໔. ອພ຺ຠນ຺ຕຣວຄ຺ໂຄ

[໒໘໑] ໑. ອພ຺ຠນ຺ຕຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ນາມ ທຸໂມຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ພິມ຺ພາເທວີເຖຣິຍາ ອມ຺ພຣສທານໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ຫິ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ເກ ເວສາລິຍໍ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ມຫາປຊາປຕີ ໂຄຕມີ ປຎ຺ຈ ສາກິຍສຕານິ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ເຈວ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ລຠິ. ອປຣຠາເຄ ຕາ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນນ຺ທໂກວາທໍ (ມ. ນິ. ໓.໓໙໘ ອາທໂຍ) ສຸຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ສຕ຺ຖຣິ ປນ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ເຕ ຣາຫຸລມາຕາ ພິມ຺ພາເທວີ ‘‘ສາມິໂກ ເມ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ເມ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ວສຕິ, ອຫໍ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ກິໍກຣິສ຺ສາມິ, ອຫມ຺ປິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ປຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ນິພທ຺ຘໍ ປສ຺ສມານາ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ປິຍປຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ປສ຺ສມານາ ເອກສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສເຍ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ຣາຫຸລສາມເຓໂຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ປສ຺ສຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ເຖຣິຍາ ອຸທຣວາໂຕ ກຸປ຺ປິ. ສາ ປຸຕ຺ເຕ ທຏ຺ຐຸໍ ອາຄເຕ ຕສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ອຎ຺ຎາວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຜາສຸກຠາວໍ ກຖຍິໍສຸ. ໂສ ມາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເຕ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຕາຕ, ອຄາຣມຊ຺ເຌ ເມ ສກ຺ຂຣໂຍຊິເຕ ອມ຺ພຣເສ ປີເຕ ອຸທຣວາໂຕ ວູປສມ຺ມຕິ, ອິທານິ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປມ, ກຸໂຕ ຕໍ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ສາມເຓໂຣ ‘‘ລຠນ຺ໂຕ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ຕສ຺ສ ປນາຍສ຺ມໂຕ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຘມ຺ມເສນາປຕິ, ອາຈຣິໂຍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ, ຈູຬປິຕາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ, ປິຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ທຸມ຺ມຸຂາກາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຣາຫຸລ, ທຸມ຺ມຸໂຂ ວິຍາສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເຖຣິຍາ ອຸທຣວາໂຕ ກຸປິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ສກ຺ຂຣໂຍຊິເຕນ ກິຣ ອມ຺ພຣເສນ ຜາສຸ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ ລຠິສ຺ສາມິ, ມາ ຈິນ຺ຕຍີ’’ຕິ.

ໂສ ປຸນທິວເສ ຕໍ ອາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສາມເຓຣໍ ອາສນສາລາຍໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຣາຊທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ໂກສລຣາຊາ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ນິສີທາເປສິ, ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ປິຓ຺ຑິປກ຺ການໍ ມຘຸຣອມ຺ພານໍ ເອກໍ ປຸຏໍ ອາຫຣິ. ຣາຊາ ອມ຺ພານໍ ຕຈໍ ອປເນຕ຺ວາ ສກ຺ຂຣໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຍເມວ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອທາສິ. ເຖໂຣ ຣາຊນິເວສນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອາສນສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາມເຓຣສ຺ສ ອທາສິ ‘‘ຫຣິຕ຺ວາ ມາຕຸ ເຕ ເທຫີ’’ຕິ. ໂສ ຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ, ເຖຣິຍາ ປຣິຠຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕວ ອຸທຣວາໂຕ ວູປສມິ. ຣາຊາປິ ມນຸສ຺ສໍ ເປເສສິ – ‘‘ເຖໂຣ ອິຘ ນິສີທິຕ຺ວາ ອມ຺ພຣສໍ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ, ຄຈ຺ຉ ກສ຺ສຈິ ທິນ຺ນຠາວໍ ຊານາຫີ’’ຕິ. ໂສ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ກເຖສິ. ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ສຕ຺ຖາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສິສ຺ສ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ອຠວິສ຺ສ, ຣາຫຸລສາມເຓໂຣ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ, ເຖຣີ ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ, ສກລຈກ຺ກວາຬຣຊ຺ຊໍ ເອເຕສຎ຺ເຎວ ອຠວິສ຺ສ. ອມ຺ເຫຫິ ເອເຕ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕຫິ ຈຣິຕພ຺ພໍ ອສ຺ສ, ອິທານິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອມ຺ເຫ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວສນ຺ເຕສຸ ເອເຕສຸ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ປມຊ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຖຣິຍາ ນິພທ຺ຘໍ ອມ຺ພຣສໍ ທາເປສິ. ເຖເຣນ ພິມ຺ພາເທວີເຖຣິຍາ ອມ຺ພຣສສ຺ສ ທິນ຺ນຠາໂວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ພິມ຺ພາເທວີເຖຣິໍ ອມ຺ພຣເສນ ສນ຺ຕປ຺ເປສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ຣາຫຸລມາຕາ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ອມ຺ພຣເສນ ສນ຺ຕປ຺ປິຕາ, ປຸພ຺ເພເປສ ເອຕໍ ສນ຺ຕປ຺ເປສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາສິຄາມເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສຓ຺ຐປິຕຆຣາວາໂສ ມາຕາປິຕູນໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອິສິຄຓປຣິວຸໂຕ ຄຓສຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຕປາທາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ອຖສ຺ສ ອິສິຄຓສ຺ສ ສີລເຕເຊນ ສກ຺ກສ຺ສ ຠວນໍ ກມ຺ປິ. ສກ຺ໂກ ອາວຊ຺ຊມາໂນ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິເມສໍ ຕາປສານໍ ອວາສາຍ ປຣິສກ຺ກິສ຺ສາມິ, ອຖ ເຕ ຠິນ຺ນາວາສາ ອຸປທ຺ທຸຕາ ຈຣມານາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕໍ ນ ລຠິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ເມ ຜາສຸກໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ວີມໍສນ຺ໂຕ ອິມໍ ອຸປາຍໍ ອທ຺ທສ – ມຊ຺ຌິມຍາມສມນນ຺ຕເຣ ຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ສເຈ ຕ຺ວໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣອມ຺ພປກ຺ກໍ ຂາເທຍ຺ຍາສິ, ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສສິ, ໂສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສາມິ. ຣາຊາ ເທວິຍາ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອມ຺ພປກ຺ກຕ຺ຖາຍ ອຸຍ຺ຍານໍ ເປເສສ຺ສຕິ, ອຖາຫໍ ອມ຺ພານິ ອນ຺ຕຣຘາເປສ຺ສາມິ, ຣຎ຺ໂຎ ອຸຍ຺ຍາເນ ອມ຺ພານໍ ອຠາວໍ ອາໂຣເຈສ຺ສນ຺ຕິ, ‘‘ເກ ເຕ ຂາທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕາປສາ ຂາທນ຺ຕີ’’ຕິ ວກ຺ຂນ຺ຕິ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ຕາປເສ ໂປເຖຕ຺ວາ ນີຫຣາເປສ຺ສຕິ, ເອວໍ ເຕ ອຸປທ຺ທຸຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ.

ໂສ ມຊ຺ຌິມຍາມສມນນ຺ຕເຣ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອາກາເສ ຐິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ເທວຣາຊຠາວໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ປຸຣິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໙໑. ‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ນາມ ທຸໂມ, ຍສ຺ສ ທິພ຺ຍມິທໍ ຜລໍ;

ຠຸຕ຺ວາ ໂທຫຬິນີ ນາຣີ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໍ ວິຊາຍຕິ.

໙໒. ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ ຠທ຺ເທ ມເຫສີສິ, ສາ ຈາປິ ປຕິໂນ ປິຍາ;

ອາຫຣິສ຺ສຕິ ເຕ ຣາຊາ, ອິທໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ຜລ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ນາມ ທຸໂມຕິ ອິມິນາ ຕາວ ຄາມນິຄມຊນປທປພ຺ພຕາທີນໍ ອສຸກສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣຕິ ອວຕ຺ວາ ເກວລໍ ເອກໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂໍ ກເຖສິ. ຍສ຺ສ ທິພ຺ຍມິທໍ ຜລນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເທວຕານໍ ປຣິໂຠຄາຣຫໍ ທິພ຺ຍໍ ຜລໍ. ອິທນ຺ຕິ ປນ ນິປາຕມຕ຺ຕເມວ. ໂທຫຬິນີຕິ ສຎ຺ຊາຕໂທຫຬາ. ຕ຺ວມ຺ປິ, ຠທ຺ເທ, ມເຫສີສີຕິ ຕ຺ວໍ, ໂສຠເນ ມເຫສີ, ອສິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ມເຫສີ ຈາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ສາ ຈາປິ ປຕິໂນ ປິຍາຕິ ໂສຬສນ຺ນໍ ເທວີສຫສ຺ສານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຄ຺ຄມເຫສີ ຈາປິ ປຕິໂນ ຈາປິ ປິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຫຣິສ຺ສຕິ ເຕ ຣາຊາ, ອິທໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ຜລນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ເຕ ປິຍາຍ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ອິທໍ ມຍາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ຜລໍ ຣາຊາ ອາຫຣາເປສ຺ສຕິ, ສາ ຕ຺ວໍ ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຄພ຺ຠໍ ລຠິສ຺ສສີຕິ.

ເອວໍ ສກ຺ໂກ ເທວິຍາ ອິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຫິ, ມາ ປປຎ຺ຈໍ ອກາສິ, ສ຺ເວ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ຕໍ ອນຸສາສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ຄໂຕ. ສາ ປຸນທິວເສ ຄິລານາລຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຣິຈາຣິການໍ ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ຣາຊາ ສມຸສ຺ສິຕເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕ ສີຫາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ນາຏການິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ເທວິໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ກຫໍ, ເທວີ’’ຕິ ປຣິຈາຣິເກ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຄິລານາ, ເທວາ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຍນປສ຺ເສ ນິສີທິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໍ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ເຕ, ຠທ຺ເທ, ອຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ມຫາຣາຊ ອຎ຺ຎໍ ອຜາສຸກໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ໂທຫໂຬ ເມ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ? ‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕຣອມ຺ພຜລໍ ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕຣອມ຺ໂພ ນາມ ກຫໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ນາຫໍ, ເທວ, ອພ຺ຠນ຺ຕຣອມ຺ພໍ ຊານາມິ, ຕສ຺ສ ປນ ເມ ຜລໍ ລຠມານາຍ ຊີວິຕໍ ອຕ຺ຖິ, ອລຠມານາຍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອາຫຣາເປສ຺ສາມິ, ມາ ຈິນ຺ຕຍີ’’ຕິ ຣາຊາ ເທວິໍ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ອມຈ຺ເຈ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ເທວິຍາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣອມ຺ເພ ນາມ ໂທຫໂຬ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ກິໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເທວ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອມ຺ພານໍ ອນ຺ຕເຣ ຐິໂຕ ອມ຺ໂພ ອພ຺ຠນ຺ຕຣອມ຺ໂພ ນາມ, ອຸຍ຺ຍານໍ ເປເສຕ຺ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐິຕອມ຺ພໂຕ ຜລໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເທວິຍາ ທາເປຖາ’’ຕິ.

