໑. ສງ຺ກປ຺ປວຄ຺ໂຄ

[໒໕໑] ໑. ສງ຺ກປ຺ປຣາຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສງ຺ກປ຺ປຣາຄໂຘເຕນາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິນຄຣວາສີ ກິເຣໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສາສເນ ອຸຣໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນກາມຣາໂຄ ອນຠິຣໂຕ ວິຈຣິ. ຕເມນໍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາທໂຍ ທິສ຺ວາ ອນຠິຣຕິກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິພ຺ຠມິຕຸກາມຠາວມສ຺ສ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ສຕ຺ຖາ ນາມ ກາມຣາຄາທິກິເລສປີຬິຕານໍ ກິເລເສ ຫາເຣຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ເທຕິ, ເອຫິ ຕໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເນສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາທາຍ ອຄມໍສຸ. ສຕ຺ຖາຣາ ຈ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຉມານກຎ຺ເຎວ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາເມຕາ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຸພ຺ເພ ຌານພເລນ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕກິເລສານໍ ວິສຸທ຺ຘສຕ຺ຕານມ຺ປິ ສໍກິເລສໍ ອຸປ຺ປາເທສຸໍ, ຕາທິສໍ ຕຸຈ຺ຉປຸຄ຺ຄລໍ ກິໍກາຣຓາ ນ ສໍກິເລສິສ຺ສນ຺ຕິ, ວິສຸທ຺ຘາປິ ສຕ຺ຕາ ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຸຕ຺ຕມຍສສມງ຺ຄິໂນປິ ອາຍສກ຺ຍໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ປເຄວ ອປຣິສຸທ຺ຘາ. ສິເນຣຸກມ຺ປນກວາໂຕ ປຸຣາຓປຓ຺ຓກສຏໍ ກິໍ ນ ກມ຺ເປສ຺ສຕິ, ໂພຘິຕເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌນກສຕ຺ຕໍ ອຍໍ ກິເລໂສ ອາໂລເຬສິ, ຕາທິສໍ ກິໍ ນ ອາໂລເຬສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອສີຕິໂກຏິວິຠເວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕທາຣປຣິຄ຺ຄໂຫ ມາຕາປິຕູນໍ ອຈ຺ຈເຍນ ເຕສໍ ມຕກິຈ຺ຈານິ ກຕ຺ວາ ຫິຣຎ຺ໂຎໂລກນກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ຘນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເຍຫິ ປເນຕໍ ສມ຺ຠຕໍ, ເຕ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ສຣີຣາ ເສທາ ມຸຈ຺ຈິໍສຸ. ໂສ ຆຣາວາເສ ຈິຣໍ ວສນ຺ໂຕ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ກາເມ ປຫາຍ ອສ຺ສຸມຸຂໍ ຎາຕິສງ຺ຆໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຣມຓີເຍ ປເທເສ ປຓ຺ຓສາລໍ ມາເປຕ຺ວາ ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍາຍ ວນມູລຜລາທີຫິ ຍາເປນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຌານກີຬໍ ກີຬນ຺ໂຕ ຈິຣໍ ວສິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມນຸສ຺ສປຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂລຓມ຺ພິລໍ ອຸປເສວິສ຺ສາມິ, ເອວໍ ເມ ສຣີຣຎ຺ເຈວ ຖິຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຊງ຺ຆວິຫາໂຣ ຈ ກໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ເຍ ຈ ມາທິສສ຺ສ ສີລສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂໍ ວາ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ອຠິວາທນາທີນິ ວາ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ສຄ຺ຄປຸຣໍ ປູເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ໂສ ຫິມວນ຺ຕາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນເວລາຍ ວສນຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຣາຊຸຍ຺ຍານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ປຏິສລ຺ລານສາຣຸປ຺ປໍ, ເອຕ຺ຖ ວສິສ຺ສາເມ’’ຕິ ອຸຍ຺ຍານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ໂນ ຌານສຸເຂນ ຣຕ຺ຕິໍ ເຂເປຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ກຕສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄໂນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ຊຏາຊິນວກ຺ກລານິ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຠາຊນໍ ອາທາຍ ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ສນ຺ຕມານໂສ ອິຣິຍາປຖສມ຺ປນ຺ໂນ ຍຸຄມຕ຺ຕທສ຺ສໂນ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປນ຺ນາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປສິຣິຍາ ໂລກສ຺ສ ໂລຈນານິ ອາກຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສນທ຺ວາຣໍ ປາປຸຓິ. ຣາຊາ ມຫາຕເລ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ວາຕປານນ຺ຕເຣນ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອິຣິຍາປຖສ຺ມິຎ຺ເຎວ ປສີທິຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ສນ຺ຕຘມ຺ໂມ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ອິມສ຺ສ ເຕນ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕໍ ຕາປສໍ ອາເນຫີ’’ຕິ ເອກໍ ອມຈ຺ຈໍ ອາຓາເປສິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຠາຊນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊາ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ປກ຺ໂກສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມຫາປຸຎ຺ຎ, ອມ຺ເຫ ຣາຊາ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວາຫໍ ອາຄຈ຺ຉາມິ, ຕາວ ອິເຘວ ໂຫຖາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ກຸລູປກຕາປໂສ ນຕ຺ຖິ, ຄຈ຺ຉ, ນໍ ອາເນຫີ’’ຕິ ສຍມ຺ປິ ວາຕປາເນນ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ວນ຺ທນ຺ໂຕ ‘‘ອິໂຕ ເອຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອມຈ຺ຈສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຠິກ຺ຂາຠາຊນໍ ທຕ຺ວາ ມຫາຕລໍ ອຠິຣຸຫິ.

ອຖ ນໍ ຣາຊາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຣາຊປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປາທິເຕຫິ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກຠຕ຺ເຕຫິ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣເຓນ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ປສີທິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ກຕ຺ຖວາສິກາ, ກຸໂຕ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຫິມວນ຺ຕວາສິກາ ມຍໍ, ມຫາຣາຊ, ຫິມວນ຺ຕໂຕ ອາຄຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸນ ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ວສ຺ສາຣຕ຺ຕກາເລ, ມຫາຣາຊ, ນິພທ຺ຘວາໂສ ນາມ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ວສຖ, ຕຸມ຺ເຫ ຈ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນ ກິລມິສ຺ສຖ, ອຫຎ຺ຈ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິກໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຈງ຺ກມໍ ມາເປຕ຺ວາ ເສສານິປິ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານາທີນິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕປຣິກ຺ຂາເຣ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ‘‘ສຸເຂນ ວສຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ວາທສ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ຕຕ຺ເຖວ ວສິ.

ອເຖກທິວສໍ ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກຸປິໂຕ. ໂສ ຕສ຺ສ ວູປສມນຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ເທວິໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ຕຍາ ນຄເຣ ໂອຫີຍິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ນິສ຺ສາຍ ກເຖຖ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ສີລວນ຺ຕໍ ຕາປສໍ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ. ‘‘ເທວ, ນາຫໍ ຕສ຺ມິໍ ປມຊ຺ຊິສ຺ສາມິ, ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ປຏິຊຄ຺ຄນໍ ມມ ຠາໂຣ, ຕຸມ຺ເຫ ນິຣາສງ຺ກາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ຣາຊາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄໂຕ, ເທວີປິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຕເຖວ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ຄຕກາເລ ນິພທ຺ຘເວລາຍໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຕາຍ ເວລາຍ ຣາຊນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ອຕິຈິຣາຍນ຺ເຕ ເທວີ ສພ຺ພໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ນີຈມຎ຺ຈກໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອາຄມນໍ ໂອໂລກຍມານາ ມຏ຺ຐສາຏກໍ ສິຖິລໍ ກຕ຺ວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ເວລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຠາຊນໍ ອາທາຍ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາວາຕປານທ຺ວາຣໍ ປາປຸຓິ. ຕສ຺ສ ວກ຺ກລສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ສຫສາ ອຸຏ຺ຐຫມານາຍ ເທວິຍາ ສຣີຣາ ມຏ຺ຐສາຏໂກ ຠສ຺ສິຕ຺ຖ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ວິສຠາຄາຣມ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຸຠວເສນ ໂອໂລເກສິ. ອຖສ຺ສ ຌານພເລນ ສນ຺ນິສິນ຺ໂນປິ ກິເລໂສ ກຣຓ຺ຑເກ ປກ຺ຂິຕ຺ຕອາສີວິໂສ ວິຍ ຜຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐຫິ, ຂີຣຣຸກ຺ຂສ຺ສ ວາສິຍາ ອາໂກຏິຕກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ. ກິເລສຸປ຺ປາທເນນ ສເຫວ ຌານງ຺ຄານິ ປຣິຫາຍິໍສຸ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອປຣິປຸຓ຺ຓານິ ອເຫສຸໍ, ສຍໍ ປກ຺ຂຈ຺ຉິນ຺ນກາໂກ ວິຍ ອໂຫສິ. ໂສ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ນິສີທາປິຍມາໂນປິ ນ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສ ເທວີ ສພ຺ພໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ຠິກ຺ຂາຠາຊເນເຍວ ປກ຺ຂິປິ. ຍຖາ ຈ ປຸພ຺ເພ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ສີຫປຎ຺ຊເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອາກາເສເນວ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ຕໍ ທິວສໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ຠຕ຺ຕໍ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫານິສ຺ເສຓິຍາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານໍ ອຄມາສິ. ເທວີປິ ອສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕໍ ອຎ຺ຎາສິ. ໂສ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາວ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ຈເກ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ເທວິຍາ ເອວຣູປາ ຫຕ຺ຖໂສຠາ ປາທໂສຠາ, ເອວຣູປໍ ກຏິປຣິໂຍສານໍ, ເອວຣູປໍ ອູຣຸລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວິປ຺ປລປນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິປຊ຺ຊິ, ຠຕ຺ຕໍ ປູຕິກໍ ອໂຫສິ ນີລມກ຺ຂິກາປຣິປຸຓ຺ຓໍ.

ອຖ ຣາຊາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄໂຕ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຣາຊນິເວສນໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາວ ‘‘ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸກ຺ລາປໍ ອສ຺ສມປທໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ປກ຺ກນ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຓ຺ຓສາລາຍ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ໂຐ ຕໍ ນິປນ຺ນກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເກນຈິ ອຜາສຸເກນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປູຕິຠຕ຺ຕໍ ຉຑ຺ຑາເປຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ປຏິຊຄ຺ຄາເປຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ເຕ ອຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ວິທ຺ໂຘສ຺ມິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ມມ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕຫິ ມຍິ ໂອກາສໍ ອລຠນ຺ເຕຫິ ‘ມມາຍນຏ຺ຐານມສ຺ສ ທຸພ຺ພລໍ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອສ ວິທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ສຣີຣໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວິທ຺ຘຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ວິທ຺ຘຏ຺ຐານໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ກຕ຺ຖ ວິທ຺ໂຘສິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ນາຫໍ, ມຫາຣາຊ, ອຎ຺ເຎນ ວິທ຺ໂຘ, ອຫໍ ປນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ຫທເຍ ວິຊ຺ຌິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໑. ‘‘ສງ຺ກປ຺ປຣາຄໂຘເຕນ, ວິຕກ຺ກນິສິເຕນ ຈ;

ນາລງ຺ກເຕນ ຠທ຺ເຣນ, ອຸສຸກາຣາກເຕນ ຈ.

໒. ‘‘ນ ກຓ຺ຓາຍຕມຸຕ຺ເຕນ, ນາປິ ໂມຣູປເສວິນາ;

ເຕນມ຺ຫິ ຫທເຍ ວິທ຺ໂຘ, ສພ຺ພງ຺ຄປຣິທາຫິນາ.

໓. ‘‘ອາເວຘຎ຺ຈ ນ ປສ຺ສາມິ, ຍໂຕ ຣຸຫິຣມສ຺ສເວ;

ຍາວ ອໂຍນິໂສ ຈິຕ຺ຕໍ, ສຍໍ ເມ ທຸກ຺ຂມາຠຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສງ຺ກປ຺ປຣາຄໂຘເຕນາຕິ ກາມວິຕກ຺ກສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຣາຄໂຘເຕນ. ວິຕກ຺ກນິສິເຕນ ຈາຕິ ເຕເນວ ຣາໂຄທເກນ ວິຕກ຺ກປາສາເຓ ນິສິເຕນ. ນາລງ຺ກເຕນ ຠທ຺ເຣນາຕິ ເນວ ອລງ຺ກເຕນ ຠທ຺ເຣນ, ອນລງ຺ກເຕນ ພີຠຈ຺ເຉນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸສຸກາຣາກເຕນ ຈາຕິ ອຸສຸກາເຣຫິປິ ອກເຕນ. ນ ກຓ຺ຓາຍຕມຸຕ຺ເຕນາຕິ ຍາວ ທກ຺ຂິຓກຓ຺ຓຈູຬກໍ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອມຸຕ຺ຕເກນ. ນາປິ ໂມຣູປເສວິນາຕິ ໂມຣປຕ຺ຕຄິຊ຺ຌປຕ຺ຕາທີຫິ ອກຕູປເສວເນນ. ເຕນມ຺ຫິ ຫທເຍ ວິທ຺ໂຘຕິ ເຕນ ກິເລສກຓ຺ເຑນາຫໍ ຫທເຍ ວິທ຺ໂຘ ອມ຺ຫິ. ສພ຺ພງ຺ຄປຣິທາຫິນາຕິ ສພ຺ພານິ ອງ຺ຄານິ ປຣິທຫນສມຕ຺ເຖນ. ມຫາຣາຊ, ເຕນ ຫິ ກິເລສກຓ຺ເຑນ ຫທເຍ ວິທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມມ ອຄ຺ຄິ ປທິຕ຺ຕານິວ ສພ຺ພານິ ອງ຺ຄານິ ຑຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອາເວຘຎ຺ຈ ນ ປສ຺ສາມີຕິ ວິທ຺ຘຏ຺ຐາເນ ວຓຎ຺ຈ ນ ປສ຺ສາມິ. ຍໂຕ ຣຸຫິຣມສ຺ສເວຕິ ຍໂຕ ເມ ອາເວຘໂຕ ໂລຫິຕໍ ປຄ຺ຆເຣຍ຺ຍ, ຕໍ ນ ປສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາວ ອໂຍນິໂສ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍາວາຕິ ທຬ຺ຫຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ອຕິວິຍ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ຈິຕ຺ຕໍ ວຑ຺ຒິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຍໍ ເມ ທຸກ຺ຂມາຠຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາວ ມຍາ ອຕ຺ຕໂນ ທຸກ຺ຂໍ ອານີຕນ຺ຕິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິມາຫິ ຕີຫິ ຄາຖາຫິ ຣຎ຺ໂຎ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປຓ຺ຓສາລໂຕ ພຫິ ກຕ຺ວາ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ນຏ຺ຐໍ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລາຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອາກາເສ ນິສິນ຺ໂນ ຣາຊານໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອຫໍ ຫິມວນ຺ຕເມວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ນ ສກ຺ກາ, ຠນ຺ເຕ, ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ‘‘ມຫາຣາຊ, ມຍາ ອິຘ ວສນ຺ເຕນ ເອວຣູໂປ ວິປ຺ປກາໂຣ ປຕ຺ໂຕ, ອິທານິ ນ ສກ຺ກາ ອິຘ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ຍາຈນ຺ຕສ຺ເສວ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ເກຈິ ໂສຕາປນ຺ນາ, ເກຈິ ສກທາຄາມິໂນ, ເກຈິ ອນາຄາມິໂນ, ເກຈິ ອຣຫນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ. ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສງ຺ກປ຺ປຣາຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໒໕໒] ໒. ຕິລມຸຏ຺ຐິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຊ຺ຊາປິ ເມ ຕໍ ມນສີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂກຘນໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ກິຣ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂກຘໂນ ອໂຫສິ ອຸປາຍາສພຫຸໂລ, ອປ຺ປມ຺ປິ ວຸຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ກຸປ຺ປິ ອຠິສຊ຺ຊິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕ຺ວາກາສິ. ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸໂກ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ໂກຘໂນ ອຸປາຍາສພຫຸໂລ ອຸທ຺ຘເນ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໂລຓໍ ວິຍ ຕຏຕຏາຍນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ເອວຣູເປ ນິກ຺ໂກຘເນ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ໂກຘມຕ຺ຕມ຺ປິ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເປເສຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂກຘໂນ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ອຍໍ ໂກຘໂນ ອໂຫສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕກຸມາໂຣ ນາມ ອໂຫສິ. ໂປຣາຓກຣາຊາໂນ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ເຕ ‘‘ເອວໍ ເອເຕ ນິຫຕມານທປ຺ປາ ສີຕຸຓ຺ຫກ຺ຂມາ ໂລກຈາຣິຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນຄເຣ ທິສາປາໂມກ຺ຂອາຈຣິເຍ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ທູເຣ ຕິໂຣຣຏ຺ຐໍ ເປເສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສປິ ຣາຊາ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ເອກປຏລິກອຸປາຫນາ ຈ ປຓ຺ຓຈ຺ຉຕ຺ຕຎ຺ຈ ກຫາປຓສຫສ຺ສຎ຺ຈ ທຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ເປເສສິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ມາຕາປິຕໂຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຕກ຺ກສິລໍ ປຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ເຄຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອາຈຣິເຍ ມາຓວການໍ ສິປ຺ປໍ ວາເຈຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຆຣທ຺ວາເຣ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐິໂຕ ອາຈຣິຍໍ ອທ຺ທສ, ຕຕ຺ເຖວ ອຸປາຫນາ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕຎ຺ຈ ອປເນຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ກິລນ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸກສງ຺ຄຫໍ ກາເຣສິ. ກຸມາໂຣ ຠຸຕ຺ຕໂຠຊໂນ ໂຖກໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ, ‘‘ກຸໂຕ ອາຄໂຕສິ, ຕາຕາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ພາຣາຓສິໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ’’ຕິ. ‘‘ເກນຕ຺ເຖນາຄໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ເຕ ອາຈຣິຍຠາໂຄ ອາຠໂຕ, ອຸທາຫຸ ຘມ຺ມນ຺ເຕວາສິໂກ ໂຫຕຸກາໂມສີ’’ຕິ? ໂສ ‘‘ອາຈຣິຍຠາໂຄ ເມ ອາຠໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ປາທມູເລ ສຫສ຺ສຕ຺ຖວິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ວນ຺ທິ.

ຘມ຺ມນ຺ເຕວາສິກາ ທິວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອາຈຣິຍຠາຄທາຍກາ ເຄເຫ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ສິປ຺ປເມວ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສປິ ອາຈຣິໂຍ ສລ຺ລຫຸເກນ ສຸຠນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ກຸມາຣສ຺ສ ສິປ຺ປໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ກຸມາໂຣປິ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ອາຈຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ອຄມາສິ. ອເຖກາ ມຫລ຺ລິກາ ອິຕ຺ຖີ ຕິລານິ ເສເຕ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຣກ຺ຂມານາ ນິສີທິ. ກຸມາໂຣ ເສຕຕິເລ ທິສ຺ວາ ຂາທິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ເອກໍ ຕິລມຸຏ຺ຐິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທິ, ມຫລ຺ລິກາ ‘‘ຕຓ຺ຫາລຸໂກ ເອໂສ’’ຕິ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ໂສ ປຸນທິວເສປິ ຕາຍ ເວລາຍ ຕເຖວ ອກາສິ, ສາປິ ນໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ອາຫ. ອິຕໂຣ ຕຕິຍທິວເສປິ ຕເຖວາກາສິ, ຕທາ ມຫລ຺ລິກາ ‘‘ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ມໍ ວິລຸມ຺ປາເປຕີ’’ຕິ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ກນ຺ທິ. ອາຈຣິໂຍ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເອຕໍ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສາມິ, ອນ຺ເຕວາສິໂກ ເຕ ມຍາ ກຕານໍ ເສຕຕິລານໍ ອຊ຺ເຊກໍ ມຸຏ຺ຐິໍ ຂາທິ, ຫິຍ຺ໂຍ ເອກໍ, ປເຣ ເອກໍ, ນນຸ ເອວໍ ຂາທນ຺ໂຕ ມມ ສນ຺ຕກໍ ສພ຺ພໍ ນາເສສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ມາ ໂຣທິ, ມູລໍ ເຕ ທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ນ ເມ, ສາມິ, ມູເລນຕ຺ໂຖ, ຍຖາ ປເນສ ກຸມາໂຣ ປຸນ ເອວໍ ນ ກໂຣຕິ, ຕຖາ ຕໍ ສິກ຺ຂາເປຫີ’’ຕິ. ອາຈຣິໂຍ ‘‘ເຕນ ຫິ ປສ຺ສ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ທ຺ວີຫິ ມາຓເວຫິ ຕໍ ກຸມາຣໍ ທ຺ວີສຸ ຫຕ຺ເຖສຸ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເວຬຸເປສິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ປຸນ ເອວຣູປໍ ມາ ອກາສີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປິຏ຺ຐິຍໍ ປຫຣິ. ກຸມາໂຣ ອາຈຣິຍສ຺ສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕານິ ອກ຺ຂີນິ ກຕ຺ວາ ປາທປິຏ຺ຐິໂຕ ຍາວ ເກສມຕ຺ຖກາ ໂອໂລເກສິ. ໂສປິສ຺ສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ໂອໂລກິຕຠາວໍ ອຎ຺ຎາສິ. ກຸມາໂຣ ສິປ຺ປໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ອນຸໂຍຄໍ ທຕ຺ວາ ມາຣາເປຕພ຺ໂພ ເອສ ມຍາ’’ຕິ ເຕນ ກຕໂທສໍ ຫທເຍ ຐເປຕ຺ວາ ຄມນກາເລ ອາຈຣິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຍທາຫໍ, ອາຈຣິຍ, ພາຣາຓສິຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສ຺ສາມິ, ຕທາ ຕຸມ຺ເຫ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ສສິເນໂຫ ວິຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ໂສ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສສິ. ຣາຊາ ‘‘ຊີວມາເນນ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ, ຊີວມາໂນວສ຺ສ ຣຊ຺ຊສິຣິໍ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕໍ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ໂສ ຣຊ຺ຊສິຣິໍ ອນຸຠວມາໂນ ອາຈຣິເຍນ ກຕໂທສໍ ສຣິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໂກໂຘ ‘‘ມາຣາເປສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ປກ຺ໂກສນຕ຺ຖາຍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ທູຕໍ ປາເຫສິ. ອາຈຣິໂຍ ‘‘ຕຣຸຓກາເລ ນໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ມຊ຺ຌິມວຍກາເລ ‘‘ອິທານິ ນໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ‘‘ຕກ຺ກສິລາຈຣິໂຍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາໂຣຈາເປສິ. ຣາຊາ ຕຸຏ຺ໂຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕໍ ທິສ຺ວາວ ໂກຘໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕານິ ອກ຺ຂີນິ ກຕ຺ວາ ອມຈ຺ເຈ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ, ອຊ຺ຊາປິ ເມ ອາຈຣິເຍນ ປຫຏຏ຺ຐານໍ ຣຸຊ຺ຊຕິ, ອາຈຣິໂຍ ນລາເຏນ ມຈ຺ຈຸໍ ອາທາຍ ‘ມຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ອາຄໂຕ, ອຊ຺ຊສ຺ສ ຊີວິຕໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸຣິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໔. ‘‘ອຊ຺ຊາປິ ເມ ຕໍ ມນສິ, ຍໍ ມໍ ຕ຺ວໍ ຕິລມຸຏ຺ຐິຍາ;

ພາຫາຍ ມໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ລຏ຺ຐິຍາ ອນຸຕາຬຍິ.

໕. ‘‘ນນຸ ຊີວິເຕ ນ ຣມສິ, ເຍນາສິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຄໂຕ;

ຍໍ ມໍ ພາຫາ ຄເຫຕ຺ວານ, ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອນຸຕາຬຍີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ມໍ ພາຫາຍ ມນ຺ຕິ ທ຺ວີສຸ ປເທສຸ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ອນຸຕາຬນຄຫຓາເປກ຺ຂໍ. ຍໍ ມໍ ຕ຺ວໍ ຕິລມຸຏ຺ຐິຍາ ກາຣຓາ ອນຸຕາຬຍິ, ອນຸຕາເຬນ຺ໂຕ ຈ ມໍ ພາຫາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸຕາຬຍິ, ຕໍ ອນຸຕາຬນໍ ອຊ຺ຊາປິ ເມ ມນສີຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ຊີວິເຕ ນ ຣມສີຕິ ມຎ຺ເຎ ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕມ຺ຫິ ນາຠິຣມສິ. ເຍນາສິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຄໂຕຕິ ຍສ຺ມາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ອິຘ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕສິ. ຍໍ ມໍ ພາຫາ ຄເຫຕ຺ວານາຕິ ຍໍ ມມ ພາຫາ ຄເຫຕ຺ວາ, ຍໍ ມໍ ພາຫາຍ ຄເຫຕ຺ວາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອນຸຕາຬຍີຕິ ຕໂຍ ວາເຣ ເວຬຸລຏ຺ຐິຍາ ຕາເຬສິ, ອຊ຺ຊ ທານິ ຕສ຺ສ ຜລໍ ວິນ຺ທາຫີຕິ ນໍ ມຣເຓນ ສນ຺ຕຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຈຣິໂຍ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໖. ‘‘ອຣິໂຍ ອນຣິຍໍ ກຸພ຺ພນ຺ຕໍ, ໂຍ ທຓ຺ເຑນ ນິເສຘຕິ;

ສາສນໍ ຕໍ ນ ຕໍ ເວຣໍ, ອິຕິ ນໍ ປຓ຺ຑິຕາ ວິທູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຣິໂຍຕິ ສຸນ຺ທຣາຘິວຈນເມຕໍ. ໂສ ປນ ອຣິໂຍ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂຫຕິ ອາຈາຣອຣິໂຍ ທສ຺ສນອຣິໂຍ ລິງ຺ຄອຣິໂຍ ປຏິເວຘອຣິໂຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ໂສ ວາ ໂຫຕຸ ຕິຣຈ຺ຉາໂນ ວາ, ອຣິຍາຈາເຣ ຐິໂຕ ອາຈາຣອຣິໂຍ ນາມ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ອຣິຍວຕ຺ຕສິ ວກ຺ກງ຺ຄ, ໂຍ ປິຓ຺ຑມປຈາຍຕິ;

ຈຊາມິ ເຕ ຕໍ ຠຕ຺ຕາຣໍ, ຄຈ຺ຉຖູໂຠ ຍຖາສຸຂ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໑.໑໐໖);

ຣູເປນ ປນ ອິຣິຍາປເຖນ ຈ ປາສາທິເກນ ທສ຺ສນີເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ທສ຺ສນອຣິໂຍ ນາມ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ອຣິຍາວກາໂສສິ ປສນ຺ນເນຕ຺ໂຕ, ມຎ຺ເຎ ຠວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ກຸລມ຺ຫາ;

ກຖໍ ນຸ ຈິຕ຺ຕານິ ປຫາຍ ໂຠເຄ, ປພ຺ພຊິ ນິກ຺ຂມ຺ມ ຆຣາ ສປຎ຺ຎາ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໑໗.໑໔໓);

ນິວາສນປາຣຸປນລິງ຺ຄຄ຺ຄຫເຓນ ປນ ສມຓສທິໂສ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ທຸສ຺ສີໂລປິ ລິງ຺ຄອຣິໂຍ ນາມ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຉທນໍ ກຕ຺ວານ ສຸພ຺ພຕານໍ, ປກ຺ຂນ຺ທີ ກຸລທູສໂກ ປຄພ຺ໂຠ;

ມາຍາວີ ອສຎ຺ຎໂຕ ປລາໂປ, ປຕິຣູເປນ ຈຣໍ ສ ມຄ຺ຄທູສີ’’ຕິ.

ພຸທ຺ຘາທໂຍ ປນ ປຏິເວຘອຣິຍາ ນາມ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຣິຍາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ພຸທ຺ຘສາວກາ ຈາ’’ຕິ. ເຕສຸ ອິຘ ອາຈາຣອຣິໂຍວ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ອນຣິຍນ຺ຕິ ທຸສ຺ສີລໍ ປາປຘມ຺ມໍ. ກຸພ຺ພນ຺ຕນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິກໍ ປຎ຺ຈວິຘທຸສ຺ສີລ຺ຍກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕໍ, ເອກເມວ ວາ ເອຕໍ ອຕ຺ຖປທໍ, ອນຣິຍໍ ຫີນໍ ລາມກໍ ປຎ຺ຈເວຣຠຍກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ. ໂຍຕິ ຂຕ຺ຕິຍາທີສຸ ໂຍ ໂກຈິ. ທຓ຺ເຑນາຕິ ເຍນ ເກນຈິ ປຫຣຓເກນ. ນິເສຘຕີຕິ ‘‘ມາ ປຸນ ເອວຣູປໍ ກຣີ’’ຕິ ປຫຣນ຺ໂຕ ນິວາເຣຕິ. ສາສນໍ ຕໍ ນ ຕໍ ເວຣນ຺ຕິ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣນ຺ເຕ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ວາ ອນ຺ເຕວາສິເກ ວາ ເອວໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ນິເສຘນໍ ນາມ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ສາສນໍ ອນຸສິຏ຺ຐິ ໂອວາໂທ, ນ ເວຣໍ. ອິຕິ ນໍ ປຓ຺ຑິຕາ ວິທູຕິ ເອວເມຕໍ ປຓ຺ຑິຕາ ຊານນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ, ມຫາຣາຊ, ຕ຺ວມ຺ປິ ເອວໍ ຊານ, ນ ເອວຣູເປ ຐາເນ ເວຣໍ ກາຕຸໍ ອຣຫສິ. ສເຈ ຫິ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ມຍາ ເອວໍ ສິກ຺ຂາປິໂຕ ນາຠວິສ຺ສ, ອຖ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ປູວສກ຺ຂລິອາທີນິ ເຈວ ຜລາຜລາທີນິ ຈ ຫຣນ຺ໂຕ ໂຈຣກມ຺ເມສຸ ປລຸທ຺ໂຘ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທນປນ຺ຖທູຫນຄາມຆາຕກາທີນິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊາປຣາຘິໂກ ໂຈໂຣ’’ຕິ ສໂຫຑ຺ຒໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ສິໂຕ ‘‘ຄຈ຺ຉຖສ຺ສ ໂທສານຸຣູປໍ ທຓ຺ຑໍ ອຸປເນຖາ’’ຕິ ທຓ຺ຑຠຍໍ ປາປຸຓິສ຺ສ, ກຸໂຕ ເຕ ເອວຣູປາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ອຠວິສ຺ສ, ນນຸ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ອິທໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ຕຍາ ລທ຺ຘນ຺ຕິ ເອວໍ ອາຈຣິໂຍ ຣາຊານໍ ສຎ຺ຎາເປສິ. ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕາ ອມຈ຺ຈາປິສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ເທວ, ອິທໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ເສວ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຣາຊາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຄຸຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພິສ຺ສຣິຍໍ ເຕ, ອາຈຣິຍ, ທມ຺ມິ, ຣຊ຺ຊໍ ປຏິຈ຺ຉາ’’ຕິ ອາຫ. ອາຈຣິໂຍ ‘‘ນ ເມ, ມຫາຣາຊ, ຣຊ຺ເຊນຕ຺ໂຖ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິ. ຣາຊາ ຕກ຺ກສິລໍ ເປເສຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ທຕ຺ວາ ຕເມວ ປຸໂຣຫິຕໍ ກຕ຺ວາ ປິຕຸຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ຕສ຺ໂສວາເທ ຐິໂຕ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂກຘໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ພຫູ ຊນາ ໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມິອນາຄາມິໂນ ອເຫສຸໍ. ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ໂກຘໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ອາຈຣິໂຍ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຕິລມຸຏ຺ຐິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໒໕໓] ໓. ມຓິກຓ຺ຐຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ມມນ຺ນປານນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ອາຬວິໍ ນິສ຺ສາຍ ອຄ຺ຄາຬເວ ເຈຕິເຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກຸຏິກາຣສິກ຺ຂາປທໍ (ປາຣາ. ໓໔໒) ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ອາຬວກາ ຫິ ຠິກ຺ຂູ ສຎ຺ຎາຈິກາຍ ກຸຏິໂຍ ກາຣຍມານາ ຍາຈນພຫຸລາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິພຫຸລາ ວິຫຣິໍສຸ ‘‘ປຸຣິສໍ ເທຖ, ປຸຣິສຕ຺ຖກຣໍ ເທຖາ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕາ. ມນຸສ຺ສາ ອຸປທ຺ທຸຕາ ຍາຈນາຍ ອຸປທ຺ທຸຕາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ອຸພ຺ພິຊ຺ຊິໍສຸປິ ອຸຕ຺ຕສິໍສຸປິ ປລາຍິໍສຸປິ. ອຖາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ອາຬວິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ, ມນຸສ຺ສາ ເຖຣມ຺ປິ ທິສ຺ວາ ຕເຖວ ປຏິປຊ຺ຊິໍສຸ. ໂສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ປຸພ຺ພາຍໍ, ອາວຸໂສ, ອາຬວີ ສຸລຠປິຓ຺ຑາ, ອິທານິ ກສ຺ມາ ທຸລ຺ລຠປິຓ຺ຑາ ຊາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ກາຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວຕິ ອາຬວິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຄ຺ຄາຬວເຈຕິເຍ ວິຫຣນ຺ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ເອຕສ຺ມິໍ ກາຣເຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ອາຬວເກ ຠິກ຺ຂູ ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຎາຈິກາຍ ກຸຏິໂຍ ກາເຣຖາ’’ຕິ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຄຣຫິຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຍາຈນາ ນາເມສາ ສຕ຺ຕຣຕນປຣິປຸຓ຺ເຓ ນາຄຠວເນ ວສນ຺ຕານໍ ນາຄານມ຺ປິ ອມນາປາ, ປເຄວ ມນຸສ຺ສານໍ, ເຍສໍ ເອກໍ ກຫາປຓກໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕານໍ ປາສາຓໂຕ ມໍສໍ ອຸປ຺ປາຏນກາໂລ ວິຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຫາວິຠເວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ອາຘາວິຕ຺ວາ ປຣິຘາວິຕ຺ວາ ວິຈຣຓກາເລ ອຎ຺ໂຎປິ ປຸຎ຺ຎວາ ສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ມາຕຸ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ຠາຕໂຣ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ມາຕາປິຕູນໍ ກາລກິຣິຍາຍ ສໍວິຄ຺ຄຫທຍາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ປຓ຺ຓສາລໍ ມາເປຕ຺ວາ ວສິໍສຸ. ເຕສຸ ເຊຏ຺ຐສ຺ສ ອຸປຣິຄງ຺ຄາຍ ປຓ຺ຓສາລາ ອໂຫສິ, ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ອໂຘຄງ຺ຄາຍ. ອເຖກທິວສໍ ມຓິກຓ຺ໂຐ ນາມ ນາຄຣາຊາ ນາຄຠວນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ມາຓວກເວເສນ ວິຈຣນ຺ໂຕ ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ອສ຺ສມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ, ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ໂມທນີຍກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ວິສ຺ສາສິກາ ອເຫສຸໍ, ວິນາ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ມຓິກຓ຺ໂຐ ອຠິຓ຺ຫໍ ກນິຏ຺ຐຕາປສສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຖາສລ຺ລາເປນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຄມນກາເລ ຕາປເສ ສິເນເຫນ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ໂຠເຄຫິ ຕາປສໍ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ປຣິສ຺ສຊິຕ຺ວາ ອຸປຣິມຸທ຺ຘນິ ມຫນ຺ຕໍ ຜຓໍ ຘາເຣຕ຺ວາ ໂຖກໍ ວສິຕ຺ວາ ຕໍ ສິເນຫໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ວິນິເວເຐຕ຺ວາ ຕາປສໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສກຏ຺ຐານເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕາປໂສ ຕສ຺ສ ຠເຍນ ກິໂສ ອໂຫສິ ລູໂຂ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາໂຕ ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ໂຕ.

ໂສ ເອກທິວສໍ ຠາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ໂສ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິສ຺ສ, ຕ຺ວໍ ໂຠ, ກິໂສ ລູໂຂ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາໂຕ ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ປນ, ຕ຺ວໍ ໂຠ, ຕສ຺ສ ນາຄຣາຊສ຺ສ ອາຄມນໍ ອິຈ຺ຉສິ, ນ ອິຈ຺ຉສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ນ ອິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ໂສ ປນ ນາຄຣາຊາ ຕວ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກິໍ ປິຬນ຺ຘນໍ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຓິຣຕນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ ຕສ຺ມິໍ ນາຄຣາເຊ ຕວ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອນິສິນ຺ເນເຍວ ‘‘ມຓິໍ ເມ ເທຫີ’’ຕິ ຍາຈ, ເອວໍ ໂສ ນາໂຄ ຕໍ ໂຠເຄຫິ ອປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາວ ຄມິສ຺ສຕິ. ປຸນທິວເສ ອສ຺ສມປທທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕເມວ ນໍ ຍາເຈຍ຺ຍາສິ, ຕຕິຍທິວເສ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ຐຕ຺ວາ ອຸທກາ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ຕເມວ ນໍ ຍາເຈຍ຺ຍາສິ, ເອວໍ ໂສ ຕວ ສນ຺ຕິກໍ ປຸນ ນ ອາຄມິສ຺ສຕີຕິ.

ຕາປໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຓ຺ຓສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ນາຄຣາຊານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕມຕ຺ຕເມວ ‘‘ເອຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປິຬນ຺ຘນມຓິໍ ເມ ເທຫີ’’ຕິ ຍາຈິ, ໂສ ອນິສີທິຕ຺ວາວ ປລາຍິ. ອຖ ນໍ ທຸຕິຍທິວເສ ອສ຺ສມປທທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕເມວ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ເມ ມຓິຣຕນໍ ນາທາສິ, ອຊ຺ຊ ທານໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ນາໂຄ ອສ຺ສມປທໍ ອປວິສິຕ຺ວາວ ປລາຍິ. ຕຕິຍທິວເສ ອຸທກໂຕ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ຕເມວ ນໍ ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ຕຕິໂຍ ທິວໂສ ຍາຈນ຺ຕສ຺ສ, ເທຫິ ທານິ ເມ ເອຕໍ ມຓິຣຕນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ນາຄຣາຊາ ອຸທເກ ຐຕ຺ວາວ ຕາປສໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອາຫ –

໗. ‘‘ມມນ຺ນປານໍ ວິປຸລໍ ອຸຬາຣໍ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີມສ຺ສ ມຓິສ຺ສ ເຫຕຸ;

ຕໍ ເຕ ນ ທສ຺ສໍ ອຕິຍາຈໂກສິ, ນ ຈາປິ ເຕ ອສ຺ສມມາຄມິສ຺ສໍ.

໘. ‘‘ສຸສູ ຍຖາ ສກ຺ຂຣໂຘຕປາຓີ, ຕາເສສິມໍ ເສລໍ ຍາຈມາໂນ;

ຕໍ ເຕ ນ ທສ຺ສໍ ອຕິຍາຈໂກສິ, ນ ຈາປິ ເຕ ອສ຺ສມມາຄມິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມມນ຺ນປານນ຺ຕິ ມມ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທິທິພ຺ພໂຠຊນໍ ອຏ຺ຐປານກເຠທຎ຺ຈ ທິພ຺ພປານໍ. ວິປຸລນ຺ຕິ ພຫຸ. ອຸຬາຣນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ ປຓີຕໍ. ຕໍ ເຕຕິ ຕໍ ມຓິໍ ຕຸຍ຺ຫໍ. ອຕິຍາຈໂກສີຕິ ກາລຎ຺ຈ ປມາຓຎ຺ຈ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຊ຺ຊ ຕີຓິ ທິວສານິ ມຍ຺ຫໍ ປິຍໍ ມນາປໍ ມຓິຣຕນໍ ຍາຈມາໂນ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຍາຈໂກສິ. ນ ຈາປິ ເຕຕິ ນ ເກວລໍ ນ ທສ຺ສໍ, ອສ຺ສມມ຺ປິ ເຕ ນາຄມິສ຺ສໍ. ສຸສູ ຍຖາຕິ ຍຖາ ນາມ ຍຸວາ ຕຣຸຓມນຸສ຺ໂສ. ສກ຺ຂຣໂຘຕປາຓີຕິ ສກ຺ຂຣາຍ ໂຘຕປາຓິ, ເຕເລນ ປາສາເຓ ໂຘຕອສິຫຕ຺ໂຖ. ຕາເສສິມໍ ເສລໍ ຍາຈມາໂນຕິ ອິມໍ ມຓິໍ ຍາຈນ຺ໂຕ ຕ຺ວໍ ກຎ຺ຈນຖຣຸຂຄ຺ຄໍ ອພ຺ພາຫິຕ຺ວາ ‘‘ສີສໍ ເຕ ຉິນ຺ທາມີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ຕຣຸຓປຸຣິໂສ ວິຍ ມໍ ຕາເສສິ.

ເອວໍ ວຕ຺ວາ ໂສ ນາຄຣາຊາ ອຸທເກ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນາຄຠວນເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ປຈ຺ຈາຄຎ຺ຉິ. ອຖ ໂສ ຕາປໂສ ຕສ຺ສ ທສ຺ສນີຍສ຺ສ ນາຄຣາຊສ຺ສ ອທສ຺ສເນນ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ກິໂສ ອໂຫສິ ລູໂຂ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາໂຕ ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ໂຕ. ອຖ ເຊຏ຺ຐຕາປໂສ ‘‘ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ປຓ຺ຑຸໂຣຄິນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ, ຕ຺ວໍ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ປຓ຺ຑຸໂຣຄີ ຊາໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ສ ທສ຺ສນີຍສ຺ສ ນາຄຣາຊສ຺ສ ອທສ຺ສເນນາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຕາປໂສ ນາຄຣາຊານໍ ວິນາ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໙. ‘‘ນ ຕໍ ຍາເຈ ຍສ຺ສ ປິຍໍ ຊິຄີເສ, ເທສ຺ໂສ ໂຫຕິ ອຕິຍາຈນາຍ;

ນາໂຄ ມຓິໍ ຍາຈິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ, ອທສ຺ສນໍເຍວ ຕທຊ຺ຌຄມາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ຕໍ ຍາເຈຕິ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ນ ຍາເຈຍ຺ຍ. ຍສ຺ສ ປິຍໍ ຊິຄີເສຕິ ຍໍ ຠຓ຺ຑໍ ອສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປິຍນ຺ຕິ ຊາເນຍ຺ຍ. ເທສ຺ໂສ ໂຫຕີຕິ ອປ຺ປິໂຍ ໂຫຕິ. ອຕິຍາຈນາຍາຕິ ປມາຓໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວຣຠຓ຺ຑໍ ຍາຈນ຺ໂຕ ຕາຍ ອຕິຍາຈນາຍ. ອທສ຺ສນໍເຍວ ຕທຊ຺ຌຄມາຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອທສ຺ສນເມວ ຄໂຕຕິ.

ເອວໍ ປນ ຕໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ມາ ໂສຈີ’’ຕິ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐຠາຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອສ຺ສມເມວ ຄໂຕ. ອຖາປຣຠາເຄ ເຕ ທ຺ເວປິ ຠາຕໂຣ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍຓາ ອເຫສຸໍ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕຣຕນປຣິປຸຓ຺ເຓ ນາຄຠວເນ ວສນ຺ຕານໍ ນາຄານມ຺ປິ ຍາຈນາ ນາມ ອມນາປາ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ກນິຏ຺ໂຐ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ເຊຏ຺ໂຐ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມຓິກຓ຺ຐຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໒໕໔] ໔. ກຸຓ຺ຑກກຸຈ຺ຉິສິນ຺ຘວຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຠຸຕ຺ວາ ຕິຓປຣິຆາສນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສ຺ສໍ ວສິຕ຺ວາ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຸນ ປຈ຺ຈາຄເຕ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກສກ຺ກາຣໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທທນ຺ຕິ. ວິຫາເຣ ເອກໍ ຘມ຺ມໂຆສກຠິກ຺ຂຸໍ ຐເປສຸໍ, ໂສ ເຍ ເຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ເທຕິ.

ອເຖກາ ທຸຄ຺ຄຕມຫລ຺ລິກາ ອິຕ຺ຖີ ເອກເມວ ປຏິວີສໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເຕສໍ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ຠິກ຺ຂູສຸ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ທິນ຺ເນສຸ ອຸສ຺ສູເຣ ຘມ຺ມໂຆສກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ມຍາ ສພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ທິນ຺ນາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ປນ ວິຫາເຣເຍວ, ຕ຺ວໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ອາຄຕກາເລ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ນິສີທາເປສິ. ‘‘ເອກາຍ ກິຣ ມຫລ຺ລິກາຍ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຆເຣ ນິສີທາປິໂຕ’’ຕິ ພຫູນິ ສທ຺ຘານິ ກຸລານິ ອສ຺ໂສສຸໍ. ເຕສຸ ຣາຊາ ປສ຺ເສນທີ ໂກສໂລ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ສາຏເກນ ເຈວ ສຫສ຺ສຕ຺ຖວິກາຍ ຈ ສທ຺ຘິໍ ຠຕ຺ຕຠາຊນານິ ປຫິຓິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຍ຺ຍໍ ປຣິວິສມານາ ອິມໍ ສາຏກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ອິເມ ກຫາປເຓ ວຬຎ຺ເຊຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຣິວິສຕູ’’ຕິ. ຍຖາ ຈ ຣາຊາ, ເອວໍ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຈູຬອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ວິສາຂາ ຈ ມຫາອຸປາສິກາ ປຫິຓິ. ອຎ຺ຎານິປິ ປນ ກຸລານິ ເອກສຕທ຺ວິສຕາທິວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ພລານຸຣູເປນ ກຫາປເຓ ປຫິຓິໍສຸ. ເອວໍ ເອກາເຫເນວ ສາ ມຫລ຺ລິກາ ສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຕໍ ລຠິ. ເຖໂຣ ປນ ຕາຍ ທິນ຺ນຍາຄຸເມວ ປິວິຕ຺ວາ ຕາຍ ກຕຂຊ຺ຊກເມວ ປກ຺ກຠຕ຺ຕເມວ ຈ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ມຫລ຺ລິກໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ວິຫາຣເມວ ອຄມາສິ.

ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣສ຺ສ ຄຸຓກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມເສນາປຕິ ມຫລ຺ລິກຄຫປຕານິໍ ທຸຄ຺ຄຕຠາວໂຕ ໂມເຈສິ, ປຕິຏ຺ຐາ ອໂຫສິ. ຕາຍ ທິນ຺ນມາຫາຣໍ ອຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຣິຠຸຎ຺ຊີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ ເອຕິສ຺ສາ ມຫລ຺ລິກາຍ ອວສ຺ສໂຍ ຊາໂຕ, ນ ຈ ອິທາເນວ ຕາຍ ທິນ຺ນໍ ອາຫາຣໍ ອຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕຣາປເຖ ອສ຺ສວາຓິຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອຸຕ຺ຕຣາປຖຊນປທໂຕ ປຎ຺ຈສຕາ ອສ຺ສວາຓິຊາ ອສ຺ເສ ພາຣາຓສິໍ ອາເນຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ອສ຺ສວາຓິໂຊ ປຎ຺ຈອສ຺ສສຕານິ ອາທາຍ ພາຣາຓສິມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຈ ພາຣາຓສິໂຕ ອວິທູເຣ ເອໂກ ນິຄມຄາໂມ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ມຫາວິຠໂວ ເສຏ຺ຐິ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ນິເວສນໍ, ຕໍ ປນ ກຸລໍ ອນຸກ຺ກເມນ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຕໍ, ເອກາວ ມຫລ຺ລິກາ ອວສິຏ຺ຐາ, ສາ ຕສ຺ມິໍ ນິເວສເນ ວສຕິ. ອຖ ໂສ ອສ຺ສວາຓິໂຊ ຕໍ ນິຄມຄາມໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ເວຕນໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ນິເວສເນ ນິວາສໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອສ຺ເສ ເອກມນ຺ເຕ ຐເປສິ. ຕໍທິວສເມວສ຺ສ ເອກິສ຺ສາ ອາຊານີຍາວຬວາຍ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ອໂຫສິ. ໂສ ທ຺ເວ ຕໂຍ ທິວເສ ວສິຕ຺ວາ ອສ຺ເສ ພລໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊານໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອສ຺ເສ ອາທາຍ ປາຍາສິ. ອຖ ນໍ ມຫລ຺ລິກາ ‘‘ເຄຫເວຕນໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສາຘຸ, ອມ຺ມ, ເທມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕາຕ, ເວຕນໍ ເມ ທທມາໂນ ອິມມ຺ປິ ອສ຺ສໂປຕກໍ ເວຕນໂຕ ຂຓ຺ເຑຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ວາຓິໂຊ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສາ ຕສ຺ມິໍ ອສ຺ສໂປຕເກ ປຸຕ຺ຕສິເນຫໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອວສ຺ສາວນຌາມກຠຕ຺ຕວິຆາສຕິຓານິ ທຕ຺ວາ ຕໍ ປຏິຊຄ຺ຄິ.

ອຖາປຣຠາເຄ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈ ອສ຺ສສຕານິ ອາທາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ເຄເຫ ນິວາສໍ ຄຓ຺ຫິ. ກຸຓ຺ຑກຂາທກສ຺ສ ສິນ຺ຘວໂປຕກສ຺ສ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ເອກອສ຺ໂສປິ ເຄຫໍ ປວິສິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຫລ຺ລິກໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອມ຺ມ, ກຈ຺ຈິ ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ອສ຺ໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ອຎ຺ໂຎ ອສ຺ໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ປນ ປຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ອສ຺ສໂປຕກໍ ປຏິຊຄ຺ຄາມິ, ໂສ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ກຫໍ ໂສ, ອມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ຈຣິຕຸໍ ຄໂຕ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ກາຍ ເວລາຍ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ສາຍນ຺ເຫ, ຕາຕາ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອາຄມນໍ ປຏິມາເນນ຺ໂຕ ອສ຺ເສ ພຫິ ຐເປຕ຺ວາວ ນິສີທິ. ສິນ຺ຘວໂປຕໂກປິ ວິຈຣິຕ຺ວາ ກາເລເຍວ ອາຄມິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກຸຓ຺ຑກກຸຈ຺ຉິສິນ຺ຘວໂປຕກໍ ທິສ຺ວາ ລກ຺ຂຓານິ ສມາເນຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສິນ຺ຘໂວ ອນຄ຺ໂຆ, ມຫລ຺ລິກາຍ ມູລໍ ທຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ສິນ຺ຘວໂປຕໂກປິ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນເຍວ ຐິໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເຕ ອສ຺ສາ ເຄຫໍ ປວິສິຕຸໍ ສກ຺ຂິໍສຸ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທ຺ວີຫຕີຫໍ ວສິຕ຺ວາ ອສ຺ເສ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ອມ຺ມ, ອິມໍ ອສ຺ສໂປຕກໍ ມູລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ວເທສິ, ຕາຕ, ປຸຕ຺ຕໍ ວິກ຺ກິຓນ຺ຕາ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ກິໍ ຂາທາເປຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄສີ’’ຕິ? ‘‘ໂອທນກຎ຺ຊິກຎ຺ຈ ຌາມກຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ວິຆາສຕິຓຎ຺ຈ ຂາທາເປຕ຺ວາ ກຸຓ຺ຑກຍາຄຸຎ຺ຈ ປາເຍຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄາມິ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ອຫໍ ເອຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑຣສໂຠຊນໍ ໂຠເຊສ຺ສາມິ, ຐິຕຏ຺ຐາເນ ເຈລວິຕານໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຣຓປິຏ຺ເຐ ຐເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ຈ ສຸຂໍ ອນຸຠວຕຸ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ. ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຈຕຸນ຺ນໍ ປາທານໍ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐສ຺ສ ມຸຂສ຺ສ ຈ ມູລໍ ເອເກກໍ ກຕ຺ວາ ຉ ສຫສ຺ສຕ຺ຖວິກາໂຍ ຐເປຕ຺ວາ ມຫລ຺ລິກໍ ນວວຕ຺ຖໍ ນິວາສາເປຕ຺ວາ ສິນ຺ຘວໂປຕກສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຐເປສິ. ໂສ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອສ຺ສູນິ ປວຕ຺ເຕສິ. ສາປິ ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໍ ປຣິມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ມຍາ ປຸຕ຺ຕໂປສາວນິກໍ ລທ຺ຘໍ, ຕ຺ວໍ, ຕາຕ, ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ, ຕທາ ໂສ ອຄມາສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸນທິວເສ ອສ຺ສໂປຕກສ຺ສ ປິຓ຺ຑຣສໂຠຊນໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ວີມໍສິສ຺ສາມິ ຕາວ ນໍ, ຊານາຕິ ນຸ ໂຂ ອຕ຺ຕໂນ ພລໍ, ອຸທາຫຸ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ໂທຓິຍໍ ກຸຓ຺ຑກຍາຄຸໍ ອາກິຣາເປຕ຺ວາ ທາເປສິ. ໂສ ‘‘ນາຫໍ ອິມໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ຍາຄຸໍ ປາຍິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ວີມໍສນວເສນ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐. ‘‘ຠຸຕ຺ວາ ຕິຓປຣິຆາສໍ, ຠຸຕ຺ວາ ອາຈາມກຸຓ຺ຑກໍ;

ເອຕໍ ເຕ ໂຠຊນໍ ອາສິ, ກສ຺ມາ ທານິ ນ ຠຸຎ຺ຊສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຠຸຕ຺ວາ ຕິຓປຣິຆາສນ຺ຕິ ຕ຺ວໍ ປຸພ຺ເພ ມຫລ຺ລິກາຍ ທິນ຺ນໍ ເຕສໍ ເຕສໍ ຂາທິຕາວເສສໍ ວິຆາສຕິຓສງ຺ຂາຕໍ ປຣິຆາສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒິໂຕ. ຠຸຕ຺ວາ ອາຈາມກຸຓ຺ຑກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຈາໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂອທນາວເສສໍ. ກຸຓ຺ຑກນ຺ຕິ ກຸຓ຺ຑກເມວ. ເອຕຎ຺ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒິໂຕສີຕິ ທີເປຕິ. ເອຕໍ ເຕຕິ ເອຕໍ ຕວ ປຸພ຺ເພ ໂຠຊນໍ ອາສິ. ກສ຺ມາ ທານິ ນ ຠຸຎ຺ຊສີຕິ ມຍາປິ ເຕ ຕເມວ ທິນ຺ນໍ, ຕ຺ວໍ ຕໍ ກສ຺ມາ ອິທານິ ນ ຠຸຎ຺ຊສີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສິນ຺ຘວໂປຕໂກ ອິຕຣາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໑໑. ‘‘ຍຕ຺ຖ ໂປສໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຊາຕິຍາ ວິນເຍນ ວາ;

ພຫຸ ຕຕ຺ຖ ມຫາພ຺ຣຫ຺ເມ, ອປິ ອາຈາມກຸຓ຺ຑກໍ.

໑໒. ‘‘ຕ຺ວຎ຺ຈ ໂຂມໍ ປຊານາສິ, ຍາທິສາຍໍ ຫຍຸຕ຺ຕໂມ;

ຊານນ຺ໂຕ ຊານມາຄມ຺ມ, ນ ເຕ ຠກ຺ຂາມິ ກຸຓ຺ຑກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ. ໂປສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕໍ. ຊາຕິຍາ ວິນເຍນ ວາຕິ ‘‘ຊາຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ວາ ເອໂສ, ນ ວາ, ອາຈາຣຍຸຕ຺ໂຕ ວາ, ນ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ມຫາພ຺ຣຫ຺ເມຕິ ຄຣຸກາລປເນນ ອາລປນ຺ໂຕ ອາຫ. ຍາທິສາຍນ຺ຕິ ຍາທິໂສ ອຍໍ, ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຊານນ຺ໂຕ ຊານມາຄມ຺ມາຕິ ອຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ພລໍ ຊານນ຺ໂຕ ຊານນ຺ຕເມວ ຕໍ ອາຄມ຺ມ ປຏິຈ຺ຈ ຕວ ສນ຺ຕິເກ ກຸຓ຺ຑກໍ ກິໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມິ. ນ ຫິ ຕ຺ວໍ ກຸຓ຺ຑກໍ ໂຠຊາເປຕຸກາມຕາຍ ຉ ສຫສ຺ສານິ ທຕ຺ວາ ມໍ ຄຓ຺ຫີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຕໍ ວີມໍສນຕ຺ຖາຍ ຕໍ ມຍາ ກຕໍ, ມາ ກຸຊ຺ຌີ’’ຕິ ຕໍ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ສຸໂຠຊນໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ອາທາຍ ຣາຊງ຺ຄຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ປສ຺ເສ ປຎ຺ຈ ອສ຺ສສຕານິ ຐເປຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ປສ຺ເສ ວິຈິຕ຺ຕສາຓິໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ອຕ຺ຖຣຓໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ເຈລວິຕານໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສິນ຺ຘວໂປຕກໍ ຐເປສິ.

ຣາຊາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອສ຺ເສ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ອສ຺ໂສ ກສ຺ມາ ວິສຸໍ ຐປິໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອຍໍ ສິນ຺ຘໂວ ອິເມ ອສ຺ເສ ວິສຸໍ ອກໂຕ ໂມເຈສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ໂສຠໂນ, ໂຠ, ສິນ຺ຘໂວ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິສ຺ສ ຊວໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ອສ຺ສໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ມນຸສ຺ເສ ອຸສ຺ສາເຣຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ອສ຺ສໍ ປາເຫສິ. ສພ຺ພໍ ຣາຊງ຺ຄຓໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອສ຺ສປນ຺ຕີຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕມິວາໂຫສິ. ປຸນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ປສ຺ສ, ມຫາຣາຊ, ສິນ຺ຘວໂປຕກສ຺ສ ເວຄ’’ນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ເອກປຸຣິໂສປິ ນໍ ນ ອທ຺ທສ. ປຸນ ຣຕ຺ຖປຏໍ ອຸທເຣ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ຣຕ຺ຕປຏເມວ ປສ຺ສິໍສຸ. ອຖ ນໍ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ເອກິສ຺ສາ ອຸຍ຺ຍານໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ຕຕ຺ຖສ຺ສ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ຘາວໂຕ ຂຸຣຄ຺ຄານິປິ ນ ເຕມິໍສຸ. ປຸນວາຣໍ ປທຸມິນິປຕ຺ຕານໍ ອຸປຣິ ຘາວນ຺ໂຕ ເອກປຓ຺ຓມ຺ປິ ນ ອຸທເກ ໂອສີທາເປສິ. ເອວມສ຺ສ ຊວສມ຺ປນ຺ນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ປາຓິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຕລໍ ອຸປນາເມສິ, ອສ຺ໂສ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາເທ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຕເລ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ອາຫ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ອິມສ຺ສ ອສ຺ສໂປຕກສ຺ສ ສພ຺ພາກາເຣນ ເວເຄ ທສ຺ສິຍມາເນ ສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ໂຕ ນປ຺ປໂຫຕີ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຑ຺ຒຣຊ຺ຊໍ ອທາສິ. ສິນ຺ຘວໂປຕກມ຺ປິ ອຠິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ມງ຺ຄລອສ຺ສໍ ອກາສິ.

ໂສ ຣຎ຺ໂຎ ປິໂຍ ອໂຫສິ ມນາໂປ, ສກ຺ກາໂຣປິສ຺ສ ມຫາ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ຫິ ວສນຏ຺ຐານໍ ຣຎ຺ໂຎ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ໂຕ ວາສຆຣຄພ຺ໂຠ ວິຍ ອໂຫສິ, ຈຕຸຊາຕິຄນ຺ເຘຫິ ຠູມິເລປນໍ ອກໍສຸ, ຄນ຺ຘທາມມາລາທາມານິ ໂອສາຣຍິໍສຸ, ອຸປຣິ ສຸວຓ຺ຓຕາຣກຂຈິຕໍ ເຈລວິຕານໍ ອໂຫສິ, ສມນ຺ຕໂຕ ຈິຕ຺ຣສາຓິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ອໂຫສິ, ນິຈ຺ຈໍ ຄນ຺ຘເຕລປທີປາ ຌາຍິໍສຸ, ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວຏ຺ຐາເນປິສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓກຏາຫໍ ຐປຍິໍສຸ, ນິຈ຺ຈໍ ຣາຊາຣຫໂຠຊນເມວ ຠຸຎ຺ຊິ. ຕສ຺ສ ປນ ອາຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣຎ຺ໂຎ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ຣຊ຺ຊໍ ຫຕ຺ຖຄຕເມວ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ພຫູ ໂສຕາປນ຺ນາ ສກທາຄາມິໂນ ອນາຄາມິໂນ ອຣຫນ຺ໂຕ ຈ ອເຫສຸໍ. ‘‘ຕທາ ມຫລ຺ລິກາ ອຍເມວ ມຫລ຺ລິກາ ອໂຫສິ, ສິນ຺ຘໂວ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ອສ຺ສວາຓິຊ຺ໂຊ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກຸຓ຺ຑກກຸຈ຺ຉິສິນ຺ຘວຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໒໕໕] ໕. ສຸກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍາວ ໂສ ມຕ຺ຕມຎ຺ຎາສີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອຕິພຫຸໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຊີຣເຓນ ກາລກຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ເອວໍ ກາລກເຕ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ອຄຸຓກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸໂກ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ກຸຈ຺ຉິປ຺ປມາຓໍ ອຊານິຕ຺ວາ ອຕິພຫຸໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຊີຣາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ກາລກໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ອຕິໂຠຊນປຈ຺ຈເຍເນວ ມໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ສຸກໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອເນການໍ ສຸກສຫສ຺ສານໍ ສມຸທ຺ທານຸຄເຕ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ວສນ຺ຕານໍ ຣາຊາ ອໂຫສິ. ຕສ຺ເສໂກ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມິໍ ພລປ຺ປຕ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທຸພ຺ພລຈກ຺ຂຸໂກ ອໂຫສິ. ສຸການໍ ກິຣ ສີໂຆ ເວໂຄ ໂຫຕິ, ເຕນ ເຕສໍ ມຫລ຺ລກກາເລ ປຐມໍ ຈກ຺ຂຸເມວ ທຸພ຺ພລໍ ໂຫຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ມາຕາປິຕໂຣ ກຸລາວເກ ຐເປຕ຺ວາ ໂຄຈຣໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂປເສສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ໂຄຈຣຠູມິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ຐິໂຕ ສມຸທ຺ທໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເອກໍ ທີປກໍ ປສ຺ສິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ມຘຸຣຜລໍ ອມ຺ພວນໍ ອຕ຺ຖິ. ໂສ ປຸນທິວເສ ໂຄຈຣເວລາຍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ອມ຺ພວເນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອມ຺ພຣສໍ ປິວິຕ຺ວາ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ອາທາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ອທາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ຂາທນ຺ໂຕ ຣສໍ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ນນຸ ອິມໍ ອສຸກທີປເກ ອມ຺ພປກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ຕາຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕາຕ, ເອຕໍ ທີປກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ນາມ ສຸກາ ທີຆມາຍຸໍ ປາເລນ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ ປຸນ ຕໍ ທີປກໍ ອຄມາສີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຄມາສິເຍວ.

ອເຖກທິວສໍ ພຫຸໍ ອມ຺ພຣສໍ ປິວິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ອາທາຍ ສມຸທ຺ທມຕ຺ຖເກນາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຕິຘາຕຕາຍ ກິລນ຺ຕກາໂຍ ນິທ຺ທາຍາຠິຠູໂຕ, ໂສ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕປິ ອາຄຈ຺ຉເຕວ, ຕຸຓ຺ເຑນ ປນສ຺ສ ຄຫິຕໍ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ປຕິ. ໂສ ອນຸກ຺ກເມນ ອາຄມນວີຖິໍ ຊຫິຕ຺ວາ ໂອສີທນ຺ໂຕ ອຸທກປິຏ຺ເຐເນວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຸທເກ ປຕິ. ອຖ ນໍ ເອໂກ ມຈ຺ໂຉ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ອາຄມນເວລາຍ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ເຕເຍວ ‘‘ສມຸທ຺ເທ ປຕິຕ຺ວາ ມໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣປິ ອາຫາຣໍ ອລຠມານາ ສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ມຣິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໑໓. ‘‘ຍາວ ໂສ ມຕ຺ຕມຎ຺ຎາສິ, ໂຠຊນສ຺ມິໍ ວິຫງ຺ຄໂມ;

ຕາວ ອທ຺ຘານມາປາທິ, ມາຕຣຎ຺ຈ ອໂປສຍິ.

໑໔. ‘‘ຍໂຕ ຈ ໂຂ ພຫຸຕຣໍ, ໂຠຊນໍ ອຊ຺ຌວາຫຣິ;

ຕໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ສໍສີທິ, ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຫິ ໂສ ອຫຸ.

໑໕. ‘‘ຕສ຺ມາ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ສາຘຸ, ໂຠຊນສ຺ມິໍ ອຄິທ຺ຘຕາ;

ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຫິ ສີທນ຺ຕິ, ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈ ນ ສີທເຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍາວ ໂສຕິ ຍາວ ໂສ ວິຫງ຺ຄໂມ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕມຎ຺ຎາສິ. ຕາວ ອທ຺ຘານມາປາທີຕິ ຕຕ຺ຖກໍ ກາລໍ ຊີວິຕອທ຺ຘານໍ ອາປາທິ, ອາຍຸໍ ວິນ຺ທິ. ມາຕຣຎ຺ຈາຕິ ເທສນາສີສເມຕໍ, ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ອໂປສຍີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໂຕ ຈ ໂຂຕິ ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ໂຂ ກາເລ. ໂຠຊນໍ ອຊ຺ຌວາຫຣີຕິ ອມ຺ພຣສໍ ອຊ຺ໂຌຫຣິ. ຕໂຕຕິ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ. ຕຕ຺ເຖວ ສໍສີທີຕິ ຕສ຺ມິໍ ສມຸທ຺ເທເຍວ ໂອສີທິ ນິມຸຊ຺ຊິ, ມຈ຺ຉໂຠຊນຕໍ ອາປຊ຺ຊິ.

ຕສ຺ມາ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ສາຘູຕິ ຍສ຺ມາ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ສຸໂກ ສມຸທ຺ເທ ໂອສີທິຕ຺ວາ ມໂຕ, ຕສ຺ມາ ໂຠຊນສ຺ມິໍ ອຄິທ຺ຘິຕາສງ຺ຂາໂຕ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຠາໂວ ສາຘຸ, ປມາຓຊານນໍ ສຸນ຺ທຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ‘‘ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ, ເນວ ທວາຍ ນ ມທາຍ…ເປ… ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈາ’’ຕິ.

‘‘ອລ຺ລໍ ສຸກ຺ຂຎ຺ຈ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ, ນ ພາຬ຺ຫໍ ສຸຫິໂຕ ສິຍາ;

ອູນຸທໂຣ ມິຕາຫາໂຣ, ສໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິພ຺ພເຊ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈ ອາໂລເປ, ອຠຸຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປິເວ;

ອລໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ, ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ. (ເຖຣຄາ. ໙໘໒-໙໘໓);

‘‘ມນຸຊສ຺ສ ສທາ ສຕີມໂຕ, ມຕ຺ຕໍ ຊານໂຕ ລທ຺ຘໂຠຊເນ;

ຕນູ ຕສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ເວທນາ, ສຓິກໍ ຊີຣຕິ ອາຍຸໍ ປາລຍ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໔) –

ເອວໍ ວຓ຺ຓິຕາ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາປິ ສາຘຸ.

‘‘ກນ຺ຕາເຣ ປຸຕ຺ຕມໍສໍວ, ອກ຺ຂສ຺ສພ຺ຠຎ຺ຊນໍ ຍຖາ;

ເອວໍ ອາຫຣິ ອາຫຣໍ, ຍາປນຕ຺ຖມມຸຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໙) –

ເອວໍ ວຓ຺ຓິຕາ ອຄິທ຺ຘິຕາປິ ສາຘຸ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ອຄິທ຺ຘິມາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ຕໂຕ ອຍໍ ອຏ຺ຐກຖາປາໂຐວ ສຸນ຺ທຣຕໂຣ. ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຫິ ສີທນ຺ຕີຕິ ໂຠຊເນ ປມາຓໍ ອຊານນ຺ຕາ ຫິ ຣສຕຓ຺ຫາວເສນ ປາປກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ສີທນ຺ຕິ. ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈ ນ ສີທເຣຕິ ເຍ ປນ ໂຠຊເນ ປມາຓໍ ຊານນ຺ຕິ, ເຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມປິ ສມ຺ປຣາເຍປິ ນ ສີທນ຺ຕີຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ພຫູ ໂສຕາປນ຺ນາປິ ສກທາຄາມິໂນປິ ອນາຄາມິໂນປິ ອຣຫນ຺ໂຕປິ ອເຫສຸໍ. ‘‘ຕທາ ສຸກຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ສຸກຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສຸກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໒໕໖] ໖. ຊຣູທປານຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຊຣູທປານໍ ຂຓມານາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ວາຓິເຊ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເຕ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສກຏານິ ປູເຣຕ຺ວາ ໂວຫາຣຕ຺ຖາຍ ຄມນກາເລ ຕຖາຄຕໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຣຓານິ ຄເຫຕ຺ວາ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂວຫາຣຕ຺ຖາຍ ທີຆມຄ຺ຄໍ ຄມິສ຺ສາມ, ຠຓ຺ຑໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສິທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕາ ໂສຕ຺ຖິນາ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ວນ຺ທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິໍສຸ. ເຕ ກນ຺ຕາຣມຄ຺ເຄ ປຸຣາຓອຸທປານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ອຸທປາເນ ປານີຍໍ ນຕ຺ຖິ, ມຍຎ຺ຈ ປິປາສິຕາ, ຂຓິສ຺ສາມ ນ’’ນ຺ຕິ ຂຓນ຺ຕາ ປຏິປາຏິຍາ ພຫຸໍ ອຍໍ…ເປ… ເວຬຸຣິຍໍ ລຠິໍສຸ. ເຕ ເຕເນວ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ຣຕນານໍ ສກຏານິ ປູເຣຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຈ຺ຈາຄມິໍສຸ. ເຕ ອາຠຕໍ ຘນໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ມຍໍ ‘‘ສິທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕາ ຠຕ຺ຕໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕຖາຄຕໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ອຕ຺ຕໂນ ຘນສ຺ສ ລທ຺ຘາກາຣໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ໂຂ ອຸປາສກາ ເຕນ ຘເນນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ ປມາຓຎ຺ຎຸຕາຍ ຘນຎ຺ຈ ຊີວິຕຎ຺ຈ ອລຠິຕ຺ຖ, ໂປຣາຓກາ ປນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ ປຓ຺ຑິຕານໍ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ ຊີວິກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິຍໍ ວາຓິຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖວາຫເຊຏ຺ຐໂກ ອໂຫສິ. ໂສ ພາຣາຓສິຍໍ ຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສກຏານິ ປູເຣຕ຺ວາ ພຫູ ວາຓິເຊ ອາທາຍ ຕເມວ ກນ຺ຕາຣໍ ປຏິປນ຺ໂນ ຕເມວ ອຸທປານໍ ອທ຺ທສ. ຕຕ຺ຖ ເຕ ວາຓິຊາ ‘‘ປານີຍໍ ປິວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕໍ ອຸທປານໍ ຂຓນ຺ຕາ ປຏິປາຏິຍາ ພຫູນິ ອຍາທີນິ ລຠິໍສຸ. ເຕ ພຫຸມ຺ປິ ຣຕນໍ ລຠິຕ຺ວາ ເຕນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ‘‘ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເອຕ຺ຖ ອິໂຕ ສຸນ຺ທຣຕຣໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ຕໍ ຂຓິໍສຸເຍວ. ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຕ ອາຫ – ‘‘ໂຠ ວາຓິຊາ, ໂລໂຠ ນາເມສ ວິນາສມູລໍ, ອມ຺ເຫຫິ ພຫຸ ຘນໍ ລທ຺ຘໍ, ເອຕ຺ຕເກເນວ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ໂຫຖ, ມາ ອຕິຂຓຖາ’’ຕິ. ເຕ ເຕນ ນິວາຣິຍມານາປິ ຂຓິໍສຸເຍວ. ໂສ ຈ ອຸທປາໂນ ນາຄປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ, ອຖສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ວສນກນາຄຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ວິມາເນ ຠິຊ຺ຊນ຺ເຕ ເລຑ຺ຑູສູ ຈ ປໍສູສຸ ຈ ປຕມາເນສຸ ກຸທ຺ໂຘ ຐເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອວເສເສ ສພ຺ເພປິ ນາສິກວາເຕນ ປຫຣິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ນາຄຠວນາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ສກຏານິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕນານໍ ປູເຣຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ສຸຂຍານເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ນາຄມາຓວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ສກຏານິ ໂຍຊາເປນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ພາຣາຓສິໍ ເນຕ຺ວາ ຆຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຕໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນາຄຠວນເມວ ຄໂຕ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ຘນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ອຸນ຺ນງ຺ຄລໍ ກຕ຺ວາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສີລໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ສຄ຺ຄປຸຣໍ ປູເຣສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໑໖. ‘‘ຊຣູທປານໍ ຂຓມານາ, ວາຓິຊາ ອຸທກຕ຺ຖິກາ;

ອຊ຺ຌຄມຸໍ ອຍສໍ ໂລຫໍ, ຕິປຸສີສຎ຺ຈ ວາຓິຊາ;

ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປຎ຺ຈ, ມຸຕ຺ຕາ ເວຬຸຣິຍາ ພຫູ.

໑໗. ‘‘ເຕ ຈ ເຕນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ, ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ອຂາຓິສຸໍ;

ເຕ ຕຕ຺ຖາສີວິໂສ ໂຆໂຣ, ເຕຊສ຺ສີ ເຕຊສາ ຫນິ.

໑໘. ‘‘ຕສ຺ມາ ຂເຓ ນາຕິຂເຓ, ອຕິຂາຕຎ຺ຫິ ປາປກໍ;

ຂາເຕນ ຈ ຘນໍ ລທ຺ຘໍ, ອຕິຂາເຕນ ນາສິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຍສນ຺ຕິ ກາຬໂລຫໍ. ໂລຫນ຺ຕິ ຕມ຺ພໂລຫໍ. ມຸຕ຺ຕາຕິ ມຸຕ຺ຕາໂຍ. ເຕ ຈ ເຕນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາຕິ ເຕ ຈ ວາຓິຊາ ເຕນ ຘເນນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ. ເຕ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕ ວາຓິຊາ ຕສ຺ມິໍ ອຸທປາເນ. ເຕຊສ຺ສີຕິ ວິສເຕເຊນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ເຕຊສາ ຫນີຕິ ວິສເຕເຊນ ຆາເຕສິ. ອຕິຂາເຕນ ນາສິຕນ຺ຕິ ອຕິຂເຓນ ຕຎ຺ຈ ຘນໍ ຊີວິຕຎ຺ຈ ນາສິຕໍ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ນາຄຣາຊາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ສຕ຺ຖວາຫເຊຏ຺ຐໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຊຣູທປານຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໒໕໗] ໗. ຄາມຓິຈນ຺ທຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນາຍໍ ຆຣານໍ ກຸສໂລຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາປສໍສນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຘມ຺ມສຠາຍຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູ ທສພລສ຺ສ ປຎ຺ຎໍ ປສໍສນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຕຖາຄໂຕ ມຫາປຎ຺ໂຎ ປຸຖຸປຎ຺ໂຎ ຫາສປຎ຺ໂຎ ຊວນປຎ຺ໂຎ ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ໂຎ ສເທວກໍ ໂລກໍ ປຎ຺ຎາຍ ອຕິກ຺ກມຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ຕຖາຄໂຕ ປຎ຺ຎວາເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ຊນສນ຺ໂຘ ນາມ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ມຸຂໍ ສຸປຣິມຊ຺ຊິຕກຎ຺ຈນາທາສຕລໍ ວິຍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ອໂຫສິ ອຕິໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ, ເຕນສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ‘‘ອາທາສມຸຂມາໂຣ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຕໍ ສຕ຺ຕວສ຺ສພ຺ຠນ຺ຕເຣເຍວ ປນ ປິຕາ ຕໂຍ ເວເທ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຈ ໂລເກ ກຕ຺ຕພ຺ພາກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລ ກາລມກາສິ. ອມຈ຺ຈາ ມຫນ຺ເຕນ ສກ຺ກາເຣນ ຣຎ຺ໂຎ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ມຕກທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຣາຊງ຺ຄເຓ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ກຸມາໂຣ ອຕິທຫໂຣ, ນ ສກ຺ກາ ຣຊ຺ເຊ ອຠິສິຎ຺ຈິຕຸໍ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ນໍ ອຠິສິຎ຺ຈິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອກທິວສໍ ນຄຣໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ກຸມາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐານໍ, ເທວ, ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ກຸມາໂຣ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິ.

ຕສ຺ສ ນິສິນ຺ນກາເລ ອມຈ຺ຈາ ເອກໍ ທ຺ວີຫິ ປາເທຫິ ວິຈຣຓມກ຺ກຏໍ ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາຈຣິຍເວສໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐານໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ອຍໍ ປຸຣິໂສ ປິຕຸ ມຫາຣາຊສ຺ສ ກາເລ ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາຈຣິໂຍ ປຄຸຓວິຊ຺ໂຊ ອນ຺ໂຕຠູມິຍໍ ສຕ຺ຕຣຕນຏ຺ຐາເນ ຄຸຓໂທສໍ ປສ຺ສຕິ, ເອເຕເນວ ຄຫິຕໍ ຣາຊກຸລານໍ ເຄຫຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ອິມໍ ເທໂວ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປຕູ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ກຸມາໂຣ ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸປຣິຈ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ນາຍໍ ມນຸສ຺ໂສ, ມກ຺ກໂຏ ເອໂສ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ມກ຺ກຏາ ນາມ ກຕໍ ກຕໍ ວິທ຺ຘໍເສຕຸໍ ຊານນ຺ຕິ, ອກຕໍ ປນ ກາຕຸໍ ວາ ວິຈາເຣຕຸໍ ວາ ນ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈານໍ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໙. ‘‘ນາຍໍ ຆຣານໍ ກຸສໂລ, ໂລໂລ ອຍໍ ວລີມຸໂຂ;

ກຕໍ ກຕໍ ໂຂ ທູເສຍ຺ຍ, ເອວໍ ຘມ຺ມມິທໍ ກຸລ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນາຍໍ ຆຣານໍ ກຸສໂລຕິ ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ນ ຆຣານໍ ກຸສໂລ, ຆຣານິ ວິຈາເຣຕຸໍ ວາ ກາຕຸໍ ວາ ເຉໂກ ນ ໂຫຕິ. ໂລໂລຕິ ໂລລຊາຕິໂກ. ວລີມຸໂຂຕິ ວລິໂຍ ມຸເຂ ອສ຺ສາຕິ ວລີມຸໂຂ. ເອວໍ ຘມ຺ມມິທໍກຸລນ຺ຕິ ອິທໍ ມກ຺ກຏກຸລໍ ນາມ ກຕໍ ກຕໍ ທູເສຕພ຺ພໍ ວິນາເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວໍ ສຠາວນ຺ຕິ.

ອຖາມຈ຺ຈາ ‘‘ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເທວາ’’ຕິ ຕໍ ອປເນຕ຺ວາ ເອກາຫທ຺ວີຫຈ຺ຈເຍນ ປຸນ ຕເມວ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐານໍ ອາເນຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ, ເທວ, ປິຕຸ ມຫາຣາຊສ຺ສ ກາເລ ວິນິຈ຺ຉຍາມຈ຺ໂຈ, ວິນິຈ຺ຉຍສຸຕ຺ຕມສ຺ສ ສຸປວຕ຺ຕິຕໍ, ອິມໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍກມ຺ມໍ ກາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ກຸມາໂຣ ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ຈິຕ຺ຕວໂຕ ມນຸສ຺ສສ຺ສ ໂລມໍ ນາມ ເອວຣູປໍ ນ ໂຫຕິ, ອຍໍ ນິຈິຕ຺ຕໂກ ວານໂຣ ວິນິຈ຺ຉຍກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໒໐. ‘‘ນຍິທໍ ຈິຕ຺ຕວໂຕ ໂລມໍ, ນາຍໍ ອສ຺ສາສິໂກ ມິໂຄ;

ສິຏ຺ຐໍ ເມ ຊນສນ຺ເຘນ, ນາຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຊານຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນຍິທໍ ຈິຕ຺ຕວໂຕ ໂລມນ຺ຕິ ຍໍ ອິທໍ ເອຕສ຺ສ ສຣີເຣ ຜຣຸສໂລມໍ, ອິທໍ ວິຈາຣຓປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕວໂຕ ນ ໂຫຕິ. ປາກຕິກຈິຕ຺ເຕນ ປນ ອຈິຕ຺ຕໂກ ນາມ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ນຕ຺ຖິ. ນາຍໍ ອສ຺ສາສິໂກຕິ ອຍໍ ອວສ຺ສໂຍ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸສາສນິໍ ວາ ທຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອສ຺ສາເສຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ນ ອສ຺ສາສິໂກ. ມິໂຄຕິ ມກ຺ກຏໍ ອາຫ. ສິຏ຺ຐໍ ເມ ຊນສນ຺ເຘນາຕິ ມຍ຺ຫໍ ປິຕຣາ ຊນສນ຺ເຘນ ເອຕໍ ສິຏ຺ຐໍ ກຖິຕໍ, ‘‘ມກ຺ກໂຏ ນາມ ກາຣຓາກາຣຓໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອນຸສາສນີ ທິນ຺ນາຕິ ທີເປຕິ. ນາຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຊານຕີຕິ ຕສ຺ມາ ອຍໍ ວານໂຣ ນ ກິຎ຺ຈິ ຊານາຕີຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ນາຍໍ ກິຎ຺ຈິ ນ ທູສເຍ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນຕ຺ຖິ.

ອມຈ຺ຈາ ອິມມ຺ປິ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເທວາ’’ຕິ ຕໍ ອປເນຕ຺ວາ ປຸນປິ ເອກທິວສໍ ຕເມວ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐານໍ ອາເນຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ, ເທວ, ປຸຣິໂສ ປິຕຸ ມຫາຣາຊສ຺ສ ກາເລ ມາຕາປິຕຸອຸປຏ຺ຐານກາຣໂກ, ກຸເລເຊຏ຺ຐາປຈາຍິກກມ຺ມກາຣໂກ, ອິມໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ກຸມາໂຣ ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ມກ຺ກຏາ ນາມ ຈລຈິຕ຺ຕາ, ເອວຣູປໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ສມຕ຺ຖາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໒໑. ‘‘ນ ມາຕຣໍ ປິຕຣໍ ວາ, ຠາຕຣໍ ຠຄິນິໍ ສກໍ;

ຠເຣຍ຺ຍ ຕາທິໂສ ໂປໂສ, ສິຏ຺ຐໍ ທສຣເຖນ ເມ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຠາຕຣໍ ຠຄິນິໍ ສກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຕຣໍ ວາ ຠຄິນິໍ ວາ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ສຂ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ, ຕໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສກຠາຕິກຠຄິນິໂຍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ສຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຫາຍໂກ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວິຈາຣິຕເມວ. ຠເຣຍ຺ຍາຕິ ໂປເສຍ຺ຍ. ຕາທິໂສ ໂປໂສຕິ ຍາທິໂສ ເອສ ທິສ຺ສຕິ, ຕາທິໂສ ມກ຺ກຏຊາຕິໂກ ສຕ຺ໂຕ ນ ຠເຣຍ຺ຍ. ສິຏ຺ຐໍ ທສຣເຖນ ເມຕິ ເອວໍ ເມ ປິຕຣາ ອນຸສິຏ຺ຐໍ. ປິຕາ ຫິສ຺ສ ຊນໍ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ສນ຺ທຫນໂຕ ‘‘ຊນສນ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ທສຫິ ຣເຖຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພາກຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຕໂນ ເອເກເນວ ຣເຖນ ກຣຓໂຕ ‘‘ທສຣໂຖ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ເອວຣູປສ຺ສ ໂອວາທສ຺ສ ສຸຕຕ຺ຕາ ເອວມາຫ.

ອມຈ຺ຈາ ‘‘ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເທວາ’’ຕິ ມກ຺ກຏໍ ອປເນຕ຺ວາ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ ກຸມາໂຣ, ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຣຊ຺ເຊ ອຠິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ‘‘ອາທາສມຸຂຣຎ຺ໂຎ ອາຓາ’’ຕິ ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສຸໍ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ, ປຓ຺ຑິຕຠາໂວປິສ຺ສ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄໂຕ.

ປຓ຺ຑິຕຠາວທີປນຕ຺ຖໍ ປນສ຺ສ ອິມານິ ຈຸທ຺ທສ ວຕ຺ຖູນິ ອາຠຕານິ –

‘‘ໂຄໂຓ ປຸຕ຺ໂຕ ຫໂຍ ເຈວ, ນຬກາໂຣ ຄາມໂຠຊໂກ;

ຄຓິກາ ຕຣຸຓີ ສປ຺ໂປ, ມິໂຄ ຕິຕ຺ຕິຣເທວຕາ;

ນາໂຄ ຕປສ຺ສິໂນ ເຈວ, ອໂຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມາຓໂວ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພີກຖາ – ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຣຊ຺ເຊ ອຠິສິຎ຺ຈິເຕ ເອໂກ ຊນສນ຺ຘຣຎ຺ໂຎ ປາທມູລິໂກ ນາເມນ ຄາມຓິຈນ຺ໂທ ນາມ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິທໍ ຣຊ຺ຊໍ ນາມ ສມານວເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຠຕິ, ອຫຎ຺ຈ ມຫລ຺ລໂກ, ທຫຣໍ ກຸມາຣໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ຊນປເທ ກສິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຊີວິສ຺ສາມີ’’ຕິ, ໂສ ນຄຣໂຕ ຕິໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມເກ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ກສິກມ຺ມຕ຺ຖາຍ ປນສ຺ສ ໂຄຓາປິ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ເທເວ ວຸຏ຺ເຐ ເອກໍ ສຫາຍກໍ ທ຺ເວ ໂຄເຓ ຍາຈິຕ຺ວາ ສພ຺ພທິວສໍ ກສິຕ຺ວາ ຕິຓໍ ຂາທາເປຕ຺ວາ ໂຄເຓ ສາມິກສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເທຕຸໍ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຠຣິຍາຍ ສທ຺ຘິໍ ເຄຫມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ໂຄຓາປິ ປຣິຈເຍນ ເຄຫໍ ປວິສິໍສຸ, ເຕສຸ ປວິສນ຺ເຕສຸ ສາມິໂກ ຖາລກໍ ອຸກ຺ຂິປິ, ຠຣິຍາ ຖາລກໍ ອປເນສິ. ຄາມຓິຈນ຺ໂທ ‘‘ຠຕ຺ເຕນ ມໍ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ໂຄເຓ ອນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາວ ຄໂຕ. ໂຈຣາ ຣຕ຺ຕິໍ ວຊໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ເຕເຍວ ໂຄເຓ ຫຣິໍສຸ. ໂຄຓສາມິໂກ ປາໂຕວ ວຊໍ ປວິຏ຺ໂຐ ເຕ ໂຄເຓ ອທິສ຺ວາ ໂຈເຣຫິ ຫຏຠາວໍ ຊານນ຺ໂຕປິ ‘‘ຄາມຓິຈນ຺ທສ຺ສ ຄີວໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ໂຄເຓ, ເມ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ນນຸ ໂຄຓາ ເຄຫໍ ປວິຏ຺ຐາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ ມຍ຺ຫໍ ນິຍ຺ຍາທິຕາ’’ຕິ? ‘‘ນ ນິຍ຺ຍາທິຕາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອຍໍ ເຕ ຣາຊທູໂຕ, ເອຫີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕສຸ ຫິ ຊນປເທສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສກ຺ຂຣໍ ວາ ກປາລຂຓ຺ຑໍ ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເຕ ຣາຊທູໂຕ, ເອຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂຍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ຣາຊາຓໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ‘‘ຣາຊທູໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາວ ນິກ຺ຂມິ.

ໂສ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊກຸລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກໍ ສຫາຍກສ຺ສ ວສນຄາມໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ, ອຕິຉາໂຕມ຺ຫິ, ຍາວ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉາມິ, ຕາວ ອິເຘວ ໂຫຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຫາຍເຄຫໍ ປາວິສິ. ສຫາໂຍ ປນສ຺ສ ເຄເຫ ນຕ຺ຖິ, ສຫາຍິກາ ທິສ຺ວາ ‘‘ສາມິ, ປກ຺ກາຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອຘິວາເສຫິ, ອິທາເນວ ປຈິຕ຺ວາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິສ຺ເສຓິຍາ ເວເຄນ ຕຓ຺ຑຸລໂກຏ຺ຐກໍ ອຠິຣຸຫນ຺ຕີ ຠູມິຍໍ ປຕິ, ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຕສ຺ສາ ສຕ຺ຕມາສິໂກ ຄພ຺ໂຠ ປຕິໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຕສ຺ສາ ສາມິໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ເມ ຠຣິຍໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຄພ຺ຠໍ ປາເຕສິ, ອຍໍ ເຕ ຣາຊທູໂຕ, ເອຫີ’’ຕິ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ເວ ຊນາ ຄາມຓິໍ ມຊ຺ເຌ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ອເຖກສ຺ມິໍ ຄາມທ຺ວາເຣ ເອໂກ ອສ຺ສໂຄປໂກ ອສ຺ສໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອສ຺ໂສປິ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກນ ຄຈ຺ຉຕິ. ອສ຺ສໂຄປໂກ ຄາມຓິຈນ຺ທໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມາຕຸລ ຄາມຓິຈນ຺ທ, ເອຕໍ ຕາວ ອສ຺ສໍ ເກນຈິເທວ ປຫຣິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ເຕຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ເອກໍ ປາສາຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຂິປິ, ປາສາໂຓ ອສ຺ສສ຺ສ ປາເທ ປຫຣິຕ຺ວາ ເອຣຓ຺ຑທຓ຺ຑກໍ ວິຍ ຠິນ຺ທິ. ອຖ ນໍ ອສ຺ສໂຄປໂກ ‘‘ຕຍາ ເມ ອສ຺ສສ຺ສ ປາໂທ ຠິນ຺ໂນ, ອຍໍ ເຕ ຣາຊທູໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິ.

ໂສ ຕີຫິ ຊເນຫິ ນີຍມາໂນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມ ມໍ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສ຺ສນ຺ຕິ, ອຫໍ ໂຄຓມູລມ຺ປິ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ປເຄວ ຄພ຺ຠປາຕນທຓ຺ຑໍ, ອສ຺ສມູລໍ ປນ ກຸໂຕ ລຠິສ຺ສາມິ, ມຕໍ ເມ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ. ໂສ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຏວິຍໍ ມຄ຺ຄສມີເປເຍວ ເອກໍ ເອກໂຕ ປປາຕໍ ປພ຺ພຕໍ ອທ຺ທສ, ຕສ຺ສ ຉາຍາຍ ທ຺ເວ ປິຕາປຸຕ຺ຕາ ນຬກາຣາ ເອກໂຕ ກິລຎ຺ຊໍ ຈິນນ຺ຕິ. ຄາມຓິຈນ຺ໂທ ‘‘ໂຠ, ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸກາໂມມ຺ຫິ, ໂຖກໍ ອິເຘວ ໂຫຖ, ຍາວ ອາຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ປປາຕປສ຺ເສ ປຕມາໂນ ປິຕຸນຬກາຣສ຺ສ ປິຏ຺ຐິຍໍ ປຕິ, ນຬກາໂຣ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິ. ຄາມຓິ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຏ຺ຐາສິ. ນຬກາຣປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ຕ຺ວໍ ເມ ປິຕຸຆາຕກໂຈໂຣ, ອຍໍ ເຕ ຣາຊທູໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຸມ຺ພໂຕ ນິກ຺ຂມິ, ‘‘ກິໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ປິຕຸຆາຕກໂຈໂຣ ເມ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄາມຓິໍ ມຊ຺ເຌ ກຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນຍິໍສຸ.

ອຖາປຣສ຺ມິໍ ຄາມທ຺ວາເຣ ເອໂກ ຄາມໂຠຊໂກ ຄາມຓິຈນ຺ທໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມາຕຸລ ຄາມຓິຈນ຺ທ, ກຫໍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊານໍ ປສ຺ສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອທ຺ຘາ ຕ຺ວໍ ຣາຊານໍ ປສ຺ສິສ຺ສສິ, ອຫໍ ຣຎ຺ໂຎ ສາສນໍ ທາຕຸກາໂມ, ຫຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາມ, ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ປກຕິຍາ ອຠິຣູໂປ ຘນວາ ຍສສມ຺ປນ຺ໂນ ອໂຣໂຄ, ອິທານິ ປນມ຺ຫິ ທຸຄ຺ຄໂຕ ເຈວ ປຓ຺ຑຸໂຣຄີ ຈ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ຣາຊານໍ ປຸຈ຺ຉ, ຣາຊາ ກິຣ ປຓ຺ຑິໂຕ, ໂສ ເຕ ກເຖສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ສາສນໍ ປຸນ ມຍ຺ຫໍ ກເຖຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.