໓. ອຸທປານວຄ຺ໂຄ

[໒໗໑] ໑. ອຸທປານທູສກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອາຣຎ຺ຎິກສ຺ສ ອິສິໂນຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອຸທປານທູສກສິງ຺ຄາລໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອໂກ ກິຣ ສິງ຺ຄາໂລ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປານີຍອຸທປານໍ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກຣເຓນ ທູເສຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ອຸທປານສມີປໍ ອາຄຕໍ ສາມເຓຣາ ເລຑ຺ຑູຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ກິລເມສຸໍ, ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ຐານໍ ປຸນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາປິ ນ ໂອໂລເກສິ. ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອຸທປານທູສກສິງ຺ຄາໂລ ກິຣ ສາມເຓເຣຫິ ກິລມິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາປິ ນ ໂອໂລເກສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ສິງ຺ຄາໂລ ອຸທປານທູສໂກເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ອິທເມວ ອິສິປຕນໍ ອຍເມວ ອຸທປາໂນ ອໂຫສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິຍໍ ກຸລຆເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອິສິຄຓປຣິວຸໂຕ ອິສິປຕເນ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ຕທາ ເອໂກ ສິງ຺ຄາໂລ ອິທເມວ ອຸທປານໍ ທູເສຕ຺ວາ ປກ຺ກມຕິ. ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ຕາປສາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕາ ເອເກນຸປາເຍນ ຄເຫຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອານຍິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສິງ຺ຄາເລນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໑. ‘‘ອາຣຎ຺ຎິກສ຺ສ ອິສິໂນ, ຈິຣຣຕ຺ຕຕປສ຺ສິໂນ;

ກິຈ຺ຉາກຕໍ ອຸທປານໍ, ກຖໍ ສມ຺ມ ອວາຫຍີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອຣຎ຺ເຎ ວສນຕາຍ ອາຣຎ຺ຎິກສ຺ສ, ເອສິຕຄຸຓຕ຺ຕາ ອິສິໂນ, ຈິຣຣຕ຺ຕໍ ຕປໍ ນິສ຺ສາຍ ວຸຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຈິຣຣຕ຺ຕຕປສ຺ສິໂນ ກິຈ຺ຉາກຕໍ ກິຈ຺ເຉນ ທຸກ຺ເຂນ ນິປ຺ຜາທິຕໍ ອຸທປານໍ ກຖໍ ກິມຕ຺ຖາຍ ສມ຺ມ ສິງ຺ຄາລ, ຕ຺ວໍ ອວາຫຍິ ມຸຕ຺ຕກຣີເສນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິ ທູເສສິ, ຕໍ ວາ ມຸຕ຺ຕກຣີສໍ ເອຕ຺ຖ ອວາຫຍິ ປາເຕສີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສິງ຺ຄາໂລ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໖໒. ‘‘ເອສ ຘມ຺ໂມ ສິງ຺ຄາລານໍ, ຍໍ ປິຕ຺ວາ ໂອຫທາມເສ;

ປິຕຸປິຕາມຫໍ ຘມ຺ໂມ, ນ ຕໍ ອຸຊ຺ຌາຕຸມຣຫສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອສ ຘມ຺ໂມຕິ ເອສ ສຠາໂວ. ຍໍ ປິຕ຺ວາ ໂອຫທາມເສຕິ, ສມ຺ມ, ຍໍ ມຍໍ ຍຕ຺ຖ ປານີຍໍ ປິວາມ, ຕເມວ ອູຫທາມປິ ໂອມຸຕ຺ເຕມປິ, ເອສ ອມ຺ຫາກໍ ສິງ຺ຄາລານໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປິຕຸປິຕາມຫນ຺ຕິ ປິຕູນຎ຺ຈ ປິຕາມຫານຎ຺ຈ ໂນ ເອສ ຘມ຺ໂມ. ນ ຕໍ ອຸຊ຺ຌາຕຸມຣຫສີຕິ ຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ປເວຓິອາຄຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຠາວໍ ຕ຺ວໍ ອຸຊ຺ຌາຕຸໍ ນ ອຣຫສິ, ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ເຕ ເອຕ຺ຖ ກຸຊ຺ຌິຕຸນ຺ຕິ.

ອຖສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໖໓. ‘‘ເຍສໍ ໂວ ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ອຘມ຺ໂມ ປນ ກີທິໂສ;

ມາ ໂວ ຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ມໍ ວາ, ອທ຺ທສາມ ກຸທາຈນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມາ ໂວຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ມໍ ວາ ອຘມ຺ມໍ ວາ ນ ມຍໍ ກທາຈິ ອທ຺ທສາມາຕິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ມາ ປຸນ ອາຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາປິ ນ ໂອໂລເກສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອຸທປານທູສໂກ ອຍເມວ ສິງ຺ຄາໂລ ອໂຫສິ, ຄຓສຕ຺ຖາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອຸທປານທູສກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໒໗໒] ໒. ພ຺ຍຄ຺ຆຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເຍນ ມິຕ຺ເຕນ ສໍສຄ຺ຄາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກກາລິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂກກາລິກວຕ຺ຖຸ ເຕຣສກນິປາເຕ ຕກ຺ກາຣິຍຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໓.໑໐໔ ອາທໂຍ) ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ໂກກາລິໂກ ປນ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂກກາລິກຣຏ຺ຐໂຕ ເຊຕວນໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຖເຣ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ໂກກາລິກຣຏ຺ຐວາສິໂນ ມນຸສ຺ສາ ຕຸມ຺ເຫ ປກ຺ໂກສນ຺ຕິ, ເອຖ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ນ ມຍໍ ອາຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ໂສ ເຖເຣຫິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ສຍເມວ ອຄມາສິ. ອຖ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ໂກກາລິໂກ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນຫິ ສຫາປິ ວິນາປິ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ສໍໂຍຄມ຺ປິ ນ ສຫຕິ, ວິໂຍຄມ຺ປິ ນ ສຫຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ໂກກາລິໂກ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນຫິ ເນວ ສຫ, ນ ວິນາ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ວິມານໂຕ ອວິທູເຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວນປ຺ປຕິເຊຏ຺ຐເກ ອຎ຺ຎາ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ວສຕິ. ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ສີໂຫ ຈ ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ຈ ວສນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຠເຍນ ໂກຈິ ຕຕ຺ຖ ນ ເຂຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ນ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທຕິ, ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເຕ ປນ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາ ນານປ຺ປກາເຣ ມິເຄ ວຘິຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕິ, ຂາທິຕາວເສສໍ ຕຕ຺ເຖວ ປຫາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕນ ໂສ ວນສຓ຺ໂຑ ອສຸຈິກຸຓປຄນ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ອຖ ອິຕຣາ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ອນ຺ຘພາລາ ກາຣຓາກາຣຓໍ ອຊານມານາ ເອກທິວສໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ມ, ເອເຕ ໂນ ສີຫພ຺ຍຄ຺ເຆ ນິສ຺ສາຍ ວນສຓ຺ໂຑ ອສຸຈິກຸຓປຄນ຺ໂຘ ຊາໂຕ, ອຫໍ ເອເຕ ປລາເປມີ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ມ, ອິເມ ທ຺ເວ ນິສ຺ສາຍ ອມ຺ຫາກໍ ວິມານານິ ຣກ຺ຂິຍນ຺ຕິ, ເອເຕສຸ ປລາຍນ຺ເຕສຸ ວິມານານິ ໂນ ວິນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆານໍ ປທໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາ ສພ຺ພໍ ວນໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກງ຺ຄຓໍ ກຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕານິ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ມາ ເຕ ເອວໍ ຣຸຈ຺ຈີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸຣິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໖໔. ‘‘ເຍນ ມິຕ຺ເຕນ ສໍສຄ຺ຄາ, ໂຍຄກ຺ເຂໂມ ວິຫິຍ຺ຍຕິ;

ປຸພ຺ເພວຊ຺ຌາຠວໍ ຕສ຺ສ, ຣກ຺ເຂ ອກ຺ຂີວ ປຓ຺ຑິໂຕ.

໖໕. ‘‘ເຍນ ມິຕ຺ເຕນ ສໍສຄ຺ຄາ, ໂຍຄກ຺ເຂໂມ ປວຑ຺ຒຕິ;

ກເຣຍ຺ຍຕ຺ຕສມໍ ວຸຕ຺ຕິໍ, ສພ຺ພກິຈ຺ເຈສຸ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຍນ ມິຕ຺ເຕນ ສໍສຄ຺ຄາຕິ ເຍນ ປາປມິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຄ຺ຄເຫຕຸ ສໍສຄ຺ຄກາຣຓາ, ເຍນ ສທ຺ຘິໍ ທສ຺ສນສໍສຄ຺ໂຄ ສວນສໍສຄ຺ໂຄ ກາຍສໍສຄ຺ໂຄ ສມຸລ຺ລປນສໍສຄ຺ໂຄ ປຣິໂຠຄສໍສຄ຺ໂຄຕິ ອິມສ຺ສ ປຎ຺ຈວິຘສ຺ສ ສໍສຄ຺ຄສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍຄກ຺ເຂໂມຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕສຸຂໍ. ຕຎ຺ຫິ ທຸກ຺ຂໂຍຄໂຕ ເຂມຕ຺ຕາ ອິຘ ໂຍຄກ຺ເຂໂມຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ວິຫິຍ຺ຍຕີຕິ ປຣິຫາຍຕິ. ປຸພ຺ເພວຊ຺ຌາຠວໍ ຕສ຺ສ, ຣກ຺ເຂ ອກ຺ຂີວ ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ຕສ຺ສ ປາປມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາຠວໍ ເຕນ ອຠິຠວິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຕໂນ ລາຠຍສຊີວິຕໍ, ຍຖາ ນໍ ໂສ ນ ອຊ຺ຌາຠວຕິ, ຕຖາ ປຐມຕຣເມວ ອຕ຺ຕໂນ ອກ຺ຂີ ວິຍ ປຓ຺ຑິໂຕ ປຸຣິໂສ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ.

ທຸຕິຍຄາຖາຍ ເຍນາຕິ ເຍນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕນ ສຫ ສໍສຄ຺ຄກາຣຓາ. ໂຍຄກ຺ເຂໂມ ປວຑ຺ຒຕີຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕສຸຂໍ ວຑ຺ຒຕິ. ກເຣຍ຺ຍຕ຺ຕສມໍ ວຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພກິຈ຺ເຈສຸ ປຓ຺ຑິໂຕ ປຸຣິໂສ ຍຖາ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄວຸຕ຺ຕິຎ຺ຈ ກໂຣຕິ, ເອວເມຕໍ ສພ຺ພໍ ກເຣຍ຺ຍ, ອຘິກມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍ, ຫີນໍ ປນ ນ ກເຣຍ຺ຍາຕິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ກາຣເຓ ກຖິເຕປິ ສາ ພາລເທວຕາ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ເຠຣວຣູປາຣມ຺ມຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕ ສີຫພ຺ຍຄ຺ເຆ ປລາເປສິ. ມນຸສ຺ສາ ເຕສໍ ປທວລຎ຺ຊໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາ ອຎ຺ຎໍ ວນສຓ຺ຑໍ ຄຕາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ວນສຓ຺ຑສ຺ສ ເອກປສ຺ສໍ ຉິນ຺ທິໍສຸ. ເທວຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ສມ຺ມ, ຕວ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ ເຕ ປລາເປສິໍ, ອິທານິ ເຕສໍ ຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ວນສຓ຺ຑໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ເຕ ອສຸກວນສຓ຺ເຑ ນາມ ວສນ຺ຕິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ອາເນຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຸຣໂຕ ຐຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໖໖. ‘‘ເອຖ ພ຺ຍຄ຺ຆາ ນິວຕ຺ຕວ຺ໂຫ, ປຈ຺ຈຸເປຖ ມຫາວນໍ;