ຣາຊາ ‘‘ສາຘຸ, ເອວຣູປໍ ອມ຺ພໍ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ອຸຍ຺ຍານໍ ເປເສສິ. ສກ຺ໂກ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ອຸຍ຺ຍາເນ ອມ຺ພານິ ຂາທິຕສທິສານິ ກຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣຘາເປສິ. ອມ຺ພຕ຺ຖາຍ ຄຕາ ມນຸສ຺ສາ ສກລອຸຍ຺ຍານໍ ວິຈຣນ຺ຕາ ເອກໍ ອມ຺ພມ຺ປິ ອລຠິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ອມ຺ພານໍ ອຠາວໍ ຣຎ຺ໂຎ ກຖຍິໍສຸ. ‘‘ເກ ອມ຺ພານິ ຂາທນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ຕາປສາ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ຕາປເສ ອຸຍ຺ຍານໂຕ ໂປເຖຕ຺ວາ ນີຫຣຖາ’’ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ນີຫຣິໍສຸ. ສກ຺ກສ຺ສ ມໂນຣໂຖ ມຕ຺ຖກໍ ປາປຸຓິ. ເທວີ ອມ຺ພຜລຕ຺ຖາຍ ນິພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິເຍວ. ຣາຊາ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອມຈ຺ເຈ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຈ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕຣອມ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ຊານາຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ເທວ, ອພ຺ຠນ຺ຕຣອມ຺ໂພ ນາມ ເທວຕານໍ ປຣິໂຠໂຄ, ‘ຫິມວນ຺ເຕ ກຎ຺ຈນຄຸຫາຍ ອນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ອຍໍ ໂນ ປຣມ຺ປຣາຄໂຕ ອນຸສ຺ສໂວ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ປນ ຕໂຕ ອມ຺ພໍ ອາຫຣິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ສກ຺ກາ ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສຠູເຕນ ຄນ຺ຕຸໍ, ເອກໍ ສຸວໂປຕກໍ ເປເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຣາຊກຸເລ ເອໂກ ສຸວໂປຕໂກ ມຫາສຣີໂຣ ກຸມາຣການໍ ຍານກຈກ຺ກນາຠິມຕ຺ໂຕ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນ ປຎ຺ຎວາ ອຸປາຍກຸສໂລ. ຣາຊາ ຕໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ ສຸວໂປຕກ, ອຫໍ ຕວ ພຫູປກາໂຣ, ກຎ຺ຈນປຎ຺ຊເຣ ວສສິ, ສຸວຓ຺ຓຕຏ຺ຏເກ ມຘຸລາເຊ ຂາທສິ, ສກ຺ຂຣປານກໍ ປິວສິ, ຕຍາປິ ອມ຺ຫາກໍ ເອກໍ ກິຈ຺ຈໍ ນິຕ຺ຖຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ ເທວິຍາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣອມ຺ເພ ໂທຫໂຬ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ໂສ ຈ ອມ຺ໂພ ຫິມວນ຺ເຕ ກຎ຺ຈນປພ຺ພຕນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຖິ ເທວຕານໍ ປຣິໂຠໂຄ, ນ ສກ຺ກາ ມນຸສ຺ສຠູເຕນ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ, ຕຍາ ຕໂຕ ອມ຺ພຜລໍ ອາຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ເທວ, ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ສຸວຓ຺ຓຕຏ຺ຏເກ ມຘຸລາເຊ ຂາທາເປຕ຺ວາ ສກ຺ຂຣປານກໍ ປາເຍຕ຺ວາ ສຕປາກເຕເລນ ຕສ຺ສ ປກ຺ຂນ຺ຕຣານິ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ຄເຫຕ຺ວາ ສີຫປຎ຺ຊເຣ ຐຕ຺ວາ ອາກາເສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ໂສປິ ຣຎ຺ໂຎ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອາກາເສ ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ໂຕ ມນຸສ຺ສປຖໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຫິມວນ຺ເຕ ປຐເມ ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣ ວສນ຺ຕານໍ ສຸການໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣອມ຺ໂພ ນາມ ກຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ, ກເຖຖ ເມ ຕໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ມຍໍ ນ ຊານາມ, ທຸຕິເຍ ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣ ສຸກາ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ໂສ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ປພ຺ພຕນ຺ຕຣໍ ອຄມາສິ, ຕຖາ ຕຕິຍໍ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ, ປຎ຺ຈມໍ, ຉຏ຺ຐໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖປິ ນໍ ສຸກາ ‘‘ນ ມຍໍ ຊານາມ, ສຕ຺ຕມປພ຺ພຕນ຺ຕເຣ ສຸກາ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ຕຕ຺ຖປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕຣອມ຺ໂພ ນາມ ກຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອສຸກຏ຺ຐາເນ ນາມ ກຎ຺ຈນປພ຺ພຕນ຺ຕເຣ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ອຫໍ ຕສ຺ສ ຜລຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕ, ມໍ ຕຕ຺ຖ ເນຕ຺ວາ ຕໂຕ ເມ ຜລໍ ທາເປຖາ’’ຕິ. ສຸກຄຓາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ສມ຺ມ, ໂສ ເວສ຺ສວຓມຫາຣາຊສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ, ນ ສກ຺ກາ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ, ສກລຣຸກ຺ໂຂ ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕຫິ ໂລຫຊາເລຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ສຫສ຺ສກຸມ຺ຠຓ຺ຑຣກ຺ຂສາ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ເຕຫິ ທິຏ຺ຐສ຺ສ ຊີວິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ກປ຺ປຸຏ຺ຐານຄ຺ຄິອວີຈິມຫານິຣຍສທິສຏ຺ຐານໍ, ມາ ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ຖນໍ ກຣີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ນ ຄຈ຺ຉຖ, ມຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອສຸເກນ ຈ ອສຸເກນ ຈ ຐາເນນ ຍາຫີ’’ຕິ. ໂສ ເຕຫິ ອາຈິກ຺ຂິຕວເສເນວ ສຸຏ຺ຐຸ ມຄ຺ຄໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທິວາ ອຕ຺ຕານໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຍາມສມນນ຺ຕເຣ ຣກ຺ຂສານໍ ນິທ຺ໂທກ຺ກມນສມເຍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣອມ຺ພສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອເກນ ມູລນ຺ຕເຣນ ສຓິກໍ ອຠິຣຸຫິຕຸໍ ອາຣຠິ. ໂລຫຊາລໍ ‘‘ກິຣີ’’ຕິ ສທ຺ທມກາສິ.

ຣກ຺ຂສາ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສຸກໂປຕກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ພໂຈໂຣຍ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ກມ຺ມກຣຓໍ ສໍວິທຫິໍສຸ. ເອໂກ ‘‘ມຸເຂ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄິລິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ, ອປໂຣ ‘‘ຫຕ຺ເຖຫິ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວິປ຺ປກິຣິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ, ອປໂຣ ‘‘ທ຺ເວຘາ ຜາເລຕ຺ວາ ອງ຺ຄາເຣສຸ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ເຕສໍ ກມ຺ມກຣຓສໍວິຘານໍ ສຸຕ຺ວາປິ ອສນ຺ຕສິຕ຺ວາວ ເຕ ຣກ຺ຂເສ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ໂຠ ຣກ຺ຂສາ, ຕຸມ຺ເຫ ກສ຺ສ ມນຸສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເວສ຺ສວຓມຫາຣາຊສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ໂຠ, ຕຸມ຺ເຫປິ ເອກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎວ ມນຸສ຺ສາ, ອຫມ຺ປິ ຣຎ຺ໂຎວ ມນຸສ຺ໂສ, ພາຣາຓສິຣາຊາ ມໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣອມ຺ພຜລຕ຺ຖາຍ ເປເສສິ, ສ຺ວາຫໍ ຕຕ຺ເຖວ ອຕ຺ຕໂນ ຣຎ຺ໂຎ ຊີວິຕໍ ທຕ຺ວາ ອາຄໂຕ. ໂຍ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ມາຕາປິຕູນຎ຺ເຈວ ສາມິກສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖາຍ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ໂສ ເທວໂລເກເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ອຫມ຺ປິ ອິມມ຺ຫາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ຈວິຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໙໓. ‘‘ຠຕ຺ຕຸຣຕ຺ເຖ ປຣກ຺ກນ຺ໂຕ, ຍໍ ຐານມຘິຄຈ຺ຉຕິ;

ສູໂຣ ອຕ຺ຕປຣິຈ຺ຈາຄີ, ລຠມາໂນ ຠວາມຫ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຠຕ຺ຕຸຣຕ຺ເຖຕິ ຠຕ຺ຕາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕາທີຫິ ຠຣຓໂປສກາ ປິຕາ ມາຕາ ສາມິໂກ ຈ, ອິຕິ ຕິວິຘສ຺ສເປຕສ຺ສ ຠຕ຺ຕຸ ອຕ຺ຖາຍ. ປຣກ຺ກນ຺ໂຕຕິ ປຣກ຺ກມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ. ຍໍ ຐານມຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ຍໍ ສຸຂກາຣຓໍ ຍສໍ ວາ ລາຠໍ ວາ ສຄ຺ຄໍ ວາ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ. ສູໂຣຕິ ອຠີຣຸ ວິກ຺ກມສມ຺ປນ຺ໂນ. ອຕ຺ຕປຣິຈ຺ຈາຄີຕິ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ນິຣເປກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຕິວິຘສ຺ສປິ ຠຕ຺ຕຸ ອຕ຺ຖາຍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ. ລຠມາໂນ ຠວາມຫນ຺ຕິ ຍໍ ໂສ ເອວຣູໂປ ສູໂຣ ເທວສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ ມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ ລຠຕິ, ອຫມ຺ປິ ຕໍ ລຠມາໂນ ຠວາມິ, ຕສ຺ມາ ຫາໂສວ ເມ ເອຕ຺ຖ, ນ ຕາໂສ, ກິໍ ມໍ ຕຸມ຺ເຫ ຕາເສຖາຕິ.

ເອວໍ ໂສ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ເຕສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເຕ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ‘‘ຘມ຺ມິໂກ ເອສ, ນ ສກ຺ກາ ມາເຣຕຸໍ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊມ ນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ສຸກໂປຕກໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘ອມ຺ໂຠ ສຸກໂປຕກ, ມຸຕ຺ໂຕສິ, ອມ຺ຫາກໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ໂສຕ຺ຖິນາ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອາຄມນໍ ມາ ຕຸຈ຺ຉໍ ກໂຣຖ, ເທຖ ເມ ເອກໍ ອມ຺ພຜລ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສຸກໂປຕກ, ຕຸຍ຺ຫໍ ເອກໍ ອມ຺ພຜລໍ ທາຕຸໍ ນາມ ນ ຠາໂຣ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຣຸກ຺ເຂ ອມ຺ພານິ ອງ຺ເກຕ຺ວາ ຄຫິຕານິ, ເອກສ຺ມິໍ ຜເລ ອສເມນ຺ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ຊີວິຕໍ ນຕ຺ຖິ. ເວສ຺ສວເຓນ ຫິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສກິໍ ໂອໂລກິເຕ ຕຕ຺ຕກປາເລ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຕິລາ ວິຍ ກຸມ຺ຠຓ຺ຑສຫສ຺ສໍ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິປ຺ປກິຣີຍຕິ, ເຕນ ເຕ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມ, ລຠນຏ຺ຐານໍ ປນ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ໂຍ ໂກຈິ ເທຕຸ, ຜເລເນວ ເມ ອຕ຺ໂຖ, ລຠນຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ. ‘‘ເອຕສ຺ສ ກຎ຺ຈນປພ຺ພຕສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ໂຊຕິຣໂສ ນາມ ຕາປໂສ ອຄ຺ຄິໍ ຊຸຫມາໂນ ກຎ຺ຈນປຕ຺ຕິຍາ ນາມ ປຓ຺ຓສາລາຍໍ ວສຕິ ເວສ຺ສວຓສ຺ສ ກຸລູປໂກ, ເວສ຺ສວໂຓ ຕສ຺ສ ນິພທ຺ຘໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ອມ຺ພຜລານິ ເປເສຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ.

ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕາປສສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ຕາປໂສ ‘‘ກຸໂຕ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກາ’’ຕິ. ‘‘ກິມຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ສາມິ, ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ເທວິຍາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣອມ຺ພປກ຺ເກ ໂທຫໂຬ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕທຕ຺ຖໍ ອາຄໂຕມ຺ຫິ, ຣກ຺ຂສາ ປນ ເມ ສຍໍ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ອທຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ນິສີທ, ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ເວສ຺ສວໂຓ ຈຕ຺ຕາຣິ ຜລານິ ເປເສສິ. ຕາປໂສ ຕໂຕ ທ຺ເວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ, ເອກໍ ສຸວໂປຕກສ຺ສ ຂາທນຕ຺ຖາຍ ອທາສິ. ເຕນ ຕສ຺ມິໍ ຂາທິເຕ ເອກໍ ຜລໍ ສິກ຺ກາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຸວໂປຕກສ຺ສ ຄີວາຍ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ສຸກໂປຕກໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ໂສ ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເທວິຍາ ອທາສິ. ສາ ຕໍ ຂາທິຕ຺ວາ ໂທຫຬໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠສິ, ຕໂຕນິທານໍ ປນສ຺ສາ ປຸຕ຺ໂຕ ນາໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ເທວີ ຣາຫຸລມາຕາ ອໂຫສິ, ສຸໂກ ອານນ຺ໂທ, ອມ຺ພປກ຺ກທາຍໂກ ຕາປໂສ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ອຸຍ຺ຍາເນ ນິວຸຕ຺ຖຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອພ຺ຠນ຺ຕຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໒໘໒] ໒. ເສຍ຺ຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເສຍ຺ຍໍໂສ ເສຍ຺ຍໂສ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ອມຈ຺ຈໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ຣຎ຺ໂຎ ພຫູປກາໂຣ ສພ຺ພກິຈ຺ຈນິປ຺ຜາທໂກ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ‘‘ພຫູປກາໂຣ ເມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ອທາສິ. ຕໍ ອສຫມານາ ອຎ຺ເຎ ຣຎ຺ໂຎ ເປສຸຎ຺ຎໍ ອຸປສໍຫຣິຕ຺ວາ ຕໍ ປຣິຠິນ຺ທິໍສຸ. ຣາຊາ ເຕສໍ ວຈນໍ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ໂທສໍ ອນຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາວ ຕໍ ສີລວນ຺ຕໍ ນິທ຺ໂທສໍ ສງ຺ຂລິກພນ຺ຘເນນ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ປກ຺ຂິປາເປສິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ເອກໂກ ວສນ຺ໂຕ ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປາປຸຓິ. ອຖສ຺ສ ຣາຊາ ອປຣຠາເຄ ນິທ຺ໂທສຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສງ຺ຂລິກພນ຺ຘນໍ ຠິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ປຸຣິມຍສໂຕ ມຫນ຺ຕຕຣໍ ຍສໍ ອທາສິ. ໂສ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ພຫູນິ ມາລາຄນ຺ຘາທີນິ ອາທາຍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ປູເຊຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອນຕ຺ໂຖ ກິຣ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ອສ຺ສຸມ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ອຫໍ ປນ ເຕນ ອນຕ຺ເຖນ ອຕ຺ຖໍ ອກາສິໍ, ພນ຺ຘນາຄາເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ໂຂ, ອຸປາສກ, ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ອນຕ຺ເຖນ ອຕ຺ຖໍ ອາຫຣິ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາປິ ອຕ຺ຕໂນ ອນຕ຺ເຖນ ອຕ຺ຖໍ ອາຫຣິໍ ສຸເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາຍ ທສ ຣາຊຘມ຺ເມ ອໂກເປຕ຺ວາ ທານໍ ເທຕິ, ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຣກ຺ຂຕິ, ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ອຖສ຺ເສໂກ ອມຈ຺ໂຈ ອນ຺ເຕປຸເຣ ປທຸສ຺ສິ. ປາທມູລິກາທໂຍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກອມຈ຺ໂຈ ອນ຺ເຕປຸເຣ ປທຸຏ຺ໂຐ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຍຖາສຠາວໂຕ ຎຕ຺ວາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ມາ ມໍ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປຏ຺ຐາຫີ’’ຕິ ນິພ຺ພິສຍໍ ອກາສິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສາມນ຺ຕຣາຊານໍ ອຸປຏ຺ຐຫີຕິ ສພ຺ພໍ ວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ມຫາສີລວຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑.໕໑) ກຖິຕສທິສເມວ. ອິຘາປິ ໂສ ຣາຊາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອມຈ຺ຈສ຺ສ ວຈນໍ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ‘‘ພາຣາຓສິຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ຣຊ຺ຊສີມໍ ປາປຸຓິ. ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຕສຕມຕ຺ຕາ ມຫາໂຍຘາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ອສຸໂກ ນາມ ກິຣ ຣາຊາ ພາຣາຓສິຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’ຕິ ຊນປທໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ເອຕ຺ເຖວ ນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປຣວິຫິໍສາຍ ລທ຺ເຘນ ຣຊ຺ເຊນ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ມາ ກິຎ຺ຈິ ກຣິຕ຺ຖາ’’ຕິ?

ໂຈຣຣາຊາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປຣິກ຺ຂິປິ, ປຸນ ອມຈ຺ຈາ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ມາ ເອວໍ ກຣິຕ຺ຖ, ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ນ ລພ຺ຠາ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ, ນຄຣທ຺ວາຣານິ ວິວຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຍໍ ອມຈ຺ຈຄຓປຣິວຸໂຕ ມຫາຕເລ ຣາຊປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິ. ໂຈຣຣາຊາ ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ມນຸສ຺ເສ ໂປເຖນ຺ໂຕ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ອມຈ຺ຈປຣິວຸຕໍ ຣາຊານໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂລິກາຫິ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ປກ຺ຂິປາເປສິ. ຣາຊາ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ນິສິນ຺ໂນວ ໂຈຣຣາຊານໍ ເມຕ຺ຕາຍນ຺ໂຕ ເມຕ຺ຕຊ຺ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ຕສ຺ສ ເມຕ຺ຕານຸຠາເວນ ໂຈຣຣຎ຺ໂຎ ກາເຍ ຑາໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ສກລສຣີຣໍ ຍມກອຸກ຺ກາຫິ ຌາປິຍມານໍ ວິຍ ຊາຕໍ. ໂສ ມຫາທຸກ຺ຂາຠິຕຸນ຺ໂນ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ສີລວນ຺ຕໍ ຣາຊານໍ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ປກ຺ຂິເປຖ, ເຕນ ໂວ ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຊ຺ຊໍ ຕຸມ຺ຫາກເມວ ໂຫຕູ’’ຕິ ຣຊ຺ຊໍ ຕສ຺ເສວ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ ເມ ຠາໂຣ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປທຸຏ຺ຐາມຈ຺ຈສ຺ສ ຣາຊາຓໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣເມວ ຄໂຕ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອລງ຺ກຕມຫາຕເລ ສມຸສ຺ສິຕເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕ ຣາຊປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ອມຈ຺ເຈຫິ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ປຸຣິມາ ທ຺ເວຄາຖາ ອໂວຈ –

໙໔. ‘‘ເສຍ຺ຍໍໂສ ເສຍ຺ຍໂສ ໂຫຕິ, ໂຍ ເສຍ຺ຍມຸປເສວຕິ;

ເອເກນ ສນ຺ຘິໍ ກຕ຺ວານ, ສຕໍ ວຊ຺ເຌ ອໂມຈຍິໍ.

໙໕. ‘‘ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພນ ໂລເກນ, ສນ຺ຘິໍ ກຕ຺ວານ ເອກໂຕ;

ເປຈ຺ຈ ສຄ຺ຄໍ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອິທໍ ສຸຓາຖ ກາສິຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເສຍ຺ຍໍໂສ ເສຍ຺ຍໂສ ໂຫຕິ, ໂຍ ເສຍ຺ຍມຸປເສວຕີຕິ ອນວຊ຺ຊອຸຕ຺ຕມຘມ຺ມສງ຺ຂາໂຕ ເສຍ຺ໂຍ ອໍໂສ ໂກຏ຺ຐາໂສ ອສ຺ສາຕິ ເສຍ຺ຍໍໂສ, ກຸສລຘມ຺ມນິສ຺ສິຕປຸຄ຺ຄໂລ. ໂຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕໍ ເສຍ຺ຍໍ ກຸສລຘມ຺ມຠາວນໍ ກຸສລາຠິຣຕໍ ວາ ອຸຕ຺ຕມປຸຄ຺ຄລມຸປເສວຕິ, ໂສ ເສຍ຺ຍໂສ ໂຫຕິ ປາສໍສຕໂຣ ເຈວ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ຈ ໂຫຕິ. ເອເກນ ສນ຺ຘິໍ ກຕ຺ວານ, ສຕໍ ວຊ຺ເຌ ອໂມຈຍິນ຺ຕິ ຕທມິນາປິ ເຈຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ອຫຎ຺ຫິ ເສຍ຺ຍໍ ເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ອຸປເສວນ຺ໂຕ ຕາຍ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ເອເກນ ໂຈຣຣຎ຺ຎາ ສນ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວໍ ກຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ຠາເວຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ສຕຊເນ ວຊ຺ເຌ ອໂມຈຍິໍ.

ທຸຕິຍຄາຖາຍ ອຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມາ ອຫໍ ເອເກນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ສນ຺ຘິໍ ກຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ວຊ຺ຌປ຺ປຕ຺ເຕ ສຕຊເນ ໂມຈຍິໍ, ຕສ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພເມເວຕໍ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພນ ໂລເກນ ສທ຺ຘິໍ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ສນ຺ຘິໍ ກຕ຺ວາ ເອກໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ເປຈ຺ຈ ປຣໂລເກ ສຄ຺ຄໍ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເມຕ຺ຕາຍ ຫິ ອຸປຈາຣໍ ກາມາວຈເຣ ປຏິສນ຺ຘິໍ ເທຕິ, ອປ຺ປນາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ. ອິທໍ ມມ ວຈນໍ ສພ຺ເພປິ ຕຸມ຺ເຫ ກາສິຣຏ຺ຐວາສິໂນ ສຸຓາຖາຕິ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ມຫາຊນສ຺ສ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ຄຸຓໍ ວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ທ຺ວາທສໂຍຊນິເກ ພາຣາຓສິນຄເຣ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ປຫາຍ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິ. ສຕ຺ຖາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໙໖. ‘‘ອິທໍ ວຕ຺ວາ ມຫາຣາຊາ, ກໍໂສ ພາຣາຓສິຄ຺ຄໂຫ;

ຘນຸໍ ກຓ຺ຑຎ຺ຈ ນິກ຺ຂິປ຺ປ, ສໍຍມໍ ອຊ຺ຌຸປາຄມີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມຫນ຺ໂຕ ຣາຊາຕິ ມຫາຣາຊາ. ກໍໂສຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ພາຣາຓສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຊ຺ຌາວສນໂຕ ພາຣາຓສິຄ຺ຄໂຫ. ໂສ ຣາຊາ ອິທໍ ວຈນໍ ວຕ຺ວາ ຘນຸຎ຺ຈ ສຣສງ຺ຂາຕໍ ກຓ຺ຑຎ຺ຈ ນິກ຺ຂິປ຺ປ ໂອຫາຍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສີລສໍຍມໍ ອຸປຄໂຕ ປພ຺ພຊິໂຕ, ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈ ປນ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ໂຈຣຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ພາຣາຓສິຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ເສຍ຺ຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໒໘໓] ໓. ວຑ຺ຒກີສູກຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ວຣໍ ວຣໍ ຕ຺ວນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຘນຸຄ຺ຄຫຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ປເສນທິຣຎ຺ໂຎ ປິຕາ ມຫາໂກສໂລ ພິມ຺ພິສາຣຣຎ຺ໂຎ ຘີຕຣໍ ເວເທຫິໍ ນາມ ໂກສລເທວິໍ ທທມາໂນ ຕສ຺ສາ ນ຺ຫານຈຸຓ຺ຓມູລໍ ສຕສຫສ຺ສຸຏ຺ຐານໍ ກາສິຄາມໍ ອທາສິ. ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ ປນ ປິຕຣິ ມາຣິເຕ ໂກສລເທວີປິ ໂສກາຠິຠູຕາ ກາລມກາສິ. ຕໂຕ ປເສນທິ ໂກສລຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ ປິຕາ ມາຣິໂຕ, ຠຄິນີປິ ເມ ສາມິເກ ກາລກເຕ ເຕນ ໂສເກນ ກາລກຕາ, ປິຕຸຆາຕກສ຺ສ ໂຈຣສ຺ສ ກາສິຄາມໍ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ອຊາຕສຕ຺ຕຸສ຺ສ ນ ອທາສິ. ຕໍ ຄາມໍ ນິສ຺ສາຍ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ກາເລນ ກາລໍ ຍຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ຕຣຸໂຓ ສມຕ຺ໂຖ, ປເສນທິ ມຫລ຺ລໂກເຍວ. ໂສ ອຠິກ຺ຂຓໍ ປຣຊ຺ຊຕິ, ມຫາໂກສລສ຺ສາປິ ມນຸສ຺ສາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຣາຊິຕາ. ອຖ ຣາຊາ ‘‘ມຍໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຣຊ຺ຊາມ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອມຈ຺ເຈ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເທວ, ອຍ຺ຍາ ນາມ ມນ຺ຕຈ຺ເຉກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຊຕວນວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຖໍ ໂສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ເຕນ ຫິ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຖາສລ຺ລາປໍ ສຸຓາຖາ’’ຕິ ຈຣປຸຣິເສ ອາຓາເປສິ. ເຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຖາ ອກໍສຸ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ທ຺ເວ ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖຣາ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ປຓ຺ຓສາລາຍໍ ວສນ຺ຕິ ທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຈ ຘນຸຄ຺ຄຫຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ຈ. ເຕສຸ ຘນຸຄ຺ຄຫຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ປຐມຍາເມປິ ມຊ຺ຌິມຍາເມປິ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຸມ຺ມຸກ຺ການິ ໂສເຘຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໂກ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ທຕ຺ຕຕ຺ເຖຣາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣາ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ນິທ຺ທາຍສິ ໂນ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອນິທ຺ທາຍນ຺ຕາ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ອຸຏ຺ຐາຍ ຕາວ ນິສີທຖາ’’ຕິ. ໂສ ອຸຏ຺ຐາຍ ນິສິນ຺ໂນ ຕໍ ທຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ ທຕ຺ຕຕ຺ເຖຣ, ອຍໍ ເຕ ໂລໂລ ມໂຫທຣໂກສໂລ ຈາຏິມຕ຺ຕໍ ຠຕ຺ຕເມວ ປູຕິໍ ກໂຣຕິ, ຍຸທ຺ຘວິຈາຣຓໍ ປນ ກິຎ຺ຈິ ນ ຊານາຕິ, ປຣາຊິໂຕ ປຣາຊິໂຕຕ຺ເວວ ວທາເປຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເຕ ຈຣປຸຣິສາ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຓນ຺ຕາ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ຘນຸຄ຺ຄຫຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ຍຸທ຺ຘໍ ວິຈາເຣສິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍຸທ຺ໂຘ ນາມ ຕິວິໂຘ – ປທຸມພ຺ຍູໂຫ, ຈກ຺ກພ຺ຍູໂຫ, ສກຏພ຺ຍູໂຫຕິ. ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ຄຓ຺ຫິຕຸກາເມນ ອສຸເກ ນາມ ປພ຺ພຕກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ທ຺ວີສຸ ປພ຺ພຕຠິຕ຺ຕີສຸ ມນຸສ຺ເສ ຐເປຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ທຸພ຺ພລພລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປພ຺ພຕນ຺ຕຣໍ ປວິຏ຺ຐຠາວໍ ຊານິຕ຺ວາ ປວິຏ຺ຐມຄ຺ຄໍ ໂອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ອຸໂຠສຸ ປພ຺ພຕຠິຕ຺ຕີສຸ ວຄ຺ຄິຕ຺ວາ ອຸນ຺ນທິຕ຺ວາ ຂິເປ ປຕິຕມຈ຺ຉໍ ວິຍ ອນ຺ໂຕມຸຏ຺ຐິຍໍ ວຏ຺ຏໂປຕກໍ ວິຍ ຈ ກຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ອສ຺ສ ຕໍ ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຈຣປຸຣິສາ ຕໍ ສາສນໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ສງ຺ຄາມເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສກຏພ຺ຍູຫໍ ກຕ຺ວາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ຊີວຄ຺ຄາຫໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕຣໍ ວຊິຣກຸມາຣິໍ ຠາຄິເນຍ຺ຍສ຺ສ ທຕ຺ວາ ກາສິຄາມໍ ຕສ຺ສາ ນ຺ຫານມູລໍ ກຕ຺ວາ ທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ສາ ປວຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປາກຏາ ຊາຕາ. ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ໂກສລຣາຊາ ກິຣ ຘນຸຄ຺ຄຫຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຈາຣຓາຍ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ຊິນີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ຘນຸຄ຺ຄຫຕິສ຺ໂສ ຍຸທ຺ຘວິຈາຣຓາຍ ເຉໂກເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຣຎ຺ເຎ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕທາ ພາຣາຓສິໍ ນິສ຺ສາຍ ນິວຸຕ຺ຖວຑ຺ຒກິຄາມກາ ເອໂກ ວຑ຺ຒກີ ຖມ຺ຠຕ຺ຖາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາວາເຏ ປຕິຕໍ ສູກຣໂປຕກໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ໂສ ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ໂຕ ມຫາສຣີໂຣ ວງ຺ກທາໂຐ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອໂຫສິ, ວຑ຺ຒກິນາ ໂປສິຕຕ຺ຕາ ປນ ‘‘ວຑ຺ຒກີສູກໂຣ’’ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິ. ວຑ຺ຒກິສ຺ສ ຣຸກ຺ຂຕຈ຺ຉນກາເລ ຕຸຓ຺ເຑນ ຣຸກ຺ຂໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ, ມຸເຂນ ຑໍສິຕ຺ວາ ວາສິຜຣສຸນິຂາທນມຸຄ຺ຄເຣ ອາຫຣຕິ, ກາລສຸຕ຺ຕໂກຏິຍໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຖ ໂສ ວຑ຺ຒກີ ‘‘ໂກຈິເທວ, ນໍ ຂາເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠເຍນ ເນຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ໂສປິ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເຂມໍ ຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເອກໍ ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣ ມຫນ຺ຕໍ ຄິຣິກນ຺ທຣໍ ອທ຺ທສ ສມ຺ປນ຺ນກນ຺ທມູລຜລໍ ຜາສຸກໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ອເນກສຕສູກຣສມາກິຓ຺ຓໍ. ເຕ ສູກຣາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມໍສຸ. ໂສປິ ເຕ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫວ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ວິຈຣາມິ, ອປິຈ ໂວ ມຍາ ທິຏ຺ຐາ, ອິທຎ຺ຈ ຐານໍ ຣມຓີຍໍ, ອຫມ຺ປິ ອິທານິ ອິເຘວ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ ອິທໍ ຐານໍ ຣມຓີຍໍ, ປຣິສ຺ສໂຍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ອຫມ຺ປິ ຕຸມ຺ເຫ ທິສ຺ວາ ເອຕໍ ອຎ຺ຎາສິໍ, ເອວໍ ໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ເນ ຐາເນ ວສນ຺ຕານໍ ໂວ ສຣີເຣສຸ ມໍສໂລຫິຕໍ ນຕ຺ຖິ, ກິໍ ປນ ໂວ ເອຕ຺ຖ ຠຍ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອໂກ ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ປາໂຕວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐໍເຍວ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ໂສ ນິພທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຸທາຫຸ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ’’ຕິ? ‘‘ນິພທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ. ‘‘ກຕິ ປນ ເຕ ພ຺ຍຄ຺ຆາ’’ຕິ? ‘‘ເອໂກເຍວາ’’ຕິ. ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ຕຸມ຺ເຫ ເອກສ຺ສ ຍຸຊ຺ຌິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ນ ສກ຺ໂກມາ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ເກວລໍ ຕຸມ຺ເຫ ມມ ວຈນໍ ກໂຣຖ, ໂສ ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ກຫໍ ວສຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ປພ຺ພເຕ’’ຕິ.

ໂສ ຣຕ຺ຕິຎ຺ເຎວ ສູກເຣ ຈຣາເປຕ຺ວາ ຍຸທ຺ຘໍ ວິຈາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ຍຸທ຺ຘໍ ນາມ ປທຸມພ຺ຍູຫຈກ຺ກພ຺ຍູຫສກຏພ຺ຍູຫວເສນ ຕິວິຘໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປທຸມພ຺ຍູຫວເສນ ວິຈາເຣສິ. ໂສ ຫິ ຠູມິສີສໍ ຊານາຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຍຸທ຺ຘໍ ວິຈາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສູກຣປິລ຺ລເກ ມາຕໂຣ ຈ ເຕສໍ ມຊ຺ຌຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ໂສ ຕາ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມສູກຣິໂຍ, ຕາ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ໂປຕກສູກເຣ, ເຕ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຊຣສູກເຣ, ເຕ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ທີຆທາຐສູກເຣ, ເຕ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຍຸທ຺ຘສມຕ຺ເຖ ພລວຕຣສູກເຣ ທສ ວີສ ຕິໍສ ຊເນ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ພລຄຸມ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ຐເປສິ. ອຕ຺ຕໂນ ຐິຕຏ຺ຐານສ຺ສ ປຸຣໂຕ ເອກໍ ປຣິມຓ຺ຑລໍ ອາວາຏໍ ຂຓາເປສິ, ປຈ຺ຉໂຕ ເອກໍ ສຸປ຺ປສຓ຺ຐານໍ ອນຸປຸພ຺ພນິນ຺ນໍ ປພ຺ຠາຣສທິສໍ. ຕສ຺ສ ສຏ຺ຐິສຕ຺ຕຕິມຕ຺ເຕ ໂຍຘສູກເຣ ອາທາຍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ‘‘ມາ ຠາຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ກມ຺ມໍ ວິຈາຣໂຕ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐຫິ.

ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ອຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ກາໂລ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ສມ຺ມຸຂາ ຐິເຕ ປພ຺ພຕຕເລ ຐຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ສູກເຣ ໂອໂລເກສິ. ວຑ຺ຒກີສູກໂຣ ‘‘ປຏິໂອໂລເກຖ ນ’’ນ຺ຕິ ສູກຣານໍ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ, ເຕ ປຏິໂອໂລເກສຸໍ. ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ມຸຂໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ອສ຺ໂສສິ, ສູກຣາປິ ຕຖາ ກຣິໍສຸ. ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ມຸຕ຺ຕໍ ຉຑ຺ເຑສິ, ສູກຣາປິ ຉຑ຺ຑຍິໍສຸ. ອິຕິ ຍໍ ຍໍ ໂສ ກໂຣຕິ, ຕໍ ຕໍ ເຕ ປຏິກຣິໍສຸ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ສູກຣາ ມຍາ ໂອໂລກິຕກາເລ ປລາຍນ຺ຕາ ປລາຍິຕຸມ຺ປິ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ອຊ຺ຊ ອປລາຍິຕ຺ວາ ມມ ປຏິສຕ຺ຕຸ ຫຸຕ຺ວາ ມຍາ ກຕເມວ ປຏິກໂຣນ຺ຕິ. ເອຕສ຺ມິໍ ຠູມິສີເສ ຐິໂຕ ເອໂກ ເຕສໍ ສໍວິຘາຍໂກປິ ອຕ຺ຖິ, ອຊ຺ຊ ມຍ຺ຫໍ ຄຕສ຺ສ ຊໂຍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ໂສ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ອຄມາສິ. ເຕນ ປນ ຄຫິຕມໍສຂາທໂກ ເອໂກ ກູຏຊຏິໂລ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ຕໍ ຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ຖເມວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໗. ‘‘ວຣໍ ວຣໍ ຕ຺ວໍ ນິຫນໍ ປຸເຣ ຈຣິ,

ອສ຺ມິໍ ປເທເສ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ສູກເຣ;

ໂສທານິ ເອໂກ ພ຺ຍປຄມ຺ມ ຌາຍສິ,

ພລໍ ນຸ ເຕ ພ຺ຍຄ຺ຆ ນ ຈຊ຺ຊ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວຣໍ ວຣໍ ຕ຺ວໍ ນິຫນໍ ປຸເຣ ຈຣິ, ອສ຺ມິໍ ປເທເສ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ສູກເຣຕິ ອມ຺ໂຠ ພ຺ຍຄ຺ຆ, ຕ຺ວໍ ປຸພ຺ເພ ອິມສ຺ມິໍ ປເທເສ ສພ຺ພສູກເຣ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອິເມສຸ ສູກເຣສຸ ວຣໍ ວຣໍ ຕ຺ວໍ ອຸຕ຺ຕມຸຕ຺ຕມໍ ສູກຣໍ ນິຫນນ຺ໂຕ ວິຈຣິ. ໂສທານິ ເອໂກ ພ຺ຍປຄມ຺ມ ຌາຍສີຕິ ໂສ ຕ຺ວໍ ອິທານິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສູກຣໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໂກວ ອປຄນ຺ຕ຺ວາ ຌາຍສິ ປຊ຺ຌາຍສິ. ພລໍ ນຸ ເຕ ພ຺ຍຄ຺ຆ ນ ຈຊ຺ຊ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ກິໍ ນຸ ເຕ, ອມ຺ໂຠ ພ຺ຍຄ຺ຆ, ອຊ຺ຊ ກາຍພລໍ ນຕ຺ຖີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໙໘. ‘‘ອິເມ ສຸທໍ ຍນ຺ຕິ ທິໂສທິສໍ ປຸເຣ, ຠຍຏ຺ຏິຕາ ເລຓຄເວສິໂນ ປຸຖູ;

ເຕ ທານິ ສງ຺ຄມ຺ມ ວສນ຺ຕິ ເອກໂຕ, ຍຕ຺ຖຏ຺ຐິຕາ ທຸປ຺ປສຫຊ຺ຊເມ ມຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ. ອຍໍ ປນ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ອິເມ ສູກຣາ ປຸພ຺ເພ ມໍ ທິສ຺ວາ ຠເຍນ ອຏ຺ຏິຕາ ປີຬິຕາ ອຕ຺ຕໂນ ເລຓຄເວສິໂນ ປຸຖູ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຫຸຕ຺ວາ ທິໂສທິສໍ ຍນ຺ຕິ, ຕໍ ຕໍ ທິສໍ ອຠິມຸຂາ ປລາຍນ຺ຕິ, ເຕ ທານິ ສພ຺ເພປິ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໂຕ ວສນ຺ຕິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕຎ຺ຈ ຠູມິສີສໍ ອຸປຄຕາ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕາ ທຸປ຺ປສຫາ ທຸມ຺ມທ຺ທຍາ ອຊ຺ຊ ອິເມ ມຍາຕິ.

ອຖສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນນ຺ໂຕ ກູຏຊຏິໂລ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ຄຈ຺ຉ ຕຍິ ນທິຕ຺ວາ ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ເຕ ສພ຺ເພປິ ຠີຕາ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປລາຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ຕສ຺ມິໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນນ຺ເຕ ສູໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຕຕເລ ອຏ຺ຐາສິ. ວຑ຺ຒກີສູກໂຣ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອາວາຏານໍ ອນ຺ຕເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ສູກຣາ ‘‘ສາມິ, ມຫາໂຈໂຣ ປຸນາຄໂຕ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ມາ ຠາຍິຕ຺ຖ, ອິທານິ ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ນທິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒກີສູກຣສ຺ສ ອຸປຣິ ປຕຕິ, ສູກໂຣ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຣິ ປຕນກາເລ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເວເຄນ ອຸຊຸກໍ ຂຕອາວາເຏ ປຕິ. ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ເວຄໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຸປຣິຠາເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຕິຣິຍໍ ຂຕອາວາຏສ຺ສ ອຕິສມ຺ພາເຘ ມຸຂຏ຺ຐາເນ ປຕິຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຊກໂຕ ວິຍ ອໂຫສິ. ສູກໂຣ ອາວາຏາ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ອສນິເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຍຄ຺ຆໍ ອນ຺ຕຣສຕ຺ຖິມ຺ຫິ ທາຐາຍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຍາວ ວກ຺ກປເທສາ ຜາເລຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມຘຸຣມໍສໍ ທາຐາຍ ປລິເວເຐຕ຺ວາ ພ຺ຍຄ຺ຆສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ພຫິອາວາເຏ ຉຑ຺ເຑສິ. ປຐມໍ ອາຄຕາ ພ຺ຍຄ຺ຆມໍສໍ ລຠິໍສຸ, ປຈ຺ຉາ ອາຄຕາ ‘‘ພ຺ຍຄ຺ຆມໍສໍ ກີທິສໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເຕສໍ ມຸຂໍ ອຸປສິງ຺ຆນ຺ຕາ ວິຈຣິໍສຸ.

ສູກຣາ ນ ຕາວ ຕຸສ຺ສນ຺ຕິ. ວຑ຺ຒກີສູກໂຣ ເຕສໍ ອິງ຺ຆິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ ນ ຕຸສ຺ສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາມິ, ກິໍ ເອເຕນ ພ຺ຍຄ຺ເຆນ ຆາຕິເຕນ, ອຎ຺ໂຎ ປນ ພ຺ຍຄ຺ຆອາຓາປນສມຕ຺ໂຖ ກູຏຊຏິໂລ ອຕ຺ຖິເຍວາ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ນາເມໂສ’’ຕິ? ‘‘ເອໂກ ທຸສ຺ສີລຕາປໂສ’’ຕິ. ‘‘ພ຺ຍຄ຺ໂຆປິ ມຍາ ຆາຕິໂຕ, ໂສ ເມ ກິໍ ປໂຫຕິ, ເອຖ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມ ນ’’ນ຺ຕິ ສູກຣຆຏາຍ ສທ຺ຘິໍ ປາຍາສິ. ກູຏຕາປໂສປິ ພ຺ຍຄ຺ເຆ ຈິຣາຍນ຺ເຕ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ສູກຣາ ພ຺ຍຄ຺ຆໍ ຄຓ຺ຫິໍສູ’’ຕິ ປຏິປຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຕ ສູກເຣ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ອາທາຍ ປລາຍນ຺ໂຕ ເຕຫິ ອນຸພນ຺ຘິໂຕ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ເວເຄນ ອຸທຸມ຺ພຣຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຫິ. ສູກຣາ ‘‘ອິທານິມ຺ຫ, ສາມິ, ນຏ຺ຐາ, ຕາປໂສ ປລາຍິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ກິໍ ຣຸກ຺ຂໍ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ອຸທຸມ຺ພຣຣຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ສູກຣິໂຍ ອຸທກໍ ອາຫຣນ຺ຕຸ, ສູກຣໂປຕກາ ປຖວິໍ ຂຓນ຺ຕຸ, ທີຆທາຐາ ສູກຣາ ມູລານິ ຉິນ຺ທນ຺ຕຸ, ເສສາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂນ຺ຕູ’’ຕິ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ເຕສຸ ຕຖາ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ສຍໍ ອຸທຸມ຺ພຣສ຺ສ ອຸຊຸກໍ ຖູລມູລໍ ຜຣສຸນາ ປຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ເອກປ຺ປຫາຣເມວ ກຕ຺ວາ ອຸທຸມ຺ພຣຣຸກ຺ຂໍ ປາເຕສິ. ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕສູກຣາ ກູຏຊຏິລໍ ຠູມິຍໍ ປາເຕຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ອຏ຺ຐິໂຕ ຂາທິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒກີສູກຣໍ ອຸທຸມ຺ພຣຂນ຺ເຘເຍວ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ກູຏຊຏິລສ຺ສ ປຣິໂຠຄສງ຺ເຂນ ອຸທກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຠິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ກຣິໍສຸ, ເອກຎ຺ຈ ຕຣຸຓສູກຣິໍ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ອກໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກິຣ ຍາວຊ຺ຊຕນາ ຣາຊາໂນ ອຸທຸມ຺ພຣຠທ຺ທປີເຐ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຕີຫິ ສງ຺ເຂຫິ ອຠິສິຎ຺ຈນ຺ຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ຕໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ວິຏປນ຺ຕເຣ ສູກຣານໍ ອຠິມຸຂາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໙໙. ‘‘ນມຕ຺ຖຸ ສງ຺ຆານ ສມາຄຕານໍ, ທິສ຺ວາ ສຍໍ ສຂ຺ຍ ວທາມິ ອພ຺ຠຸຕໍ;

ພ຺ຍຄ຺ຆໍ ມິຄາ ຍຕ຺ຖ ຊິນິໍສຸ ທາຐິໂນ, ສາມຄ຺ຄິຍາ ທາຐພເລສຸ ມຸຈ຺ຈເຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນມຕ຺ຖຸ ສງ຺ຆານນ຺ຕິ ອຍໍ ມມ ນມກ຺ກາໂຣ ສມາຄຕານໍ ສູກຣສງ຺ຆານໍ ອຕ຺ຖຸ. ທິສ຺ວາ ສຍໍ ສຂ຺ຍ ວທາມິ ອພ຺ຠຸຕນ຺ຕິ ອິທໍ ປຸພ຺ເພ ອຠູຕປຸພ຺ພໍ ອພ຺ຠຸຕໍ ສຂ຺ຍໍ ມິຕ຺ຕຠາວໍ ສຍໍ ທິສ຺ວາ ວທາມິ. ພ຺ຍຄ຺ຆໍ ມິຄາ ຍຕ຺ຖ ຊິນິໍສຸ ທາຐິໂນຕິ ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ທາຐິໂນ ສູກຣມິຄາ ພ຺ຍຄ຺ຆໍ ຊິນິໍສຸ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ສາມຄ຺ຄິຍາ ທາຐພເລສຸ ມຸຈ຺ຈເຣຕິ ຍາ ສາ ທາຐພເລສຸ ສູກເຣສຸ ສາມຄ຺ຄີ ເອກຊ຺ຌາສຍຕາ, ຕາຍ ເຕສຸ ສາມຄ຺ຄິຍາ ເຕ ທາຐພລາ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຊ຺ຊ ມຣຓຠຍາ ມຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຘນຸຄ຺ຄຫຕິສ຺ໂສ ວຑ຺ຒກີສູກໂຣ ອໂຫສິ, ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ວຑ຺ຒກີສູກຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໒໘໔] ໔. ສິຣິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍໍ ອຸສ຺ສຸກາ ສງ຺ຆຣນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ສິຣິໂຈຣພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ອິມສ຺ມິໍ ຊາຕເກ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ຂທິຣງ຺ຄາຣຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑.໔໐) ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ອິຘາປິ ປນ ສາ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຆເຣ ຈຕຸຕ຺ເຖ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ວສນກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິເທວຕາ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີ ຈຕຸປຎ຺ຎາສຫິຣຎ຺ຎໂກຏິໂຍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຐ ປູເຣຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິນາ ສທ຺ຘິໍ ສຫາຍິກາ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ໂສ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເນສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ສາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເສຏ຺ຐິໂນ ຍໂສ ຍຖາໂປຣາໂຓວ ຊາໂຕ. ອເຖໂກ ສາວຕ຺ຖິວາສີ ສິຣິລກ຺ຂຓຎ຺ຎູ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ທຸຄ຺ຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ອິສ຺ສໂຣ ຊາໂຕ, ຍໍນູນາຫໍ ຕໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ວິຍ ຄຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຆຣໂຕ ສິຣິໍ ເຖເນຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕນ ກຕສກ຺ກາຣສມ຺ມາໂນ ສາຣຓີຍກຖາຍ ວຕ຺ຕມານາຍ ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ສິຣີ ປຕິຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ ໂອໂລເກສິ. ເສຏ຺ຐິໂນ ຈ ສພ຺ພເສໂຕ ໂຘຕສງ຺ຂປຏິຠາໂຄ ກຸກ຺ກຸໂຏ ສຸວຓ຺ຓປຎ຺ຊເຣ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ຈູຬາຍ ສິຣີ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂອໂລກຍມາໂນ ສິຣິຍາ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ, ມຫາເສຏ຺ຐິ, ປຎ຺ຈສເຕ ມາຓເວ ມນ຺ເຕ ວາເຈມິ, ອກາລຣວິໍ ເອກໍ ກຸກ຺ກຸຏໍ ນິສ຺ສາຍ ເຕ ຈ ມຍຎ຺ຈ ກິລມາມ, ອຍຎ຺ຈ ກິຣ ກຸກ຺ກຸໂຏ ກາລຣວີ, ອິມສ຺ສຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕມ຺ຫິ, ເທຫິ ເມ ເອຕໍ ກຸກ຺ກຸຏ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຄຓ຺ຫ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເທມິ ເຕ ກຸກ຺ກຸຏ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເທມີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕກ຺ຂເຓເຍວ ສິຣີ ຕສ຺ສ ຈູຬໂຕ ອປຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸສ຺ສີສເກ ຐປິເຕ ມຓິກ຺ຂນ຺ເຘ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສິຣິຍາ ມຓິມ຺ຫິ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ມຓິມ຺ປິ ຍາຈິ. ‘‘ມຓິມ຺ປິ ເທມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕກ຺ຂເຓເຍວ ສິຣີ ມຓິໂຕ ອປຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸສ຺ສີສເກ ຐປິຕອາຣກ຺ຂຍຏ຺ຐິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສິຣິຍາ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ຍາຈິ. ‘‘ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕກ຺ຂເຓເຍວ ສິຣີ ຍຏ຺ຐິໂຕ ອປຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎລກ຺ຂຓເທວິຍາ ນາມ ເສຏ຺ຐິໂນ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ສີເສ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສິຣິໂຈຣພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຍຠຓ຺ຑໍ ເອຕໍ, ຍາຈິຕຸມ຺ປິ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ, ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ‘ສິຣິໍ ເຖເນຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’ຕິ ອາຄຈ຺ຉິໍ, ສິຣີ ປນ ເຕ ກຸກ຺ກຸຏສ຺ສ ຈູຬາຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມິໍ ມມ ທິນ຺ເນ ຕໂຕ ອປຄນ຺ຕ຺ວາ ມຓິມ຺ຫິ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ມຓິມ຺ຫິ ທິນ຺ເນ ອາຣກ຺ຂຍຏ຺ຐິຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ອາຣກ຺ຂຍຏ຺ຐິຍາ ທິນ຺ນາຍ ຕໂຕ ອປຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎລກ຺ຂຓເທວິຍາ ສີເສ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ‘ອິທໍ ໂຂ ປນ ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຍຠຓ຺ຑ’ນ຺ຕິ ອິມມ຺ປິ ເມ ນ ຄຫິຕໍ, ນ ສກ຺ກາ ຕວ ສິຣິໍ ເຖເນຕຸໍ, ຕວ ສນ຺ຕກໍ ຕເວວ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ‘‘ອິມໍ ກາຣຓໍ ສຕ຺ຖຸ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປູເຊຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ສພ຺ພໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອິທາເນວ ອຎ຺ເຎສໍ ສິຣີ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ອປ຺ປປຸຎ຺ເຎຫິ ອຸປ຺ປາທິຕສິຣີ ປນ ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕານໍເຍວ ປາທມູລໍ ຄຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ ມາຕາປິຕູນໍ ກາລກິຣິຍາຍ ສໍວິຄ຺ໂຄ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ຊນປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ອຸຍ຺ຍາເນ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຠິກ຺ຂໍ ຈຣມາໂນ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍສ຺ສ ຆຣທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ອາຈາຣວິຫາເຣ ປສນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ວສາເປຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈໍ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ເອໂກ ກຏ຺ຐຫາຣໂກ ອຣຎ຺ຎໂຕ ທາຣູນິ ອາຫຣນ຺ໂຕ ເວລາຍ ນຄຣທ຺ວາຣໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ສາຍໍ ເອກສ຺ມິໍ ເທວກຸເລ ທາຣຸກລາປໍ ອຸສ຺ສີສເກ ກຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ, ເທວກຸເລ ວິສ຺ສຏ຺ຐາ ພຫູ ກຸກ຺ກຸຏາ ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ເອກສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ສຍິໍສຸ. ເຕສຸ ອຸປຣິສຍິຕກຸກ຺ກຸໂຏ ປຈ຺ຈູສກາເລ ວຈ຺ຈໍ ປາເຕນ຺ໂຕ ເຫຏ຺ຐາສຍິຕກຸກ຺ກຸຏສ຺ສ ສຣີເຣ ປາເຕສິ. ‘‘ເກນ ເມ ສຣີເຣ ວຈ຺ຈໍ ປາຕິຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຍາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນປິ ປາເຕສິ. ຕໂຕ ອຸໂຠປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກຸທ຺ຘາ ‘‘ກິໍ ເຕ ພລໍ, ກິໍ ເຕ ພລ’’ນ຺ຕິ ກລຫໍ ກຣິໍສຸ. ອຖ ເຫຏ຺ຐາສຍິຕກຸກ຺ກຸໂຏ ອາຫ – ‘‘ມໍ ມາເຣຕ຺ວາ ອງ຺ຄາເຣ ປກ຺ກມໍສໍ ຂາທນ຺ໂຕ ປາໂຕວ ກຫາປຓສຫສ຺ສໍ ລຠຕີ’’ຕິ. ອຸປຣິສຍິຕກຸກ຺ກຸໂຏ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ໂຠ, ມາ ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຕເກນ ຄຊ຺ຊິ, ມມ ຖູລມໍສໍ ຂາທນ຺ໂຕ ຣາຊາ ໂຫຕິ, ພຫິມໍສໍ ຂາທນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ເຈ, ເສນາປຕິຏ຺ຐານໍ, ອິຕ຺ຖີ ເຈ, ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐານໍ ລຠຕິ. ອຏ຺ຐິມໍສໍ ປນ ເມ ຂາທນ຺ໂຕ ຄິຫີ ເຈ, ຠຓ຺ຑາຄາຣິກຏ຺ຐານໍ, ປພ຺ພຊິໂຕ ເຈ, ຣາຊກຸລູປກຠາວໍ ລຠຕີ’’ຕິ.

ກຏ຺ຐຫາຣໂກ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຣຊ຺ເຊ ປຕ຺ເຕ ສຫສ຺ເສນ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ສຓິກໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ອຸປຣິສຍິຕກຸກ຺ກຸຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມາເຣຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ ກຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊາ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິວຏທ຺ວາເຣເນວ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຏໍ ນິຕ຺ຕຈໍ ກຕ຺ວາ ອຸທຣໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ກຸກ຺ກຸຏມໍສໍ ສາຘຸກໍ ສມ຺ປາເທຫີ’’ຕິ ປຊາປຕິຍາ ອທາສິ. ສາ ກຸກ຺ກຸຏມໍສຎ຺ຈ ຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ຠຸຎ຺ຊ, ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອຸປນາເມສິ. ‘‘ຠທ຺ເທ, ເອຕໍ ມໍສໍ ມຫານຸຠາວໍ, ເອຕໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອຫໍ ຣາຊາ ຠວິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ອຄ຺ຄມເຫສີ ຠວິສ຺ສສິ, ຕໍ ຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ມໍສຎ຺ຈ ອາທາຍ ຄງ຺ຄາຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຠຕ຺ຕຠາຊນໍ ຕີເຣ ຐເປຕ຺ວາ ນ຺ຫານຕ຺ຖາຍ ໂອຕຣິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ວາເຕນ ຂຸຠິຕໍ ອຸທກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕຠາຊນໍ ອາທາຍ ອຄມາສິ. ຕໍ ນທີໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມານໍ ເຫຏ຺ຐານທິຍໍ ຫຕ຺ຖິໍ ນ຺ຫາເປນ຺ໂຕ ເອໂກ ຫຕ຺ຖາຈຣິໂຍ ມຫາມຕ຺ໂຕ ທິສ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ກິເມຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຠຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ກຸກ຺ກຸຏມໍສຎ຺ຈ ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ປິທຫາເປຕ຺ວາ ລຎ຺ຉາເປຕ຺ວາ ‘‘ຍາວ ມຍໍ ອາຄຈ຺ຉາມ, ຕາວິມໍ ຠຕ຺ຕໍ ມາ ວິວຣາ’’ຕິ ຠຣິຍາຍ ເປເສສິ. ໂສປິ ໂຂ ກຏ຺ຐຫາຣໂກ ມຸຂໂຕ ປວິຏ຺ເຐນ ວາລຸໂກທເກນ ອຸທ຺ຘຸມາຕອຸທໂຣ ປລາຍິ.

ອເຖໂກ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍສ຺ສ ກຸລູປໂກ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກຕາປໂສ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຫຕ຺ຖິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕິ, ກທາ ນຸ ໂຂ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ຕໍ ປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ປຸເຣຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍສ຺ສ ນິເວສເນ ນິສີທິ. ຫຕ຺ຖາຈຣິໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ຕໍ ຠຕ຺ຕຠາຊນໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕາປສໍ ມໍໂສທເນນ ປຣິວິສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕາປໂສ ຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມໍເສ ທີຍມາເນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ມໍສໍ ອຫໍ ວິຈາເຣມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ວິຈາເຣຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຖູລມໍສາທີນິ ເອເກກໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຖູລມໍສໍ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍສ຺ສ ທາເປສິ, ພຫິມໍສໍ ຕສ຺ສ ຠຣິຍາຍ, ອຏ຺ຐິມໍສໍ ອຕ຺ຕນາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ໂສ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ຕ຺ວໍ ອິໂຕ ຕຕິຍທິວເສ ຣາຊາ ຠວິສ຺ສສິ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ໂຫຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຕຕິຍທິວເສ ເອໂກ ສາມນ຺ຕຣາຊາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ປຣິວາເຣສິ. ພາຣາຓສິຣາຊາ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍໍ ຣາຊເວສໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ‘‘ຫຕ຺ຖິໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຍຸຊ຺ຌາ’’ຕິ ອາຓາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ເສນາຍ ວິຈາເຣນ຺ໂຕ ເອເກນ ມຫາເວເຄນ ສເຣນ ວິທ຺ໂຘ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ມຣິ. ຕສ຺ສ ມຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖາຈຣິໂຍ ພຫູ ກຫາປເຓ ນີຫຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ຘນຕ຺ຖິກາ ປຸຣໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຍຸຊ຺ຌນ຺ຕູ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ. ພລກາໂຍ ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ສາມນ຺ຕຣາຊານໍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສິ. ອມຈ຺ຈາ ຣຎ຺ໂຎ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກໍ ຣາຊານໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ມນ຺ຕຍມານາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ຊີວມາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ເວສໍ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍສ຺ສ ອທາສິ, ອຍເມວ ຍຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິ, ເອຕສ຺ເສວ ຣຊ຺ຊໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕໍ ຣຊ຺ເຊນ ອຠິສິຎ຺ຈິໍສຸ, ຠຣິຍມ຺ປິສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ອກໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣາຊກຸລູປໂກ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໐໐. ‘‘ຍໍ ອຸສ຺ສຸກາ ສງ຺ຆຣນ຺ຕິ, ອລກ຺ຂິກາ ພຫຸໍ ຘນໍ;

ສິປ຺ປວນ຺ໂຕ ອສິປ຺ປາ ຈ, ລກ຺ຂິວາ ຕານິ ຠຸຎ຺ຊຕິ.

໑໐໑. ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ກຕປຸຎ຺ຎສ຺ສ, ອຕິຈ຺ຈຎ຺ເຎວ ປາຓິໂນ;

ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ພຫູ ໂຠຄາ, ອປ຺ປນາຍຕເນສຸປີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ອຸສ຺ສຸກາຕິ ຍໍ ຘນສງ຺ຆຣເຓ ອຸສ຺ສຸກ຺ກມາປນ຺ນາ ຉນ຺ທຊາຕາ ກິຈ຺ເຉນ ພຫຸໍ ຘນໍ ສງ຺ຆຣນ຺ຕິ.‘‘ເຍ ອຸສ຺ສຸກາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ເຍ ປຸຣິສາ ຘນສໍຫຣເຓ ອຸສ຺ສຸກາ ຫຕ຺ຖິສິປ຺ປາທິວເສນ ສິປ຺ປວນ຺ໂຕ ອສິປ຺ປາ ຈ ອນ຺ຕມໂສ ເວຕເນນ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ພຫຸໍ ຘນໍ ສງ຺ຆຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລກ຺ຂິວາ ຕານິ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ຕານິ ‘‘ພຫຸໍ ຘນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ ຘນານິ ປຸຎ຺ຎວາ ປຸຣິໂສ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ຎຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ.

ອຕິຈ຺ຈຎ຺ເຎວ ປາຓິໂນຕິ ອຕິຈ຺ຈ ອຎ຺ເຎ ເອວ ປາຓິໂນ. ເອວ-ກາໂຣ ປຸຣິມປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ກຕປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອຎ຺ເຎ ອກຕປຸຎ຺ເຎ ສຕ຺ເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປນາຍຕເນສຸປີຕິ ອປິ ອນາຍຕເນສຸປິ ອຣຕນາກເຣສຸ ຣຕນານິ ອສຸວຓ຺ຓາຍຕນາທີສຸ ສຸວຓ຺ຓາທີນິ ອຫຕ຺ຖາຍຕນາທີສຸ ຫຕ຺ຖິອາທໂຍຕິ ສວິຎ຺ຎາຓກອວິຎ຺ຎາຓກາ ພຫູ ໂຠຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຸຕ຺ຕາມຓິອາທີນໍ ອນາກເຣ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ທຸຏ຺ຐຄາມຓິອຠຍມຫາຣາຊສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ກເຖຕພ຺ພໍ.

ສຕ຺ຖາ ປນ ອິມາ ຄາຖາ ວຕ຺ວາ ‘‘ຄຫປຕິ, ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ປຸຎ຺ຎສທິສໍ ອຎ຺ຎໍ ອາຍຕນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕານຎ຺ຫິ ອນາກເຣສຸ ຣຕນານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ –

‘‘ເອສ ເທວມນຸສ຺ສານໍ, ສພ຺ພກາມທໂທ ນິຘິ;

ຍໍ ຍເທວາຠິປຕ຺ເຖນ຺ຕິ, ສພ຺ພເມເຕນ ລພ຺ຠຕິ.

‘‘ສຸວຓ຺ຓຕາ ສຸສຣຕາ, ສຸສຓ຺ຐານາ ສຸຣູປຕາ;

ອາຘິປຈ຺ຈປຣິວາໂຣ, ສພ຺ພເມເຕນ ລພ຺ຠຕິ.

‘‘ປເທສຣຊ຺ຊໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຂໍ ປິຍໍ;

ເທວຣຊ຺ຊມ຺ປິ ທິພ຺ເພສຸ, ສພ຺ພເມເຕນ ລພ຺ຠຕິ.

‘‘ມານຸສ຺ສິກາ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ເທວໂລເກ ຈ ຍາ ຣຕິ;

ຍາ ຈ ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິ, ສພ຺ພເມເຕນ ລພ຺ຠຕິ.

‘‘ມິຕ຺ຕສມ຺ປທມາຄມ຺ມ, ໂຍນິໂສວ ປຍຸຎ຺ຊໂຕ;

ວິຊ຺ຊາວິມຸຕ຺ຕິວສີຠາໂວ, ສພ຺ພເມເຕນ ລພ຺ຠຕິ.

‘‘ປຏິສມ຺ຠິທາ ວິໂມກ຺ຂາ ຈ, ຍາ ຈ ສາວກປາຣມີ;

ປຈ຺ເຈກໂພຘິ ພຸທ຺ຘຠູມິ, ສພ຺ພເມເຕນ ລພ຺ຠຕິ.

‘‘ເອວໍ ມຫຕ຺ຖິກາ ເອສາ, ຍທິທໍ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປທາ;

ຕສ຺ມາ ຘີຣາ ປສໍສນ຺ຕິ, ປຓ຺ຑິຕາ ກຕປຸຎ຺ຎຕ’’ນ຺ຕິ. (ຂຸ. ປາ. ໘.໑໐-໑໖);

ອິທານິ ເຍສຸ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ສິຣີ ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ຕານິ ຣຕນານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຸກ຺ກຸໂຏ’’ຕິອາທິມາຫ.

໑໐໒. ‘‘ກຸກ຺ກຸໂຏ ມຓໂຍ ທຓ຺ໂຑ, ຖິໂຍ ຈ ປຸຎ຺ຎລກ຺ຂຓາ;

ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອປາປສ຺ສ, ກຕປຸຎ຺ຎສ຺ສ ຊນ຺ຕຸໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທຓ຺ໂຑຕິ ອາຣກ຺ຂຍຏ຺ຐິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຖິໂຍຕິ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍໍ ປຸຎ຺ຎລກ຺ຂຓເທວິໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ຈ ປນ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ກຸລູປກຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສິຣິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໒໘໕] ໕. ມຓິສູກຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ທຣິຍາ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສຸນ຺ທຣີມາຣຓໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ ຄຣຸກໂຕຕິ ວຕ຺ຖຸ ອຸທາເນ (ອຸທາ. ໓໘) ອາຄຕເມວ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ – ຠຄວໂຕ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມຫານທີນໍ ມໂຫຆສທິເສ ລາຠສກ຺ກາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນກາເລ ຂຊ຺ໂຊປນກາ ວິຍ ນິປ຺ປຠາ ຫຸຕ຺ວາ ເອກໂຕ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ມນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ມຍໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣາ, ນ ໂກຈິ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖິຠາວມ຺ປິ ຊານາຕິ, ເກນ ນຸ ໂຂ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ລາຠສກ຺ກາຣມສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘາເປຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ອຖ ເນສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສຸນ຺ທຣິຍາ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສກ຺ກຸຓິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ເຕ ເອກທິວສໍ ສຸນ຺ທຣິໍ ຕິຕ຺ຖິຍາຣາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ນາລປິໍສຸ. ສາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສລ຺ລປນ຺ຕີປິ ປຏິວຈນໍ ອລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອປິ ນຸ, ອຍ຺ຍາ, ຕຸມ຺ເຫ ເກນຈິ ວິເຫຐິຕາຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ກິໍ, ຠຄິນິ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອມ຺ເຫ ວິເຫເຐຕ຺ວາ ຫຕລາຠສກ຺ກາເຣ ກຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕໍ ນ ປສ຺ສສີ’’ຕິ. ສາ ເອວມາຫ – ‘‘ມຍາ ເອຕ຺ຖ ກິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ຕ຺ວໍ ໂຂສິ, ຠຄິນິ, ອຠິຣູປາ ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຍສໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ຕວ ກຖໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ? ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ຕາ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນກປ຺ປູຣກຏຸກຜລາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ສາຍໍ ມຫາຊນສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປວິສນກາເລ ເຊຕວນາຠິມຸຂີ ຄຈ຺ຉຕິ. ‘‘ກຫໍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ຈ ປຸຏ຺ຐາ ‘‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ, ອຫຎ຺ຫິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຕິຕ຺ຖິຍາຣາເມ ວສິຕ຺ວາ ປາໂຕວ ເຊຕວນມຄ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນຄຣາຠິມຸຂີ ຄຈ຺ຉຕິ. ‘‘ກິໍ, ສຸນ຺ທຣິ, ກຫໍ ຄຕາສີ’’ຕິ ຈ ປຸຏ຺ຐາ ‘‘ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສິຕ຺ວາ ຕໍ ກິເລສຣຕິຍາ ຣມາເປຕ຺ວາ ອາຄຕາມ຺ຫີ’’ຕິ ວທຕິ.

ອຖ ນໍ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ຘຸຕ຺ຕານໍ ກຫາປເຓ ທຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ສຸນ຺ທຣິໍ ມາເຣຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ສມີເປ ມາລາກຈວຣນ຺ຕເຣ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອຖາ’’ຕິ ວທິໍສຸ, ເຕ ຕຖາ ອກໍສຸ. ຕໂຕ ຕິຕ຺ຖິຍາ ‘‘ສຸນ຺ທຣິໍ ນ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ໂກລາຫລໍ ກຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ໂວ ອາສງ຺ກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ອິເມສຸ ທິວເສສຸ ເຊຕວເນ ວສຕິ, ຕຕ຺ຣສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉຖ, ນໍ ວິຈິນຖາ’’ຕິ ຣຎ຺ຎາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາເກ ຄເຫຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຈິນນ຺ຕາ ມາລາກຈວຣນ຺ຕເຣ ທິສ຺ວາ ມຎ຺ຈກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ‘‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາ ‘ສຕ຺ຖາຣາ ກຕປາປກມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຉາເທສ຺ສາມາ’ຕິ ສຸນ຺ທຣິໍ ມາເຣຕ຺ວາ ມາລາກຈວຣນ຺ຕເຣ ນິກ຺ຂິປິໍສູ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ, ຣາຊາ ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉຖ, ນຄຣໍ ອາຫິຓ຺ຑຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ນຄຣວີຖີສຸ ‘‘ປສ຺ສຖ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວິຣວິຕ຺ວາ ປຸນ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສນທ຺ວາຣໍ ອຄມໍສຸ.

ຣາຊາ ສຸນ຺ທຣິຍາ ສຣີຣໍ ອາມກສຸສາເນ ອຏ຺ຏກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຣກ຺ຂາເປສິ. ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ຐເປຕ຺ວາ ອຣິຍສາວເກ ເສສາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ‘‘ປສ຺ສຖ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ຈ ພຫິນຄເຣ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອກ຺ໂກສນ຺ຕາ ປຣິຠາສນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເຕນ ຫິ ຕຸມ຺ເຫປິ ເຕ ມນຸສ຺ເສ ເອວໍ ປຏິໂຈເທຖາ’’ຕິ –

‘‘ອຠູຕວາທີ ນິຣຍໍ ອຸເປຕິ, ໂຍ ວາປິ ກຕ຺ວາ ນ ກໂຣມິ ຈາຫ;

ອຸໂຠປິ ເຕ ເປຈ຺ຈ ສມາ ຠວນ຺ຕິ, ນິຫີນກມ຺ມາ ມນຸຊາ ປຣຕ຺ຖາ’’ຕິ. (ອຸທາ. ໓໘) –

ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ຣາຊາ ‘‘ສຸນ຺ທຣິຍາ ອຎ຺ເຎຫິ ມາຣິຕຠາວໍ ຊານາຖາ’’ຕິ ປຸຣິເສ ເປເສສິ. ເຕປິ ໂຂ ຘຸຕ຺ຕາ ເຕຫິ ກຫາປເຓຫິ ສຸຣໍ ປິວນ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ເຖໂກ ເອວມາຫ – ‘‘ຕ຺ວໍ ສຸນ຺ທຣິໍ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ມາເຣຕ຺ວາ ມາລາກຈວຣນ຺ຕເຣ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໂຕ ລທ຺ຘກຫາປເຓຫິ ສຸຣໍ ປິວສິ, ໂຫຕຸ ໂຫຕູ’’ຕິ. ຣາຊປຸຣິສາ ເຕ ຘຸຕ຺ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ. ອຖ ເຕ ຣາຊາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ມາຣິຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເກຫິ ມາຣາປິຕາ’’ຕິ? ‘‘ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍຫິ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕິຕ຺ຖິເຍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສຸນ຺ທຣິໍ ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ, ເອວໍ ວທນ຺ຕາ ນຄຣໍ ອາຫິຓ຺ຑຖ ‘ອຍໍ ສຸນ຺ທຣີ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ອາໂຣເປຕຸກາເມຫິ ອມ຺ເຫຫິ ມາຣາປິຕາ, ເນວ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ, ນ ໂຄຕມສາວການໍ ໂທໂສ ອຕ຺ຖິ, ອມ຺ຫາກໍເຍວ ໂທໂສ’’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ເຕ ຕຖາ ອກໍສຸ. ພາລມຫາຊໂນ ຕທາ ສທ຺ທຫິ, ຕິຕ຺ຖິຍາປິ ປຸຣິສວຘທຓ຺ເຑນ ປລິພຸທ຺ຘາ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພຸທ຺ຘານໍ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ອໂຫສິ.

ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຕິຕ຺ຖິຍາ ‘ພຸທ຺ຘານໍ ກາຬກຠາວໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມາ’ຕິ ສຍໍ ກາຬກາ ຊາຕາ, ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸທປາທີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ກາ ພຸທ຺ຘານໍ ສໍກິເລສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ, ພຸທ຺ຘານໍ ສໍກິລິຏ຺ຐຠາວກຣຓໍ ນາມ ຊາຕິມຓິໂນ ກິລິຏ຺ຐຠາວກຣຓສທິສໍ, ປຸພ຺ເພ ຊາຕິມຓິໍ ‘ກິລິຏ຺ຐໍ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ວາຍມນ຺ຕາປິ ນາສກ຺ຂິໍສຸ ກິລິຏ຺ຐໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ຕິສ຺ໂສ ປພ຺ພຕຣາຊິໂຍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕາປໂສ ຫຸຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລາຍໍ ວສິ. ຕສ຺ສາ ອວິທູເຣ ມຓິຄຸຫາ ອໂຫສິ, ຕຕ຺ຖ ຕິໍສມຕ຺ຕາ ສູກຣາ ວສນ຺ຕິ, ຄຸຫາຍ ອວິທູເຣ ເອໂກ ສີໂຫ ຈຣຕິ, ຕສ຺ສ ມຓິມ຺ຫິ ຉາຍາ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ສູກຣາ ສີຫຈ຺ຉາຍໍ ທິສ຺ວາ ຠີຕາ ອຸຕ຺ຣສ຺ຕາ ອປ຺ປມໍສໂລຫິຕາ ອເຫສຸໍ. ເຕ ‘‘ອິມສ຺ສ ມຓິໂນ ວິປ຺ປສນ຺ນຕ຺ຕາ ອຍໍ ຉາຍາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ອິມໍ ມຓິໍ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ວິວຓ຺ຓໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ເອກໍ ສຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກລເລ ປວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ມຓິໍ ຆໍສນ຺ຕິ. ໂສ ສູກຣໂລເມຫິ ຆໍສິຍມາໂນ ວິປ຺ປສນ຺ນຕໂຣ ອໂຫສິ. ສູກຣາ ອຸປາຍໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ‘‘ອິມສ຺ສ ມຓິໂນ ວິວຓ຺ຓກຣຓູປາຍໍ ຕາປສໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ປຸຣິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຸທາຫຣິໍສຸ –

໑໐໓. ‘‘ທຣິຍາ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ, ຕິໍສມຕ຺ຕາ ວສາມເສ;

ຫຎ຺ຎາມ ມຓິໂນ ອາຠໍ, ອິຕິ ໂນ ມນ຺ຕຣໍ ອຫຸ.

໑໐໔. ‘‘ຍາວຕາ ມຓິໍ ຆໍສາມ, ຠິຍ຺ໂຍ ໂວທາຍເຕ ມຓິ;

ອິທຎ຺ຈທານິ ປຸຈ຺ຉາມ, ກິໍ ກິຈ຺ຈໍ ອິຘ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທຣິຍາຕິ ມຓິຄຸຫາຍໍ. ວສາມເສຕິ ວສາມ. ຫຎ຺ຎາມາຕິ ຫນິສ຺ສາມ, ມຍມ຺ປິ ວິວຓ຺ຓໍ ກຣິສ຺ສາມ. ອິທຎ຺ຈທານິ ປຸຈ຺ຉາມາຕິ ອິທານິ ມຍໍ ‘‘ເກນ ກາຣເຓນ ອຍໍ ມຓິ ກິລິສ຺ສມາໂນ ໂວທາຍເຕ’’ຕິ ອິທໍ ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມ. ‘‘ກິໍ ກິຈ຺ຈໍ ‘ອິຘ ມຎ຺ຎສີ’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ກິຈ຺ຈໍ ກິນ຺ຕິ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ.

ອຖ ເນສໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐໕. ‘‘ອຍໍ ມຓິ ເວຬຸຣິໂຍ, ອກາໂຈ ວິມໂລ ສຸໂຠ;

ນາສ຺ສ ສກ຺ກາ ສິຣິໍ ຫນ຺ຕຸໍ, ອປກ຺ກມຖ ສູກຣາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອກາໂຈຕິ ອກກ຺ກໂສ. ສຸໂຠຕິ ໂສຠໂນ. ສິຣິນ຺ຕິ ປຠໍ. ອປກ຺ກມຖາຕິ ອິມສ຺ສ ມຓິສ຺ສ ປຠາ ນາເສຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ອິມໍ ມຓິຄຸຫໍ ປຫາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຖາຕິ.

ເຕ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຖາ ອກໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຕາປໂສ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມຓິສູກຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໒໘໖] ໖. ສາລູກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ມາ ສາລູກສ຺ສ ປິຫຍີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຖຸລ຺ລກຸມາຣິກາປໂລຠນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕໍ ຈູຬນາຣທກສ຺ສປຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໓.໔໐ ອາທໂຍ) ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ຕໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຕ຺ຖາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ຕໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ? ‘‘ຖຸລ຺ລກຸມາຣິກາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອສາ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ອນຕ຺ຖກາຣິກາ, ປຸພ຺ເພປິ ຕ຺ວໍ ເອຕິສ຺ສາ ວິວາຫຕ຺ຖາຍ ອາຄຕປຣິສາຍ ອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ໂຄ ອໂຫສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຫາໂລຫິຕໂຄໂຓ ນາມ ອໂຫສິ, ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ປນສ຺ສ ຈູຬໂລຫິໂຕ ນາມ. ອຸໂຠປິ ໂຄຓາ ຄາມເກ ເອກສ຺ມິໍ ກຸເລ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ເອກາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ກຸມາຣິກາ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ອຎ຺ຎກຸລໍ ວາເຣສິ. ອຖ ນໍ ກຸລໍ ‘‘ວິວາຫກາເລ ອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ໂຄ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສາລູກໍ ນາມ ສູກຣໍ ຍາຄຸຠຕ຺ເຕນ ປຏິຊຄ຺ຄິ, ໂສ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ເຈ ສຍຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຈູຬໂລຫິໂຕ ຠາຕຣໍ ອາຫ – ‘‘ຠາຕິກ, ມຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ກຸເລ ກມ຺ມໍ ກໂຣມ, ອມ຺ເຫ ນິສ຺ສາຍ ອິມໍ ກຸລໍ ຊີວຕິ, ອຖ ຈ ປນິເມ ມນຸສ຺ສາ ອມ຺ຫາກໍ ຕິຓປລາລມຕ຺ຕໍ ເທນ຺ຕິ, ອິມໍ ສູກຣໍ ຍາຄຸຠຕ຺ເຕນ ໂປເສນ຺ຕິ, ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ເຈ ສຍາເປນ຺ຕິ, ກິໍ ນາເມສ ເອເຕສໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ມຫາໂລຫິໂຕ ‘‘ຕາຕ, ມາ ຕ຺ວໍ ເອຕສ຺ສ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຖຍ, ເອຕິສ຺ສາ ກຸມາຣິກາຍ ວິວາຫທິວເສ ເອຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ຄໍ ກາຕຸກາມາ ເອເຕ ມໍສສ຺ສ ຖູລຠາວກຣຓຕ຺ຖໍ ໂປເສນ຺ຕິ, ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ຕໍ ປສ຺ສິສ຺ສສິ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ຈໂຕ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕໍ ກຣິຍມານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸຣິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ –

໑໐໖. ‘‘ມາ ສາລູກສ຺ສ ປິຫຍິ, ອາຕຸຣນ຺ນານິ ຠຸຎ຺ຊຕິ;

ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຠຸສໍ ຂາທ, ເອຕໍ ທີຆາຍຸລກ຺ຂຓໍ.

໑໐໗. ‘‘ອິທານິ ໂສ ອິຘາຄນ຺ຕ຺ວາ, ອຕິຖີ ຍຸຕ຺ຕເສວໂກ;

ອຖ ທກ຺ຂສິ ສາລູກໍ, ສຍນ຺ຕໍ ມຸສລຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ມາ ສາລູກສູກຣຠາວໍ ປຕ຺ຖຍິ, ອຍຎ຺ຫິ ອາຕຸຣນ຺ນານິ ມຣຓໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຍານິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ມຣຓໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ, ຕ຺ວໍ ປນ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ນິຣາລໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘໍ ອິມໍ ປລາລມິສ຺ສກໍ ຠຸສໍ ຂາທ, ເອຕໍ ທີຆາຍຸຠາວສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ ສຎ຺ຊານນນິມິຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ກຕິປາຫສ຺ເສວ ໂສ ເວວາຫິກປຸຣິໂສ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ຍຸຕ຺ໂຕ ຍຸຕ຺ຕເສວໂກ ອິຘ ອຕິຖິ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ອເຖຕໍ ສາລູກໍ ມຸສລສທິເສນ ອຸຕ຺ຕໂຣຏ຺ເຐນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ມຸສລຸຕ຺ຕຣໍ ມາຣິຕໍ ສຍນ຺ຕໍ ທກ຺ຂສີຕິ.

ຕໂຕ ກຕິປາຫສ຺ເສວ ເວວາຫິເກສຸ ອາຄເຕສຸ ສາລູກໍ ມາເຣຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ຄມກໍສຸ. ອຸໂຠ ໂຄຓາ ຕໍ ຕສ຺ສ ວິປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຠຸສເມວ ວຣ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖໂຊຕິກໍ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐໘. ‘‘ວິກນ຺ຕໍ ສູກຣໍ ທິສ຺ວາ, ສຍນ຺ຕໍ ມຸສລຸຕ຺ຕຣໍ;

ຊຣຄ຺ຄວາ ວິຈິນ຺ເຕສຸໍ, ວຣມ຺ຫາກໍ ຠຸສາມິວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຠຸສາມິວາຕິ ຠຸສເມວ ອມ຺ຫາກໍ ວຣໍ ອຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ກຸມາຣິກາ ເອຕຣຫິ ຖຸລ຺ລກຸມາຣິກາ ອໂຫສິ, ສາລູໂກ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ, ຈູຬໂລຫິໂຕ ອານນ຺ໂທ, ມຫາໂລຫິໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສາລູກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໒໘໗] ໗. ລາຠຄຣຫຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນານຸມ຺ມຕ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເຖຣສ຺ສ ກິຣ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ລາຠຸປ຺ປຕ຺ຕິປຏິປທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ກເຖຖ, ກິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຈີວຣາທີນໍ ລາຠີ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ເຖໂຣ ‘‘ອາວຸໂສ, ຈຕູຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສາມຎ຺ຎໍ ປຫາຍ ອນຸມ຺ມຕ຺ເຕເນວ ອຸມ຺ມຕ຺ເຕນ ວິຍ ຠວິຕພ຺ພໍ, ປິສຸຓວາຈາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ນຏສທິເສນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ວິກິຓ຺ຓວາເຈນ ກຸຕູຫເລນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ລາຠຸປ຺ປຕ຺ຕິປຏິປທໍ ກເຖສິ. ໂສ ຕໍ ປຏິປທໍ ຄຣຫິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ. ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເນໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອິທາເນວ ລາຠໍ ຄຣຫຕິ, ປຸພ຺ເພເປສ ຄຣຫິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖເຣນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂສຬສວສ຺ສິກກາເລເຍວ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນຎ຺ຈ ສິປ຺ປານໍ ປຣິໂຍສານໍ ປຕ຺ວາ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ມາຓວກສຕານິ ສິປ຺ປໍ ວາເຈສິ. ຕຕ຺ເຣໂກ ມາຓໂວ ສີລາຈາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ເອກທິວສໍ ອາຈຣິຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກຖໍ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ລາຠຸປ຺ປຕ຺ຕິປຏິປທໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອາຈຣິໂຍ ‘‘ຕາຕ, ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐໙. ‘‘ນານຸມ຺ມຕ຺ໂຕ ນາປິສຸໂຓ, ນານໂຏ ນາກຸຕູຫໂລ;

ມູຬ຺ເຫສຸ ລຠເຕ ລາຠໍ, ເອສາ ເຕ ອນຸສາສນີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນານຸມ຺ມຕ຺ໂຕຕິ ນ ອນຸມ຺ມຕ຺ໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ນາມ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສທາຣິກທາຣເກ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣາທີນິ ວິລຸມ຺ປຕິ, ຕໂຕ ຕໂຕ ມຈ຺ຉມໍສປູວາທີນິ ພລກ຺ກາເຣນ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທຕິ, ເອວເມວ ໂຍ ຄິຫິຠູໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘສມຸຏ຺ຐານໍ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຫາຍ ກຸສລາກຸສລໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ນິຣຍຠຍໍ ອຠາຍນ຺ໂຕ ໂລຠາຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິຓ຺ຓຈິຕ຺ໂຕ ກາເມສຸ ປມຕ຺ໂຕ ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທາທີນິ ສາຫສິກກມ຺ມານິ ກໂຣຕິ, ປພ຺ພຊິໂຕປິ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຫາຍ ກຸສລາກຸສລໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ນິຣຍຠຍໍ ອຠາຍນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ມທ຺ທນ຺ໂຕ ໂລເຠນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິຓ຺ຓຈິຕ຺ໂຕ ຈີວຣາທິມຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຕ຺ຕໂນ ສາມຎ຺ຎໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ປມຕ຺ໂຕ ເວຊ຺ຊກມ຺ມທູຕກມ຺ມາທີນິ ກໂຣຕິ, ເວຬຸທານາທີນິ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ, ອຍໍ ອນຸມ຺ມຕ຺ໂຕປິ ອຸມ຺ມຕ຺ຕສທິສຕ຺ຕາ ອຸມ຺ມຕ຺ໂຕ ນາມ, ເອວຣູປສ຺ສ ຂິປ຺ປໍ ລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ປນ ເອວໍ ອນຸມ຺ມຕ຺ໂຕ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ, ເອສ ມູຬ຺ເຫສຸ ອປຓ຺ຑິເຕສຸ ປຸຣິເສສຸ ລາຠໍ ນ ລຠຕິ, ຕສ຺ມາ ລາຠຕ຺ຖິເກນ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ວິຍ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ນາປິສຸໂຓຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ໂຍ ປິສຸໂຓ ໂຫຕິ, ‘‘ອສຸເກນ ອິທໍ ນາມ ກຕ’’ນ຺ຕິ ຣາຊກຸເລ ເປສຸຎ຺ຎໍ ອຸປສໍຫຣຕິ, ໂສ ອຎ຺ເຎສໍ ຍສໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຣາຊາໂນປິ ນໍ ‘‘ອຍໍ ອມ຺ເຫສຸ ສສສ຺ເນໂຫ’’ຕິ ອຸຈ຺ເຈ ຐາເນ ຐເປນ຺ຕິ, ອມຈ຺ຈາທໂຍປິສ຺ສ ‘‘ອຍໍ ໂນ ຣາຊກຸເລ ປຣິຠິນ຺ເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠເຍນ ທາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ເອວໍ ເອຕຣຫິ ປິສຸຓສ຺ສ ລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ປນ ອປິສຸໂຓ, ໂສ ມູຬ຺ເຫສຸ ລາຠໍ ນ ລຠຕີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ນານໂຏຕິ ລາຠໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ເຕນ ນເຏນ ວິຍ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ນໂຏ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຫາຍ ນຈ຺ຈຄີຕວາທິເຕຫິ ກີຬໍ ກຕ຺ວາ ຘນໍ ສໍຫຣຕິ, ເອວເມວ ລາຠຕ຺ຖິເກນ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສທາຣິກທາຣການໍ ໂສຓ຺ຑສຫາເຍນ ວິຍ ນານປ຺ປກາຣໍ ເກຬິໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ວິຈຣິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ເອວໍ ອນໂຏ, ໂສ ມູຬ຺ເຫສຸ ລາຠໍ ນ ລຠຕິ.

ນາກຸຕູຫໂລຕິ ກຸຕູຫໂລ ນາມ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓວາໂຈ. ຣາຊາໂນ ຫິ ອມຈ຺ເຈ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ – ‘‘ອສຸກຏ຺ຐາເນ ກິຣ ‘ມນຸສ຺ໂສ ມາຣິໂຕ, ຆຣໍ ວິລຸຕ຺ຕໍ, ປເຣສໍ ທາຣາ ປຘໍສິຕາ’ຕິ ສຸຍ຺ຍຕິ, ເກສໍ ນຸ ໂຂ ອິທໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເສເສສຸ ອກເຖນ຺ເຕສຸເຍວ ໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘‘ອສຸໂກ ຈ ອສຸໂກ ຈ ນາມາ’’ຕິ ວທຕິ, ອຍໍ ກຸຕູຫໂລ ນາມ. ຣາຊາໂນ ຕສ຺ສ ວຈເນນ ເຕ ປຸຣິເສ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ນິເສເຘຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ໂນ ນຄຣໍ ນິຈ຺ໂຈຣໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ເທນ຺ຕິ, ເສສາປິ ຊນາ ‘‘ອຍໍ ໂນ ຣາຊປຸຣິເສຫິ ປຸຏ຺ໂຐ ສຸຍຸຕ຺ຕທຸຍຸຕ຺ຕໍ ກເຖຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠເຍນ ຕສ຺ເສວ ຘນໍ ເທນ຺ຕິ, ເອວໍ ກຸຕູຫລສ຺ສ ລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ປນ ອກຸຕູຫໂລ, ເອສ ນ ມູຬ຺ເຫສຸ ລຠຕິ ລາຠໍ. ເອສາ ເຕ ອນຸສາສນີຕິ ເອສາ ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກາ ຕຸຍ຺ຫໍ ລາຠານຸສິຏ຺ຐີຕິ.

ອນ຺ເຕວາສິໂກ ອາຈຣິຍສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ລາຠໍ ຄຣຫນ຺ໂຕ –

໑໑໐. ‘‘ຘິຣຕ຺ຖຸ ຕໍ ຍສລາຠໍ, ຘນລາຠຎ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ;

ຍາ ວຸຕ຺ຕິ ວິນິປາເຕນ, ອຘມ຺ມຈຣເຓນ ວາ.

໑໑໑. ‘‘ອປິ ເຈ ປຕ຺ຕມາທາຍ, ອນຄາໂຣ ປຣິພ຺ພເຊ;

ເອສາວ ຊີວິກາ ເສຍ຺ໂຍ, ຍາ ຈາຘມ຺ເມນ ເອສນາ’’ຕິ. – ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ;

ຕຕ຺ຖ ຍາ ວຸຕ຺ຕີຕິ ຍາ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິ. ວິນິປາເຕນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວິນິປາເຕນ. ອຘມ຺ມຈຣເຓນາຕິ ອຘມ຺ມກິຣິຍາຍ ວິສມກິຣິຍາຍ ວຘພນ຺ຘນຄຣຫາທີຫິ ອຕ຺ຕານໍ ວິນິປາເຕຕ຺ວາ ອຘມ຺ມໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຍາ ວຸຕ຺ຕິ, ຕຎ຺ຈ ຍສຘນລາຠຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ຘິຣຕ຺ຖຸ ນິນ຺ທາມິ ຄຣຫາມິ, ນ ເມ ເອເຕນຕ຺ໂຖຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຕ຺ຕມາທາຍາຕິ ຠິກ຺ຂາຠາຊນໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ອນຄາໂຣ ປຣິພ຺ພເຊຕິ ອເຄໂຫ ປພ຺ພຊິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຈເຣຍ຺ຍ, ນ ຈ ສປ຺ປຸຣິໂສ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິວເສນ ອຘມ຺ມຈຣິຍໍ ຈເຣຍ຺ຍ. ກິໍກາຣຓາ? ເອສາວ ຊີວິກາ ເສຍ຺ໂຍ. ຍາ ຈາຘມ຺ເມນ ເອສນາຕິ, ຍາ ເອສາ ອຘມ຺ເມນ ຊີວິກປຣິເຍສນາ, ຕໂຕ ເອສາ ປຕ຺ຕຫຕ຺ຖສ຺ສ ປຣກຸເລສຸ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍາວ ເສຍ຺ໂຍ, ສຕຄຸເຓນ ສຫສ຺ສຄຸເຓນ ສຸນ຺ທຣຕໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ.