕຂາທກໍ ກາກໍ. ກຸຓປາທຎ຺ຈາຕິ ກຸຓປຂາທກໍ ສິງ຺ຄາລຎ຺ຈ.

ອິມຎ຺ຈ ປນ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ສາ ເທວຕາ ເຠຣວຣູປາຣມ຺ມຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕ ຕໂຕ ປລາເປສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສິງ຺ຄາໂລ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ກາໂກ ໂກກາລິໂກ, ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຊມ຺ພຸຂາທກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໒໙໕] ໕. ອນ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຸສຠສ຺ເສວ ເຕ ຂນ຺ໂຘຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເຕເຍວ ທ຺ເວ ຊເນ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸ ປຸຣິມສທິສເມວ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມູປຈາເຣ ເອຣຓ຺ຑຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕທາ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມເກ ມຕໍ ຊຣຄ຺ຄວໍ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຄາມທ຺ວາເຣ ເອຣຓ຺ຑວເນ ຉຑ຺ເຑສຸໍ. ເອໂກ ສິງ຺ຄາໂລ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມໍສໍ ຂາທິ. ເອໂກ ກາໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອຣຓ຺ເຑ ນິລີໂນ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ເອຕສ຺ສ ອຠູຕຄຸຓກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໓. ‘‘ອຸສຠສ຺ເສວ ເຕ ຂນ຺ໂຘ, ສີຫສ຺ເສວ ວິຊມ຺ຠິຕໍ;

ມິຄຣາຊ ນໂມ ຕ຺ຍຕ຺ຖຸ, ອປິ ກິຎ຺ຈິ ລຠາມເສ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນໂມ ຕ຺ຍຕ຺ຖູຕິ ນໂມ ເຕ ອຕ຺ຖຸ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສິງ຺ຄາໂລ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໔. ‘‘ກຸລປຸຕ຺ໂຕວ ຊານາຕິ, ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ປສໍສິຕຸໍ;

ມຍູຣຄີວສງ຺ກາສ, ອິໂຕ ປຣິຍາຫິ ວາຍສາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອິໂຕ ປຣິຍາຫີຕິ ເອຣຓ຺ຑໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອິໂຕ ເຍນາຫໍ, ເຕນາຄນ຺ຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທາຕິ ວທຕິ.

ຕໍ ເຕສໍ ກິຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໕. ‘‘ມິຄານໍ ສິງ຺ຄາໂລ ອນ຺ໂຕ, ປກ຺ຂີນໍ ປນ ວາຍໂສ;

ເອຣຓ຺ໂຑ ອນ຺ໂຕ ຣຸກ຺ຂານໍ, ຕໂຍ ອນ຺ຕາ ສມາຄຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕຕິ ຫີໂນ ລາມໂກ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສິງ຺ຄາໂລ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ກາໂກ ໂກກາລິໂກ, ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອນ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໒໙໖] ໖. ສມຸທ຺ທຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂກ ນາຍນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸປນນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ຫິ ມຫຄ຺ຆໂສ ມຫາຕຓ຺ໂຫ ອໂຫສິ, ສກຏປູເຣຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິປິ ສນ຺ຕປ຺ເປຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ວສ຺ສູປນາຍິກກາເລ ທ຺ວີສຸ ຕີສຸ ວິຫາເຣສຸ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອຸປາຫເນ ຐເປຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິໍ, ເອກສ຺ມິໍ ອຸທກຕຸມ຺ພໍ. ເອກສ຺ມິໍ ສຍໍ ວສຕິ, ຊນປທວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຓີຕປຣິກ຺ຂາເຣ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ອຣິຍວໍສກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ເຕສໍ ປໍສຸກູລານິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ຈີວຣານິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ເຕ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ມນາປມນາເປ ປຕ຺ເຕ ຖາລການິ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ຍານກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອຸປນນ຺ໂທ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ມຫຄ຺ຆໂສ ມຫິຈ຺ໂຉ ອຎ຺ເຎສໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ກເຖຕ຺ວາ ສມຓປຣິກ຺ຂາເຣນ ຍານກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປນນ຺ເທນ ກຕໍ ປເຣສໍ ອຣິຍວໍສກຖໍ ກເຖນ຺ເຕນ, ປຐມຕຣຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕນາ ອປ຺ປິຈ຺ເຉນ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ປເຣສໍ ອຣິຍວໍສໍ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຕານເມວ ປຐມໍ, ປຕິຣູເປ ນິເວສເຍ;

ອຖຎ຺ຎມນຸສາເສຍ຺ຍ, ນ ກິລິສ຺ເສຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໕໘) –

ອິມໍ ຘມ຺ມປເທ ຄາຖໍ ເທເສຕ຺ວາ ອຸປນນ຺ທໍ ຄຣຫິຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ອຸປນນ຺ໂທ ມຫິຈ຺ໂຉ, ປຸພ຺ເພ ມຫາສມຸທ຺ເທປິ ອຸທກໍ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສມຸທ຺ທເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອເຖໂກ ກາໂກ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ອຸປຣິຠາເຄ ວິຈຣນ຺ໂຕ ‘‘ສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ປມາເຓນ ປິວຖ, ຣກ຺ຂນ຺ຕາ ປິວຖາ’’ຕິ ມຈ຺ຉສງ຺ຆສກຸຓສງ຺ເຆ ວາເຣນ຺ໂຕ ວາເຣນ຺ໂຕ ຈຣຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ສມຸທ຺ທເທວຕາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໖. ‘‘ໂກ ນາຍໍ ໂລຓໂຕຍສ຺ມິໍ, ສມນ຺ຕາ ປຣິຘາວຕິ;

ມຈ຺ເຉ ມກເຣ ຈ ວາເຣຕິ, ອູມີສຸ ຈ ວິຫຎ຺ຎຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂກ ນາຍນ຺ຕິ ໂກ ນຸ ອຍໍ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທກາໂກ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໗. ‘‘ອນນ຺ຕປາຍີ ສກຸໂຓ, ອຕິຕ຺ໂຕຕິ ທິສາສຸໂຕ;

ສມຸທ຺ທໍ ປາຕຸມິຈ຺ຉາມິ, ສາຄຣໍ ສຣິຕໍປຕິ’’ນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອຫໍ ອນນ຺ຕສາຄຣໍ ປາຕຸມິຈ຺ຉາມິ, ເຕນມ຺ຫິ ອນນ຺ຕປາຍີ ນາມ ສກຸໂຓ ມຫຕິຍາປິ ອປູຣຓິຍາ ຕຓ຺ຫາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ອຕິຕ຺ໂຕຕິປິ ອຫໍ ທິສາສຸ ສຸໂຕ ວິສ຺ສຸໂຕ ປາກໂຏ, ສ຺ວາຫໍ ອິມໍ ສກລສມຸທ຺ທໍ ສຸນ຺ທຣານໍ ຣຕນານໍ ອາກຣຕ຺ຕາ ສາຄເຣນ ວາ ຂຕຕ຺ຕາ ສາຄຣໍ ສຣິຕານໍ ປຕິຠາເວນ ສຣິຕໍປຕິໍ ປາຕຸມິຈ຺ຉາມີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທເທວຕາ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໘. ‘‘ໂສ ອຍໍ ຫາຍຕິ ເຈວ, ປູຣເຕ ຈ ມໂຫທຘິ;

ນາສ຺ສ ນາຍຕິ ປີຕນ຺ໂຕ, ອເປຍ຺ໂຍ ກິຣ ສາຄໂຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂສ ອຍໍ ຫາຍຕິ ເຈວາຕິ ອຸທກສ຺ສ ໂອສກ຺ກນເວລາຍ ຫາຍຕິ, ນິກ຺ຂມນເວລາຍ ປູຣຕິ. ນາສ຺ສ ນາຍຕີຕິ ອສ຺ສ ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ ສເຈປິ ນໍ ສກລໂລໂກ ປິເວຍ຺ຍ, ຕຖາປິ ‘‘ອິໂຕ ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ອຸທກໍ ປີຕ’’ນ຺ຕິ ປຣິຍນ຺ໂຕ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອເປຍ຺ໂຍ ກິຣາຕິ ເອໂສ ກິຣ ສາຄໂຣ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ອຸທກໍ ເຂເປຕ຺ວາ ປາຕຸນ຺ຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ສາ ເຠຣວຣູປາຣມ຺ມຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທກາກໍ ປລາເປສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສມຸທ຺ທກາໂກ ອຸປນນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສມຸທ຺ທຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໒໙໗] ໗. ກາມວິລາປຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຸຈ຺ເຈ ສກຸຓ ເຑມານາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາປໂລຠນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸ ປຸປ຺ຜຣຕ຺ຕຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑.໑໔໗) ກຖິຕໍ, ອຕີຕວຕ຺ຖຸ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໘.໖໐ ອາທໂຍ) ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ຕໍ ປນ ປຸຣິສໍ ຊີວນ຺ຕໍ ສູເລ ອຸຕ຺ຕາເສສຸໍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ໂນ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ເອກໍ ກາກໍ ທິສ຺ວາ ຕາວຂຣມ຺ປິ ຕໍ ເວທນໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ປິຍຠຣິຍາຍ ສາສນໍ ເປເສຕຸໍ ກາກໍ ອາມນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອາຫ –

໑໓໙. ‘‘ອຸຈ຺ເຈ ສກຸຓ ເຑມານ, ປຕ຺ຕຍານ ວິຫງ຺ຄມ;

ວຊ຺ຊາສິ ໂຂ ຕ຺ວໍ ວາມູຣຸໍ, ຈິຣໍ ໂຂ ສາ ກຣິສ຺ສຕິ.

໑໔໐. ‘‘ອິທໍ ໂຂ ສາ ນ ຊານາຕິ, ອສິໍ ສຕ຺ຕິຎ຺ຈ ໂອຑ຺ຑິຕໍ;

ສາ ຈຓ຺ຑີ ກາຫຕິ ໂກຘໍ, ຕໍ ເມ ຕປຕິ ໂນ ອິທໍ.

໑໔໑. ‘‘ເອສ ອຸປ຺ປລສນ຺ນາໂຫ, ນິກ຺ຂຎ຺ຈຸສ຺ສີສໂກຫິຕໍ;

ກາສິກຎ຺ຈ ມຸທຸໍ ວຕ຺ຖໍ, ຕປ຺ເປຕຸ ຘນິກາ ປິຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຑມານາຕິ ຄຈ຺ຉມານ ຈຣມານ. ປຕ຺ຕຍານາຕິ ຕເມວາລປຕິ, ຕຖາ ວິຫງ຺ຄມາຕິ. ໂສ ຫິ ປຕ຺ເຕຫິ ຍານໍ ກຕ຺ວາ ຄມນໂຕ ປຕ຺ຕຍາໂນ, ອາກາເສ ຄມນໂຕ ວິຫງ຺ຄໂມ. ວຊ຺ຊາສີຕິ ວເທຍ຺ຍາສິ. ວາມູຣຸນ຺ຕິ ກທລິກ຺ຂນ຺ຘສມານອູຣຸໍ, ມມ ສູເລ ນິສິນ຺ນຠາວໍ ວເທຍ຺ຍາສິ. ຈິຣໍ ໂຂ ສາ ກຣິສ຺ສຕີຕິ ສາ ອິມໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອຊານມານາ ມມ ອາຄມນໍ ຈິຣໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ‘‘ຈິຣໍ ເມ ຄຕສ຺ສ ປິຍສ຺ສ ນ ຈ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອສິໍ ສຕ຺ຕິຎ຺ຈາຕິ ອສິສມານຕາຍ ສຕ຺ຕິສມານຕາຍ ຈ ສູລເມວ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕາສນຕ຺ຖາຍ ໂອຑ຺ຑິຕໍ ຐປິຕໍ. ຈຓ຺ຑີຕິ ໂກຘນາ. ກາຫຕິ ໂກຘນ຺ຕິ ‘‘ອຕິຈິຣາຍຕີ’’ຕິ ມຍິ ໂກຘໍ ກຣິສ຺ສຕິ. ຕໍ ເມ ຕປຕີຕິ ຕໍ ຕສ຺ສາ ກຸຊ຺ຌນໍ ມໍ ຕປຕິ. ໂນ ອິທນ຺ຕິ ອິຘ ປນ ອິທໍ ສູລໍ ມໍ ນ ຕປຕີຕິ ທີເປຕິ.

‘‘ເອສ ອຸປ຺ປລສນ຺ນາໂຫ’’ຕິອາທີຫິ ຆເຣ ອຸສ຺ສີສເກ ຐປິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ຑໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປລສນ຺ນາໂຫຕິ ອຸປ຺ປໂລ ຈ ສນ຺ນາໂຫ ຈ ອຸປ຺ປລສນ຺ນາໂຫ, ອຸປ຺ປລສທິໂສ ກຓໂຍ ຈ ສນ຺ນາຫໂກ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິກ຺ຂຎ຺ຈາຕິ ປຎ຺ຈຫິ ສຸວຓ຺ເຓຫິ ກຕໍ ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກໍ. ກາສິກຎ຺ຈ ມຸທຸ ວຕ຺ຖນ຺ຕິ ມຸທຸໍ ກາສິກສາຏກຍຸຄໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ເອຕ຺ຕກໍ ກິຣ ເຕນ ອຸສ຺ສີສເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຕປ຺ເປຕຸ ຘນິກາ ປິຍາຕິ ເອຕໍ ສພ຺ພໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາ ມມ ປິຍາ ຘນຕ຺ຖິກາ ອິມິນາ ຘເນນ ຕປ຺ເປຕຸ ປູເຣຕຸ, ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ໂຫຕູຕິ.

ເອວໍ ໂສ ປຣິເທວມາໂນວ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ຠຣິຍາ ເອຕຣຫິ ຠຣິຍາ ອໂຫສິ, ເຍນ ປນ ເທວປຸຕ຺ເຕນ ຕໍ ກາຣຓໍ ທິຏ຺ຐໍ, ໂສ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກາມວິລາປຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໒໙໘] ໘. ອຸທຸມ຺ພຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຸທຸມ຺ພຣາ ຈິເມ ປກ຺ກາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມເກ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວສຕິ. ຣມຓີໂຍ ວິຫາໂຣ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ນິວິຏ຺ໂຐ, ມນ຺ທໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນຏ຺ຐານໍ ອຸທກຜາສຸກໍ, ໂຄຈຣຄາໂມ ນາຕິທູເຣ ນາຈ຺ຈາສນ຺ເນ, ສມ຺ປິຍາຍມານາ ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂໍ ເທນ຺ຕິ. ອເຖໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ຕໍ ວິຫາຣໍ ປາປຸຓິ. ເນວາສິໂກ ຕສ຺ສ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຕໍ ອາທາຍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ມນຸສ຺ສາ ປຓີຕໍ ຠິກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ສ຺ວາຕນາຍ ນິມນ຺ຕຍິໍສຸ. ອາຄນ຺ຕຸໂກ ກຕິປາຫໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອເກນຸປາເຍນ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອິມໍ ວິຫາຣໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ເຖຣູປຏ຺ຐານໍ ອາຄຕໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ, ພຸທ຺ຘູປຏ຺ຐານໍ ນາກາສີ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ວິຫາຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ເຕນມ຺ຫິ ນ ຄຕປຸພ຺ໂພ’’ຕິ. ‘‘ຍາວ ຕ຺ວໍ ພຸທ຺ຘູປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉສິ, ຕາວາຫໍ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເນວາສິໂກ ‘‘ຍາວ ມມາຄມນາ ເຖເຣ ມາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຄນ຺ຕຸໂກ ‘‘ຕສ຺ສ ເນວາສິກສ຺ສ ອຍຎ຺ຈ ອຍຎ຺ຈ ໂທໂສ’’ຕິ ເຕ ມນຸສ຺ເສ ປຣິຠິນ຺ທິ. ອິຕໂຣປິ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນາຄໂຕ, ອຖສ຺ສ ໂສ ເສນາສນໍ ນ ອທາສິ. ໂສ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ປິຓ຺ຑາຍ ຄາມໍ ປາວິສິ, ມນຸສ຺ສາ ສາມີຈິມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ກຣິໍສຸ. ໂສ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ກາຣຓໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸໂກ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ອສຸກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ວິຫາຣາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສຍໍ ຕຕ຺ຖ ວສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ໂສ ອິມໍ ວສນຏ຺ຐານາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຣຎ຺ເຎ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສາເນ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ເທໂວ ວສ຺ສິ. ອເຖໂກ ຣຕ຺ຕມຸຂຂຸທ຺ທກມກ຺ກໂຏ ເອກິສ຺ສາ ອໂນວສ຺ສິກາຍ ປາສາຓທຣິຍາ ວສມາໂນ ເອກທິວສໍ ທຣິທ຺ວາເຣ ອເຕມນຏ຺ຐາເນ ສຸເຂນ ນິສີທິ. ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ກາຬມຸຂມຫາມກ຺ກໂຏ ຕິນ຺ໂຕ ສີເຕນ ປີຬິຍມາໂນ ວິຈຣນ຺ໂຕ ຕໍ ຕຖານິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຸປາເຍນ ນໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອຕ຺ຖ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິໍ ໂອລມ຺ເພຕ຺ວາ ສຸຫິຕາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຐຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໒. ‘‘ອຸທຸມ຺ພຣາ ຈິເມ ປກ຺ກາ, ນິຄ຺ໂຣຘາ ຈ ກປິຕ຺ຖນາ;

ເອຫິ ນິກ຺ຂມ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ, ກິໍ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ມິຍ຺ຍສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກປິຕ຺ຖນາຕິ ປິລກ຺ຂາ. ເອຫິ ນິກ຺ຂມາຕິ ເອເຕ ອຸທຸມ຺ພຣາທໂຍ ຜລຠາຣນມິຕາ, ອຫມ຺ປິ ຂາທິຕ຺ວາ ສຸຫິໂຕ ອາຄໂຕສ຺ມິ, ຕ຺ວມ຺ປິ ຄຈ຺ຉ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສູຕິ.

ໂສປິ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ຜລານິ ຂາທິຕຸກາໂມ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຈຣິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ອລຠນ຺ໂຕ ປຸນາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອນ຺ໂຕປາສາຓທຣິຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ວຎ຺ເຈສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຐຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໓. ‘‘ເອວໍ ໂສ ສຸຫິໂຕ ໂຫຕິ, ໂຍ ວຸຑ຺ຒມປຈາຍຕິ;

ຍຖາຫມຊ຺ຊ ສຸຫິໂຕ, ທຸມປກ຺ການິ ມາສິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸມປກ຺ການິ ມາສິໂຕຕິ ອຸທຸມ຺ພຣາທີນິ ຣຸກ຺ຂຜລານິ ຂາທິຕ຺ວາ ອສິໂຕ ຘາໂຕ ສຸຫິໂຕ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາມກ຺ກໂຏ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໔. ‘‘ຍໍ ວເນໂຊ ວເນຊສ຺ສ, ວຎ຺ເຈຍ຺ຍ ກປິໂນ ກປິ;

ທຫໂຣ ກປິ ສທ຺ເຘຍ຺ຍ, ນ ຫິ ຊິຓ຺ໂຓ ຊຣາກປີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍໍ ວເນ ຊາໂຕ ກປິ ວເນ ຊາຕສ຺ສ ກປິໂນ ວຎ຺ຈນໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຕໍ ຕຍາ ສທິໂສ ທຫໂຣ ວານໂຣ ສທ຺ທເຫຍ຺ຍ, ມາທິໂສ ປນ ຊິຓ຺ໂຓ ຊຣາກປິ ມຫລ຺ລກມກ຺ກໂຏ ນ ຫິ ສທ຺ທເຫຍ຺ຍ, ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ຕຸມ຺ຫາທິສສ຺ສ ນ ສທ຺ທຫຕິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ສພ຺ພໍ ຜລາຜລໍ ວສ຺ເສນ ກິລິນ຺ນໍ ປຕິຕໍ, ປຸນ ຕວ ອິທໍ ຐານໍ ນຕ຺ຖິ, ຄຈ຺ຉາຕິ. ໂສ ຕໂຕວ ປກ຺ກາມິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຂຸທ຺ທກມກ຺ກໂຏ ເນວາສິໂກ ອໂຫສິ, ກາຬມຫາມກ຺ກໂຏ ອາຄນ຺ຕຸໂກ, ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອຸທຸມ຺ພຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໒໙໙] ໙. ໂກມາຣປຸຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ປຸເຣ ຕຸວນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ປຸພ຺ພາຣາເມ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເກຬິສີເລ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເຕ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຣິ ອຸປຣິປາສາເທ ວິຫຣນ຺ເຕ ເຫຏ຺ຐາປາສາເທ ທິຏ຺ຐສຸຕາທີນິ ກເຖນ຺ຕາ ກລຫຎ຺ຈ ປຣິຠາສຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ເອເຕ ຠິກ຺ຂູ ສໍເວເຊຫີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກນ ປາສາທຖຸປິກໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຍາວ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕາ ປາສາທໍ ກມ຺ເປສິ. ເຕ ຠິກ຺ຂູ ມຣຓຠຍຠີຕາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອຏ຺ຐໍສູ. ເຕສໍ ໂສ ເກຬິສີລຠາໂວ ຠິກ຺ຂູສຸ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ເອວຣູເປ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເກຬິສີລາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ’ຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປເຕ ເກຬິສີລກາເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ‘‘ໂກມາຣປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ນໍ ສຎ຺ຊານິໍສຸ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ວສິ. ອຖຎ຺ເຎ ເກຬິສີລາ ຕາປສາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ອສ຺ສມໍ ມາເປຕ຺ວາ ວສິໍສຸ, ກສິຓປຣິກມ຺ມມຕ຺ຕມ຺ປິ ເນສໍ ນຕ຺ຖິ, ອຣຎ຺ຎໂຕ ຜລາຜລານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຂາທິຕ຺ວາ ຫສມານາ ນານປ຺ປກາຣາຍ ເກຬິຍາ ວີຕິນາເມນ຺ຕິ. ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ເອໂກ ມກ຺ກໂຏ ອຕ຺ຖິ, ໂສປິ ເກຬິສີລໂກວ ມຸຂວິກາຣາທີນິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕາປສານໍ ນານາວິຘໍ ເກຬິໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕາປສາ ຕຕ຺ຖ ຈິຣໍ ວສິຕ຺ວາ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ມນຸສ຺ສປຖໍ ອຄມໍສຸ. ເຕສໍ ຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ, ມກ຺ກໂຏ ເຕສໍ ວິຍ ຕສ຺ສປິ ເກຬິໍ ທສ຺ເສສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ສຸສິກ຺ຂິຕປພ຺ພຊິຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ວສນ຺ເຕນ ນາມ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ເນນ ກາຍາທີຫິ ສຸສຎ຺ຎເຕນ ຌາເນສຸ ຍຸຕ຺ເຕນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ໂອວາທໍ ອທາສິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສີລວາ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອໂຫສິ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄມາສິ. ອຖ ເຕ ຕາປສາ ໂລຓມ຺ພິລໍ ເສວິຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ອຄມໍສຸ. ມກ຺ກໂຏ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ເຕສໍ ເກຬິໍ ນ ທສ຺ເສສິ. ອຖ ນໍ ຕາປສາ ‘‘ປຸພ຺ເພ, ຕ຺ວໍ ອາວຸໂສ, ອມ຺ຫາກໍ ປຸຣໂຕ ເກຬິໍ ອກາສິ, ອິທານິ ນ ກໂຣສິ, ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫໍສຸ –

໑໔໕. ‘‘ປຸເຣ ຕຸວໍ ສີລວຕໍ ສກາເສ, ໂອກ຺ກນ຺ຕິກໍ ກີຬສິ ອສ຺ສມມ຺ຫິ;

ກໂຣຫເຣ ມກ຺ກຏິຍານິ ມກ຺ກຏ, ນ ຕໍ ມຍໍ ສີລວຕໍ ຣມາມາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສີລວຕໍ ສກາເສຕິ ເກຬິສີລານໍ ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ. ໂອກ຺ກນ຺ຕິກນ຺ຕິ ມິໂຄ ວິຍ ໂອກ຺ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ກີຬສິ. ກໂຣຫເຣຕິ ເອຕ຺ຖ ອເຣຕິ ອາລປນໍ. ມກ຺ກຏິຍານີຕິ ມຸຂມກ຺ກຏິກກີຬາສງ຺ຂາຕານິ ມຸຂວິກາຣານິ. ນ ຕໍ ມຍໍ ສີລວຕໍ ຣມາມາຕິ ຍໍ ປຸພ຺ເພ ຕວ ເກຬິສີລໍ ເກຬິວຕໍ, ຕໍ ມຍໍ ເອຕຣຫິ ນ ຣມາມ, ຕ຺ວມ຺ປິ ໂນ ນ ຣມາເປສິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓນ຺ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມກ຺ກໂຏ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໖. ‘‘ສຸຕາ ຫິ ມຍ຺ຫໍ ປຣມາ ວິສຸທ຺ຘິ, ໂກມາຣປຸຕ຺ຕສ຺ສ ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ;

ມາ ທານິ ມໍ ມຎ຺ຎິ ຕຸວໍ ຍຖາ ປຸເຣ, ຌານານຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ ອາວຸໂສ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ສມ຺ປທານໍ. ວິສຸທ຺ຘີຕິ ຌານວິສຸທ຺ຘິ. ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສາຕິ ພຫູນໍ ກສິຓປຣິກມ຺ມານໍ ອຏ຺ຐນ຺ນຎ຺ຈ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ສຸຕຕ຺ຕາ ເຈວ ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈ ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ. ຕຸວນ຺ຕິ ເຕສຸ ເອກໍ ຕາປສໍ ອາລປນ຺ໂຕ ອິທານິ ມາ ມໍ ຕ຺ວໍ ປຸເຣ ວິຍ ສຎ຺ຊານິ, ນາຫໍ ປຸຣິມສທິໂສ, ອາຈຣິໂຍ ເມ ລທ຺ໂຘຕິ ທີເປຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕາປສາ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫໍສຸ –

໑໔໗. ‘‘ສເຈປິ ເສລສ຺ມິ ວເປຍ຺ຍ ພີຊໍ, ເທໂວ ຈ ວສ຺ເສ ນ ຫິ ຕໍ ວິຣູຬ຺ເຫ;

ສຸຕາ ຫິ ເຕ ສາ ປຣມາ ວິສຸທ຺ຘິ, ອາຣາ ຕຸວໍ ມກ຺ກຏ ຌານຠູມິຍາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສເຈປິ ປາສາຓປິຏ຺ເຐ ປຎ຺ຈວິຘໍ ພີຊໍ ວເປຍ຺ຍ, ເທໂວ ຈ ສມ຺ມາ ວສ຺ເສຍ຺ຍ, ອເຂຕ຺ຕຕາຍ ຕໍ ນ ວິຣູຬ຺ເຫຍ຺ຍ, ເອວເມວ ຕຍາ ປຣມາ ຌານວິສຸທ຺ຘິ ສຸຕາ, ຕ຺ວໍ ປນ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິກຕ຺ຕາ ອາຣາ ຌານຠູມິຍາ ທູເຣ ຐິໂຕ, ນ ສກ຺ກາ ຕຍາ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸນ຺ຕິ ມກ຺ກຏໍ ຄຣຫິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ເກຬິສີລາ ຕາປສາ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ອເຫສຸໍ, ໂກມາຣປຸຕ຺ໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ໂກມາຣປຸຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ນວມາ.

[໓໐໐] ໑໐. ວກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ປຣປາຓໂຣຘາ ຊີວນ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຸຣາຓສນ຺ຖຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ວິນເຍ (ປາຣາ. ໕໖໕ ອາທໂຍ) ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອາຄຕເມວ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ – ອາຍສ຺ມາ ອຸປເສໂນ ທຸວສ຺ສິໂກ ເອກວສ຺ສິເກນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ຄຣຫິໂຕ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ໂຕ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິຄຸຓຍຸຕ຺ໂຕ ເຕຣສ ຘຸຕງ຺ຄານິ ສມາທາຍ ປຣິສມ຺ປິ ເຕຣສຘຸຕງ຺ຄຘຣໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວຕິ ເຕມາສໍ ປຏິສລ຺ລີເນ ສປຣິໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິສໍ ນິສ຺ສາຍ ປຐມໍ ຄຣຫໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຘມ຺ມິກາຍ ກຕິກາຍ ອນນຸວຕ຺ຕເນ ທຸຕິຍໍ ສາຘຸກາຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຘຸຕງ຺ຄຘຣາ ຠິກ຺ຂູ ຍຖາສຸຂໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ປສ຺ສນ຺ຕູ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ກຕານຸຄ຺ຄໂຫ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ຕໂຕ ປຠຸຕິ ຠິກ຺ຂູ ຘຸຕງ຺ຄຘຣາ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຣິ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິເຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປໍສຸກູລານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣາເນວ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເສນາສນຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຕິຕານິ ປໍສຸກູລານິ ທິສ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມສໍ ນາມ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘຸຕງ຺ຄສມາທານໍ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ວກສ຺ສ ອຸໂປສຖກມ຺ມສທິສໍ ອໂຫສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ອໂຫສິ. ອເຖໂກ ວໂກ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ປາສາຓປິຏ຺ເຐ ວສຕິ, ອຖ ຄງ຺ຄາຍ ມໂຫທກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປາສາຓໍ ປຣິກ຺ຂິປິ. ວໂກ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ປາສາຓປິຏ຺ເຐ ນິປຊ຺ຊິ, ເນວສ຺ສ ໂຄຈໂຣ ອຕ຺ຖິ, ນ ໂຄຈຣາຍ ຄມນມຄ຺ໂຄ, ອຸທກມ຺ປິ ວຑ຺ຒເຕວ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເນວ ໂຄຈໂຣ ອຕ຺ຖິ, ນ ໂຄຈຣາຍ ຄມນມຄ຺ໂຄ, ນິກ຺ກມ຺ມສ຺ສ ປນ ນິປຊ຺ຊນໂຕ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ວຣ’’ນ຺ຕິ ມນສາວ ອຸໂປສຖໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ສີລານິ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ຕທາ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ອາວຊ຺ຊມາໂນ ຕສ຺ສ ຕໍ ທຸພ຺ພລສມາທານໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ວກໍ ວິເຫເຐສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອຬກຣູເປນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ວໂກ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທິວເສ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ເອຬໂກປິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ຄເຫຕຸໍ ນາທາສິ. ວໂກ ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ‘‘ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ຕາວ ເມ ນ ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຕຕ຺ເຖວ ປຸນ ນິປຊ຺ຊິ. ສກ຺ໂກ ສກ຺ກຕ຺ຕຠາເວເນວ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ‘‘ຕາທິສສ຺ສ ທຸພ຺ພລຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ກິໍ ອຸໂປສຖກມ຺ເມນ, ຕ຺ວໍ ມມ ສກ຺ກຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ເອຬກມໍສໍ ຂາທິຕຸກາໂມ ອໂຫສີ’’ຕິ ຕໍ ວິເຫເຐຕ຺ວາ ຄຣຫິຕ຺ວາ ເທວໂລກເມວ ຄໂຕ.

໑໔໘. ‘‘ປຣປາຓໂຣຘາ ຊີວນ຺ໂຕ, ມໍສໂລຫິຕໂຠຊໂນ;