ມາ ວນໍ ຉິນ຺ທິ ນິພ຺ຍຄ຺ຆໍ, ພ຺ຍຄ຺ຆາ ມາເຫສຸ ນິພ຺ພນາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍຄ຺ຆາຕິ ອຸໂຠປິ ເຕ ພ຺ຍຄ຺ຆນາເມເນວາລປນ຺ຕີ ອາຫ. ນິວຕ຺ຕວ຺ໂຫຕິ ນິວຕ຺ຕຖ. ປຈ຺ຈຸເປຖ ມຫາວນນ຺ຕິ ຕໍ ມຫາວນໍ ປຈ຺ຈຸເປຖ ປຸນ ອຸປຄຈ຺ຉຖ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ມາ ວນໍ ຉິນ຺ທິ ນິພ຺ຍຄ຺ຆນ຺ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ວສນກວນສຓ຺ຑໍ ອິທານິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຠາເວນ ນິພ຺ຍຄ຺ຆໍ ມນຸສ຺ສາ ມາ ຉິນ຺ທິໍສຸ. ພ຺ຍຄ຺ຆາ ມາເຫສຸ ນິພ຺ພນາຕິ ຕຸມ຺ຫາທິສາ ຈ ພ຺ຍຄ຺ຆຣາຊາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານາ ປລາຍິຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພນາ ວສນຏ຺ຐານຠູເຕນ ວເນນ ວິຣຫິຕາ ມາ ອເຫສຸໍ. ເຕ ເອວໍ ຕາຍ ເທວຕາຍ ຍາຈິຍມານາປິ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ນ ມຍໍ ອາຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິໍສຸເຍວ. ເທວຕາ ເອກິກາວ ວນສຓ຺ຑໍ ປຈ຺ຈາຄຎ຺ຉິ. ມນຸສ຺ສາປິ ກຕິປາເຫເນວ ສພ຺ພໍ ວນໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕານິ ກຣິຕ຺ວາ ກສິກມ຺ມໍ ກຣິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອປຓ຺ຑິຕາ ເທວຕາ ໂກກາລິໂກ ອໂຫສິ, ສີໂຫ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ, ປຓ຺ຑິຕເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ພ຺ຍຄ຺ຆຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໒໗໓] ໓. ກຈ຺ຉປຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂກ ນຸ ອຸທ຺ຘິຕຠຕ຺ໂຕວາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກສລຣາຊສ຺ສ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຫາມຕ຺ຕານໍ ກລຫວູປສມນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸ ທຸກນິປາເຕ ກຖິຕເມວ.

ອຕີເຕ ປນ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ກາເມ ປຫາຍ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ອສ຺ສມປທໍ ມາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານກີຬໍ ກີຬນ຺ໂຕ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ອິມສ຺ມິໍ ກິຣ ຊາຕເກ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຣມມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ອຸເປກ຺ຂາປາຣມິໍ ປູເຣສິ. ຕສ຺ສ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເອໂກ ປຄພ຺ໂຠ ທຸສ຺ສີໂລ ມກ຺ກໂຏ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຓ຺ຓໂສເຕສຸ ອງ຺ຄຊາເຕນ ສລາກປເວສນກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອວາເຣຕ຺ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິສີທຕິເຍວ. ອເຖກທິວສໍ ເອໂກ ກຈ຺ຉໂປ ອຸທກາ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອາຕປໍ ຕປ຺ປນ຺ໂຕ ນິທ຺ທາຍຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂສ ໂລລວານໂຣ ຕສ຺ສ ມຸເຂ ສລາກປເວສນກມ຺ມໍ ອກາສິ. ອຖສ຺ສ ກຈ຺ຉໂປ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາຕໍ ສມຸຄ຺ເຄ ປກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ຑໍສິ, ພລວເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ເວທນໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ມໍ ອິມມ຺ຫາ ທຸກ຺ຂາ ໂມເຈຍ຺ຍ, ກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ໂຎ ມໍ ອິມມ຺ຫາ ທຸກ຺ຂາ ໂມເຈຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕາປເສນ, ຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕິກໍ ມຍາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ກຈ຺ຉປໍ ທ຺ວີຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຕນ ທຸສ຺ສີລມກ຺ກເຏນ ສທ຺ຘິໍ ທວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໗. ‘‘ໂກ ນຸ ອຸທ຺ຘິຕຠຕ຺ໂຕວ, ປູຣຫຕ຺ໂຖວ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ;

ກຫໍ ນຸ ຠິກ຺ຂໍ ອຈຣິ, ກໍ ສທ຺ຘໍ ອຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂກ ນຸ ອຸທ຺ຘິຕຠຕ຺ໂຕວາຕິ ໂກ ນຸ ເອສ ວຑ຺ຒິຕຠຕ຺ໂຕ ວິຍ, ເອກໍ ວຑ຺ຒິຕຠຕ຺ຕໍ ຠຕ຺ຕປູຣປາຕິໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຍ ໂກ ນຸ ເອໂສ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປູຣຫຕ຺ໂຖວ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ກຕ຺ຕິກມາເສ ວາຈນກໍ ລຠິຕ຺ວາ ປູຣຫຕ຺ໂຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວິຍ ຈ ໂກ ນຸ ໂຂ ເອໂສຕິ ວານຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ກຫໍ ນຸ ຠິກ຺ຂໍ ອຈຣີຕິ, ໂຠ ວານຣ, ກສ຺ມິໍ ປເທເສ ອຊ຺ຊ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂໍ ອຈຣິ. ກໍ ສທ຺ຘໍ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ກຕຣໍ ນາມ ປຸພ຺ພເປເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕໍ ສທ຺ຘຠຕ຺ຕໍ, ກຕຣໍ ວາ ສທ຺ຘໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຕ຺ວໍ ອຸປສງ຺ກມິ, ກຸໂຕ ເຕ ອຍໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ລທ຺ໂຘຕິ ທີເປຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ທຸສ຺ສີລວານໂຣ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໖໘. ‘‘ອຫໍ ກປິສ຺ມິ ທຸມ຺ເມໂຘ, ອນາມາສານິ ອາມສິໍ;

ຕ຺ວໍ ມໍ ໂມຈຍ ຠທ຺ທໍ ເຕ, ມຸຕ຺ໂຕ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ປພ຺ພຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຫໍ ກປິສ຺ມິ ທຸມ຺ເມໂຘຕິ ຠທ຺ທໍ ເຕ ອຫໍ ອສ຺ມິ ທຸມ຺ເມໂຘ ຈປລຈິຕ຺ໂຕ ມກ຺ກໂຏ. ອນາມາສານິ ອາມສິນ຺ຕິ ອນາມສິຕພ຺ພຏ຺ຐານານິ ອາມສິໍ. ຕ຺ວໍ ມໍ ໂມຈຍ ຠທ຺ທໍ ເຕຕິ ຕ຺ວໍ ທຍາລຸ ອນຸກມ຺ປໂກ ມໍ ອິມມ຺ຫາ ທຸກ຺ຂາ ໂມເຈຫິ, ຠທ຺ທໍ ເຕ ໂຫຕຸ. ມຸຕ຺ໂຕ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ປພ຺ພຕນ຺ຕິ ໂສຫໍ ຕວານຸຠາເວນ ອິມມ຺ຫາ ພ຺ຍສນາ ມຸຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຕເມວ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ນ ເຕ ປຸນ ຈກ຺ຂຸປເຖ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຍ຺ຍນ຺ຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ກຈ຺ຉເປນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໖໙. ‘‘ກຈ຺ຉປາ ກສ຺ສປາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎາ ໂຫນ຺ຕິ ມກ຺ກຏາ;

ມຸຎ຺ຈ ກສ຺ສປ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎໍ, ກຕໍ ເມຖຸນກໍ ຕຍາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ກຈ຺ຉປາ ນາມ ກສ຺ສປໂຄຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ມກ຺ກຏາ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎໂຄຕ຺ຕາ, ກສ຺ສປໂກຓ຺ຑຎ຺ຎານຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາວາຫວິວາຫສມ຺ພນ຺ໂຘ ອຕ຺ຖິ. ອທ຺ຘາ ຕຍິທໍ ໂລເລນ ທຸສ຺ສີລມກ຺ກເຏນ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ, ຕຍາ ຈ ທຸສ຺ສີເລນ ອິມິນາ ມກ຺ກເຏນ ສທ຺ຘິໍ ໂຄຕ຺ຕສທິສຕາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ເມຖຸນຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍກມ຺ມສງ຺ຂາຕມ຺ປິ ເມຖຸນກໍ ກຕໍ, ຕສ຺ມາ ມຸຎ຺ຈ, ກສ຺ສປ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎນ຺ຕິ.

ກຈ຺ຉໂປ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ກາຣເຓນ ປສນ຺ໂນ ວານຣສ຺ສ ອງ຺ຄຊາຕໍ ມຸຎ຺ຈິ. ມກ຺ກໂຏ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຕວ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປລາໂຕ, ປຸນ ຕໍ ຐານໍ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາປິ ນ ໂອໂລເກສິ. ກຈ຺ຉໂປປິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສກຏ຺ຐານເມວ ຄໂຕ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ກຈ຺ຉປວານຣາ ທ຺ເວ ມຫາມຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ, ຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກຈ຺ຉປຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໒໗໔] ໔. ໂລລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກາຍໍ ພລາກາ ສິຂິນີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ໂລລຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຎ຺ຫິ ຘມ຺ມສຠໍ ອານີຕໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອິທາເນວ ໂລໂລ, ປຸພ຺ເພປິ ໂລໂລເຍວ, ໂລລຕາເຍວ ຈ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາປິ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານາ ປຣິພາຫິຣາ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິໂນ ມຫານເສ ຠຕ຺ຕກາຣໂກ ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ ນີຬປຈ຺ຉິໍ ຐເປສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປາຣາວຕໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ອເຖໂກ ໂລລກາໂກ ມຫານສມຕ຺ຖເກນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນານປ຺ປກາຣໍ ມຈ຺ຉມໍສວິກຕິໍ ທິສ຺ວາ ປິປາສາຠິຠູໂຕ ‘‘ກໍ ນຸ ໂຂ ນິສ຺ສາຍ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍໍ ໂອກາສໍ ລທ຺ຘຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ສກ຺ກາ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂຄຈຣາຍ ອຣຎ຺ຎຄມນກາເລ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘິ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມຍໍ ໂຂ, ກາກ, ອຎ຺ຎໂຄຈຣາ, ຕ຺ວມ຺ປິ ອຎ຺ຎໂຄຈໂຣ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ມໍ ອນຸພນ຺ຘສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ, ສາມິ, ກິຣິຍາ ມຍ຺ຫໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ອຫມ຺ປິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສມານໂຄຈໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ອິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ໂສ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ໂຄຈຣຠູມິຍໍ ເອກໂຄຈຣໍ ຈຣນ຺ໂຕ ວິຍ ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາ ໂຄມຍຣາສິໍ ວິທ຺ຘໍເສຕ຺ວາ ປາຓເກ ຂາທິຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິປູຣໍ ກຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຈຣເຖວ, ນນຸ ໂຠຊເນ ນາມ ປມາຓໍ ຎາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເອຖ ນາຕິສາຍເມວ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ອາທາຍ ວສນຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ຠຕ຺ຕກາຣໂກ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປາຣາວໂຕ ສຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ກາກສ຺ສາປິ ເອກໍ ຖຸສປຈ຺ຉິໍ ຐເປສິ. ກາໂກປິ ຈຕູຫປຎ຺ຈາຫໍ ເຕເນວ ນີຫາເຣນ ວສິ.

ອເຖກທິວສໍ ເສຏ຺ຐິໂນ ພຫຸມຈ຺ຉມໍສໍ ອາຫຣິຍິຕ຺ຖ, ກາໂກ ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂລຠາຠິຠູໂຕ ປຈ຺ຈູສກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖ ນໍ ປຸນທິວເສ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ເອຫິ, ສມ຺ມ, ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຄຈ຺ຉຖ, ມຍ຺ຫໍ ອຊິຓ຺ຓາສງ຺ກາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ສມ຺ມ, ກາການໍ ອຊີຣໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ທີປວຏ຺ຏິມຕ຺ຕເມວ ຫິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ໂຖກໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເສສໍ ອຊ຺ໂຌຫຏມຕ຺ຕເມວ ຊີຣຕິ, ມມ ວຈນໍ ກໂຣຫິ, ມາ ເອຕໍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ທິສ຺ວາ ເອວມກາສີ’’ຕິ. ‘‘ສາມິ, ກິໍ ນາເມຕໍ ກເຖຖ, ອຊິຓ຺ຓາສງ຺ກາວ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ໂຫຫີ’’ຕິ ຕໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປກ຺ກາມິ.

ຠຕ຺ຕກາຣໂກປິ ນານາມຈ຺ຉມໍສວິກຕິໂຍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ສຣີຣໂຕ ເສທໍ ອປເນນ຺ໂຕ ມຫານສທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ກາໂກ ‘‘ອຍໍ ອິທານິ ກາໂລ ມໍສໍ ຂາທິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣສກໂຣຏິມຕ຺ຖເກ ນິສີທິ. ຠຕ຺ຕກາຣໂກ ‘‘ກິຣີ’’ຕິ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກາກໍ ທິສ຺ວາ ປວິສິຕ຺ວາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສກລສຣີຣໂລມໍ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ມຕ຺ຖເກ ຈູຬໍ ຐເປຕ຺ວາ ສິງ຺ຄີເວຣມຣິຈາທີນິ ປິສິຕ຺ວາ ຕກ຺ເກນ ອາໂລເຬຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ເສຏ຺ຐິໂນ ມຈ຺ຉມໍສໍ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐກໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ສກລສຣີຣມສ຺ສ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ຂິປິຕ຺ວາ ນີຬປຈ຺ຉິຍໍ ປາເຕສິ, ພລວເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂຄຈຣຠູມິໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ນິຕ຺ຖຸນນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ທວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໗໐. ‘‘ກາຍໍ ພລາກາ ສິຂິນີ, ໂຈຣີ ລງ຺ຆິປິຕາມຫາ;

ໂອຣໍ ພລາເກ ອາຄຈ຺ຉ, ຈຓ຺ໂຑ ເມ ວາຍໂສ ສຂາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາຍໍ ພລາກາ ສິຂິນີຕິ ຕໍ ກາກໍ ຕສ຺ສ ພຫລຕກ຺ເກນ ມກ຺ຂິຕສຣີຣເສຕວຓ຺ຓຕ຺ຕາ ມຕ຺ຖເກ ຈ ສິຂາຍ ຐປິຕຕ຺ຕາ ‘‘ກາ ເອສາ ພລາກາ ສິຂິນີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາລປຕິ. ໂຈຣີຕິ ກຸລສ຺ສ ອນນຸຎ຺ຎາຍ ກຸລຆຣໍ, ກາກສ຺ສ ວາ ອຣຸຈິຍາ ປຈ຺ຉິໍ ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘‘ໂຈຣີ’’ຕິ ວທຕິ. ລງ຺ຆິປິຕາມຫາຕິ ລງ຺ຆີ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາກາເສ ລງ຺ຆນໂຕ ເມໂຆ, ພລາກາ ຈ ນາມ ເມຆສທ຺ເທນ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ເມຆສທ຺ໂທ ພລາການໍ ປິຕາ, ເມໂຆ ປິຕາມໂຫ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ລງ຺ຆິປິຕາມຫາ’’ຕິ. ໂອຣໍ ພລາເກ ອາຄຈ຺ຉາຕິ, ອມ຺ໂຠ ພລາເກ, ອິໂຕ ເອຫິ. ຈຓ຺ໂຑ ເມ ວາ ຍໂສ ສຂາຕິ ມຍ຺ຫໍ ສຂາ ປຈ຺ຉິສາມິໂກ ວາຍໂສ ຈຓ຺ໂຑ ຜຣຸໂສ, ໂສ ອາຄໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ກຓຍສທິເສນ ຕຸຓ຺ເຑນ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ຍາວ ວາຍໂສ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ປຈ຺ຉິໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອິໂຕ ເອຫິ, ສີຆໍ ປລາຍສ຺ສູຕິ ວທຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ກາໂກ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໗໑. ‘‘ນາຫໍ ພລາກາ ສິຂິນີ, ອຫໍ ໂລໂລສ຺ມິ ວາຍໂສ;

ອກຕ຺ວາ ວຈນໍ ຕຸຍ຺ຫໍ, ປສ຺ສ ລູໂນສ຺ມິ ອາຄໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອາຄໂຕຕິ ຕ຺ວໍ ອິທານິ ໂຄຈຣຠູມິໂຕ ອາຄໂຕ, ມໍ ລູນໍ ປສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໗໒. ‘‘ປຸນປາປຊ຺ຊສີ ສມ຺ມ, ສີລຎ຺ຫິ ຕວ ຕາທິສໍ;

ນ ຫິ ມານຸສກາ ໂຠຄາ, ສຸຠຸຎ຺ຊາ ໂຫນ຺ຕິ ປກ຺ຂິນາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸນປາປຊ຺ຊສີ ສມ຺ມາຕິ ສມ຺ມ ວາຍສ, ປຸນປິ ຕ຺ວໍ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຏິລຠິສ຺ສເສວ, ນຕ຺ຖິ ເຕ ເອຕ຺ຕເກນ ໂມກ຺ໂຂ. ກິໍກາຣຓາ? ສີລຎ຺ຫິ ຕວ ຕາທິສໍ ປາປກໍ, ຍສ຺ມາ ຕວ ອາຈາຣສີລໍ ຕາທິສໍ ທຸກ຺ຂາຘິຄມສ຺ເສວ ອນຸຣູປໍ. ນ ຫິ ມານຸສກາຕິ ມນຸສ຺ສາ ນາມ ມຫາປຸຎ຺ຎາ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ຕຖາຣູປໍ ປຸຎ຺ຎໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ມານຸສກາ ໂຠຄາ ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕນ ປກ຺ຂິນາ ນ ຠຸຎ຺ຊີຍນ຺ຕີຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ມຍາ ເອຕ຺ຖ ວສິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄມາສິ. ກາໂກປິ ນິຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ກາລມກາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂລລຠິກ຺ຂຸ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ໂລລກາໂກ ໂລລຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ປາຣາວໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ໂລລຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໒໗໕] ໕. ຣຸຈິຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກາຍໍ ພລາກາ ຣຸຈິຣາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ໂລລຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ທ຺ເວປິ ວຕ຺ຖູນິ ປຸຣິມສທິສາເນວ ຄາຖາປິ.

໗໓. ‘‘ກາຍໍ ພລາກາ ຣຸຈິຣາ, ກາກນີຬສ຺ມິມຈ຺ຉຕິ;

ຈຓ຺ໂຑ ກາໂກ ສຂາ ມຍ຺ຫໍ, ຍສ຺ສ ເຈຕໍ ກຸລາວກໍ.

໗໔. ‘‘ນນຸ ມໍ ສມ຺ມ ຊານາສິ, ທິຊ ສາມາກໂຠຊນ;

ອກຕ຺ວາ ວຈນໍ ຕຸຍ຺ຫໍ, ປສ຺ສ ລູໂນສ຺ມິ ອາຄໂຕ.

໗໕. ‘‘ປຸນປາປຊ຺ຊສີ ສມ຺ມ, ສີລຎ຺ຫິ ຕວ ຕາທິສໍ;

ນ ຫິ ມານຸສກາ ໂຠຄາ, ສຸຠຸຎ຺ຊາ ໂຫນ຺ຕິ ປກ຺ຂິນາ’’ຕິ. –

ຄາຖາ ຫິ ເອກນ຺ຕຣິກາເຍວ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣຸຈິຣາ’’ຕິ ຕກ຺ກມກ຺ຂິຕສຣີຣຕາຍ ເສຕວຓ຺ຓຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຣຸຈິຣາ ປິຍທສ຺ສນາ, ປຓ຺ຑຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາກນີຬສ຺ມິນ຺ຕິ ກາກກຸລາວເກ. ‘‘ກາກນິຑ຺ຒສ຺ມິ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ທິຊາຕິ ກາໂກ ປາເຣວຕໍ ອາລປຕິ. ສາມາກໂຠຊນາຕິ ຕິຓພີຊໂຠຊນ. ສາມາກຄ຺ຄຫເຓນ ເຫຕ຺ຖ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕິຓພີຊໍ ຄຫິຕໍ. ອິຘາປິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ນ ອິທານິ ສກ຺ກາ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຍາ ເອຕ຺ຖ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂລລຠິກ຺ຂຸ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ໂລລກາໂກ ໂລລຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ປາຣາວໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຣຸຈິຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໒໗໖] ໖. ກຸຣຸຘມ຺ມຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຕວ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ຫໍສຆາຕກຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ທ຺ເວ ສຫາຍກາ ຠິກ຺ຂູ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ລທ຺ຘູປສມ຺ປທາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ເອກໂຕ ວິຈຣນ຺ຕິ. ເຕ ເອກທິວສໍ ອຈິຣວຕິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ວາລຸກປຸລິເນ ອາຕປໍ ຕປ຺ປມານາ ສາຣຓີຍກຖໍ ກເຖນ຺ຕາ ອຏ຺ຐໍສຸ, ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ທ຺ເວ ຫໍສາ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອເຖໂກ ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ສກ຺ຂຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອກສ຺ສ ຫໍສໂປຕກສ຺ສ ອກ຺ຂິໍ ປຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ, ອິຕໂຣ ‘‘ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ອິມສ຺ມິໍ ປສ຺ເສ ອກ຺ຂິ, ປຣປສ຺ເສ ອກ຺ຂິໍ ປຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອິທມ຺ປິ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສິເຍວາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອຸປຘາເຣຫີ’’ຕິ ຕິຍໍສໍ ສກ຺ຂຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຫໍສສ຺ສ ປຈ຺ຉາຠາເຄ ຂິປິ. ຫໍໂສ ສກ຺ຂຣສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກສິ, ອຖ ນໍ ອິຕໂຣ ວຏ຺ຏສກ຺ຂຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣປສ຺ເສ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ໂອຣິມກ຺ຂິນາ ນິກ຺ຂມາເປສິ. ຫໍໂສ ວິຣວນ຺ໂຕ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຕສໍ ປາທມູເລເຍວ ປຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຐິຕາ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ເອວຣູເປ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ໂວ ກຕໍ ປາຓາຕິປາຕໍ ກໂຣນ຺ເຕຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕ ອາທາຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທສ຺ເສສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ກິຣ ຕຍາ ຠິກ຺ຂຸ ປາຓາຕິປາໂຕ ກໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ, ກສ຺ມາ ເອວຣູເປ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເອວມກາສິ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ສໍກິລິຏ຺ຐວາສໍ ວສມານາ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກສຸປິ ຐາເນສຸ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ກຣິໍສຸ, ຕ຺ວໍ ປນ ເອວຣູເປ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອກາສິ, ນນຸ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນາ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ເຕຫິ ສຎ຺ຎເຕນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ກຸຣຸຣຏ຺ເຐ ອິນ຺ທປຕ຺ຖນຄເຣ ຘນຎ຺ຈເຍ ໂກຣພ຺ເຍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປິຕຣາ ໂອປຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາປິໂຕ ອປຣຠາເຄ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ວາ ທສ ຣາຊຘມ຺ເມ ອໂກເປນ຺ໂຕ ກຸຣຸຘມ຺ເມ ວຕ຺ຕິຕ຺ຖ. ກຸຣຸຘມ຺ໂມ ນາມ ປຎ຺ຈ ສີລານິ, ຕານິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຣິສຸທ຺ຘານິ ກຕ຺ວາ ຣກ຺ຂິ. ຍຖາ ຈ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ, ເອວມສ຺ສ ມາຕາ ອຄ຺ຄມເຫສີ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ອຸປຣາຊາ ປຸໂຣຫິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຣຊ຺ຊຸຄາຫໂກ ອມຈ຺ໂຈ ສາຣຖິ ເສຏ຺ຐິ ໂທຓມາປໂກ ມຫາມຕ຺ໂຕ ໂທວາຣິໂກ ນຄຣໂສຠິນີ ວຓ຺ຓທາສີຕິ ເອວເມເຕ.

‘‘ຣາຊາ ມາຕາ ມເຫສີ ຈ, ອຸປຣາຊາ ປຸໂຣຫິໂຕ;

ຣຊ຺ຊຸໂກ ສາຣຖິ ເສຏ຺ຐິ, ໂທໂຓ ໂທວາຣິໂກ ຕຖາ;

ຄຓິເກກາທສ ຊນາ, ກຸຣຸຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ.

ອິຕິ ອິເມ ສພ຺ເພປິ ປຣິສຸທ຺ຘານິ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຣກ຺ຂິໍສຸ. ຣາຊາ ຈຕູສຸ ນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ຈ ນຄຣມຊ຺ເຌ ຈ ນິເວສນທ຺ວາເຣ ຈາຕິ ຉ ທານສາລາໂຍ ກາເຣຕ຺ວາ ເທວສິກໍ ຉສຕສຫສ຺ສໍ ຘນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ອຸນ຺ນງ຺ຄລໍ ກຕ຺ວາ ທານໍ ອທາສິ, ຕສ຺ສ ປນ ທານຊ຺ຌາສຍຕາ ທານາຠິຣຕຕາ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ກາລິງ຺ຄຣຏ຺ເຐ ທນ຺ຕປຸຣນຄເຣ ກາລິງ຺ຄຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕສ຺ສ ຣຏ຺ເຐ ເທໂວ ນ ວສ຺ສິ, ຕສ຺ມິໍ ອວສ຺ສນ຺ເຕ ສກລຣຏ຺ເຐ ຉາຕກໍ ຊາຕໍ, ອາຫາຣວິປຕ຺ຕິຍາ ຈ ມນຸສ຺ສານໍ ໂຣໂຄ ອຸທປາທິ, ທຸພ຺ພຸຏ຺ຐິຠຍໍ ຉາຕກຠຍໍ ໂຣຄຠຍນ຺ຕິ ຕີຓິ ຠຍານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ນິຄ຺ຄຫຓາ ທາຣເກ ຫຕ຺ເຖສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຈຣນ຺ຕິ.

ສກລຣຏ຺ຐວາສິໂນ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ທນ຺ຕປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊທ຺ວາເຣ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິມກໍສຸ. ຣາຊາ ວາຕປານໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິໂຕ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ ເອເຕ ວິຣວນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ສກລຣຏ຺ເຐ ຕີຓິ ຠຍານິ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ, ເທໂວ ນ ວສ຺ສຕິ, ສສ຺ສານິ ນ ວິປນ຺ນານິ, ຉາຕກໍ ຊາຕໍ. ມນຸສ຺ສາ ທຸພ຺ໂຠຊນາ ໂຣຄາຠິຠູຕາ ນິຄ຺ຄຫຓາ ປຸຕ຺ເຕ ຫຕ຺ເຖສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ເທວໍ ວສ຺ສາເປຫິ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ໂປຣາຓກຣາຊາໂນ ເທເວ ອວສ຺ສນ຺ເຕ ກິໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂປຣາຓກຣາຊາໂນ, ມຫາຣາຊ, ເທເວ ອວສ຺ສນ຺ເຕ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ສມາທິນ຺ນສີລາ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທພ຺ພສນ຺ຖເຣ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕທາ ເທໂວ ວສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕຖາ ອກາສິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເທໂວ ນ ວສ຺ສິ.

ຣາຊາ ອມຈ຺ເຈ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຫໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ອກາສິໍ, ເທໂວ ນ ວສ຺ສຕິ, ກິນ຺ຕິ ກໂຣມາ’’ຕິ? ‘‘ມຫາຣາຊ, ອິນ຺ທປຕ຺ຖນຄເຣ ຘນຎ຺ຈຍສ຺ສ ໂກຣພ຺ຍຣຎ຺ໂຎ ອຎ຺ຊນວຓ຺ໂຓ ນາມ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖີ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ອາເນສ຺ສາມ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເທໂວ ວສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂສ ຣາຊາ ພລວາຫນສມ຺ປນ຺ໂນ ທຸປ຺ປສໂຫ, ກຖມສ຺ສ ຫຕ຺ຖິໍ ອາເນສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ມຫາຣາຊ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຍຸທ຺ຘກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ທານຊ຺ຌາສໂຍ ຣາຊາ ທານາຠິຣໂຕ ຍາຈິໂຕ ສມາໂນ ອລງ຺ກຕສີສມ຺ປິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປສາທສມ຺ປນ຺ນານິ ອກ຺ຂີນິປິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ສກລຣຊ຺ຊມ຺ປິ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ທເທຍ຺ຍ, ຫຕ຺ຖິມ຺ຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ, ອວສ຺ສໍ ຍາຈິໂຕ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ເກ ປນ ຕໍ ຍາຈິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ຣາຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມໂຕ ອຏ຺ຐ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິໍ ຍາຈນຕ຺ຖາຍ ເປເສສິ. ເຕ ປຣິພ຺ພຍໍ ອາທາຍ ອທ຺ຘິກເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອກຣຕ຺ຕິວາເສນ ຕຸຣິຕຄມນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕິປາຫໍ ນຄຣທ຺ວາເຣ ທານສາລາສຸ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ‘‘ກທາ ຣາຊາ ທານຄ຺ຄໍ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ປກ຺ຂສ຺ສ ຕໂຍ ທິວເສ ຈາຕຸທ຺ທເສ ປນ຺ນຣເສ ອຏ຺ຐມິຍຎ຺ຈ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ສ຺ເວ ປນ ປຸຓ຺ຓມີ, ຕສ຺ມາ ສ຺ເວ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວທິໍສຸ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຸນທິວເສ ປາໂຕວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາຈີນທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປາໂຕວ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຄຕ຺ຕານຸລິຕ຺ໂຕ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ອລງ຺ກຕຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘວຣຄໂຕ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ປາຈີນທ຺ວາເຣນ ທານສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຏ຺ຐຊນານໍ ສຫຕ຺ຖາ ຠຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາວ ນີຫາເຣນ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປາຈີນທ຺ວາເຣ ອາຣກ຺ຂສ຺ສ ພລວຕາຍ ໂອກາສໍ ອລຠິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາຣເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ໂອໂລກຍມານາ ທ຺ວາຣໂຕ ນາຕິທູເຣ ອຸນ຺ນຕຏ຺ຐາເນ ຐິຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ ຣາຊານໍ ຫຕ຺ເຖ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ຊຍຕຸ ຠວໍ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ຊຍາເປສຸໍ. ຣາຊາ ວຊິຣງ຺ກຸເສນ ວາຣຓໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ກິໍ ອິຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ວຓ຺ເຓນ຺ຕາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫໍສຸ –

໗໖. ‘‘ຕວ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ, ວິທິຕ຺ວານ ຊນາຘິປ;

ວຓ຺ຓໍ ອຎ຺ຊນວຓ຺ເຓນ, ກາລິງ຺ຄສ຺ມິໍ ນິມິມ຺ຫເສ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘນ຺ຕິ ກມ຺ມຜລານໍ ສທ຺ທຫນວເສນ ໂອກປ຺ປນິຍສທ຺ຘໍ. ສີລນ຺ຕິ ສໍວຣສີລໍ ອວີຕິກ຺ກມສີລໍ. ວຓ຺ຓນ຺ຕິ ຕທາ ຕສ຺ມິໍ ເທເສ ສຸວຓ຺ຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເທສນາສີສເມວ ເຈຕໍ. ອິມິນາ ປນ ປເທນ ສພ຺ພມ຺ປິ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິຘນຘຎ຺ຎໍ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ອຎ຺ຊນວຓ຺ເຓນາຕິ ອຎ຺ຊນປຸຎ຺ຊສມານວຓ຺ເຓນ ອິມິນາ ຕວ ນາເຄນ, ກາລິງ຺ຄສ຺ມິນ຺ຕິ ກາລິງ຺ຄຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ. ນິມິມ຺ຫເສຕິ ວິນິມຍວເສນ ຄຓ຺ຫິມ຺ຫ, ປຣິໂຠຄວເສນ ວາ ອຸທເຣ ປກ຺ຂິປິມ຺ຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ມຍຎ຺ຫິ, ຊນາຘິປ, ຕວ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ ວິທິຕ຺ວານ ‘‘ອທ຺ຘາ ໂນ ເອວໍ ສທ຺ຘາສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ຣາຊາ ຍາຈິໂຕ ອຎ຺ຊນວຓ຺ຓໍ ນາຄໍ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກນ ວິຍ ອຎ຺ຊນວຓ຺ເຓນ ກາລິງ຺ຄຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ ນາຄໍ ໂວ ອາຫຣິສ຺ສາມາຕິ ວຕ຺ວາ ພຫຸຘນຘຎ຺ຎໍ ນິມິມ຺ຫເສ ປຣິວຕ຺ຕຍິມ຺ຫ ເຈວ ອຸທເຣ ຈ ປກ຺ຂິປິມ຺ຫ. ເອວໍ ຕໍ ມຍໍ ຘາຣຍມານາ ອິຘາຄຕາ. ຕຕ຺ຖ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ເທໂວ ຊານາຕູຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ຕວ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຄຸຓສງ຺ຂາຕໍ ວຓ຺ຓຎ຺ຈ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຸຬາຣຄຸໂຓ ຣາຊາ ຊີວິຕມ຺ປິ ຍາຈິໂຕ ທເທຍ຺ຍ, ປເຄວ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕໍ ນາຄ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ກາລິງ຺ຄສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອິມິນາ ອຎ຺ຊນວຓ຺ເຓນ ຕວ ວຓ຺ຓໍ ນິມິມ຺ຫເສ ນິມິມ຺ຫ ຕຸລຍິມ຺ຫ, ເຕນມ຺ຫາ ອິຘາຄຕາຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ສເຈ, ໂວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ອິມໍ ນາຄໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຘນໍ ຂາທິຕໍ ສຸຂາທິຕໍ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ຍຖາລງ຺ກຕເມວ ໂວ ນາຄໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ອິຕຣາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໗໗. ‘‘ອນ຺ນຠຈ຺ຈາ ຈຠຈ຺ຈາ ຈ, ໂຍຘ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕິ;

ສພ຺ເພ ເຕ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປ຺ປາ, ປຸພ຺ພາຈຣິຍວໂຈ ອິທໍ.

໗໘. ‘‘ທທາມິ ໂວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນາຄເມຕໍ, ຣາຊາຣຫໍ ຣາຊໂຠຄ຺ຄໍ ຍສສ຺ສິນໍ;

ອລງ຺ກຕໍ ເຫມຊາລາຠິຉນ຺ນໍ, ສສາຣຖິໍ ຄຈ຺ຉຖ ເຍນກາມ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນ຺ນຠຈ຺ຈາ ຈຠຈ຺ຈາ ຈາຕິ ປຸຣິສໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຊີວມານາ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທິນາ ອນ຺ເນນ ຠຣິຕພ຺ພາຕິ ອນ຺ນຠຈ຺ຈາ, ອິຕເຣ ຕຖາ ອຠຣິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຠຈ຺ຈາ. ສນ຺ຘິວເສນ ປເນຕ຺ຖ ອກາຣໂລໂປ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຕ຺ຕານໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຈ ອນຸປນິສ຺ສາຍ ຈ ຊີວມານວເສນ ສພ຺ເພປິ ສຕ຺ຕາ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂຍຘ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເຕສຸ ສຕ຺ເຕສຸ ອິຘ ຊີວໂລເກ ໂຍ ສຕ຺ໂຕ ຍໍ ປຸຣິສໍ ກາຍຈິເທວ ປຈ຺ຈາສີສນາຍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕິ. ສພ຺ເພ ເຕ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປ຺ປາຕິ ຕຖາ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ສເຈປິ ພຫູ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ເຕນ ປຸຣິເສນ ສພ຺ເພ ເຕ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປ຺ປາ, ‘‘ອເປຖ, ນ ໂວ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ນ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ພາຈຣິຍວໂຈ ອິທນ຺ຕິ ປຸພ຺ພາຈຣິຍາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ມາຕາປິຕໂຣ, ອິທໍ ເຕສໍ ວຈນໍ. ເອວມຫໍ ມາຕາປິຕູຫິ ສິກ຺ຂາປິໂຕຕິ ທີເປຕິ.

ທທາມິ ໂວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນາຄເມຕນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ປຸພ຺ພາຈຣິຍວໂຈ, ຕສ຺ມາຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິມໍ ນາຄໍ ທທາມິ. ຣາຊາຣຫນ຺ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ. ຣາຊໂຠຄ຺ຄນ຺ຕິ ຣາຊປຣິໂຠຄໍ. ຍສສ຺ສິນນ຺ຕິ ປຣິວາຣສມ຺ປນ຺ນໍ, ຕໍ ກິຣ ຫຕ຺ຖິໍ ນິສ຺ສາຍ ຫຕ຺ຖິໂຄປກຫຕ຺ຖິເວຊ຺ຊາທີນິ ປຎ຺ຈ ກຸລສຕານິ ຊີວນ຺ຕິ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິຎ຺ເຎວ ໂວ ທທາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອລງ຺ກຕນ຺ຕິ ນານາວິເຘຫິ ຫຕ຺ຖິອລງ຺ກາເຣຫິ ອລງ຺ກຕໍ. ເຫມຊາລາຠິຉນ຺ນນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓຊາເລນ ອຠິຈ຺ຉນ຺ນໍ. ສສາຣຖິນ຺ຕິ ໂຍ ປນສ຺ສ ສາຣຖິ ຫຕ຺ຖິໂຄປໂກ ອາຈຣິໂຍ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ທທາມິ, ຕສ຺ມາ ສສາຣຖິ ຫຸຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ສປຣິວາຣໍ ອິມໍ ນາຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຍນກາມໍ ຄຈ຺ຉຖາຕິ.

ເອວໍ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘວຣຄໂຕວ ມຫາສຕ຺ໂຕ ວາຈາຍ ທຕ຺ວາ ປຸນ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ‘‘ສເຈ ອນລງ຺ກຕຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖິ, ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ອນລງ຺ກຕຏ຺ຐານໍ ອທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂສຓ຺ຑໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຫຕ຺ເຖສຸ ຐເປຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຠິງ຺ກາເຣນ ປຸປ຺ຜຄນ຺ຘວາສິຕໍ ອຸທກໍ ປາເຕຕ຺ວາ ອທາສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສປຣິວາຣໍ ນາຄໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ເຐ ນິສິນ຺ນາ ທນ຺ຕປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິໍ ຣຎ຺ໂຎ ອທໍສຸ, ຫຕ຺ຖິມ຺ຫິ ອາຄເຕປິ ເທໂວ ນ ວສ຺ສເຕວ. ຣາຊາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ຘນຎ຺ຈຍໂກຣພ຺ຍຣາຊາ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ຣກ຺ຂຕິ, ເຕນສ຺ສ ຣຏ຺ເຐ ອນ຺ວຑ຺ຒມາສໍ ອນຸທສາຫໍ ເທໂວ ວສ຺ສຕິ, ຣຎ຺ໂຎ ຄຸຓານຸຠາໂວ ເຈສ, ອິມສ຺ສ ປນ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສ຺ສ ຄຸຓາ ໂຫນ຺ຕາປິ ກິຕ຺ຕກາ ຠເວຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ ຍຖາລງ຺ກຕເມວ ສປຣິວາຣໍ ຫຕ຺ຖິໍ ປຕິເນຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທຕ຺ວາ ຍໍ ໂສ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ຣກ຺ຂຕິ, ຕໍ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ລິຂິຕ຺ວາ ອາເນຖາ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຈ ອມຈ຺ເຈ ຈ ເປເສສິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ຖິໍ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ອິມສ຺ມິໍ ຫຕ຺ຖິມ຺ຫິ ຄເຕປິ ອມ຺ຫາກໍ ຣຏ຺ເຐ ເທໂວ ນ ວສ຺ສຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ກິຣ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ນາມ ຣກ຺ຂຖ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຣາຊາ ຕໍ ຣກ຺ຂິຕຸກາໂມ ອິມສ຺ມິໍ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ລິຂິຕ຺ວາ ອາເນຖາ’’ຕິ ເປເສສິ. ‘‘ເທຖ ໂນ ກຸຣຸຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕາຕາ, ສຈ຺ຈາຫໍ ເອຕໍ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ຣກ຺ຂາມິ, ອິທານິ ປນ ເມ ຕຕ຺ຖ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ເມ ໂສ ກຸຣຸຘມ຺ໂມ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ຕໍ ສີລໍ ຣາຊານໍ ນ ອາຣາເຘຕີຕິ? ຕທາ ກິຣ ຣາຊູນໍ ຕຕິເຍ ຕຕິເຍ ສໍວຈ຺ຉເຣ ກຕ຺ຕິກມາເສ ປວຕ຺ໂຕ ຉໂຓ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ຉຓໍ ກີຬນ຺ຕາ ຣາຊາໂນ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕາ ເທວເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕຣາຊສ຺ສ ນາມ ຍກ຺ຂສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐຕ຺ວາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ປຸປ຺ຜປຏິມຓ຺ຑິເຕ ຈິຕ຺ຕສເຣ ຂິປນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ຣາຊາ ຕໍ ຂຓໍ ກີຬນ຺ໂຕ ເອກິສ຺ສາ ຕຬາກປາຬິຍາ ຈິຕ຺ຕຣາຊສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐຕ຺ວາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ຈິຕ຺ຕສເຣ ຂິປິຕ຺ວາ ເຕສຸ ເສສທິສາຄເຕ ຕໂຍ ສເຣ ທິສ຺ວາ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ຂິຕ຺ຕສຣໍ ນ ອທ຺ທສ. ຣຎ຺ໂຎ ‘‘ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ມຍາ ຂິຕ຺ໂຕ ສໂຣ ມຈ຺ຉສຣີເຣ ປຕິໂຕ’’ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ເມນ ສີລເຠທໍ ອາຣພ຺ຠ, ຕສ຺ມາ ສີລໍ ນ ອາຣາເຘຕິ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘‘ຕາຕາ, ມຍ຺ຫໍ ກຸຣຸຘມ຺ເມ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ມາຕາ ປນ ເມ ສຸຣກ຺ຂິຕໍ ຣກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິເກ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ‘ປາຓໍ ວຘິສ຺ສາມີ’ຕິ ເຈຕນາ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ວິນາ ປາຓາຕິປາໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ເທຖ ໂນ ອຕ຺ຕນາ ຣກ຺ຂິຕໍ ກຸຣຸຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ລິຂຖາ’’ຕິ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ລິຂາເປສິ – ‘‘ປາໂຓ ນ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ອທິນ຺ນໍ ນາທາຕພ຺ພໍ, ກາເມສຸ ມິຈ຺ຉາ ນ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ມຸສາ ນ ຠຓິຕພ຺ພໍ, ມຊ຺ຊໍ ນ ປາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ລິຂາເປຕ຺ວາ ຈ ປນ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເນວ ມໍ ອາຣາເຘຕິ, ມາຕຸ ເມ ສນ຺ຕິເກ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ.

ທູຕາ ຣາຊານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເທວິ, ຕຸມ຺ເຫ ກິຣ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ຣກ຺ຂຖ, ຕໍ ໂນ ເທຖາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ‘‘ຕາຕາ, ສຈ຺ຈາຫໍ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ຣກ຺ຂາມິ, ອິທານິ ປນ ເມ ຕຕ຺ຖ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ນ ເມ ໂສ ກຸຣຸຘມ຺ໂມ ອາຣາເຘຕິ ເຕນ ໂວ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ກິຣ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ຕາ ເຊຏ຺ໂຐ ຣາຊາ, ກນິຏ຺ໂຐ ອຸປຣາຊາ. ອເຖໂກ ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ຈນ຺ທນສາຣໍ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ກຎ຺ຈນມາລໍ ເປເສສິ. ໂສ ‘‘ມາຕຣໍ ປູເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ສພ຺ພໍ ມາຕຸ ເປເສສິ. ສາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ເນວ ຈນ຺ທນໍ ວິລິມ຺ປາມິ, ນ ມາລໍ ຘາເຣມິ, ສຸຓິສານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ເຊຏ຺ຐສຸຓິສາ ເມ ອິສ຺ສຣາ, ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐິຕາ, ຕສ຺ສາ ສຸວຓ຺ຓມາລໍ ທສ຺ສາມິ. ກນິຏ຺ຐສຸຓິສາ ປນ ທຸຄ຺ຄຕາ, ຕສ຺ສາ ຈນ຺ທນສາຣໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ຣຎ຺ໂຎ ເທວິຍາ ສຸວຓ຺ຓມາລໍ ທຕ຺ວາ ອຸປຣາຊຠຣິຍາຍ ຈນ຺ທນສາຣໍ ອທາສິ, ທຕ຺ວາ ຈ ປນສ຺ສາ ‘‘ອຫໍ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ຣກ຺ຂາມິ, ເອຕາສໍ ທຸຄ຺ຄຕາທຸຄ຺ຄຕຠາໂວ ມຍ຺ຫໍ ອປ຺ປມາຓໍ, ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິກກມ຺ມເມວ ປນ ກາຕຸໍ ມຍ຺ຫໍ ອນຸຣູປໍ, ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ເມ ຕສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ ສີລໍ ຠິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ອຖ ນໍ ທູຕາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ນາມ ຍຖາຣຸຈິຍາ ທີຍຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ເອຕ຺ຕເກນປິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ກຸຣຸມານາ ກິໍ ອຎ຺ຎໍ ປາປໍ ກຣິສ຺ສຖ, ສີລໍ ນາມ ເອວຣູເປນ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ເທຖ ໂນ ກຸຣຸຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສາປິ ສນ຺ຕິເກ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ລິຂິໍສຸ.

‘‘ຕາຕາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເນວ ມໍ ອາຣາເຘຕິ, ສຸຓິສາ ປນ ເມ ສຸຏ຺ຐຸ ຣກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິເກ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຈ ປນ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ຍາຈິໍສຸ. ສາປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ວຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ມໍ ສີລໍ ນາຣາເຘຕິ, ເຕນ ໂວ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ກິຣ ເອກທິວສໍ ສີຫປຎ຺ຊເຣ ຐິຕາ ຣຎ຺ໂຎ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ເຐ ນິສິນ຺ນໍ ອຸປຣາຊໍ ທິສ຺ວາ ໂລຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ສຈາຫໍ ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວໍ ກເຣຍ຺ຍໍ, ຠາຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ມໍ ເອສ ສງ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຖສ຺ສາ ‘‘ອຫໍ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ຣກ຺ຂມານາ ສສາມິກາ ຫຸຕ຺ວາ ກິເລສວເສນ ອຎ຺ຎໍ ປຸຣິສໍ ໂອໂລເກສິໍ, ສີເລນ ເມ ຠິນ຺ເນນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ອຖ ນໍ ທູຕາ ‘‘ອຕິຈາໂຣ ນາມ ອຍ຺ເຍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕນ ນ ໂຫຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ເອຕ຺ຕເກນປິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ກຸຣຸມານາ ວີຕິກ຺ກມໍ ກິໍກຣິສ຺ສຖ, ນ ເອຕ຺ຕເກນ ສີລໍ ຠິຊ຺ຊຕິ, ເທຖ ໂນ ກຸຣຸຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສາປິ ສນ຺ຕິເກ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ລິຂິໍສຸ.

‘‘ຕາຕາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເນວ ມໍ ອາຣາເຘຕິ, ອຸປຣາຊາ ປນ ສຸຏ຺ຐຸ ຣກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຈ ປນ ອຸປຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ຍາຈິໍສຸ. ໂສ ປນ ສາຍໍ ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຣເຖເນວ ຣາຊງ຺ຄຓໍ ປຕ຺ວາ ສເຈ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສຍິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຣສ຺ມິໂຍ ຈ ປໂຕທຎ຺ຈ ອນ຺ໂຕຘຸເຣ ຉຑ຺ເຑຕິ. ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ຊໂນ ປກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ປາໂຕວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິກ຺ຂມນໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສາຣຖິປິ ຣຖໍ ໂຄປຍິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ປາໂຕວ ຕໍ ອາທາຍ ຣາຊທ຺ວາເຣ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສເຈ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ນິກ຺ຂນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຣສ຺ມິໂຍ ຈ ປໂຕທຎ຺ຈ ອນ຺ໂຕຣເຖເຍວ ຐເປຕ຺ວາ ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ມຫາຊໂນ ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ‘‘ອິທາເນວ ນິກ຺ຂມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຣາຊທ຺ວາເຣເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ເອວໍ ກຕ຺ວາ ຣາຊນິເວສນໍ ປາວິສິ, ປວິຏ຺ຐມຕ຺ຕສ຺ສເຍວສ຺ສ ເທໂວ ປາວສ຺ສິ. ຣາຊາ ‘‘ເທໂວ ວສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ນິກ຺ຂນ຺ຕຸໍ ນາທາສິ, ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຍິ. ມຫາຊໂນ ‘‘ອິທານິ ນິກ຺ຂມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ເຕເມນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອຸປຣາຊາ ທຸຕິຍທິວເສ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຕເມຕ຺ວາ ຐິຕໍ ມຫາຊນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ເອຕ຺ຕກໍ ຊນໍ ກິລເມສິໍ, ສີເລນ ເມ ຠິນ຺ເນນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ, ເຕນ ເຕສໍ ທູຕານໍ ‘‘ສຈ຺ຈາຫໍ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ຣກ຺ຂາມິ, ອິທານິ ປນ ເມ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ໂວ ນ ສກ຺ກາ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ທູຕາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ, ເທວ, ‘ເອເຕ ກິລມນ຺ຕູ’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ອເຈຕນກໍ ກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຕເກນປິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ກຖໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວີຕິກ຺ກໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສປິ ສນ຺ຕິເກ ສີລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ລິຂິໍສຸ.

‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເນວ ມໍ ອາຣາເຘຕິ, ປຸໂຣຫິໂຕ ປນ ສຸຏ຺ຐຸ ຣກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຈ ປນ ປຸໂຣຫິຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຍາຈິໍສຸ. ໂສປິ ເອກທິວສໍ ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອເກນ ຣຎ຺ຎາ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ເປສິຕໍ ຕຣຸຓຣວິວຓ຺ຓໍ ຣຖໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ທິສ຺ວາ ‘‘ກສ຺ສາຍໍ ຣໂຖ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ອາຠໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ມຫລ຺ລໂກ, ສເຈ ເມ ຣາຊາ ອິມໍ ຣຖໍ ທເທຍ຺ຍ, ສຸຂໍ ອິມໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ວິຈເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ ຄໂຕ. ຕສ຺ສ ຊຍາເປຕ຺ວາ ຐິຕກາເລ ຣຎ຺ໂຎ ຣຖໍ ທສ຺ເສສຸໍ. ຣາຊາ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຕິ ວິຍ ສຸນ຺ທໂຣ ອຍໍ ຣໂຖ, ອາຈຣິຍສ຺ສ ນໍ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ປຸໂຣຫິໂຕ ນ ອິຈ຺ຉິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ນ ອິຈ຺ຉິເຍວ. ກິໍກາຣຓາ? ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕວ ປຣສນ຺ຕເກ ໂລຠໍ ອກາສິໍ, ຠິນ຺ເນນ ເມ ສີເລນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕາ, ກຸຣຸຘມ຺ເມ ເມ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ມໍ ໂສ ຘມ຺ໂມ ອາຣາເຘຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ສກ຺ກາ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ທູຕາ ‘‘ອຍ຺ຍ, ໂລຠຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕນ ນ ສີລໍ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ເອຕ຺ຕເກນປິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕາ ກິໍ ວີຕິກ຺ກມໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສປິ ສນ຺ຕິເກ ສີລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ລິຂິໍສຸ.

‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເນວ ມໍ ອາຣາເຘຕິ, ຣຊ຺ຊຸຄາຫໂກ ອມຈ຺ໂຈ ປນ ສຸຏ຺ຐຸ ຣກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຈ ປນ ຕມ຺ປິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຍາຈິໍສຸ. ໂສປິ ເອກທິວສໍ ຊນປເທ ເຂຕ຺ຕໍ ມິນນ຺ໂຕ ຣຊ຺ຊຸໍ ທຓ຺ຑເກ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເອກໍ ໂກຏິໍ ເຂຕ຺ຕສາມິເກນ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ເອກໍ ອຕ຺ຕນາ ອຄ຺ຄເຫສິ, ເຕນ ຄຫິຕຣຊ຺ຊຸໂກຏິຍາ ພທ຺ຘທຓ຺ຑໂກ ເອກສ຺ສ ກກ຺ກຏກສ຺ສ ພິລມຊ຺ຌໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ທຓ຺ຑກໍ ພິເລ ໂອຕາເຣສ຺ສາມິ, ອນ຺ໂຕພິເລ ກກ຺ກຏໂກ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ. ສເຈ ປນ ປຣໂຕ ກຣິສ຺ສາມິ, ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕກໍ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ. ສເຈ ໂອຣໂຕ ກຣິສ຺ສາມິ, ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ພິເລ ກກ຺ກຏເກນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ສເຈ ຠເວຍ຺ຍ, ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ, ເອຕ຺ເຖວ ນໍ ໂອຕາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ພິເລ ທຓ຺ຑກໍ ໂອຕາເຣສິ, ກກ຺ກຏໂກ ‘‘ກິຣີ’’ຕິ ສທ຺ທມກາສິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ທຓ຺ຑໂກ ກກ຺ກຏກປິຏ຺ເຐ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ຠວິສ຺ສຕິ, ກກ຺ກຏໂກ ມໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຫຎ຺ຈ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ຣກ຺ຂາມິ, ເຕນ ເມ ສີເລນ ຠິນ຺ເນນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ເມ ກາຣເຓນ ກຸຣຸຘມ຺ເມ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ໂວ ນ ສກ຺ກາ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ທູຕາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ‘ກກ຺ກຏໂກ ມຣຕູ’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ອເຈຕນກໍ ກມ຺ມໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ເອຕ຺ຕເກນປິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕາ ກິໍ ວີຕິກ຺ກມໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສປິ ສນ຺ຕິເກ ສີລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ລິຂິໍສຸ.

‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເນວ ມໍ ອາຣາເຘຕິ, ສາຣຖິ ປນ ສຸຏ຺ຐຸ ຣກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຈ ປນ ຕມ຺ປິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຍາຈິໍສຸ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຣາຊານໍ ຣເຖນ ອຸຍ຺ຍານໍ ເນສິ. ຣາຊາ ຕຕ຺ຖ ທິວາ ກີຬິຕ຺ວາ ສາຍໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຣຖໍ ອຠິຣຸຫິ, ຕສ຺ສ ນຄຣໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ເສວ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນເວລາຍ ເມໂຆ ອຸຏ຺ຐຫິ. ສາຣຖິ ຣຎ຺ໂຎ ເຕມນຠເຍນ ສິນ຺ຘວານໍ ປໂຕທສຎ຺ຎມທາສິ. ສິນ຺ຘວາ ຊເວນ ປກ຺ຂນ຺ທິໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ປນ ເຕ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ຕໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ຊເວນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ເຕສໍ ກິຣ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິສ຺ສເຍນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເຕນ ໂນ ສາຣຖິ ຕທາ ປໂຕທສຎ຺ຎໍ ອທາສີ’’ຕິ. ສາຣຖິສ຺ສປິ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ເຕມເນ ວາ ອເຕມເນ ວາ ມຍ຺ຫໍ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ປນ ອຏ຺ຐາເນ ສຸສິກ຺ຂິຕສິນ຺ຘວານໍ ປໂຕທສຎ຺ຎໍ ອທາສິໍ, ເຕນ ອິເມ ອິທານິ ອປຣາປຣໍ ຊວນ຺ຕາ ກິລມນ຺ຕິ, ອຫຎ຺ຈ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ຣກ຺ຂາມິ, ເຕນ ເມ ຠິນ຺ເນນ ສີເລນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ກາຣເຓນ ກຸຣຸຘມ຺ເມ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ໂວ ນ ສກ຺ກາ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ທູຕາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ‘ສິນ຺ຘວາ ກິລມນ຺ຕູ’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ອເຈຕນກໍ ກມ຺ມໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຕເກນປິ ຈ ຕຸມ຺ເຫ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕາ ກິໍ ວີຕິກ຺ກມໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສີລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ລິຂິໍສຸ.

‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເນວ ມໍ ອາຣາເຘຕິ, ເສຏ຺ຐິ ປນ ສຸຏ຺ຐຸ ຣກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຈ ປນ ຕມ຺ປິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຍາຈິໍສຸ. ໂສປິ ເອກທິວສໍ ຄພ຺ຠໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສາລິສີສໍ ອຕ຺ຕໂນ ສາລິເຂຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕມາໂນ ‘‘ວີຫິມາລໍ ພນ຺ຘາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກໍ ສາລິສີສມຸຏ຺ຐິໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຖູຓາຍ ພນ຺ຘາເປສິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິມມ຺ຫາ ເກທາຣາ ມຍາ ຣຎ຺ໂຎ ຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ, ອທິນ຺ນຠາຄໂຕເຍວ ເມ ເກທາຣໂຕ ສາລິສີສມຸຏ຺ຐິ ຄາຫາປິໂຕ, ອຫຎ຺ຈ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ຣກ຺ຂາມິ, ເຕນ ເມ ຠິນ຺ເນນ ສີເລນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ເມ ກາຣເຓນ ກຸຣຸຘມ຺ເມ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ໂວ ນ ສກ຺ກາ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ທູຕາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ເຕນ ວິນາ ອທິນ຺ນາທານໍ ນາມ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອຕ຺ຕເກນປິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຕຸມ຺ເຫ ປຣສນ຺ຕກໍ ນາມ ກິໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສປິ ສນ຺ຕິເກ ສີລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ລິຂິໍສຸ.

‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເນວ ມໍ ອາຣາເຘຕິ, ໂທຓມາປໂກ ປນ ມຫາມຕ຺ໂຕ ສຸຏ຺ຐຸ ຣກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຈ ປນ ຕມ຺ປິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຍາຈິໍສຸ. ໂສ ກິຣ ເອກທິວສໍ ໂກຏ຺ຐາຄາຣທ຺ວາເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ຣາຊຠາເຄ ວີຫິໍ ມິນາເປນ຺ໂຕ ອມິຕວີຫິຣາສິໂຕ ວີຫິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ລກ຺ຂໍ ຐເປສິ, ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເທໂວ ປາວສ຺ສິ. ມຫາມຕ຺ໂຕ ລກ຺ຂານິ ຄເຓຕ຺ວາ ‘‘ມິຕວີຫີ ເອຕ຺ຕກາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ລກ຺ຂວີຫິໍ ສໍກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ມິຕຣາສິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຍາ ລກ຺ຂວີຫີ ມິຕວີຫິຣາສິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ອຸທາຫຸ ອມິຕຣາສິມ຺ຫີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສເຈ ເມ ມິຕວີຫິຣາສິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ອກາຣເຓເນວ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕກໍ ວຑ຺ຒິຕໍ, ຄຫປຕິການໍ ສນ຺ຕກໍ ນາສິຕໍ, ອຫຎ຺ຈ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ຣກ຺ຂາມິ, ເຕນ ເມ ຠິນ຺ເນນ ສີເລນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ເມ ກາຣເຓນ ກຸຣຸຘມ຺ເມ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ໂວ ນ ສກ຺ກາ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ທູຕາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ເຕນ ວິນາ ອທິນ຺ນາທານໍ ນາມ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອຕ຺ຕເກນປິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕາ ກິໍ ຕຸມ຺ເຫ ປຣສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສປິ ສນ຺ຕິເກ ສີລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ລິຂິໍສຸ.

‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເນວ ມໍ ອາຣາເຘຕິ, ໂທວາຣິໂກ ປນ ສຸຏ຺ຐຸ ຣກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຈ ປນ ຕມ຺ປິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຍາຈິໍສຸ. ໂສປິ ເອກທິວສໍ ນຄຣທ຺ວາຣໍ ປິຘານເວລາຍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສິ. ອເຖໂກ ທລິທ຺ທມນຸສ຺ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ກນິຏ຺ຐຠຄິນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ທາຣຸປຓ຺ຓຕ຺ຖາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄິນິໍ ອາທາຍ ເວເຄນ ທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ອຖ ນໍ ໂທວາຣິໂກ ‘‘ຕ຺ວໍ ນຄເຣ ຣຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ກິໍ ນ ຊານາສິ, ‘ສກລສ຺ເສວ ອິມສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ປິຘີຍຕີ’ຕິ ນ ຊານາສິ, ອຕ຺ຕໂນ ມາຕຸຄາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ກາມຣຕິກີຬໍ ກີຬນ຺ໂຕ ທິວສໍ ວິຈຣສີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ອິຕເຣນ ‘‘ນ ເມ, ສາມິ, ຠຣິຍາ, ຠຄິນີ ເມ ເອສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອກາຣຓໍ ວຕ ເມ ກຕໍ ຠຄິນິໍ ຠຣິຍາຕິ ກເຖນ຺ເຕນ, ອຫຎ຺ຈ ກຸຣຸຘມ຺ມໍ ຣກ຺ຂາມິ, ເຕນ ເມ ຠິນ຺ເນນ ສີເລນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ເມ ກາຣເຓນ ກຸຣຸຘມ຺ເມ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ໂວ ນ ສກ຺ກາ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ທູຕາ ‘‘ເອຕໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຕຖາສຎ຺ຎາຍ ກຖິຕໍ, ເອຕ຺ຖ ໂວ ສີລເຠໂທ ນຕ຺ຖິ, ເອຕ຺ຕເກນປິ ຈ ຕຸມ຺ເຫ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ກຸຣຸຘມ຺ເມ ສມ຺ປຊານມຸສາວາທໍ ນາມ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສປິ ສນ຺ຕິເກ ສີລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ລິຂິໍສຸ.

‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເນວ ມໍ ອາຣາເຘຕິ, ວຓ຺ຓທາສີ ປນ ສຸຏ຺ຐຸ ຣກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຈ ປນ ຕມ຺ປິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຍາຈິໍສຸ. ສາ ປຸຣິມນເຍເນວ ປຏິກ຺ຂິປິ. ກິໍກາຣຓາ? ສກ຺ໂກ ກິຣ ເທວານມິນ຺ໂທ ‘‘ຕສ຺ສາ ສີລໍ ວີມໍສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມາຓວກວຓ຺ເຓນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ເທວໂລກເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ນາຄຈ຺ຉິ. ສາ ອຕ຺ຕໂນ ສີລເຠທຠເຍນ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ຕມ຺ພູລມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ຄຓ຺ຫິ, ສາ ອນຸກ຺ກເມນ ທຸຄ຺ຄຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ຄຕປຸຣິສສ຺ສ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ທຸຄ຺ຄຕາ ຊາຕາ, ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິໍ ຆເຏຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ມຍາ ວິນິຈ຺ຉຍມຫາມຕ຺ຕານໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ປຣິພ຺ພຍໍ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ສາ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສາມິ, ປຣິພ຺ພຍໍ ທຕ຺ວາ ຄຕປຸຣິສສ຺ສ ເມ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ, ມຕຠາວມ຺ປິສ຺ສ ນ ຊານາມິ, ຊີວິຕໍ ຆເຏຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ກິໍ ກໂຣມິ, ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກິໍ ກຣິສ຺ສສິ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິພ຺ພຍໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ສາ ລທ຺ຘວິນິຈ຺ຉຍາຍ ວິນິຈ຺ຉຍໂຕ ນິກ຺ຂມມານາຍ ເອວ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ອຸປນາເມສິ.

ຕສ຺ສ ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ຫຕ຺ຖໍ ປສາຣຓກາເລ ສກ຺ໂກ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ສາ ທິສ຺ວາວ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສໍວຈ຺ຉຣຕ຺ຕຍມຕ຺ຖເກ ສຫສ຺ສທາຍໂກ ປຸຣິໂສ ອາຄໂຕ, ຕາຕ, ນຕ຺ຖິ ເມ ຕວ ກຫາປເຓຫິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ສມິຎ຺ເຊສິ. ສກ຺ໂກ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣຎ຺ເຎວ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ຕຣຸຓສູຣິໂຍ ວິຍ ຊລນ຺ໂຕ ອາກາເສ ອຏ຺ຐາສິ, ສກລນຄຣໍ ສນ຺ນິປຕິ. ສກ຺ໂກ ມຫາຊນມຊ຺ເຌ ‘‘ອຫໍ ເອຕິສ຺ສາ ວີມໍສນວເສນ ສໍວຈ຺ຉຣຕ຺ຕຍມຕ຺ຖເກ ສຫສ຺ສໍ ອທາສິໍ, ສີລໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕາ ນາມ ເອວຣູປາ ຫຸຕ຺ວາ ຣກ຺ຂຖາ’’ຕິ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ນິເວສນໍ ສຕ຺ຕຣຕເນຫິ ປູເຣຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຫີ’’ຕິ ຕໍ ອນຸສາສິຕ຺ວາ ເທວໂລກເມວ ອຄມາສິ. ອິມິນາ ກາຣເຓນ ສາ ‘‘ອຫໍ ຄຫິຕຠຕິໍ ອຊີຣາເປຕ຺ວາວ ອຎ຺ເຎນ ທີຍມານາຍ ຠຕິຍາ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິໍ, ອິມິນາ ກາຣເຓນ ມໍ ສີລໍ ນາຣາເຘຕິ, ເຕນ ໂວ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິ. ອຖ ນໍ ທູຕາ ‘‘ຫຕ຺ຖປ຺ປສາຣຓມຕ຺ເຕນ ສີລເຠໂທ ນຕ຺ຖິ, ສີລໍ ນາມ ເອຕໍ ປຣມວິສຸທ຺ຘິ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສາປິ ສນ຺ຕິເກ ສີລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ລິຂິໍສຸ.

ອິຕິ ອິເມສໍ ເອກາທສນ຺ນໍ ຊນານໍ ຣກ຺ຂຓສີລໍ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ລິຂິຕ຺ວາ ທນ຺ຕປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາລິງ຺ຄຣຎ຺ໂຎ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ຏໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ຕສ຺ມິໍ ກຸຣຸຘມ຺ເມ ວຕ຺ຕມາໂນ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ປູເຣສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກລກາລິງ຺ຄຣຏ຺ເຐ ເທໂວ ວສ຺ສິ, ຕີຓິ ຠຍານິ ວູປສນ຺ຕານິ, ຣຏ຺ຐໍ ເຂມໍ ສຸຠິກ຺ຂໍ ອໂຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຍາວຊີວໍ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ສປຣິວາໂຣ ສຄ຺ຄປຸຣໍ ປູເຣສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ. ‘‘ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ເກຈິ ໂສຕາປນ຺ນາ ອເຫສຸໍ, ເກຈິ ສກທາຄາມິໂນ, ເກຈິ ອນາຄາມິໂນ, ເກຈິ ອຣຫນ຺ໂຕ’’ຕິ. ຊາຕກສໂມຘາເນ ປນ –

‘‘ຄຓິກາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ, ປຸຓ຺ໂຓ ໂທວາຣິໂກ ຕທາ;

ຣຊ຺ຊຸຄາໂຫ ກຈ຺ຈາຍໂນ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ໂທຓມາປໂກ.

‘‘ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຕທາ ເສຏ຺ຐິ, ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຈ ສາຣຖິ;

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ກສ຺ສໂປ ເຖໂຣ, ອຸປຣາຊາ ນນ຺ທປຓ຺ຑິໂຕ.

‘‘ມເຫສີ ຣາຫຸລມາຕາ, ມາຍາເທວີ ຊເນຕ຺ຕິຍາ;

ກຸຣຸຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ຘາເຣຖ ຊາຕກ’’ນ຺ຕິ.

ກຸຣຸຘມ຺ມຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໒໗໗] ໗. ໂຣມກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ວສ຺ສານິ ປຎ຺ຎາສ ສມາຘິການີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ອຕີເຕ ປນ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປາຣາວໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸປາຣາວຕປຣິວຸໂຕ ອຣຎ຺ເຎ ປພ຺ພຕຄຸຫາຍໍ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ໂຂ ຕາປໂສ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ເຕສໍ ປາຣາວຕານໍ ວສນຏ຺ຐານໂຕ ອວິທູເຣ ເອກໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ອສ຺ສມປທໍ ມາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຕຄຸຫາຍໍ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂສຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ສຸຓາຕິ. ຕາປໂສ ຕຕ຺ຖ ຈິຣໍ ວສິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ, ອຖຎ຺ໂຎ ກູຏຊຏິໂລ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປາຣາວຕປຣິວຸໂຕ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ອສ຺ສມປເທ ວິຈຣິຕ຺ວາ ຄິຣິກນ຺ທຣສມີເປ ໂຄຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກູຏຕາປໂສ ຕຕ຺ຖ ອຕິເຣກປຓ຺ຓາສວສ຺ສານິ ວສິ.

ອຖສ຺ສ ເອກທິວສໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມວາສິໂນ ມນຸສ຺ສາ ປາຣາວຕມໍສໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ອທໍສຸ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ພຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ມໍສໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ປາຣາວຕມໍສ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອສ຺ສມປທໍ ພຫູ ປາຣາວຕາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ມາເຣຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕຓ຺ຑຸລສປ຺ປິທຘິຂີຣມຣິຈາທີນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ມຸຄ຺ຄຣໍ ຈີວຣກຓ຺ເຓນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປາຣາວຕານໍ ອາຄມນໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ນິສີທິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປາຣາວຕປຣິວຸໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກູຏຊຏິລສ຺ສ ທຸຏ຺ຐກິຣິຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ທຸຏ຺ຐຕາປໂສ ອຎ຺ເຎນາກາເຣນ ນິສິນ຺ໂນ, ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ອມ຺ຫາກໍ ສມານຊາຕີນໍ ມໍສໍ ຂາທິ, ປຣິຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ອນຸວາເຕ ຐຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສຣີຣຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອມ຺ເຫ ມາເຣຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິຕຸກາໂມ, ນ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປາຣາວເຕ ອາທາຍ ປຏິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຈຣິ. ຕາປໂສ ຕໍ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຘຸຣກຖໍ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕ຺ວາ ວິສ຺ສາເສນ ອຸປຄເຕ ມາເຣຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸຣິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໗໙. ‘‘ວສ຺ສານິ ປຎ຺ຎາສ ສມາຘິການິ, ວສິມ຺ຫ ເສລສ຺ສ ຄຸຫາຍ ໂຣມກ;

ອສງ຺ກມານາ ອຠິນິພ຺ພຸຕຕ຺ຕາ, ຫຕ຺ຖຕ຺ຕມາຍນ຺ຕິ ມມຓ຺ຑຊາ ປຸເຣ.

໘໐. ‘‘ເຕທານິ ວກ຺ກງ຺ຄ ກິມຕ຺ຖມຸສ຺ສຸກາ, ຠຊນ຺ຕິ ອຎ຺ຎໍ ຄິຣິກນ຺ທຣໍ ທິຊາ;

ນ ນູນ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ ມມໍ ຍຖາ ປຸເຣ, ຈິຣປ຺ປວຸຕ຺ຖາ ອຖ ວາ ນ ເຕ ອິເມ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສມາຘິການີຕິ ສມອຘິການິ. ໂຣມກາຕິ ຣຸມາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນ, ສຸໂຘຕປວາເຬນ ສມານວຓ຺ຓເນຕ຺ຕປາທຕາຍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປາຣາວຕໍ ອາລປຕິ. ອສງ຺ກມານາຕິ ເອວໍ ອຕິເຣກປຎ຺ຎາສວສ຺ສານິ ອິມິສ຺ສາ ປພ຺ພຕຄຸຫາຍ ວສນ຺ເຕສຸ ອມ຺ເຫສຸ ເອເຕ ອຓ຺ຑຊາ ເອກທິວສມ຺ປິ ມຍິ ອາສງ຺ກໍ ອກຕ຺ວາ ອຠິນິພ຺ພຸຕຈິຕ຺ຕາວ ຫຸຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ມມ ຫຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖປ຺ປສາຣໂຓກາສໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຕທານີຕິ ເຕ ອິທານິ. ວກ຺ກງ຺ຄາຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາລປຕິ, ສພ຺ເພປິ ປນ ປກ຺ຂິໂນ ອຸປ຺ປຕນກາເລ ຄີວໍ ວກ຺ກໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕນໂຕ ‘‘ວກ຺ກງ຺ຄາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ກິມຕ຺ຖນ຺ຕິ ກິໍກາຣຓໍ ສມ຺ປສ຺ສມານາ? ອຸສ຺ສຸກາຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຣູປາ ຫຸຕ຺ວາ. ຄິຣິກນ຺ທຣນ຺ຕິ ຄິຣິໂຕ ອຎ຺ຎໍ ປພ຺ພຕກນ຺ທຣໍ. ຍຖາ ປຸເຣຕິ ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ເອເຕ ປກ຺ຂິໂນ ມໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ປິຍໍ ກຕ຺ວາ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ຕຖາ ອິທານິ ນ ນູນ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ປຸພ຺ເພ ອິຘ ນິວຸຕ຺ຖຕາປໂສ ອຎ຺ໂຎ, ອຍໍ ອຎ຺ໂຎ, ເອວໍ ມຎ຺ເຎ ເອເຕ ມໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ຈິຣປ຺ປວຸຕ຺ຖາ ອຖ ວາ ນ ເຕ ອິເມຕິ ກິໍ ນຸ ໂຂ ອິເມ ຈິຣໍ ວິປ຺ປວສິຕ຺ວາ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ອາຄຕຕ຺ຕາ ມໍ ‘‘ໂສເຍວ ອຍ’’ນ຺ຕິ ນ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ເຍ ອມ຺ເຫສຸ ອຠິນິພ຺ພຸຕຈິຕ຺ຕາ, ນ ເຕ ອິເມ, ອຎ຺ເຎວ ອາຄນ຺ຕຸກປກ຺ຂິໂນ, ອິເມ ເກນ ມໍ ນ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕວ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໘໑. ‘‘ຊານາມ ຕໍ ນ ມຍໍ ສມ຺ປມູຬ຺ຫາ, ໂສເຍວ ຕ຺ວໍ ເຕ ມຍມສ຺ມ ນາຎ຺ເຎ;

ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ເຕ ອສ຺ມິໍ ຊເນ ປທຸຏ຺ຐໍ, ອາຊີວິກາ ເຕນ ຕມຸຕ຺ຕສາມາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ມຍໍ ສມ຺ປມູຬ຺ຫາຕິ ມຍໍ ມູຬ຺ຫາ ປມຕ຺ຕາ ນ ໂຫມ. ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ເຕ ອສ຺ມິໍ ຊເນ ປທຸຏ຺ຐນ຺ຕິ ຕ຺ວໍ, ໂສເຍວ ມຍມ຺ປິ ເຕເຍວ, ນ ຕໍ ສຎ຺ຊານາມ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ຕວ ຈິຕ຺ຕໍ ອສ຺ມິໍ ຊເນ ປທຸຏ຺ຐໍ ອມ຺ເຫ ມາເຣຕຸໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ອາຊີວິກາຕິ ອາຊີວເຫຕຸ ປພ຺ພຊິຕ ປທຸຏ຺ຐຕາປສ. ເຕນ ຕມຸຕ຺ຕສາມາຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ຕໍ ອຸຕ຺ຕສາມ ຠາຍາມ ນ ອຸປສງ຺ກມາມ.

ກູຏຕາປໂສ ‘‘ຎາໂຕ ອຫໍ ອິເມຫີ’’ຕິ ມຸຄ຺ຄຣໍ ຂິປິຕ຺ວາ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕາວ ຕ຺ວໍ ວິຣທ຺ໂຘມ຺ຫີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມໍ ຕາວ ວິຣທ຺ໂຘສິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປນ ອປາເຍ ນ ວິຣຊ຺ຌສິ. ສເຈ ອິຘ ວສິສ຺ສສິ, ຄາມວາສີນໍ ‘ໂຈໂຣ ອຍ’ນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕໍ ຄາຫາເປສ຺ສາມິ ສີຆໍ ປລາຍສ຺ສູ’’ຕິ ຕໍ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ກູຏຊຏິໂລ ຕຕ຺ຖ ວສິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ກູຏຕາປໂສ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ປຸຣິໂມ ສີລວນ຺ຕຕາປໂສ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ປາຣາວຕເຊຏ຺ຐໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ໂຣມກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໒໗໘] ໘. ມຫິໍສຣາຊຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກິມຕ຺ຖມຠິສນ຺ຘາຍາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ໂລລມກ຺ກຏໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ເອກສ຺ມິໍ ກຸເລ ເອໂກ ໂປສາວນິຍໂລລມກ຺ກໂຏ ຫຕ຺ຖິສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ສີລວນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ປິຏ຺ຐິຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວໍ ກໂຣຕິ, ປິຏ຺ຐິຍໍ ຈງ຺ກມຕິ. ຫຕ຺ຖີ ອຕ຺ຕໂນ ສີລວນ຺ຕຕາຍ ຂນ຺ຕິສມ຺ປທາຍ ນ ກິຎ຺ຈິ ກໂຣຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ຐາເນ ອຎ຺ໂຎ ທຸຏ຺ຐຫຕ຺ຖິໂປໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ມກ຺ກໂຏ ‘‘ໂສເຍວ ອຍ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ທຸຏ຺ຐຫຕ຺ຖິສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໍ ອຠິຣຸຫິ. ອຖ ນໍ ໂສ ໂສຓ຺ຑາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ປາເທນ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ສຎ຺ຈຸຓ຺ເຓສິ. ສາ ປວຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປາກຏາ ຊາຕາ. ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ໂລລມກ຺ກໂຏ ກິຣ ສີລວນ຺ຕຫຕ຺ຖິສຎ຺ຎາຍ ທຸຏ຺ຐຫຕ຺ຖິປິຏ຺ຐິໍ ອຠິຣຸຫິ, ອຖ ນໍ ໂສ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນເວສ, ໂລລມກ຺ກໂຏ ເອວໍສີໂລ, ໂປຣາຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວໍສີໂລເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ມຫິໍສໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນ ມຫາສຣີໂຣ ປພ຺ພຕປາທປພ຺ຠາຣຄິຣິທຸຄ຺ຄວນຆເຏສຸ ວິຈຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ຜາສຸກໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ທິສ຺ວາ ໂຄຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທິວາ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ອຏ຺ຐາສິ. ອເຖໂກ ໂລລມກ຺ກໂຏ ຣຸກ຺ຂາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວໍ ກຕ຺ວາ ສິງ຺ເຄ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ໂອລມ຺ພນ຺ໂຕ ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐ ຄເຫຕ຺ວາ ໂທລາຍນ຺ໂຕວ ກີຬິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕານຸທ຺ທຍສມ຺ປທາຍ ຕໍ ຕສ຺ສ ອນາຈາຣໍ ນ ມນສາກາສິ, ມກ຺ກໂຏ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕເຖວ ກຣິ. ອເຖກທິວສໍ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ຣຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ເຘ ຐຕ຺ວາ ນໍ ‘‘ມຫິໍສຣາຊ ກສ຺ມາ ອິມສ຺ສ ທຸຏ຺ຐມກ຺ກຏສ຺ສ ອວມານໍ ສຫສິ, ນິເສເຘຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ຕີ ປຸຣິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໘໒. ‘‘ກິມຕ຺ຖມຠິສນ຺ຘາຍ, ລຫຸຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທຸພ຺ຠິໂນ;

ສພ຺ພກາມທທສ຺ເສວ, ອິມໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕິຕິກ຺ຂສິ.

໘໓. ‘‘ສິງ຺ເຄນ ນິຫນາເຫຕໍ, ປທສາ ຈ ອຘິຏ຺ຐຫ;

ຠິຍ຺ໂຍ ພາລາ ປກຸຊ຺ເຌຍ຺ຍຸໍ, ໂນ ຈສ຺ສ ປຏິເສຘໂກ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກິມຕ຺ຖມຠິສນ຺ຘາຍາຕິ ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ກິໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ. ທຸພ຺ຠິໂນຕິ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠິສ຺ສ. ສພ຺ພກາມທທສ຺ເສວາຕິ ສພ຺ພກາມທທສ຺ສ ສາມິກສ຺ສ ອິວ. ຕິຕິກ຺ຂສີຕິ ອຘິວາເສສິ. ປທສາ ຈ ອຘິຏ຺ຐຫາຕິ ປາເທນ ຈ ນໍ ຕິຓ຺ຫຂຸຣຄ຺ເຄນ ຍຖາ ເອຕ຺ເຖວ ມຣຕິ, ເອວໍ ອກ຺ກມ. ຠິຍ຺ໂຍ ພາລາຕິ ສເຈ ຫິ ປຏິເສຘໂກ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ພາລາ ອຎ຺ຎາຓສຕ຺ຕາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຸຊ຺ເຌຍ຺ຍຸໍ ຆຏ຺ເຏຍ຺ຍຸໍ ວິເຫເຐຍ຺ຍຸໍ ເອວາຕິ ທີເປຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຣຸກ຺ຂເທວເຕ, ສຈາຫໍ ອິມິນາ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕພລາທີຫິ ອຘິໂກ ສມາໂນ ອິມສ຺ສ ໂທສໍ ນ ສຫິສ຺ສາມິ, ກຖໍ ເມ ມໂນຣໂຖ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄມິສ຺ສຕິ. ອຍໍ ປນ ມໍ ວິຍ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ມຎ຺ຎມາໂນ ເອວໍ ອນາຈາຣໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ເຍສໍ ຈຓ຺ຑມຫິໍສານໍ ເອສ ເອວໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ເອເຕເຍວ ເອຕໍ ວຘິສ຺ສນ຺ຕິ. ສາ ຕສ຺ສ ອຎ຺ເຎຫິ ມາຣຓາ ມຍ຺ຫໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ຈ ປາຓາຕິປາຕໂຕ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –