໒. ປທຸມວຄ຺ໂຄ

[໒໖໑] ໑. ປທຸມຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍຖາ ເກສາ ຈ ມສ຺ສູ ຈາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອານນ຺ທໂພຘິມ຺ຫິ ມາລາປູຊກາຣເກ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ກາລິງ຺ຄໂພຘິຊາຕເກ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ໂສ ປນ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ໂຣປິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອານນ຺ທໂພຘີ’’ຕິ ຊາໂຕ. ເຖເຣນ ຫິ ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ໂພຘິສ຺ສ ໂຣປິຕຠາໂວ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ປຕ຺ຖຣິ. ອເຖກຈ຺ເຈ ຊນປທວາສິໂນ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອານນ຺ທໂພຘິມ຺ຫິ ມາລາປູຊໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຊຕວນໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ສາວຕ຺ຖິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປລວີຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາລໍ ອລຠິຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ມຍໍ ‘ໂພຘິມ຺ຫິ ມາລາປູຊໍ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ອຸປ຺ປລວີຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກມາລມ຺ປິ ນ ລຠິມ຺ຫາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ອຫໍ ໂວ, ອາວຸໂສ, ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປ຺ປລວີຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫູ ນີລຸປ຺ປລກລາເປ ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ເຕສໍ ທາເປສິ, ເຕ ຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ໂພຘິສ຺ສ ປູຊໍ ກຣິໍສຸ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣສ຺ສ ຄຸຓກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຊານປທາ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປປຸຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປລວີຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາລໍ ນ ລຠິໍສຸ, ເຖໂຣ ປນ ຄນ຺ຕ຺ວາວ ອາຫຣາເປສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ວຕ຺ຕຸເຉກາ ກຖາກຸສລາ ມາລໍ ລຠນ຺ຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ລຠິໍສຸເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ອນ຺ໂຕນຄເຣ ຈ ເອກສ຺ມິໍ ສເຣ ປທຸມານິ ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ. ເອໂກ ຉິນ຺ນນາໂສ ປຸຣິໂສ ຕໍ ສຣໍ ຣກ຺ຂຕິ. ອເຖກທິວສໍ ພາຣາຓສິຍໍ ອຸສ຺ສເວ ຆຸຏ຺ເຐ ມາລໍ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸສ຺ສວໍ ກີຬິຕຸກາມາ ຕໂຍ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕາ ‘‘ນາສຈ຺ຉິນ຺ນສ຺ສ ອຠູເຕນ ວຓ຺ຓໍ ວຕ຺ວາ ມາລໍ ຍາຈິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ປທຸມານິ ຠຎ຺ຊນກາເລ ສຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ເຕສຸ ເອໂກ ຕໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໑. ‘‘ຍຖາ ເກສາ ຈ ມສ຺ສູ ຈ, ຉິນ຺ນໍ ຉິນ຺ນໍ ວິຣູຫຕິ;

ເອວໍ ຣຸຫຕຸ ເຕ ນາສາ, ປທຸມໍ ເທຫິ ຍາຈິໂຕ’’ຕິ.

ໂສ ຕສ຺ສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປທຸມໍ ນ ອທາສິ.

ອຖສ຺ສ ທຸຕິໂຍ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໓໒. ‘‘ຍຖາ ສາຣທິກໍ ພີຊໍ, ເຂຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຣູຫຕິ;

ເອວໍ ຣຸຫຕຸ ເຕ ນາສາ, ປທຸມໍ ເທຫິ ຍາຈິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສາຣທິກນ຺ຕິ ສຣທສມເຍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສາຣສມ຺ປນ຺ນໍ ພີຊໍ. ໂສ ຕສ຺ສປິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປທຸມໍ ນ ອທາສິ.

ອຖສ຺ສ ຕຕິໂຍ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໓໓. ‘‘ອຸໂຠປິ ປລປນ຺ເຕເຕ, ອປິ ປທ຺ມານິ ທສ຺ສຕິ;

ວຊ຺ຊຸໍ ວາ ເຕ ນ ວາ ວຊ຺ຊຸໍ, ນຕ຺ຖິ ນາສາຍ ຣູຫນາ;

ເທຫິ ສມ຺ມ ປທຸມານິ, ອຫໍ ຍາຈາມິ ຍາຈິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸໂຠປິ ປລປນ຺ເຕເຕຕິ ເອເຕ ທ຺ເວປິ ມຸສາ ວທນ຺ຕິ. ອປິ ປທ຺ມານີຕິ ‘‘ອປິ ນາມ ໂນ ປທຸມານິ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ. ວຊ຺ຊຸໍ ວາ ເຕ ນ ວາ ວຊ຺ຊຸນ຺ຕິ ‘‘ຕວ ນາສາ ຣຸຫຕູ’’ຕິ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ ວາ ນ ວາ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ເອເຕສໍ ວຈນໍ ອປ຺ປມາຓໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ນຕ຺ຖິ ນາສາຍ ຣຸຫນາ, ອຫໍ ປນ ເຕ ນາສໍ ປຏິຈ຺ຈ ນ ກິຎ຺ຈິ ວທາມິ, ເກວລໍ ຍາຈາມິ, ຕສ຺ສ ເມ ເທຫິ, ສມ຺ມ, ປທຸມານິ ຍາຈິໂຕຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປທຸມສຣໂຄປໂກ ‘‘ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ມຸສາວາໂທ ກຖິໂຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສຠາໂວ ກຖິໂຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນຸຈ຺ຉວິການິ ປທຸມານີ’’ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ປທຸມກລາປໍ ອາທາຍ ຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປທຸມສຣເມວ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ປທຸມລາຠີ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ປທຸມຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໒໖໒] ໒. ມຸທຸປາຓິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ປາຓິ ເຈ ມຸທຸໂກ ຈສ຺ສາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຎ຺ຫິ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມສຠໍ ອານີຕໍ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ, ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາເມຕາ ກິເລສວເສນ ຄມນໂຕ ອຣກ຺ຂິຍາ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕຣໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ, ປິຕຣາ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕາວ ປິຕຣໍ ອຊານາເປຕ຺ວາ ກິເລສວເສນ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ປລາຍີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ໂສ ຘີຕຣຎ຺ຈ ຠາຄິເນຍ຺ຍຎ຺ຈ ທ຺ເວປິ ອນ຺ໂຕນິເວສເນ ໂປເສນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ອມຈ຺ເຈຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ມມຈ຺ຈເຍນ ມຍ຺ຫໍ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕິ, ຘີຕາປິ ເມ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສີ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ຠາຄິເນຍ຺ຍສ຺ສ ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ປຸນ ອມຈ຺ເຈຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຠາຄິເນຍ຺ຍສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຘີຕຣໍ ອາເນສ຺ສາມ, ມຍ຺ຫໍ ຘີຕຣມ຺ປິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຣາຊກຸເລ ທສ຺ສາມ, ເອວໍ ໂນ ຎາຕກາ ພຫຸຕຣາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອມຈ຺ຈາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ.

ອຖ ຣາຊາ ຠາຄິເນຍ຺ຍສ຺ສ ພຫິເຄຫໍ ທາເປສິ, ອນ຺ໂຕ ປເວສນໍ ນິວາເຣສິ. ເຕ ປນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ກຸມາໂຣ ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ອຸປາເຍນ ຣາຊຘີຕຣໍ ພຫິ ນີຫຣາເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ຘາຕິຍາ ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອມ຺ມ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຣາຊຘີຕຣໍ ພຫິ ກາຕຸໍ ໂອກາສໍ ລເຠຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຣາຊຘີຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ອມ຺ມ, ສີເສ ເຕ ອູກາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ນີຈປີຐເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ອຸຈ຺ເຈ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ສີສໍ ອຕ຺ຕໂນ ອູຣູສຸ ຐເປຕ຺ວາ ອູກາ ຄຓ຺ຫຍມານາ ຣາຊຘີຕາຍ ສີສໍ ນເຂຫິ ວິຊ຺ຌິ. ຣາຊຘີຕາ ‘‘ນາຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ນເຂຫິ ວິຊ຺ຌຕິ, ປິຕຸຈ຺ຉາປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ກຸມາຣສ຺ສ ນເຂຫິ ວິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ກຸມາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ເຕນ ສາສນໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຕວ ພຫິກຣຓູປາຍໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ຣາຊຘີຕາ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຫນ຺ໂຕ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຐມໍ ຄາຖໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ອິມໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຸມາຣສ຺ສ ກເຖຫີ’’ຕິ ອາຫ.

໓໔. ‘‘ປາຓິ ເຈ ມຸທຸໂກ ຈສ຺ສ, ນາໂຄ ຈສ຺ສ ສຸກາຣິໂຕ;

ອນ຺ຘກາໂຣ ຈ ວສ຺ເສຍ຺ຍ, ອຖ ນູນ ຕທາ ສິຍາ’’ຕິ.

ສາ ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ກຸມາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ຣາຊຘີຕາ ກິມາຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖໍ ປຫິຓີ’’ຕິ ຕໍ ຄາຖໍ ອຸທາຫາສິ. ກຸມາໂຣ ຈ ຕສ຺ສຕ຺ຖໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ຄາຖາຍຕ຺ໂຖ – ສເຈ ເຕ ເອກິສ຺ສາ ຈູຬຸປຏ຺ຐາກາຍ ມມ ຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ຫຕ຺ໂຖ ມຸທຸ ອສ຺ສ, ຍທິ ຈ ເຕ ອາເນຎ຺ຊກາຣຓໍ ສຸກາຣິໂຕ ເອໂກ ຫຕ຺ຖີ ອສ຺ສ, ຍທິ ຈ ຕໍ ທິວສໍ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ອຕິວິຍ ພຫໂລ ອນ຺ຘກາໂຣ ອສ຺ສ, ເທໂວ ຈ ວສ຺ເສຍ຺ຍ. ອຖ ນູນ ຕທາ ສິຍາຕິ ຕາທິເສ ກາເລ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ອາຄມ຺ມ ເອກໍເສນ ເຕ ມໂນຣຖສ຺ສ ມຕ຺ຖກຄມນໍ ສິຍາຕິ.

ກຸມາໂຣ ເອຕມຕ຺ຖໍ ຕຖໂຕ ຎຕ຺ວາ ເອກໍ ອຠິຣູປໍ ມຸທຸຫຕ຺ຖໍ ຈູຬຸປຏ຺ຐາກໍ ສຊ຺ຊໍ ກຕ຺ວາ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖິໂຄປກສ຺ສ ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິໍ ອາເນຎ຺ຊກາຣຓໍ ກາເຣຕ຺ວາ ກາລໍ ອາຄເມນ຺ໂຕ ອຈ຺ຉິ.

ອເຖກສ຺ມິໍ ກາຬປກ຺ຂຸໂປສຖທິວເສ ມຊ຺ຌິມຍາມສມນນ຺ຕເຣ ຆນກາຬເມໂຆ ວສ຺ສິ. ໂສ ‘‘ອຍໍ ທານິ ຣາຊຘີຕາຍ ວຸຕ຺ຕທິວໂສ’’ຕິ ວາຣຓໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ມຸທຸຫຕ຺ຖກໍ ຈູຬຸປຏ຺ຐາກໍ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ເຐ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊນິເວສນສ຺ສ ອາກາສງ຺ຄຓາຠິມຸເຂ ຐາເນ ຫຕ຺ຖິໍ ມຫາຠິຕ຺ຕິຍໍ ອລ຺ລີຍາເປຕ຺ວາ ວາຕປານສມີເປ ເຕເມນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາປິ ຘີຕຣໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ສຍິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ຈູຬສຍເນ ສຍາເປຕິ. ສາປິ ‘‘ອຊ຺ຊ ກຸມາໂຣ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ນິທ຺ທໍ ອໂນກ຺ກມິຕ຺ວາວ ນິປນ຺ນາ ‘‘ຕາຕ ນ຺ຫາຍິຕຸກາມາມ຺ຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ເອຫິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ຕໍ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ວາຕປານສມີປໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ນ຺ຫາຍາຫິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວາຕປານສ຺ສ ພຫິປສ຺ເສ ປມຸເຂ ຐເປຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ສາ ນ຺ຫາຍມານາວ ກຸມາຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ, ໂສ ຕສ຺ສາ ຫຕ຺ຖໂຕ ອາຠຣຓານິ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາກາຍ ຫຕ຺ເຖ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຣາຊຘີຕຣໍ ນິສ຺ສາຍ ປມຸເຂ ຐເປສິ. ສາ ຕສ຺ສາ ຫຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຕຸ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ, ໂສ ຕສ຺ສາ ຫຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘີຕຸ ຫຕ຺ຖໍ ມຸຎ຺ຈິ, ສາ ອິຕຣສ຺ມາປິ ຫຕ຺ຖາ ອາຠຣຓານິ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ທຸຕິຍຫຕ຺ເຖ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ປິຕຸ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ກຸມາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ‘‘ຘີຕາເຍວ ເມ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຕໍ ທາຣິກໍ ນ຺ຫານປຣິໂຍສາເນ ສິຣິຄພ຺ເຠ ສຍາເປຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ລຎ຺ເຉຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສຍນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ.

ໂສ ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຕໍ ທາຣິກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິເມຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ຕສ຺ສາ ກຸມາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ຄຕຠາວໍ ກເຖສິ. ຣາຊາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຣນ຺ເຕນປິ ມາຕຸຄາມໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ອຣກ຺ຂິຍາ ນາມິຕ຺ຖິໂຍ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອິຕຣາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໓໕. ‘‘ອນລາ ມຸທຸສມ຺ຠາສາ, ທຸປ຺ປູຣາ ຕາ ນທີສມາ;

ສີທນ຺ຕິ ນໍ ວິທິຕ຺ວານ, ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ຊເຍ.

໓໖. ‘‘ຍໍ ເອຕາ ອຸປເສວນ຺ຕິ, ຉນ຺ທສາ ວາ ຘເນນ ວາ;

ຊາຕເວໂທວ ສໍ ຐານໍ, ຂິປ຺ປໍ ອນຸທຫນ຺ຕິ ນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນລາ ມຸທຸສມ຺ຠາສາຕິ ມຸທຸວຈເນນປິ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ, ເນວ ສກ຺ກາ ສຓ຺ຫວາຈາຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣິເສຫິ ວາ ເອຕາສໍ ນ ອລນ຺ຕິ ອນລາ. ມຸທຸສມ຺ຠາສາຕິ ຫທເຍ ຖທ຺ເຘປິ ສມ຺ຠາສາວ ມຸທຸ ເອຕາສນ຺ຕິ ມຸທຸສມ຺ຠາສາ. ທຸປ຺ປູຣາ ຕາ ນທີສມາຕິ ຍຖາ ນທີ ອາຄຕາຄຕສ຺ສ ອຸທກສ຺ສ ສນ຺ທນໂຕ ອຸທເກນ ທຸປ຺ປູຣາ, ເອວໍ ອນຸຠູຕານຸຠູເຕຫິ ເມຖຸນາທີຫິ ອປຣິຕຸສ຺ສນໂຕ ທຸປ຺ປູຣາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຕິຓ຺ຓໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ ອຕິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິວາໂນ ມາຕຸຄາໂມ ກາລໍ ກໂຣຕິ. ກຕເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ? ເມຖຸນສມາປຕ຺ຕິຍາ ຈ ວິຊາຍນສ຺ສ ຈ ອລງ຺ກາຣສ຺ສ ຈ. ອິເມສໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິວາໂນ ມາຕຸຄາໂມ ກາລໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ.

ສີທນ຺ຕີຕິ ອຏ຺ຐສຸ ມຫານິຣເຍສຸ ໂສຬສສຸ ອຸສ຺ສທນິຣເຍສຸ ນິມຸຊ຺ຊນ຺ຕິ. ນນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ວິທິຕ຺ວານາຕິ ເອວໍ ຊານິຕ຺ວາ. ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ຊເຍຕິ ‘‘ເອຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ເມຖຸນຘມ຺ມາທີຫິ ອຕິຕ຺ຕາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ເອເຕສຸ ນິຣເຍສຸ ສີທນ຺ຕິ, ເອຕາ ເອວໍ ອຕ຺ຕນາ ສີທມານາ ກສ຺ສຎ຺ຎສ຺ສ ສຸຂາຍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຎຕ຺ວາ ປຓ຺ຑິໂຕ ປຸຣິໂສ ທູຣໂຕວ ຕາ ປຣິວຊ຺ຊເຍຕິ ທີເປຕິ. ຉນ຺ທສາ ວາ ຘເນນ ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຉນ຺ເທນ ຣຸຈິຍາ ເປເມນ, ຠຕິວເສນ ລທ຺ຘຘເນນ ວາ ຍໍ ປຸຣິສໍ ເອຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ອຸປເສວນ຺ຕິ ຠຊນ຺ຕິ. ຊາຕເວໂທຕິ ອຄ຺ຄິ. ໂສ ຫິ ຊາຕມຕ຺ໂຕວ ເວທິຍຕິ, ວິທິໂຕ ປາກໂຏ ໂຫຕີຕິ ຊາຕເວໂທ. ໂສ ຍຖາ ອຕ຺ຕໂນ ຐານໍ ກາຣຓໍ ໂອກາສໍ ອນຸທຫຕິ, ເອວເມຕາປິ ຍໍ ອຸປເສວນ຺ຕິ, ຕໍ ປຸຣິສໍ ຘນຍສສີລປຎ຺ຎາສມນ຺ນາຄຕມ຺ປິ ເຕສໍ ສພ຺ເພສໍ ຘນາທີນໍ ວິນາສນໂຕ ປຸນ ຕາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠພ຺ພຸປ຺ປຕ຺ຕິກໍ ກຸຣຸມານາ ຂິປ຺ປໍ ອນຸທຫນ຺ຕິ ຌາເປນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ພລວນ຺ໂຕ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕິ, ຖາມວນ຺ໂຕປິ ຫາຍເຣ;

ຈກ຺ຂຸມາ ອນ຺ຘກາ ໂຫນ຺ຕິ, ມາຕຸຄາມວສໍ ຄຕາ.

‘‘ຄຸຓວນ຺ໂຕ ນິຄ຺ຄຸຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕປິ ຫາຍເຣ;

ປມຕ຺ຕາ ພນ຺ຘເນ ເສນ຺ຕິ, ມາຕຸຄາມວສໍ ຄຕາ.

‘‘ອຊ຺ເຌນຎ຺ຈ ຕປໍ ສີລໍ, ສຈ຺ຈໍ ຈາຄໍ ສຕິໍ ມຕິໍ;

ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ ປມຕ຺ຕສ຺ສ, ປນ຺ຖທູຠີວ ຕກ຺ກຣາ.

‘‘ຍສໍ ກິຕ຺ຕິໍ ຘິຕິໍ ສູຣໍ, ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ປຊານນໍ;

ເຂປຍນ຺ຕິ ປມຕ຺ຕສ຺ສ, ກຏ຺ຐປຸຎ຺ຊໍວ ປາວໂກ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ຠາຄິເນຍ຺ໂຍປິ ມຍາວ ໂປເສຕພ຺ໂພ’’ຕິ ມຫນ຺ເຕນ ສກ຺ກາເຣນ ຘີຕຣໍ ຕສ຺ເສວ ທຕ຺ວາ ຕໍ ໂອປຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐເປສິ. ໂສປິ ມາຕຸລສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐຫິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທເສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມຸທຸປາຓິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໒໖໓] ໓. ຈູຬປໂລຠນຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຠິຊ຺ຊມາເນ ວາຣິສ຺ມິນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸເມວ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຎ຺ຫິ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມສຠໍ ອານີຕໍ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ, ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາເມຕາ ໂປຣາຓເກ ສຸທ຺ຘສຕ຺ເຕປິ ສໍກິເລເສສຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ຣາຊາ ອປຸຕ຺ຕໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອິຕ຺ຖິໂຍ ‘‘ປຸຕ຺ຕປຕ຺ຖນໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕາ ປຸຕ຺ເຕ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິ. ເອວໍ ອທ຺ຘາເນ ຄເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ຈວິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕໍ ຊາຕມຕ຺ຕໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ຖຎ຺ຎປາຍນຕ຺ຖາຍ ຘາຕິຍາ ອທໍສຸ. ໂສ ປາຍມາໂນ ໂຣທຕິ, ອຖ ນໍ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ອທໍສຸ. ມາຕຸຄາມຫຕ຺ຖຄໂຕ ເນວ ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຕິ. ອຖ ນໍ ເອກສ຺ສ ປາທມູລິກສ຺ສ ອທໍສຸ, ເຕນ ຄຫິຕມຕ຺ໂຕເຍວ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸຣິສາວ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕິ. ຖຎ຺ຎໍ ປາເຍນ຺ຕາ ທຸຫິຕ຺ວາ ວາ ປາເຍນ຺ຕິ, ສາຓິອນ຺ຕເຣນ ວາ ຖນໍ ມຸເຂ ຐເປນ຺ຕິ. ເຕນສ຺ສ ອນິຕ຺ຖິຄນ຺ຘກຸມາໂຣຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ຕສ຺ສ ອປຣາປຣໍ ວທ຺ຘມານສ຺ສປິ ມາຕຸຄາມໍ ນາມ ທສ຺ເສຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ເຕນສ຺ສ ຣາຊາ ວິສຸໍເຍວ ນິສຊ຺ຊາທິຏ຺ຐານານິ ຌານາຄາຣຎ຺ຈ ກາເຣສິ.

ໂສ ຕສ຺ສ ໂສຬສວສ຺ສິກກາເລ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ອຍໍ ປນ ກຸມາໂຣ ກາເມ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ຣຊ຺ຊມ຺ປິ ນ ອິຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ທຸລ຺ລທ຺ໂຘ ວຕ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ເອກາ ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕກຸສລາ ປຸຣິເສ ປຣິຈຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ກາຕຸໍ ປຏິພລາ ຕຣຸຓນາຏກິຕ຺ຖີ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ກິໍ ນຸ ຈິນ຺ເຕສີ’’ຕິ ອາຫ, ຣາຊາ ຕໍ ກາຣຓໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ເທວ, ອຫໍ ຕໍ ປໂລເຠຕ຺ວາ ກາມຣສໍ ຊານາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ເມ ປຸຕ຺ຕໍ ອນິຕ຺ຖິຄນ຺ຘກຸມາຣໍ ປໂລເຠຕຸໍ ສກ຺ກິສ຺ສສິ, ໂສ ຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕ຺ວໍ ອຄ຺ຄມເຫສີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ມເມໂສ ຠາໂຣ, ຕຸມ຺ເຫ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂມນຸສ຺ເສ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຍນຏ຺ຐາເນ ພຫິຌານາຄາເຣ ຐຕ຺ວາ ຄາຍິສ຺ສາມິ. ສເຈ ໂສ ກຸຊ຺ຌຕິ, ມຍ຺ຫໍ ກເຖຍ຺ຍາຖ, ອຫໍ ອປຄຈ຺ຉິສ຺ສາມິ. ສເຈ ສຸຓາຕິ, ວຓ຺ຓໍ ເມ ກເຖຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ.

ສາປິ ປຈ຺ຈູສກາເລ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ຐຕ຺ວາ ຕນ຺ຕິສ຺ສເຣນ ຄີຕສ຺ສຣໍ, ຄີຕສ຺ສເຣນ ຕນ຺ຕິສ຺ສຣໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຘຸເຣນ ສທ຺ເທນ ຄາຍິ, ກຸມາໂຣ ສຸຓນ຺ໂຕວ ນິປຊ຺ຊິ, ປຸນທິວເສ ຈ ອາສນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ຄາຍິຕຸໍ ອາຓາເປສິ, ປຸນທິວເສ ຌານາຄາເຣ ຐຕ຺ວາ ຄາຍິຕຸໍ ອາຓາເປສິ, ປຸນທິວເສ ອຕ຺ຕໂນ ສມີເປ ຐຕ຺ວາຕິ ເອວໍ ອນຸກ຺ກເມເນວ ຕຓ຺ຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ໂລກຘມ຺ມໍ ເສວິຕ຺ວາ ກາມຣສໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ມາຕຸຄາມໍ ນາມ ອຎ຺ເຎສໍ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຸຣິເສ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ວິຈຣິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຕາຍ ກຸມາຣິກາຍ ສທ຺ຘິໍ ນຄຣາ ນີຫຣາເປສິ. ອຸໂຠປິ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອໂຘຄງ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ປສ຺ເສ ຄງ຺ຄໍ, ເອກສ຺ມິໍ ສມຸທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ອຸຠິນ຺ນມນ຺ຕເຣ ອສ຺ສມປທໍ ມາເປຕ຺ວາ ວາສໍ ກປ຺ປຍິໍສຸ. ກຸມາຣິກາ ປຓ຺ຓສາລາຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ກນ຺ທມູລາທີນິ ປຈຕິ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎໂຕ ຜລາຜລໍ ອາຫຣຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ຕສ຺ມິໍ ຜລາຜລຕ຺ຖາຍ ຄເຕ ສມຸທ຺ທທີປກາ ເອໂກ ຕາປໂສ ຠິກ຺ຂາຈາຣຕ຺ຖາຍ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຘູມໍ ທິສ຺ວາ ອສ຺ສມປເທ ໂອຕຣິ. ອຖ ນໍ ສາ ‘‘ນິສີທ, ຍາວ ປຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ເຕນ ປໂລເຠຕ຺ວາ ຌານາ ຈາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍມສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘາເປສິ. ໂສ ປກ຺ຂຈ຺ຉິນ຺ນກາໂກ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ຊຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ສພ຺ພທິວສໍ ຕຕ຺ເຖວ ຐຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ເວເຄນ ສມຸທ຺ທາຠິມຸໂຂ ປລາຍິ. ອຖ ນໍ ໂສ ‘‘ປຈ຺ຈາມິຕ຺ໂຕ ເມ ອຍໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸພນ຺ຘິ. ຕາປໂສ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມຸທ຺ເທ ປຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ເອສ ຕາປໂສ ອາກາເສນາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ຌານສ຺ສ ປຣິຫີນຕ຺ຕາ ສມຸທ຺ເທ ປຕິໂຕ, ມຍາ ທານິສ຺ສ ອວສ຺ສເຍນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເວລນ຺ເຕ ຐຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໓໗. ‘‘ອຠິຊ຺ຊມາເນ ວາຣິສ຺ມິໍ, ສຍໍ ອາຄມ຺ມ ອິທ຺ຘິຍາ;

ມິສ຺ສີຠາວິຕ຺ຖິຍາ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ສໍສີທສິ ມຫຓ຺ຓເວ.

໓໘. ‘‘ອາວຏ຺ຏນີ ມຫາມາຍາ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວິໂກປນາ;

ສີທນ຺ຕິ ນໍ ວິທິຕ຺ວານ, ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ຊເຍ.

໓໙. ‘‘ຍໍ ເອຕາ ອຸປເສວນ຺ຕິ, ຉນ຺ທສາ ວາ ຘເນນ ວາ;

ຊາຕເວໂທວ ສໍ ຐານໍ, ຂິປ຺ປໍ ອນຸທຫນ຺ຕິ ນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຠິຊ຺ຊມາເນ ວາຣິສ຺ມິນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຸທເກ ອຈລມາເນ ອກມ຺ປມາເນ ອຸທກໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ສຍໍ ອາກາເສເນວ ອິທ຺ຘິຍາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ. ມິສ຺ສີຠາວິຕ຺ຖິຍາຕິ ໂລກຘມ຺ມວເສນ ອິຕ຺ຖິຍາ ສທ຺ຘິໍ ມິສ຺ສີຠາວໍ. ອາວຏ຺ຏນີ ມຫາມາຍາຕິ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາເມຕາ ກາມາວຏ຺ເຏນ ອາວຏ຺ຏນໂຕ ອາວຏ຺ຏນີ, ອນນ຺ຕາຫິ ອິຕ຺ຖິມາຍາຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ມຫາມາຍາ ນາມ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ມາຍາ ເຈຕາ ມຣີຈີ ຈ, ໂສໂກ ໂຣໂຄ ຈຸປທ຺ທໂວ;

ຂຣາ ຈ ພນ຺ຘນາ ເຈຕາ, ມຈ຺ຈຸປາໂສ ຄຸຫາສໂຍ;

ຕາສຸ ໂຍ ວິສ຺ສເສ ໂປໂສ, ໂສ ນເຣສຸ ນຣາຘໂມ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໑.໑໑໘);

ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວິໂກປນາຕິ ເສຏ຺ຐຈຣິຍສ຺ສ ເມຖຸນວິຣຕິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ວິໂກປນາ. ສີທນ຺ຕີຕິ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາເມຕາ ອິສີນໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວິໂກປເນນ ອປາເຍສຸ ສີທນ຺ຕິ. ເສສໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ເອຕໍ ປນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕາປໂສ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ ຐິໂຕເຍວ ນຏ຺ຐຊ຺ຌານໍ ປຸນ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອາກາເສນ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ຄໂຕ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ຕາປໂສ ເອວໍ ຠາຣິໂກ ສມາໂນ ສິມ຺ພລິຕູລໍ ວິຍ ອາກາເສນ ຄໂຕ, ມຍາປິ ອິມິນາ ວິຍ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອາກາເສນ ຈຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ອສ຺ສມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ມນຸສ຺ສປຖໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມນຸຎ຺ເຎ ຠູມິຠາເຄ ອສ຺ສມໍ ມາເປຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ອນິຕ຺ຖິຄນ຺ຘກຸມາໂຣ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຈູຬປໂລຠນຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໒໖໔] ໔. ມຫາປນາທຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ປນາໂທ ນາມ ໂສ ຣາຊາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ນິສິນ຺ໂນ ຠທ຺ທຊິຕ຺ເຖຣສ຺ສານຸຠາວໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສ຺ສໍ ວສິຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ທຊິກຸມາຣສ຺ສ ສງ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ຠທ຺ທິຍນຄຣໍ ປຕ຺ວາ ຊາຕິຍາວເນ ຕໂຍ ມາເສ ວສິ ກຸມາຣສ຺ສ ຎາຓປຣິປາກໍ ອາຄມຍມາໂນ. ຠທ຺ທຊິກຸມາໂຣ ມຫາຍໂສ ອສີຕິໂກຏິວິຠວສ຺ສ ຠທ຺ທິຍເສຏ຺ຐິໂນ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ. ຕສ຺ສ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸຕູນໍ ອນຸຈ຺ຉວິກາ ຕໂຍ ປາສາທາ ອເຫສຸໍ. ເອເກກສ຺ມິໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ວສຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ວສິຕ຺ວາ ນາຏກປຣິວຸໂຕ ມຫນ຺ເຕນ ຍເສນ ອຎ຺ຎໍ ປາສາທໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ‘‘ກຸມາຣສ຺ສ ຍສໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສກລນຄຣໍ ສງ຺ຂຸຠິ, ປາສາທນ຺ຕເຣ ຈກ຺ກາຕິຈກ຺ການິ ມຎ຺ຈາຕິມຎ຺ຈານິ ພນ຺ຘນ຺ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ຕໂຍ ມາເສ ວສິຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ນຄຣວາສີນໍ ອາໂຣເຈສິ. ນາຄຣາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສ຺ເວ ຄມິສ຺ສຖາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນຄຣມຊ຺ເຌ ມຓ຺ຑປໍ ກຕ຺ວາ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອາສນານິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ກາລໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທິ, ມນຸສ຺ສາ ມຫາທານໍ ອທໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ນິຏ຺ຐິຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ມຘຸຣສ຺ສເຣນ ອນຸໂມທນໍ ອາຣຠິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຠທ຺ທຊິກຸມາໂຣປິ ປາສາທໂຕ ປາສາທໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ຕໍ ທິວສໍ ນ ໂກຈິ ອຄມາສິ, ອຕ຺ຕໂນ ມນຸສ຺ສາວ ປຣິວາເຣສຸໍ. ໂສ ມນຸສ຺ເສ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກາເລ ມຍິ ປາສາທໂຕ ປາສາທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ສກລນຄຣໍ ສງ຺ຂຸຠຕິ, ຈກ຺ກາຕິຈກ຺ການິ ມຎ຺ຈາຕິມຎ຺ຈານິ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ອຊ຺ຊ ປນ ຐເປຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ມນຸສ຺ເສ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ນຕ຺ຖິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາມິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອິມໍ ຠທ຺ທິຍນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຕໂຍ ມາເສ ວສິຕ຺ວາ ອຊ຺ເຊວ ຄມິສ຺ສຕິ, ໂສ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ສກລນຄຣວາສິໂນປິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ເຕນ ຫິ ເອຖ, ມຍມ຺ປິ ສຸຓິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສພ຺ພາຠຣຓປຏິມຓ຺ຑິໂຕວ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ຐິໂຕວ ສພ຺ພກິເລເສ ເຂເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຜລໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ສຕ຺ຖາ ຠທ຺ທິຍເສຏ຺ຐິໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ, ປຸຕ຺ໂຕ ເຕ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ໂຕວ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ເຕນສ຺ສ ອຊ຺ເຊວ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ວາ ວຏ຺ຏຕິ ປຣິນິພ຺ພາຍິຕຸໍ ວາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພາເນນ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ປພ຺ພາເຊຖ ນໍ, ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຈ ປນ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສ຺ເວ ອມ຺ຫາກໍ ເຄຫໍ ອຸປສງ຺ກມຖາ’’ຕິ. ຠຄວາ ນິມນ຺ຕນໍ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທໍ ທາເປສິ. ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ກຣິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ສຕ຺ຕາຫໍ ວສິຕ຺ວາ ກຸລປຸຕ຺ຕມາທາຍ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ໂກຏິຄາມໍ ປາປຸຓິ. ໂກຏິຄາມວາສິໂນ ມນຸສ຺ສາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ອທໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ອນຸໂມທນໍ ອາຣຠິ. ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອນຸໂມທນກຣຓກາເລ ພຫິຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖຸ ອາຄຕກາເລເຍວ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄງ຺ຄາຕິຕ຺ຖສມີເປ ເອກສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖເຣສຸ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸປິ ອນຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາຄຕກາເລເຍວ ອຸຏ຺ຐຫິ. ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຍໍ ປຸເຣ ວິຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ມຫາເຖເຣ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕປິ ທິສ຺ວາ ນ ອຸຏ຺ຐຫຕີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິໍສຸ.

ໂກຏິຄາມວາສິໂນ ມນຸສ຺ສາ ນາວາສງ຺ຆາເຕ ພນ຺ຘິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ນາວາສງ຺ຆາເຕ ຐຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ, ຠທ຺ທຊີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເອສ, ຠນ຺ເຕ, ອິເຘວາ’’ຕິ. ‘‘ເອຫິ, ຠທ຺ທຊິ, ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກນາວໍ ອຠິຣຸຫາ’’ຕິ. ເຖໂຣປິ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ເອກນາວາຍ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ຄງ຺ຄາຍ ມຊ຺ຌໍ ຄຕກາເລ ສຕ຺ຖາ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ທຊິ, ຕຍາ ມຫາປນາທຣາຊກາເລ ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖປາສາໂທ ກຫ’’ນ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິມຸຄ຺ໂຄ, ຠນ຺ເຕຕິ. ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ຠທ຺ທຊິຕ຺ເຖໂຣ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠທ຺ທຊິ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ກງ຺ຂໍ ຉິນ຺ທາ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິພເລນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາສາທຖູປິກໍ ປາທງ຺ຄຸລິຍາ ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວີສຕິໂຍຊນໍ ປາສາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິ. ອຸປ຺ປຕິໂຕ ຈ ປນ ເຫຏ຺ຐາປາສາເທ ຐິຕານໍ ປາສາທໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍິ. ໂສ ເອກໂຍຊນໍ ທ຺ວິໂຍຊນໍ ຕິໂຍຊນນ຺ຕິ ຍາວ ວີສຕິໂຍຊນາ ອຸທກໂຕ ປາສາທໍ ອຸກ຺ຂິປິ. ອຖສ຺ສ ປຸຣິມຠເວ ຎາຕກາ ປາສາທໂລເຠນ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປນາຄມຓ຺ຑູກາ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປາສາເທ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ປາສາເທ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ເຕ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸທເກເຍວ ປຕິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕ ປຕນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ຎາຕກາ ເຕ, ຠທ຺ທຊິ, ກິລມນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ປາສາທໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ປາສາໂທ ຍຖາຐາເນເຍວ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສຕ຺ຖາ ປາຣຄງ຺ຄໍ ຄໂຕ. ອຖສ຺ສ ຄງ຺ຄາຕີເຣເຍວ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາປຍິໍສຸ, ໂສ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ວຣພຸທ຺ຘາສເນ ຕຣຸຓສູຣິໂຍ ວິຍ ຣສ຺ມິໂຍ ມຸຎ຺ຈນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ກສ຺ມິໍ ກາເລ, ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ປາສາໂທ ຠທ຺ທຊິຕ຺ເຖເຣນ ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ໂຖ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ມຫາປນາທຣາຊກາເລ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ວິເທຫຣຏ຺ເຐ ມິຖິລາຍໍ ສຸຣຸຈິ ນາມ ຣາຊາ ອໂຫສິ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ຕສ຺ສ ສຸຣຸຈິເຍວ, ຕສ຺ສ ປນ ປຸຕ຺ໂຕ ມຫາປນາໂທ ນາມ ອໂຫສິ, ເຕ ອິມໍ ປາສາທໍ ປຏິລຠິໍສຸ. ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ປນສ຺ສ ອິທໍ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ – ທ຺ເວ ປິຕາປຸຕ຺ຕາ ນເຬຫິ ຈ ອຸທຸມ຺ພຣທາຣູຫິ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ວສນປຓ຺ຓສາລໍ ກຣິໍສຸ. ອິມສ຺ມິໍ ຊາຕເກ ສພ຺ພໍ ອຕີຕວຕ຺ຖຸ ປກິຓ຺ຓກນິປາເຕ ສຸຣຸຈິຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໔.໑໐໒ ອາທໂຍ) ອາວິຠວິສ຺ສຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໔໐. ‘‘ປນາໂທ ນາມ ໂສ ຣາຊາ, ຍສ຺ສ ຍູໂປ ສຸວຓ຺ຓໂຍ;

ຕິຣິຍໍ ໂສຬສຸພ຺ເພໂຘ, ອຸທ຺ຘມາຫຸ ສຫສ຺ສຘາ.

໔໑. ‘‘ສຫສ຺ສກຓ຺ໂຑ ສຕເຄຓ຺ຑຸ, ຘຊາລຸ ຫຣິຕາມໂຍ;

ອນຈ຺ຈຸໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຘພ຺ພາ, ຉ ສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕຘາ.

໔໒. ‘‘ເອວເມຕໍ ຕທາ ອາສິ, ຍຖາ ຠາສສິ ຠທ຺ທຊິ;

ສກ຺ໂກ ອຫໍ ຕທາ ອາສິໍ, ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ ຕວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍູໂປຕິ ປາສາໂທ. ຕິຣິຍໍ ໂສຬສຸພ຺ເພໂຘຕິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ໂສຬສກຓ຺ຑປາຕວິຕ຺ຖາໂຣ ອໂຫສິ. ອຸທ຺ຘມາຫຸ ສຫສ຺ສຘາຕິ ອຸພ຺ເພເຘນ ສຫສ຺ສກຓ຺ຑຄມນມຕ຺ຕໍ ອຸຈ຺ໂຈ ອຫຸ, ສຫສ຺ສກຓ຺ຑຄມນຄຓນາຍ ປຎ຺ຈວີສຕິໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ໂຫຕິ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນສ຺ສ ອຏ຺ຐໂຍຊນມຕ຺ໂຕ.

ສຫສ຺ສກຓ຺ໂຑ ສຕເຄຓ຺ຑູຕິ ໂສ ປເນສ ສຫສ຺ສກຓ຺ຑຸພ຺ເພໂຘ ປາສາໂທ ສຕຠູມິໂກ ອໂຫສິ. ຘຊາລູຕິ ຘຊສມ຺ປນ຺ໂນ. ຫຣິຕາມໂຍຕິ ຫຣິຕມຓິປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ສມາລຸຫຣິຕາມໂຍ’’ຕິ ປາໂຐ, ຫຣິຕມຓິມເຍຫິ ທ຺ວາຣກວາຏວາຕປາເນຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມາລູຕິ ກິຣ ທ຺ວາຣກວາຏວາຕປານານໍ ນາມໍ. ຄນ຺ຘພ຺ພາຕິ ນຏາ, ຉ ສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕຘາຕິ ຉ ຄນ຺ຘພ຺ພສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕຘາ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ຣຎ຺ໂຎ ຣຕິຊນນຕ຺ຖາຍ ນຈ຺ຈິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ເອວໍ ນຈ຺ຈນ຺ຕາປິ ຣາຊານໍ ຫາເສຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ, ອຖ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ເທວນຏໍ ເປເສຕ຺ວາ ສມຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ, ຕທາ ມຫາປນາໂທ ຫສິ.

ຍຖາ ຠາສສິ, ຠທ຺ທຊີຕິ ຠທ຺ທຊິຕ຺ເຖເຣນ ຫິ ‘‘ຠທ຺ທຊິ, ຕຍາ ມຫາປນາທຣາຊກາເລ ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖປາສາໂທ ກຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິມຸຄ຺ໂຄ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວທນ຺ເຕນ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ຕສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາໂວ ຈ ມຫາປນາທຣາຊຠາໂວ ຈ ຠາສິໂຕ ໂຫຕິ. ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຍຖາ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທຊິ, ຠາສສິ, ຕທາ ເອຕໍ ຕເຖວ ອໂຫສິ, ອຫໍ ຕທາ ຕວ ກາຍເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠິກ຺ຂູ ນິກ຺ກງ຺ຂາ ອເຫສຸໍ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມຫາປນາໂທ ຣາຊາ ຠທ຺ທຊິ ອໂຫສິ, ສກ຺ໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມຫາປນາທຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໒໖໕] ໕. ຂຸຣປ຺ປຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ທິສ຺ວາ ຂຸຣປ຺ເປຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຎ຺ຫິ ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ, ກສ຺ມາ ເອວໍ ຕ຺ວໍ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວີຣິຍໍ ໂອສ຺ສຊິ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາ ອນິຍ຺ຍານິກຏ຺ຐາເນປິ ວີຣິຍໍ ກຣິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ອຏວິອາຣກ຺ຂກກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈປຸຣິສສຕປຣິວາໂຣ ອຏວິອາຣກ຺ຂເກສຸ ສພ຺ພເຊຏ຺ຐໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຏວິມຸເຂ ເອກສ຺ມິໍ ຄາເມ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ຠຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສ ອຏວິໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ. ອເຖກສ຺ມິໍ ທິວເສ ພາຣາຓເສຍ຺ຍໂກ ສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ຕໍ ຄາມໍ ປຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ, ສຫສ຺ສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມໍ ອຏວິໍ ອຕິກ຺ກາເມຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ສຫສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫິ, ຠຕິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕເຍວ ຕສ຺ສ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິ. ໂສ ຕໍ ອາທາຍ ອຏວິໍ ປາວິສິ, ອຏວິມຊ຺ເຌ ປຎ຺ຈສຕາ ໂຈຣາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ, ໂຈເຣ ທິສ຺ວາວ ເສສປຸຣິສາ ອຸເຣນ ນິປຊ຺ຊິໍສຸ, ອາຣກ຺ຂກເຊຏ຺ຐໂກ ເອໂກວ ນທນ຺ໂຕ ວຄ຺ຄນ຺ໂຕ ປຫຣິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສເຕປິ ໂຈເຣ ປລາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ຕໍ ໂສຕ຺ຖິນາ ກນ຺ຕາຣໍ ຕາເຣສິ.

ສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕ ປຣກນ຺ຕາເຣ ສຕ຺ຖໍ ນິເວເສຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂກເຊຏ຺ຐກໍ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ສຸຂນິສິນ຺ໂນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ມ, ຕຖາທາຣຸຓານໍ ໂຈຣານໍ ອາວຸຘານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອວຕ຺ຖຣຓກາເລ ເກນ ນຸ ໂຂ ເຕ ກາຣເຓນ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໓. ‘‘ທິສ຺ວາ ຂຸຣປ຺ເປ ຘນຸເວຄນຸນ຺ເນ, ຂຄ຺ເຄ ຄຫີເຕ ຕິຂິເຓ ເຕລໂຘເຕ;

ຕສ຺ມິໍ ຠຍສ຺ມິໍ ມຣເຓ ວິຍູຬ຺ເຫ, ກສ຺ມາ ນຸ ເຕ ນາຫຸ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘນຸເວຄນຸນ຺ເນຕິ ຘນຸເວເຄນ ວິສ຺ສຏ຺ເຐ. ຂຄ຺ເຄ ຄຫີເຕຕິ ຖຣຸທຓ຺ເຑຫິ ສຸຄຫິເຕ ຂຄ຺ເຄ. ມຣເຓ ວິຍູຬ຺ເຫຕິ ມຣເຓ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິເຕ. ກສ຺ມາ ນຸ ເຕ ນາຫູຕິ ເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນ ນາໂຫສິ. ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຣີຣຈລນໍ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂກເຊຏ຺ຐໂກ ອິຕຣາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໔໔. ‘‘ທິສ຺ວາ ຂຸຣປ຺ເປ ຘນຸເວຄນຸນ຺ເນ, ຂຄ຺ເຄ ຄຫີເຕ ຕິຂິເຓ ເຕລໂຘເຕ;

ຕສ຺ມິໍ ຠຍສ຺ມິໍ ມຣເຓ ວິຍູຬ຺ເຫ, ເວທໍ ອລຕ຺ຖໍ ວິປຸລໍ ອຸຬາຣໍ.

໔໕. ‘‘ໂສ ເວທຊາໂຕ ອຊ຺ຌຠວິໍ ອມິຕ຺ເຕ, ປຸພ຺ເພວ ເມ ຊີວິຕມາສິ ຈຕ຺ຕໍ;

ນ ຫິ ຊີວິເຕ ອາລຍໍ ກຸພ຺ພມາໂນ, ສູໂຣ ກຍິຣາ ສູຣກິຈ຺ຈໍ ກທາຈີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເວທໍ ອລຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕຸຏ຺ຐິຎ຺ເຈວ ໂສມນສ຺ສຎ຺ຈ ປຏິລຠິໍ. ວິປຸລນ຺ຕິ ພຫຸໍ. ອຸຬາຣນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ. ອຊ຺ຌຠວິນ຺ຕິ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ອຠິຠວິໍ. ປຸພ຺ເພວ ເມ ຊີວິຕມາສິ ຈຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຍາ ປຸພ຺ເພວ ຕວ ຫຕ຺ຖໂຕ ຠຕິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕເນວ ຊີວິຕໍ ຈຕ຺ຕມາສິ. ນ ຫິ ຊີວິເຕ ອາລຍໍ ກຸພ຺ພມາໂນຕິ ຊີວິຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ນິກນ຺ຕິໍ ກຸຣຸມາໂນ ປຸຣິສກິຈ຺ຈໍ ກທາຈິປິ ນ ກໂຣຕິ.

ເອວໍ ໂສ ສຣວສ຺ເສ ວສ຺ສນ຺ເຕ ຊີວິຕນິກນ຺ຕິຍາ ວິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນາ ສູຣກິຈ຺ຈສ຺ສ ກຕຠາວໍ ຎາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ສກຄາມເມວ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ອາຣກ຺ຂກເຊຏ຺ຐໂກ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຂຸຣປ຺ປຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໒໖໖] ໖. ວາຕຄ຺ຄສິນ຺ຘວຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເຍນາສິ ກິສິຍາ ປຓ຺ຑູຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກຸຏຸມ຺ພິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິເຣກາ ອຠິຣູປາ ອິຕ຺ຖີ ເອກໍ ອຠິຣູປໍ ກຸຏຸມ຺ພິກໍ ທິສ຺ວາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ອໂຫສິ, ສກລສຣີຣໍ ຌາຍມາໂນ ວິຍສ຺ສາ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກິເລສຄ຺ຄິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ສາ ເນວ ກາຍສ຺ສາທໍ ລຠິ, ນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາທໍ, ຠຕ຺ຕມ຺ປິສ຺ສາ ນ ຣຸຈ຺ຈິ, ເກວລໍ ມຎ຺ຈກອຏນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖ ນໍ ອຸປຏ຺ຐາຍິກາ ຈ ສຫາຍິກາ ຈ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ ກມ຺ປມານຈິຕ຺ຕາ ອຏນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິປນ຺ນາ, ກິໍ ເຕ ອຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ. ສາ ເອກໍ ທ຺ເວ ວາເຣ ອກເຖຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ຕາ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ມຍໍ ຕໍ ອາເນສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸຏຸມ຺ພິເກນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕສຸໍ, ໂສ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອຘິວາເສສິ. ຕາ ‘‘ອສຸກທິວເສ ອສຸກເວລາຍໍ ອາຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສາ ອຕ຺ຕໂນ ສຍນຄພ຺ຠໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສຍນປິຏ຺ເຐ ນິສິນ຺ນາ ຕສ຺ມິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຍເນກເທເສ ນິສິນ຺ເນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ອິມສ຺ສ ຄຣຸກໍ ອກຕ຺ວາ ອິທາເນວ ໂອກາສໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ອິສ຺ສຣິຍໍ ເມ ປຣິຫາຍິສ຺ສຕິ, ອາຄຕທິວເສເຍວ ໂອກາສກຣຓໍ ນາມ ອກາຣຓໍ, ອຊ຺ຊ ນ ມງ຺ກຸໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທິວເສ ໂອກາສໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ຫຕ຺ຖຄຫຓາທິວເສນ ເກຬິໍ ກາຕຸໍ ອາຣທ຺ຘໍ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອເປຫິ ອເປຫິ, ນ ເມ ຕຍາ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ນິພ຺ຠຈ຺ເຉສິ. ໂສ ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາ ລຊ຺ຊິໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫເມວ ຄໂຕ.

ອິຕຣາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຕາຍ ຕຖາ ກຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ກຸຏຸມ຺ພິເກ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຕ຺ວໍ ເອຕສ຺ມິໍ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ອາຫາຣໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ, ອຖ ນໍ ມຍໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ອານຍິມ຺ຫ, ຕສ຺ສ ກສ຺ມາ ໂອກາສໍ ນ ອກາສີ’’ຕິ. ສາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ອິຕຣາ ‘‘ເຕນ ຫິ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ປຸນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາປິ ນ ໂອໂລເກສິ. ສາ ຕໍ ອລຠມານາ ນິຣາຫາຣາ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິ. ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຕສ຺ສາ ມຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ພຫຸໍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ອາທາຍ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປູເຊຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ຈ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອຸປາສກ, ນ ປຎ຺ຎາຍສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ລຊ຺ຊາຍ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານໍ ນາຄໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ອຸປາສກ, ອິທາເນເວສາ ກິເລສວເສນ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຄຕກາເລ ຕໍ ໂອກາສໍ ອກຕ຺ວາ ລຊ຺ຊາເປສິ, ປຸພ຺ເພປິ ປນ ປຓ຺ຑິເຕສຸ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຄຕກາເລ ໂອກາສໍ ອກຕ຺ວາ ກິລເມຕ຺ວາວ ອຸຍ຺ໂຍເຊສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສິນ຺ຘວກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວາຕຄ຺ຄສິນ຺ຘໂວ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມງ຺ຄລອສ຺ໂສ ອໂຫສິ. ອສ຺ສໂຄປກາ ຕໍ ເນຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຍໍ ນ຺ຫາເປນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ຠທ຺ທລີ ນາມ ຄທ຺ຣຠີ ທິສ຺ວາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ກິເລສວເສນ ກມ຺ປມານາ ເນວ ຕິຓໍ ຂາທິ, ນ ອຸທກໍ ປິວິ, ປຣິສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ກິສາ ອຏ຺ຐິຈມ຺ມມຕ຺ຕາ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ປຸຕ຺ໂຕ ຄທ຺ຣຠໂປຕໂກ ມາຕຣໍ ປຣິສຸສ຺ສມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ມ, ເນວ ຕິຓໍ ຂາທສິ, ນ ອຸທກໍ ປິວສິ, ປຣິສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກມ຺ປມານາ ນິປຊ຺ຊສິ, ກິໍ ເຕ ອຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ອກເຖຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ຕມຕ຺ຖໍ ກເຖສິ. ອຖ ນໍ ປຸຕ຺ໂຕ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ອຫໍ ຕໍ ອາເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວາຕຄ຺ຄສິນ຺ຘວສ຺ສ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ອາຄຕກາເລ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ມຍ຺ຫໍ ມາຕາ ຕຸມ຺ເຫສຸ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ນິຣາຫາຣາ ສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ມຣິສ຺ສຕິ, ຊີວິຕທານມສ຺ສາ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕ, ທສ຺ສາມິ, ອສ຺ສໂຄປກາ ມໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ວິຈຣຓຕ຺ຖາຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ມາຕຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ປເທສໍ ເອຫີ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ອຏ຺ຐາສິ.

ອສ຺ສໂຄປກາປິ ວາຕຄ຺ຄສິນ຺ຘວໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສຸໍ. ໂສ ຕໍ ຄທ຺ຣຠິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ສາ ຄທ຺ຣຠີ ຕສ຺ມິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣໍ ອຸປສິງ຺ຆມາເນ ‘‘ສຈາຫໍ ຄຣຸໍ ອກຕ຺ວາ ອາຄຕກ຺ຂເຓເຍວສ຺ສ ໂອກາສໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ເອວໍ ເມ ຍໂສ ຈ ອິສ຺ສຣິຍຎ຺ຈ ປຣິຫາຍິສ຺ສຕິ, ອນິຈ຺ຉມານາ ວິຍ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສິນ຺ຘວສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາຫນຸເກ ປາເທນ ປຫຣິຕ຺ວາ ປລາຍິ, ທນ຺ຕມູລມສ຺ສ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຕກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ. ວາຕຄ຺ຄສິນ຺ຘໂວ ‘‘ໂກ ເມ ເອຕາຍ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ລຊ຺ຊິໂຕ ຕໂຕວ ປລາຍິ. ສາ ວິປ຺ປຏິສາຣິນີ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ປຕິຕ຺ວາ ໂສຈມານາ ນິປຊ຺ຊິ.

ອຖ ນໍ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໖. ‘‘ເຍນາສິ ກິສິຍາ ປຓ຺ຑຸ, ເຍນ ຠຕ຺ຕໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ;

ອຍໍ ໂສ ອາຄໂຕ ຠຕ຺ຕາ, ກສ຺ມາ ທານິ ປລາຍສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຍນາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕາຍ ເຍນ ກາຣຓຠູເຕນ.

ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຄທ຺ຣຠີ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໔໗. ‘‘ສເຈ ປນາທິເກເນວ, ສນ຺ຖໂວ ນາມ ຊາຍຕິ;

ຍໂສ ຫາຍຕິ ອິຕ຺ຖີນໍ, ຕສ຺ມາ ຕາຕ ປລາຍຫ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອາທິເກເນວາຕິອາທິໂຕວ ປຐມເມວ. ສນ຺ຖໂວຕິ ເມຖຸນຘມ຺ມສໍໂຍຄວເສນ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖໂວ. ຍໂສ ຫາຍຕິ ອິຕ຺ຖີນນ຺ຕິ, ຕາຕ, ອິຕ຺ຖີນຎ຺ຫິ ຄຣຸກໍ ອກຕ຺ວາ ອາທິໂຕວ ສນ຺ຖວໍ ກຸຣຸມານານໍ ຍໂສ ຫາຍຕິ, ອິສ຺ສຣິຍຄພ຺ພິຕຠາໂວ ປຣິຫາຍຕີຕິ. ເອວໍ ສາ ອິຕ຺ຖີນໍ ສຠາວໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ກເຖສິ.

ຕຕິຍຄາຖໍ ປນ ສຕ຺ຖາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອາຫ –

໔໘. ‘‘ຍສສ຺ສິນໍ ກຸເລ ຊາຕໍ, ອາຄຕໍ ຍາ ນ ອິຈ຺ຉຕິ;

ໂສຈຕິ ຈິຣຣຕ຺ຕາຍ, ວາຕຄ຺ຄມິວ ຠທ຺ທລີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສສ຺ສິນນ຺ຕິ ຍສສມ຺ປນ຺ນໍ. ຍາ ນ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ຍາ ອິຕ຺ຖີ ຕຖາຣູປໍ ປຸຣິສໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ. ຈິຣຣຕ຺ຕາຍາຕິ ຈິຣຣຕ຺ຕໍ, ທີຆມທ຺ຘານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ຄທ຺ຣຠີ ສາ ອິຕ຺ຖີ ອໂຫສິ, ວາຕຄ຺ຄສິນ຺ຘໂວ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ວາຕຄ຺ຄສິນ຺ຘວຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໒໖໗] ໗. ກກ຺ກຏກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສິງ຺ຄີ ມິໂຄຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອິຕ຺ຖິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິເຣໂກ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘາຣໂສຘນຕ຺ຖາຍ ຊນປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘາຣໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ໂຈເຣຫິ ຄຫິໂຕ. ຠຣິຍາ ປນສ຺ສ ອຠິຣູປາ ປາສາທິກາ ທສ຺ສນີຍາ, ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ຕສ຺ສາ ສິເນເຫນ ກຸຏຸມ຺ພິກໍ ມາເຣຕຸໍ ອາຣຠິ. ສາ ປນ ອິຕ຺ຖີ ສີລວຕີ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ນາ ປຕິເທວຕາ, ສາ ໂຈຣເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ສາມິ, ສເຈ ມຍິ ສິເນໂຫ ອຕ຺ຖິ, ມາ ມຍ຺ຫໍ ສາມິກໍ ມາເຣຫິ. ສເຈ ມາເຣສິ, ອຫມ຺ປິ ວິສໍ ວາ ຂາທິຕ຺ວາ ນາສວາຕໍ ວາ ສນ຺ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ມຣິສ຺ສາມິ, ຕຍາ ປນ ສທ຺ຘິໍ ນ ຄມິສ຺ສາມິ, ມາ ເມ ອກາຣເຓນ ສາມິກໍ ມາເຣຫີ’’ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ໂສຕ຺ຖິນາ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຕ຺ວາ ເຊຕວນປິຏ຺ຐິວິຫາເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເຕ ສຕ຺ຖາຣາ ‘‘ກຫໍ ຄຕຕ຺ຖ, ອຸປາສກາ’’ຕິ ປຸຏ຺ຐາ ‘‘ອຸທ຺ຘາຣໂສຘນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປນ ອາໂຣຄ຺ເຍນ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ອາຫ – ‘‘ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ໂຈຣາ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ຕຕ຺ເຣສາ ມໍ ມາຣິຍມານໍ ໂຈຣເຊຏ຺ຐກໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ໂມເຈສິ, ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ມຍາ ຊີວິຕໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ອຸປາສກ, ອິທາເນເວຕາຍ ເອວໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ຊີວິຕໍ ທິນ຺ນໍ, ປຸພ຺ເພປິ ປຓ຺ຑິຕານມ຺ປິ ຊີວິຕໍ ອທາສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ຫິມວນ຺ເຕ ມຫາອຸທກຣຫໂທ, ຕຕ຺ຖ ມຫາສຸວຓ຺ຓກກ຺ກຏໂກ ອໂຫສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ນິວາສຠາເວນ ‘‘ກຸຬີຣທໂຫ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ກກ຺ກຏໂກ ມຫາ ອໂຫສິ ຂລມຓ຺ຑລປ຺ປມາໂຓ, ຫຕ຺ຖີ ຄເຫຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ຂາທຕິ. ຫຕ຺ຖີ ຕສ຺ສ ຠເຍນ ຕຕ຺ຖ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກຸຬີຣທຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວສມານໍ ຫຕ຺ຖິຍູຖເຊຏ຺ຐກໍ ປຏິຈ຺ຈ ກເຣຓຸຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ‘‘ຄພ຺ຠໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ປພ຺ພຕປ຺ປເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄພ຺ຠໍ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ໂສ ອນຸກ຺ກເມນ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ມຫາສຣີໂຣ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນ ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຊນປພ຺ພໂຕ ວິຍ ອໂຫສິ. ໂສ ເອກາຍ ກເຣຓຸຍາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ‘‘ກກ຺ກຏກໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍຎ຺ຈ ມາຕຣຎ຺ຈ ອາທາຍ ຕໍ ຫຕ຺ຖິຍູຖໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ອຫໍ ກກ຺ກຏກໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ປິຕາ ‘‘ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ, ຕາຕາ’’ຕິ ວາເຣຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວທນ຺ຕໍ ‘‘ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ຊານິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ.

ໂສ ກຸຬີຣທຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວສນ຺ເຕ ສພ຺ພວາຣເຓ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ສພ຺ເພຫິ ສທ຺ຘິໍ ທຫສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ໂສ ກກ຺ກຏໂກ ໂອຕຣຓກາເລ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຸທາຫຸ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫນກາເລ, ອຸທາຫຸ ອຸຕ຺ຕຣຓກາເລ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣຓກາເລ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ ຕຸມ຺ເຫ ກຸຬີຣທຫໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ໂຄຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຐມໍ ອຸຕ຺ຕຣຖ, ອຫໍ ປຈ຺ຉໂຕ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ວາຣຓາ ຕຖາ ກຣິໍສຸ. ກຸຬີໂຣ ປຈ຺ຉໂຕ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ມຫາສຓ຺ຑາເສນ ກມ຺ມາໂຣ ໂລຫສລາກໍ ວິຍ ອຬທ຺ວເຍນ ປາເທ ທຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫິ, ກເຣຓຸກາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ສມີເປເຍວ ອຏ຺ຐາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ກຸຬີຣໍ ຈາເລຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ກຸຬີໂຣ ປນ ຕໍ ອາກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິມຸຂໍ ກໂຣຕິ. ໂສ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ພທ຺ຘຣວໍ ຣວິ, ສພ຺ເພ ວາຣຓາ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິຕາ ໂກຎ຺ຈນາທໍ ກຕ຺ວາ ມຸຕ຺ຕກຣີສໍ ຈຊມານາ ປລາຍິໍສຸ, ກເຣຓຸກາປິສ຺ສ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ປລາຍິຕຸໍ ອາຣຠິ.

ອຖ ນໍ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ພທ຺ຘຠາວໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອປລາຍນຕ຺ຖໍ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໙. ຕຕ຺ຖ ສິງ຺ຄີ ມິໂຄຕິ ສິງ຺ຄີ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ມິໂຄ. ທ຺ວີຫິ ອເຬຫິ ສິງ຺ຄກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ເຕຫິ ຍຸຕ຺ຕຕາຍ ສິງ຺ຄີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມິໂຄຕິ ປນ ສພ຺ພປາຓສງ຺ຄາຫກວເສນ ອິຘ ກຸຬີໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ອາຍຕຈກ຺ຂຸເນຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂຸ, ນຍນຏ຺ເຐນ ເນຕ຺ຕໍ, ອາຍຕານິ ຈກ຺ຂຸສງ຺ຂາຕານິ ເນຕ຺ຕານິ ອສ຺ສາຕິ ອາຍຕຈກ຺ຂຸເນຕ຺ໂຕ, ທີຆອກ຺ຂີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐິເມວສ຺ສ ຕຈກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕີຕິ ອຏ຺ຐິຕ຺ຕໂຈ. ເຕນາຠິຠູໂຕຕິ ເຕນ ມິເຄນ ອຠິຠູໂຕ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຕ ນິຈ຺ຈລໍ ຄຫິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ກປຓໍ ຣຸທາມີຕິ ກາຣຸຎ຺ຎປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຣຸທາມິ ວິຣວາມິ. ມາ ເຫວ ມນ຺ຕິ ມໍ ເອວຣູປໍ ພ຺ຍສນປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາຓສມໍ ປິຍສາມິກໍ ຕ຺ວໍ ມາ ເຫວ ຊຫີຕິ.

ອຖ ສາ ກເຣຓຸກາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໍ ອສ຺ສາສຍມານາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໕໐. ‘‘ອຍ຺ຍ ນ ຕໍ ຊຫິສ຺ສາມິ, ກຸຎ຺ຊຣໍ ສຏ຺ຐິຫາຍນໍ;

ປຖພ຺ຍາ ຈາຕຸຣນ຺ຕາຍ, ສຸປ຺ປິໂຍ ໂຫສິ ເມ ຕຸວ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຏ຺ຐິຫາຍນນ຺ຕິ ຊາຕິຍາ ສຏ຺ຐິວສ຺ສກາລສ຺ມິຎ຺ຫິ ກຸຎ຺ຊຣາ ຖາເມນ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ສາ ອຫໍ ເອວໍ ຖາມຫີນໍ ອິມໍ ພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ຕໍ ຕໍ ນ ຊຫິສ຺ສາມິ, ມາ ຠາຍິ, ອິມິສ຺ສາ ຫິ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ສມຸທ຺ທໍ ປຕ຺ວາ ຐິຕາຍ ຈາຕຸຣນ຺ຕາຍ ປຖວິຍາ ຕ຺ວໍ ມຍ຺ຫໍ ສຸຏ຺ຐຸ ປິໂຍຕິ.

ອຖ ນໍ ສນ຺ຖມ຺ເຠຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ຍ, ອິທານິ ຕໍ ກຸຬີເຣນ ສທ຺ຘິໍ ໂຖກໍ ກຖາສລ຺ລາປໍ ລຠມານາ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກຸຬີຣໍ ຍາຈມານາ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໕໑. ‘‘ເຍ ກຸຬີຣາ ສມຸທ຺ທສ຺ມິໍ, ຄງ຺ຄາຍ ຍມຸນາຍ ຈ;

ເຕສໍ ຕ຺ວໍ ວາຣິໂຊ ເສຏ຺ໂຐ, ມຸຎ຺ຈ ໂຣທນ຺ຕິຍາ ປຕິ’’ນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເຍ ສມຸທ຺ເທ ວາ ຄງ຺ຄາຍ ວາ ຍມຸນາຍ ວາ ກຸຬີຣາ, ສພ຺ເພສໍ ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ມຫນ຺ຕຕ຺ເຕນ ຈ ຕ຺ວເມວ ເສຏ຺ໂຐ ອຸຕ຺ຕໂມ. ເຕນ ຕໍ ຍາຈາມິ, ມຍ຺ຫໍ ໂຣທມານາຍ ສາມິກໍ ມຸຎ຺ຈາຕິ.

ກຸຬີໂຣ ຕສ຺ສາ ກຖຍມານາຍ ອິຕ຺ຖິສທ຺ເທ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິຍມານໂສ ຫຸຕ຺ວາ ວາຣຓສ຺ສ ປາທໂຕ ອເຬ ວິນິເວເຐນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ວິສ຺ສຏ຺ໂຐ ອິທໍ ນາມ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນ ກິຎ຺ຈິ ອຎ຺ຎາສິ. ອຖ ນໍ ວາຣໂຓ ປາທໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິຍໍ ອກ຺ກມິ, ຕາວເທວ ອຏ຺ຐີນິ ຠິຊ຺ຊິໍສຸ. ວາຣໂຓ ຕຸຏ຺ຐຣວໍ ຣວິ, ສພ຺ເພ ວາຣຓາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ກຸຬີຣໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ມຫີຕເລ ຐເປຕ຺ວາ ມທ຺ທນ຺ຕາ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓມກໍສຸ. ຕສ຺ສ ທ຺ເວ ອຬາ ສຣີຣໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ປຕິໍສຸ. ໂສ ຈ ກຸຬີຣທໂຫ ຄງ຺ຄາຍ ເອກາພທ຺ໂຘ, ຄງ຺ຄາຍ ປູຣຓກາເລ ຄງ຺ໂຄທເກນ ປູຣຕິ, ອຸທເກ ມນ຺ທີຠູເຕ ທຫໂຕ ອຸທກໍ ຄງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ. ອຖ ທ຺ເວປິ ເຕ ອຬາ ອຸປ຺ລວິຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຍ ວຸຍ຺ຫິໍສຸ. ເຕສຸ ເອໂກ ສມຸທ຺ທໍ ປາວິສິ, ເອກໍ ທສຠາຕິກຣາຊາໂນ ອຸທເກ ກີຬມານາ ລຠິຕ຺ວາ ອາຬິງ຺ຄໍ ນາມ ມຸທິງ຺ຄໍ ອກໍສຸ. ສມຸທ຺ທໍ ປນ ປວິຏ຺ຐໍ ອສຸຣາ ຄເຫຕ຺ວາ ອາລມ຺ພຣໍ ນາມ ເຠຣິໍ ກາເຣສຸໍ. ເຕ ອປຣຠາເຄ ສກ຺ເກນ ສງ຺ຄາເມ ປຣາຊິຕາ ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຍິໍສຸ, ອຖ ນໍ ສກ຺ໂກ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ຄຓ຺ຫາເປສິ. ‘‘ອາລມ຺ພຣເມໂຆ ວິຍ ຖນຕີ’’ຕິ ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທນ຺ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸໂຠ ຊຍມ຺ປຕິກາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ‘‘ຕທາ ກເຣຓຸກາ ອຍໍ ອຸປາສິກາ ອໂຫສິ, ວາຣໂຓ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກກ຺ກຏກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໒໖໘] ໘. ອາຣາມທູສກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂຍ ເວ ສພ຺ພສເມຕານນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ທກ຺ຂິຓາຄິຣິຊນປເທ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອຸຍ຺ຍານປາລປຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສຕ຺ຖາ ກິຣ ວຸຕ຺ຖວສ຺ໂສ ເຊຕວນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓາຄິຣິຊນປເທ ຈາຣິກໍ ຈຣິ. ອເຖໂກ ອຸປາສໂກ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊເກຫິ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ຍາ, ອຸຍ຺ຍານຈາຣິກໍ ຈຣິຕຸກາມາ ອິມິນາ ອຸຍ຺ຍານປາເລນ ສທ຺ຘິໍ ຈຣນ຺ຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ຍານໍ ຜລາຜລານິ ທເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ອາຓາເປສິ. ຠິກ຺ຂູ ຈຣມານາ ເອກໍ ຉິທ຺ທຏ຺ຐານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຐານໍ ຉິທ຺ທໍ ວິຣຬຣຸກ຺ຂໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ອາຈິກ຺ຂິ – ‘‘ເອໂກ ກິຣ ອຸຍ຺ຍານປາລປຸຕ຺ໂຕ ອຸປໂຣປເກສຸ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈນ຺ໂຕ ‘ມູລປ຺ປມາເຓນ ອາສິຎ຺ຈິສ຺ສາມີ’ຕິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ມູລປ຺ປມາເຓນ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິ, ເຕນ ຕໍ ຐານໍ ຉິທ຺ທໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ປຸພ຺ເພປິ ໂສ ກຸມາຣໂກ ອາຣາມທູສໂກເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ວິສ຺ສເສເນ ນາມ ຣຎ຺ເຎ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ອຸສ຺ສເວ ຆຸຏ຺ເຐ ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ‘‘ອຸສ຺ສວໍ ກີຬິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຍ຺ຍານວາສິໂນ ມກ຺ກເຏ ອາຫ – ‘‘ອິທໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ພຫູປກາຣໍ, ອຫໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ອຸສ຺ສວໍ ກີຬິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ສຕ຺ຕ ທິວເສ ອຸປໂຣປເກສຸ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ເຕສໍ ຈມ຺ມຆຏເກ ທຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ມກ຺ກຏາ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈນ຺ຕາ ອຸປໂຣປເກສຸ ອາສິຎ຺ຈິໍສຸ. ອຖ ເນ ມກ຺ກຏເຊຏ຺ຐໂກ ອາຫ – ‘‘ອາຄເມຖ ຕາວ, ອຸທກໍ ນາມ ສພ຺ພກາລໍ ທຸລ຺ລຠໍ, ຕໍ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ອຸປໂຣປເກ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ມູລປ຺ປມາຓໍ ຎຕ຺ວາ ທີຆມູລເກສຸ ພຫຸໍ, ຣສ຺ສມູລເກສຸ ອປ຺ປໍ ອຸທກໍ ສິຎ຺ຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈ ອຸປໂຣປເກ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ເຕ ໂຣເປຕ຺ວາ ອຸທກໍ ສິຎ຺ຈນ຺ຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິຍໍ ເອກສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ໂສ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ມກ຺ກເຏ ຕຖາ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂກ ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ກາເຣຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ວານຣເຊຏ຺ຐໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ຕາວ ໂວ ອຍໍ ປຎ຺ຎາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປນ ກີທິສີ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໕໒. ‘‘ໂຍ ເວ ສພ຺ພສເມຕານໍ, ອຫຸວາ ເສຏ຺ຐສມ຺ມໂຕ;

ຕສ຺ສາຍໍ ເອທິສີ ປຎ຺ຎາ, ກິເມວ ອິຕຣາ ປຊາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພສເມຕານນ຺ຕິ ອິເມສໍ ສພ຺ເພສໍ ສມານຊາຕີນໍ. ອຫຸວາຕິ ອໂຫສິ. ກິເມວ ອິຕຣາ ປຊາຕິ ຍາ ອິຕຣາ ເອເຕສຸ ລາມິກາ ປຊາ, ກີທິສາ ນຸ ໂຂ ຕສ຺ສາ ປຎ຺ຎາຕິ.

ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ວານຣາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫໍສຸ –

໕໓. ‘‘ເອວເມວ ຕຸວໍ ພ຺ຣຫ຺ເມ, ອນຎ຺ຎາຍ ວິນິນ຺ທສິ;

ກຖໍ ມູລໍ ອທິສ຺ວານ, ຣຸກ຺ຂໍ ຊຎ຺ຎາ ປຕິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ເມຕິ ອາລປນມຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຕ຺ວໍ, ໂຠ ປຸຣິສ, ກາຣຓາກາຣຓໍ ອຊານິຕ຺ວາ ເອວເມວ ອມ຺ເຫ ວິນິນ຺ທສິ, ຣຸກ຺ຂໍ ນາມ ‘‘ຄມ຺ຠີເຣ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ວາ ເອສ, ນ ວາ’’ຕິ ມູລໍ ອນຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ກຖໍ ຎາຕຸໍ ສກ຺ກາ, ເຕນ ມຍໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ມູລປ຺ປມາເຓນ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈາມາຕິ.