໙. ອຸປາຫນວຄ຺ໂຄ

[໒໓໑] ໑. ອຸປາຫນຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍຖາປິ ກີຕາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຘມ຺ມສຠາຍຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອາຈຣິຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ ປຏິສຕ຺ຕຸ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາວິນາສໍ ປາປຸຓີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ ອາຈຣິຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ມມ ປຏິປກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ປຕ຺ໂຕເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິສິປ຺ເປ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິ. ອເຖໂກ ກາສິຄາມໂກ ມາຓວໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ໂພຘິສຕ຺ຕາ ນາມ ສິປ຺ປໍ ວາເຈນ຺ຕາ ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐິໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຊານນນິຍາເມນ ນິຣວເສສໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ມາຓໂວ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຊານນສິປ຺ປໍ ນິຣວເສສມຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ອາຈຣິຍ, ອຫໍ ຣາຊານໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ມມ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ຕຸມ຺ເຫ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ອຸປຏ຺ຐາຕູ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິສ຺ສ ປຣິພ຺ພຍໍ ຊານາຖາ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສມກໍ ນ ລຈ຺ຉຕິ, ຕຸມ຺ເຫສຸ ສຕໍ ລຠນ຺ເຕສຸ ປຓ຺ຓາສໍ ລຈ຺ຉຕິ, ທ຺ເວ ລຠນ຺ເຕສຸ ເອກໍ ລຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ໂສ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ອນ຺ເຕວາສິໂກ ‘‘ອຫໍ, ອາຈຣິຍ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສມໍ ສິປ຺ປໍ ຊານາມິ. ສເຈ ສມກຎ຺ເຎວ ປຣິພ຺ພຍໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ. ໂນ ເຈ, ນ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ‘‘ສເຈ ໂສ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສມປ຺ປກາໂຣ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສມກຎ຺ເຎວ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ສມກໍ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ເຕນ ‘‘ສາຘຸ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ‘‘ເຕນ ຫິ ສ຺ເວ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສຖາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ທສ຺ເສສ຺ສາມ, ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຖາ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສ຺ເວ ກິຣ ອາຈຣິໂຍ ຈ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ຈ ອຸໂຠ ຫຕ຺ຖິສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສສ຺ສນ຺ຕິ, ຣາຊງ຺ຄເຓ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ທຏ຺ຐຸກາມາ ປສ຺ສນ຺ຕູ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ.

ອາຈຣິໂຍ ‘‘ນ ເມ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ອຸປາຍໂກສລ຺ລໍ ຊານາຕີ’’ຕິ ເອກໍ ຫຕ຺ຖິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຣຕ຺ເຕເນວ ວິໂລມໍ ສິກ຺ຂາເປສິ. ໂສ ຕໍ ‘‘ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂອສກ຺ກິຕຸໍ, ‘‘ໂອສກ຺ກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຄນ຺ຕຸໍ, ‘‘ຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ, ‘‘ນິປຊ຺ຊາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຐາຕຸໍ, ‘‘ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຐເປຕຸໍ, ‘‘ຐເປຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສິກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຕໍ ຫຕ຺ຖິໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄຓໍ ອຄມາສິ. ອນ຺ເຕວາສິໂກປິ ເອກໍ ມນາປໍ ຫຕ຺ຖິໍ ອຠິຣຸຫິ. ມຫາຊໂນ ສນ຺ນິປຕິ. ອຸໂຠປິ ສມກໍ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສສຸໍ. ປຸນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖິໍ ວິໂລມໍ ກາເຣສິ, ໂສ ‘‘ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂອສກ຺ກິ, ‘‘ໂອສກ຺ກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸຣໂຕ ຘາວິ, ‘‘ຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນິປຊ຺ຊິ, ‘‘ນິປຊ຺ຊາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐາສິ, ‘‘ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນິກ຺ຂິປິ, ‘‘ນິກ຺ຂິປາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຄຓ຺ຫິ. ມຫາຊໂນ ‘‘ອເຣ ທຸຏ຺ຐອນ຺ເຕວາສິກ, ຕ຺ວໍ ອາຈຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ສາຣມ຺ຠໍ ກໂຣສິ, ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ນ ຊານາສິ, ‘ອາຈຣິເຍນ ສມກໍ ຊານາມີ’ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ໂຫສີ’’ຕິ ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິມ຺ຫາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ສິປ຺ປໍ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຂຕ຺ຖາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປນ ຄຫິຕສິປ຺ປໍ ທຸກ຺ກຏອຸປາຫນາ ວິຍ ວິນາສເມວ ອາວຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທໍ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ –

໑໖໑. ‘‘ຍຖາປິ ກີຕາ ປຸຣິສສ຺ສຸປາຫນາ, ສຸຂສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ທຸຂໍ ອຸທພ຺ພເຫ;

ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ຕາ ຕລສາ ປປີຬິຕາ, ຕສ຺ເສວ ປາເທ ປຸຣິສສ຺ສ ຂາທເຣ.

໑໖໒. ‘‘ເອວເມວ ໂຍ ທຸກ຺ກຸລີໂນ ອນຣິໂຍ, ຕມ຺ມາກ ວິຊ຺ຊຎ຺ຈ ສຸຕຎ຺ຈ ອາທິຍ;

ຕເມວ ໂສ ຕຕ຺ຖ ສຸເຕນ ຂາທຕິ, ອນຣິໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປານທູປໂມ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸທພ຺ພເຫຕິ ອຸທພ຺ພເຫຍ຺ຍ. ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ຕາ ຕລສາ ປປີຬິຕາຕິ ຆມ຺ເມນ ອຠິຕຕ຺ຕາ ປາທຕເລນ ຈ ປີຬິຕາ. ຕສ຺ເສວາຕິ ເຍນ ຕາ ສຸຂຕ຺ຖາຍ ກິຓິຕ຺ວາ ປາເທສຸ ປຏິມຸກ຺ກາ ທຸກ຺ກຏູປາຫນາ, ຕສ຺ເສວ. ຂາທເຣຕິ ວຓໍ ກໂຣນ຺ຕາ ປາເທ ຂາທນ຺ຕິ.

ທຸກ຺ກຸລີໂນຕິ ທຸຊ຺ຊາຕິໂກ ອກຸລປຸຕ຺ໂຕ. ອນຣິໂຍຕິ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປວຊ຺ຊິໂຕ ອສປ຺ປຸຣິໂສ. ຕມ຺ມາກ ວິຊ຺ຊຎ຺ຈ ສຸຕຎ຺ຈ ອາທິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໍ ຕໍ ມນຕີຕິ ‘‘ຕມ຺ໂມ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຕມ຺ມາໂກ, ຕໍ ຕໍ ສິປ຺ປໍ ອາເສວຕິ ປຣິວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອາຈຣິຍສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ຕສ຺ມາ ຕມ຺ມາກາ, ຄາຖາພນ຺ຘສຸຂຕ຺ຖໍ ປນສ຺ສ ຣສ຺ສຠາໂວ ກໂຕ. ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐາເນສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ. ສຸຕນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສຸຕປຣິຍຕ຺ຕິ. ອາທິຍາຕິອາທິຍິຕ຺ວາ. ຕເມວ ໂສ ຕຕ຺ຖ ສຸເຕນ ຂາທຕີຕິ ຕເມວາຕິ ອຕ຺ຕານເມວ. ໂສຕິ ໂຍ ທຸກ຺ກຸລີໂນ ອນຣິໂຍ ອາຈຣິຍມ຺ຫາ ວິຊ຺ຊຎ຺ຈ ສຸຕຎ຺ຈ ອາທິຍຕິ, ໂສ. ຕຕ຺ຖ ສຸເຕນ ຂາທຕີຕິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສຸເຕນ ໂສ ອຕ຺ຕານເມວ ຂາທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ເຕເນວ ໂສ ຕຕ຺ຖ ສຸເຕນ ຂາທຕີ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຕສ຺ສາປິ ໂສ ເຕນ ຕຕ຺ຖ ສຸເຕນ ອຕ຺ຕານເມວ ຂາທຕີຕິ ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ. ອນຣິໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປານທູປໂມຕິ ອິຕິ ອນຣິໂຍ ທຸປາຫນູປໂມ ທຸກ຺ກຏູປາຫນູປໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ຫິ ທຸກ຺ກຏູປາຫນາ ປຸຣິສໍ ຂາທນ຺ຕິ, ເອວເມສ ສຸເຕນ ຂາທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ຂາທຕິ. ອຖ ວາ ປານາຍ ທຸໂຕຕິ ປານທຸ, ອຸປາຫນູປຕາປິຕສ຺ສ ອຸປາຫນາຍ ຂາທິຕປາທສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ໂສ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຕນ ຂາທຕິ, ໂສ ເຕນ ສຸເຕນ ຂາທິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອນຣິໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ປານທູປໂມ, ອຸປາຫນູປຕາປິຕປາທສທິໂສຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຣາຊາ ຕຸຏ຺ໂຐ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ອທາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ອາຈຣິໂຍ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອຸປາຫນຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໒໓໒] ໒. ວີຓາຖູຓຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເອກຈິນ຺ຕິໂຕຍມຕ຺ໂຖຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກຸມາຣິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາ ກິເຣກາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ອຕ຺ຕໂນ ເຄເຫ ອຸສຠຣາຊສ຺ສ ສກ຺ກາຣໍ ກຍິຣມານໍ ທິສ຺ວາ ຘາຕິໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອມ຺ມ, ໂກ ນາເມສ ເອວໍ ສກ຺ກາຣໍ ລຠຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຸສຠຣາຊາ ນາມ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ປຸນ ສາ ເອກທິວສໍ ປາສາເທ ຐຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ເອກໍ ຂຸຊ຺ຊໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຄຸນ຺ນໍ ອນ຺ຕເຣ ເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ປິຏ຺ຐິຍໍ ກກຸຘໍ ໂຫຕິ, ມນຸສ຺ສເຊຏ຺ຐກສ຺ສປິ ເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ມນຸສ຺ເສສຸ ປຸຣິສູສໂຠ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕສ຺ສ ມຍາ ປາທປຣິຈາຣິກາຍ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ສາ ທາສິໍ ເປເສຕ຺ວາ ‘‘ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ, ອສຸກຏ຺ຐານໍ ກິຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ສາຣຠຓ຺ຑກໍ ອາທາຍ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ປາສາທາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປລາຍິ. ອປຣຠາເຄ ຕໍ ກມ຺ມໍ ນຄເຣ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ຈ ປາກຏໍ ຊາຕໍ. ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸກາ ກິຣ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ຂຸຊ຺ເຊນ ສທ຺ຘິໍ ປລາຕາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນເວສາ ຂຸຊ຺ຊໍ ກາເມຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ກາເມສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ນິຄມຄາເມ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຆຣາວາສໍ ວສນ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕຘີຕາຫິ ວຑ຺ຒມາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ພາຣາຓສີເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຘີຕຣໍ ວາເຣຕ຺ວາ ທິວສໍ ຐເປສິ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ອຕ຺ຕໂນ ເຄເຫ ອຸສຠສ຺ສ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂກ ນາເມໂສ’’ຕິ ຘາຕິໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຸສໂຠ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ເອກໍ ຂຸຊ຺ຊໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ປຸຣິສູສໂຠ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສາຣຠຓ຺ຑກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປລາຍິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ໂຂ ‘‘ເສຏ຺ຐິຘີຕຣໍ ເຄຫໍ ອາເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ພາຣາຓສິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕເມວ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ມຄ຺ຄໍ ອຄມໍສຸ. ອຖ ຂຸຊ຺ຊສ຺ສ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ສີຕາສິຫຕສ຺ສ ອຣຸໂຓທເຍ ສຣີເຣ ວາໂຕ ກຸປ຺ປິ, ມຫນ຺ຕາ ເວທນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ໂສ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ເວທນາປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວີຓາທຓ຺ຑໂກ ວິຍ ສໍກຸຏິໂຕ ນິປຊ຺ຊິ, ເສຏ຺ຐິຘີຕາປິສ຺ສ ປາທມູເລ ນິສີທິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເສຏ຺ຐິຘີຕຣໍ ຂຸຊ຺ຊສ຺ສ ປາທມູເລ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຘີຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖໓. ‘‘ເອກຈິນ຺ຕິໂຕຍມຕ຺ໂຖ, ພາໂລ ອປຣິຓາຍໂກ;

ນ ຫິ ຂຸຊ຺ເຊນ ວາເມນ, ໂຠຕິ ສງ຺ຄນ຺ຕຸມຣຫສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອກຈິນ຺ຕິໂຕຍມຕ຺ໂຖຕິ ອມ຺ມ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຖໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອິມິນາ ຂຸຊ຺ເຊນ ສທ຺ຘິໍ ປລາຕາ, ອຍໍ ຕຍາ ເອກິກາຍ ເອວ ຈິນ຺ຕິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ. ພາໂລ ອປຣິຓາຍໂກຕິ ອຍໍ ຂຸຊ຺ໂຊ ພາໂລ, ທຸປ຺ປຎ຺ຎຠາເວນ ມຫລ຺ລໂກປິ ພາໂລວ, ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອສຕິ ຄນ຺ຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ອປຣິຓາຍໂກ. ນ ຫິ ຂຸຊ຺ເຊນ ວາເມນ, ໂຠຕິ ສງ຺ຄນ຺ຕຸມຣຫສີຕິ ອິມິນາ ຫິ ຂຸຊ຺ເຊນ ວາມນຕ຺ຕາ ວາເມນ ໂຠຕິ ຕ຺ວໍ ມຫາກຸເລ ຊາຕາ ອຠິຣູປາ ທສ຺ສນີຍາ ສງ຺ຄນ຺ຕຸໍ ສຫ ຄນ຺ຕຸໍ ນາຣຫສີຕິ.

ອຖສ຺ສ ຕໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖໔. ‘‘ປຸຣິສູສຠໍ ມຎ຺ຎມານາ, ອຫໍ ຂຸຊ຺ຊມກາມຍິໍ;

ໂສຍໍ ສໍກຸຏິໂຕ ເສຕິ, ຉິນ຺ນຕນ຺ຕິ ຍຖາ ຖຸຓາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອຫໍ, ອຍ຺ຍ, ເອກໍ ອຸສຠໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຄຸນ຺ນໍ ເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ປິຏ຺ຐິຍໍ ກກຸຘໍ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສປິ ຕໍ ອຕ຺ຖິ, ອິມິນາປິ ປຸຣິສູສເຠນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວມຫໍ ຂຸຊ຺ຊໍ ປຸຣິສູສຠໍ ມຎ຺ຎມານາ ອກາມຍິໍ. ໂສຍໍ ຍຖາ ນາມ ຉິນ຺ນຕນ຺ຕິ ສໂທຓິໂກ ວີຓາທຓ຺ຑໂກ, ເອວໍ ສໍກຸຏິໂຕ ເສຕີຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ນິກ຺ຂນ຺ຕຠາວເມວ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຣຖໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເຄຫເມວ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອຍເມວ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ອໂຫສິ, ພາຣາຓສີເສຏ຺ຐິ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ວີຓາຖູຓຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໒໓໓] ໓. ວິກຓ຺ຓກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກາມໍ ຍຫິໍ ອິຈ຺ຉສິ ເຕນ ຄຈ຺ຉາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ຫິ ຘມ຺ມສຠໍ ອານີໂຕ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກາມຄຸຓກາຣຓາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກາມຄຸຓາ ນາເມເຕ ຠິກ຺ຂຸ ວິກຓ຺ຓກສລ຺ລສທິສາ, ສກິໍ ຫທເຍ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠມານາ ວິກຓ຺ຓກໍ ວິຍ ວິທ຺ຘໍ ສຸໍສຸມາຣໍ ມຣຓເມວ ປາເປນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິຍໍ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂປກ຺ຂຣຓີຕີຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ນຈ຺ຈຄີຕາສຸ ກຸສລາ ນຈ຺ຈຄີຕານິ ປໂຍເຊສຸໍ, ໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາ ຄີຕສທ຺ທໂລລຕາຍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາວ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຣາຊາ ຕາລກ຺ຂນ຺ຘປ຺ປມາຓໍ ມຈ຺ຉຆຏໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອິເມ ມຈ຺ຉາ ມຍາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອມຈ຺ເຈ ປຸຈ຺ຉິ. ອມຈ຺ຈາ ‘‘ເອເຕ, ເທວ, ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ເອເຕ ກິຣ ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີ’’ຕິ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ເຕສໍ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ເທວສິກໍ ຕຓ຺ຑຸລມ຺ພຓໍ ປາເຈສິ. ມຈ຺ຉາ ຠຕ຺ຕເວລາຍ ເອກຈ຺ເຈ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ນາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຠຕ຺ຕໍ ນສ຺ສຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕເວລາຍ ເຠຣິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ເຠຣິສຎ຺ຎາຍ ມຈ຺ເຉສຸ ສນ຺ນິປຕິເຕສຸ ຠຕ຺ຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຕ຺ຕກມ຺ມິໂກ ເຠຣິໍ ປຫຣາເປຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ມຈ຺ຉານໍ ຠຕ຺ຕໍ ເທຕິ. ເຕປິ ເຠຣິສຎ຺ຎາຍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ.

ເຕສຸ ເອວໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕສຸ ເອໂກ ສຸໍສຸມາໂຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຈ຺ເຉ ຂາທິ. ຠຕ຺ຕກມ຺ມິໂກ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສຸໍສຸມາຣໍ ມຈ຺ຉານໍ ຂາທນກາເລ ວິກຓ຺ຓເກນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນາວາຍ ຐຕ຺ວາ ມຈ຺ເຉ ຂາທິຕຸໍ ອາຄຕໍ ສຸໍສຸມາຣໍ ວິກຓ຺ຓເກນ ປຫຣິ, ຕໍ ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕປິຏ຺ຐິໍ ປາວິສິ. ໂສ ເວທນາປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ປລາຍິ. ຠຕ຺ຕກມ຺ມິໂກ ຕສ຺ສ ວິທ຺ຘຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ອາລປນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖໕. ‘‘ກາມໍ ຍຫິໍ ອິຈ຺ຉສິ ເຕນ ຄຈ຺ຉ, ວິທ຺ໂຘສິ ມມ຺ມມ຺ຫິ ວິກຓ຺ຓເກນ;

ຫໂຕສິ ຠຕ຺ເຕນ ສຸວາທິເຕນ, ໂລໂລ ຈ ມຈ຺ເຉ ອນຸພນ຺ຘມາໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາມນ຺ຕິ ເອກໍເສນ. ຍຫິໍ ອິຈ຺ຉສິ ເຕນ ຄຈ຺ຉາຕິ ຍສ຺ມິໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕສ຺ມິໍ ຄຈ຺ຉ. ມມ຺ມມ຺ຫີຕິ ມມ຺ມຏ຺ຐາເນ. ວິກຓ຺ຓເກນາຕິ ວິກຓ຺ຓກສລ຺ເລນ. ຫໂຕສິ ຠຕ຺ເຕນ ສຸວາທິເຕນ, ໂລໂລ ຈ ມຈ຺ເຉ ອນຸພນ຺ຘມາໂນຕິ ຕ຺ວໍ ເຠຣິວາທິຕສຎ຺ຎາຍ ຠຕ຺ເຕ ທີຍມາເນ ໂລໂລ ຫຸຕ຺ວາ ຂາທນຕ຺ຖາຍ ມຈ຺ເຉ ອນຸພນ຺ຘມາໂນ ເຕນ ສວາທິເຕນ ຠຕ຺ເຕນ ຫໂຕ, ຄຕຏ຺ຐາເນປິ ເຕ ຊີວິຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖໖. ‘‘ເອວມ຺ປິ ໂລກາມິສໍ ໂອປຕນ຺ໂຕ, ວິຫຎ຺ຎຕີ ຈິຕ຺ຕວສານຸວຕ຺ຕີ;

ໂສ ຫຎ຺ຎຕີ ຎາຕິສຂານ ມຊ຺ເຌ, ມຈ຺ຉານຸໂຄ ໂສຣິວ ສຸໍສຸມາໂຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂລກາມິສນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ. ເຕ ຫິ ໂລໂກ ອິຏ຺ຐໂຕ ກນ຺ຕໂຕ ມນາປໂຕ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂລກາມິສ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂອປຕນ຺ໂຕຕິ ຕໍ ໂລກາມິສໍ ອນຸປຕນ຺ໂຕ ກິເລສວເສນ ຈິຕ຺ຕວສານຸວຕ຺ຕີ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິຫຎ຺ຎຕິ ກິລມຕິ, ໂສ ຫຎ຺ຎຕີຕິ ໂສ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ຎາຕີນຎ຺ຈ ສຂານຎ຺ຈ ມຊ຺ເຌ ໂສ ວິກຓ຺ຓເກນ ວິທ຺ໂຘ ມຈ຺ຉານຸໂຄ ສຸໍສຸມາໂຣ ວິຍ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ມນາປາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຫຎ຺ຎຕິ ກິລມຕິ ມຫາວິນາສໍ ປາປຸຓາຕິເຍວາຕິ.

ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ສຸໍສຸມາໂຣ ເທວທຕ຺ໂຕ, ມຈ຺ຉາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ພາຣາຓສິຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ວິກຓ຺ຓກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໒໓໔] ໔. ອສິຕາຠູຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຕ຺ວເມວ ທານິມກຣາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກຸມາຣິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິເຣກສ຺ມິໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຄ຺ຄສາວການໍ ອຸປຏ຺ຐາກກຸເລ ເອກາ ກຸມາຣິກາ ອຠິຣູປາ ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ, ສາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ສມານຊາຕິກໍ ກຸລໍ ອຄມາສິ. ສາມິໂກ ຕໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ອມຎ຺ຎມາໂນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕວເສນ ຈຣຕິ. ສາ ຕສ຺ສ ຕໍ ອຕ຺ຕນິ ອນາທຣຕໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕີ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຄ຺ຄຜລສຸເຂນ ວີຕິນາມຍມານາ ‘‘ສາມິໂກປິ ມໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ຆຣາວາເສນ ເມ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕສ຺ສາ ສາ ກິຣິຍາ ຠິກ຺ຂູສຸ ປາກຏາ ຊາຕາ. ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸກກຸລສ຺ສ ຘີຕາ ອຕ຺ຖຄເວສິກາ ສາມິກສ຺ສ ອນິຈ຺ຉຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຄ຺ຄສາວການໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຸນ ມາຕາປິຕໂຣ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ, ເອວໍ ອຕ຺ຖຄເວສິກາ, ອາວຸໂສ ສາ ກຸມາຣິກາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນເວສາ ກຸລຘີຕາ ອຕ຺ຖຄເວສິກາ, ປຸພ຺ເພປິ ອຕ຺ຖຄເວສິກາເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ຕທາ ພາຣາຓສິຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕກຸມາຣສ຺ສ ປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາສງ຺ໂກ ປຸຕ຺ຕໍ ຣຏ຺ຐາ ປພ຺ພາເຊສິ. ໂສ ອສິຕາຠຸໍ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ເທວິໍ ອາທາຍ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຈ຺ຉມໍສຜລາຜລານິ ຂາທນ຺ໂຕ ປຓ຺ຓສາລາຍ ນິວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ເອກໍ ກິນ຺ນຣິໍ ທິສ຺ວາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ‘‘ອິມໍ ປຊາປຕິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອສິຕາຠຸໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອນຸປທໍ ອຄມາສິ. ສາ ຕໍ ກິນ຺ນຣິໍ ອນຸພນ຺ຘມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ກິນ຺ນຣິໍ ອນຸພນ຺ຘຕິ, ກິໍ ເມ ອິມິນາ’’ຕິ ວິຣຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ກສິຓໍ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຓ຺ຓສາລາຍ ທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕປິ ກິນ຺ນຣິໍ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ວິຈຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ຄຕມຄ຺ຄມ຺ປິ ອທິສ຺ວາ ຉິນ຺ນາໂສ ຫຸຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລາຠິມຸໂຂວ ອາຄໂຕ. ອສິຕາຠູ ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຓິວຓ຺ເຓ ຄຄນຕເລ ຐິຕາ ‘‘ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ມຍາ ອິທໍ ຌານສຸຂໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖໗. ‘‘ຕ຺ວເມວ ທານິມກຣ, ຍໍ ກາໂມ ພ຺ຍຄມາ ຕຍິ;

ໂສຍໍ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິໂກ, ຂຣຉິນ຺ນໍວ ເຣນຸກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕ຺ວເມວ ທານິມກຣາຕິ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ມໍ ປຫາຍ ກິນ຺ນຣິໍ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ອິທານິ ອິທໍ ອກຣ. ຍໍ ກາໂມ ພ຺ຍຄມາ ຕຍີຕິ ຍໍ ມມ ຕຍິ ກາໂມ ວິຄໂຕ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫາເນນ ປຫີໂນ, ຍສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ ອຫໍ ອິມໍ ວິເສສໍ ປຕ຺ຕາຕິ ທີເປຕິ. ໂສຍໍ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິໂກຕິ ໂສ ປນ ກາໂມ ອິທານິ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິໂກ ຊາໂຕ, ນ ສກ຺ກາ ປຏິສນ຺ຘິຕຸໍ. ຂຣຉິນ຺ນໍວ ເຣນຸກນ຺ຕິ ຂໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ ກກໂຈ, ເຣນຸກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຫຕ຺ຖິທນ຺ໂຕ. ຍຖາ ກກເຈນ ຉິນ຺ໂນ ຫຕ຺ຖິທນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິໂກ ໂຫຕິ, ນ ປຸນ ປຸຣິມນເຍນ ອລ຺ລີຍຕິ, ເອວໍ ປຸນ ມຍ຺ຫໍ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຆຏນໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄມາສິ.

ໂສ ຕສ຺ສາ ຄຕກາເລ ປຣິເທວມາໂນ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖໘. ‘‘ອຕ຺ຣິຈ຺ຉໍ ອຕິໂລເຠນ, ອຕິໂລຠມເທນ ຈ;

ເອວໍ ຫາຍຕິ ອຕ຺ຖມ຺ຫາ, ອຫໍວ ອສິຕາຠຸຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉໍ ອຕິໂລເຠນາຕິ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉາ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຕ຺ຣ ອຕ຺ຣ ອິຈ຺ຉາສງ຺ຂາຕາ ອປຣິຍນ຺ຕຕຓ຺ຫາ, ອຕິໂລໂຠ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໂລໂຠ. ອຕິໂລຠມເທນ ຈາຕິ ປຸຣິສມທໍ ອຸປ຺ປາທນໂຕ ອຕິໂລຠມໂທ ນາມ ຊາຍຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອຕ຺ຣິຈ຺ຉາວເສນ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉມາໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕິໂລເຠນ ຈ ອຕິໂລຠມເທນ ຈ ຍຖາ ອຫໍ ອສິຕາຠຸຍາ ຣາຊຘີຕາຍ ປຣິຫີໂນ, ເອວໍ ອຕ຺ຖາ ຫາຍຕີຕິ.

ອິຕິ ໂສ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ປຣິເທວິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ເອກໂກວ ວສິຕ຺ວາ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ຈ ຣາຊຘີຕາ ຈ ອິເມ ທ຺ເວ ຊນາ ອເຫສຸໍ, ຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອສິຕາຠູຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໒໓໕] ໕. ວຈ຺ຉນຂຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສຸຂາ ຆຣາ ວຈ຺ຉນຂາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂຣຊມລ຺ລໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ຄິຫິສຫາໂຍ. ໂສ ເອກທິວສໍ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ເຖຣສ຺ສ ສາສນໍ ປາເຫສິ, ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ໂສ ເຖຣໍ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣໍ ຄິຫິໂຠເຄຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ນິມນ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ມມ ເຄເຫ ປຫູຕໍ ສວິຎ຺ຎາຓກອວິຎ຺ຎາຓກຣຕນໍ, ອິທໍ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຸຍ຺ຫໍ ທມ຺ມິ, ເອຫິ ອຸໂຠ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສາມາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ກາມຄຸເຓສຸ ອາທີນວໍ ກເຖຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ທິຏ຺ໂຐ ເຕ, ອານນ຺ທ, ໂຣໂຊ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກິມສ຺ສ ກເຖສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມໍ ໂຣໂຊ ຆຣາວາເສນ ນິມນ຺ເຕສິ, ອຖສ຺ສາຫໍ ຆຣາວາເສ ເຈວ ກາມຄຸເຓສຸ ຈ ອາທີນວໍ ກເຖສິ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ໂຣໂຊ ມລ຺ໂລ ອິທາເນວ ປພ຺ພຊິເຕ ຆຣາວາເສນ ນິມນ຺ເຕສິ, ປຸພ຺ເພປິ ນິມນ຺ເຕສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ນິຄມຄາເມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ຈິຣໍ ວສິຕ຺ວາ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ພາຣາຓສິໍ ປາວິສິ. ອຖສ຺ສ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິ ອາຈາຣວິຫາເຣ ປສີທິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ເນຕ຺ວາ ໂຠເຊຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ວສນຕ຺ຖາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ໂຕ ອຸຍ຺ຍາເນ ວສາເປສິ. ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສິເນຫາ ອເຫສຸໍ.

ອເຖກທິວສໍ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ເປມວິສ຺ສາສວເສນ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ ທຸກ຺ຂາ, ມມ ສຫາຍໍ ວຈ຺ຉນຂປຣິພ຺ພາຊກໍ ອຸປ຺ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ວິຠວໍ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ທ຺ເວປິ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມຘຸຣປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ ວຈ຺ຉນຂ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ ທຸກ຺ຂາ, ສຸໂຂ ຆຣາວາໂສ, ເອຫິ ອຸໂຠ ສມຄ຺ຄາ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ວສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖໙. ‘‘ສຸຂາ ຆຣາ ວຈ຺ຉນຂ, ສຫິຣຎ຺ຎາ ສໂຠຊນາ;

ຍຕ຺ຖ ຠຸຕ຺ວາ ປິວິຕ຺ວາ ຈ, ສເຍຍ຺ຍາຖ ອນຸສ຺ສຸໂກ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຫິຣຎ຺ຎາຕິ ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ນາ. ສໂຠຊນາຕິ ພຫຸຂາທນີຍໂຠຊນີຍາ. ຍຕ຺ຖ ຠຸຕ຺ວາ ປິວິຕ຺ວາ ຈາຕິ ເຍສຸ ສຫິຣຎ຺ຎໂຠຊເນສຸ ຆເຣສຸ ນານຄ຺ຄຣສານິ ໂຠຊນານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ນານາປານານິ ຈ ປິວິຕ຺ວາ. ສເຍຍ຺ຍາຖ ອນຸສ຺ສຸໂກຕິ ເຍສຸ ອລງ຺ກຕສິຣິສຍນປິຏ຺ເຐ ອນຸສ຺ສຸໂກ ຫຸຕ຺ວາ ສເຍຍ຺ຍາສິ, ເຕ ຆຣາ ນາມ ອຕິວິຍ ສຸຂາຕິ.

ອຖສ຺ສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ, ຕ຺ວໍ ອຎ຺ຎາຓຕາຍ ກາມຄິທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ຆຣາວາສສ຺ສ ຄຸຓໍ, ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈ ອຄຸຓໍ ກເຖສິ, ຆຣາວາສສ຺ສ ເຕ ອຄຸຓໍ ກເຖສ຺ສາມິ, ສຸຓາຫິ ທານີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໐. ‘‘ຆຣາ ນານີຫມານສ຺ສ, ຆຣາ ນາຠຓໂຕ ມຸສາ;

ຆຣາ ນາທິນ຺ນທຓ຺ຑສ຺ສ, ປເຣສໍ ອນິກຸພ຺ພໂຕ;

ເອວໍ ຉິທ຺ທໍ ທຸຣຠິສມ຺ຠວໍ, ໂກ ຆຣໍ ປຏິປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຆຣາ ນານີຫມານສ຺ສາຕິ ນິຈ຺ຈກາລໍ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທິກຣເຓນ ອນີຫມານສ຺ສ ອວາຍມນ຺ຕສ຺ສ ຆຣາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຆຣາວາໂສ ນ ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຆຣາ ນາຠຓໂຕ ມຸສາຕິ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອມຸສາຠຓໂຕປິ ຆຣາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຆຣາ ນາທິນ຺ນທຓ຺ຑສ຺ສ, ປເຣສໍ ອນິກຸພ຺ພໂຕຕິ ນາທິນ຺ນທຓ຺ຑສ຺ສາຕິ ອຄ຺ຄຫິຕທຓ຺ຑສ຺ສ, ນິກ຺ຂິຕ຺ຕທຓ຺ຑສ຺ສ ປເຣສໍ ອນິກຸພ຺ພໂຕ ຆຣາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂຍ ປນ ອາທິນ຺ນທຓ຺ໂຑ ຫຸຕ຺ວາ ປເຣສໍ ທາສກມ຺ມກຣາທີນໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອປຣາເຘ ອປຣາຘານຸຣູປໍ ວຘພນ຺ຘນເຉທນຕາຬນາທິວເສນ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ເສວ ຆຣາວາໂສ ສຓ຺ຐຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຉິທ຺ທໍ ທຸຣຠິສມ຺ຠວໍ, ໂກ ຆຣໍ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ຕໍ ທານິ ເອວໍ ເອເຕສໍ ອີຫນາທີນໍ ອກຣເຓ ສຕິ ຕາຍ ຕາຍ ປຣິຫານິຍາ ຉິທ຺ທໍ ກຣເຓປິ ສຕິ ນິຈ຺ຈເມວ ກາຕພ຺ພໂຕ ທຸຣຠິສມ຺ຠວໍ ທຸຣາຣາຘນີຍໍ, ນິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສປິ ວາ ທຸຣຠິສມ຺ຠວເມວ ທຸປ຺ປູຣໍ ຆຣາວາສໍ ‘‘ອຫໍ ນິປ຺ປຣິຕສ຺ໂສ ຫຸຕ຺ວາ ອຊ຺ຌາວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂກ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຆຣາວາສສ຺ສ ໂທສໍ ກເຖຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານເມວ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິ ໂຣໂຊ ມລ຺ໂລ ອໂຫສິ, ວຈ຺ຉນຂປຣິພ຺ພາຊໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ວຈ຺ຉນຂຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໒໓໖] ໖. ພກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຠທ຺ທໂກ ວຕຍໍ ປກ຺ຂີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ກຸຫກຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຎ຺ຫິ ສຕ຺ຖາ ອາເນຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ກຸຫໂກເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ເອກສ຺ມິໍ ສເຣ ມຈ຺ໂຉ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາປຣິວາໂຣ ວສິ. ອເຖໂກ ພໂກ ‘‘ມຈ຺ເຉ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຣສ຺ສ ອາສນ຺ນຏ຺ຐາເນ ສີສໍ ປາເຕຕ຺ວາ ປກ຺ເຂ ປສາເຣຕ຺ວາ ມນ຺ທມນ຺ໂທ ມຈ຺ເຉ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ ເຕສໍ ປມາທໍ ອາຄມຍມາໂນ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຈ຺ຉຄຓປຣິວຸໂຕ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕໍ ຐານໍ ປາປຸຓິ. ມຈ຺ຉຄໂຓ ຕໍ ພກໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໑. ‘‘ຠທ຺ທໂກ ວຕຍໍ ປກ຺ຂີ, ທິໂຊ ກຸມຸທສນ຺ນິໂຠ;

ວູປສນ຺ເຕຫິ ປກ຺ເຂຫິ, ມນ຺ທມນ຺ໂທວ ຌາຍຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມນ຺ທມນ຺ໂທວ ຌາຍຕີຕິ ອພລພໂລ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ອຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ເອກໂກວ ຌາຍຕີຕິ.

ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໒. ‘‘ນາສ຺ສ ສີລໍ ວິຊານາຖ, ອນຎ຺ຎາຍ ປສໍສຖ;

ອມ຺ເຫ ທິໂຊ ນ ປາເລຕິ, ເຕນ ປກ຺ຂີ ນ ຜນ຺ທຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນຎ຺ຎາຍາຕິ ອຊານິຕ຺ວາ. ອມ຺ເຫ ທິໂຊ ນ ປາເລຕີຕິ ເອສ ທິໂຊ ອມ຺ເຫ ນ ຣກ຺ຂຕິ ນ ໂຄປາຍຕິ, ‘‘ກຕຣໍ ນຸ ໂຂ ເອເຕສຸ ກພຬໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປຘາເຣຕິ. ເຕນ ປກ຺ຂີ ນ ຜນ຺ທຕີຕິ ເຕນາຍໍ ສກຸໂຓ ນ ຜນ຺ທຕິ ນ ຈລຕີຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ມຈ຺ຉຄໂຓ ອຸທກໍ ໂຂເຠຕ຺ວາ ພກໍ ປລາເປສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ພໂກ ກຸຫໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ມຈ຺ຉຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ພກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໒໓໗] ໗. ສາເກຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂກ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ເຫຕູຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ສາເກຕໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສາເກຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ປເນຕ຺ຖ ອຕີຕມ຺ປິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ເຫຏ຺ຐາ ເອກກນິປາເຕ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.ສາເກຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ) ກຖິຕເມວ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ປນ ວິຫາຣໍ ຄຕກາເລ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ສິເນໂຫ ນາເມສ, ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ ປຕິຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫໍສຸ –

໑໗໓. ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ເຫຕຸ, ເອກຈ຺ເຈ ອິຘ ປຸຄ຺ຄເລ;

ອຕີວ ຫທຍໍ ນິພ຺ພາຕິ, ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈາປິ ປສີທຕີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂກ ນຸ ໂຂ ເຫຕຸ, ເຍນ ອິເຘກຈ຺ເຈ ປຸຄ຺ຄເລ ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕເຍວ ຫທຍໍ ອຕິວິຍ ນິພ຺ພາຕິ, ສຸວາສິຕສ຺ສ ສີຕສ຺ສ ອຸທກສ຺ສ ຆຏສຫສ຺ເສນ ປຣິສິຕ຺ຕໍ ວິຍ ສີຕລໍ ໂຫຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ນ ນິພ຺ພາຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕເຍວ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ, ມຸທຸ ໂຫຕິ, ເປມວເສນ ອລ຺ລີຍຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ນ ອລ຺ລີຍຕີຕິ.

ອຖ ເນສໍ ສຕ຺ຖາ ເປມກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໔. ‘‘ປຸພ຺ເພວ ສນ຺ນິວາເສນ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຫິເຕນ ວາ;

ເອວໍ ຕໍ ຊາຍເຕ ເປມໍ, ອຸປ຺ປລໍວ ຍໂຖທເກ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ, ເປມໍ ນາເມຕໍ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ຊາຍຕິ, ປຸຣິມຠເວ ມາຕາ ວາ ປິຕາ ວາ ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ຘີຕາ ວາ ຠາຕາ ວາ ຠຄິນີ ວາ ປຕິ ວາ ຠຣິຍາ ວາ ສຫາໂຍ ວາ ມິຕ຺ໂຕ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ໂຍ ເຍນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ຖປຸພ຺ໂພ, ຕສ຺ສ ອິມິນາ ປຸພ຺ເພວ ສນ຺ນິວາເສນ ຠວນ຺ຕເຣປິ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ໂສ ສິເນໂຫ ນ ວິຊຫຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ກເຕນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຫິເຕນ ວາ ເອວໍ ຕໍ ຊາຍເຕ ເປມໍ, ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ເປມໍ ນາມ ຊາຍຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ອຸປ຺ປລໍວ ຍໂຖທເກຕິ. ວາ-ກາຣສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ກຕໍ. ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ເຖ ເຈສ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປລຎ຺ຈ ເສສໍ ຊລຊປຸປ຺ຜຎ຺ຈ ຍຖາ ອຸທເກ ຊາຍມານໍ ທ຺ເວ ກາຣຓານິ ນິສ຺ສາຍ ຊາຍຕິ ອຸທກຎ຺ເຈວ ກລລຎ຺ຈ, ຕຖາ ເອເຕຫິ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ເປມໍ ຊາຍຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຈ ອິເມ ທ຺ເວ ຊນາ ອເຫສຸໍ, ປຸຕ຺ໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສາເກຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໒໓໘] ໘. ເອກປທຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອິງ຺ຆ ເອກປທໍ, ຕາຕາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ກຸຏຸມ຺ພິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິວາສີ ກິເຣສ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ, ອຖສ຺ສ ເອກທິວສໍ ອງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ນາມ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ພຸທ຺ຘວິສໂຍ ເອສ ປຎ຺ໂຫ, ນ ຕໍ ອຎ຺ໂຎ ກເຖຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ເມ ທາຣໂກ ອູຣຸມ຺ຫິ ນິສິນ຺ໂນ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ນາມ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ, ອຫໍ ຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອິຘາຄໂຕ, ກເຖຖ, ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ປຎ຺ຫ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ໂຂ, ອຸປາສກ, ອຍໍ ທາຣໂກ ອິທາເນວ ອຕ຺ຖຄເວສໂກ, ປຸພ຺ເພປິ ອຕ຺ຖຄເວສໂກວ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຓ຺ຑິເຕ ປຸຈ຺ຉິ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາປິສ຺ສ ກເຖສຸໍ, ຠວສງ຺ເຂປຄຕຕ຺ຕາ ປນ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ລຠິ. ອຖສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ທຫໂຣ ກຸມາໂຣ ອູຣຸມ຺ຫິ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ມຍ຺ຫໍ ເອກປທໍ ອເນກຕ຺ຖນິສ຺ສິຕໍ ເອກໍ ກາຣຓໍ ກເຖຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໕. ‘‘ອິງ຺ຆ ເອກປທໍ ຕາຕ, ອເນກຕ຺ຖປທສ຺ສິຕໍ;

ກິຎ຺ຈິ ສງ຺ຄາຫິກໍ ພ຺ຣູສິ, ເຍນຕ຺ເຖ ສາຘເຍມເສ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອິງ຺ຆາຕິ ຍາຈນຕ຺ເຖ ໂຈທນຕ຺ເຖ ວາ ນິປາໂຕ. ເອກປທນ຺ຕິ ເອກໍ ກາຣຓປທໍ, ເອກໍ ກາຣຓູປສຎ຺ຫິຕໍ ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທໍ. ອເນກຕ຺ຖປທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອເນການິ ອຕ຺ຖປທານິ ກາຣຓປທານິ ນິສ຺ສິຕໍ. ກິຎ຺ຈິ ສງ຺ຄາຫິກໍ ພ຺ຣູສີຕິ ກິຎ຺ຈິ ເອກປທໍ ພຫູນໍ ປທານໍ ສງ຺ຄາຫິກໍ ພ຺ຣູຫິ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ເຍນຕ຺ເຖ ສາຘເຍມເສຕິ ເຍນ ເອເກນ ປເທນ ອເນກຕ຺ຖນິສ຺ສິເຕນ ມຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ວຸຑ຺ຒິໍ ສາເຘຍ຺ຍາມ, ຕໍ ເມ ກເຖຫີຕິ ປຸຈ຺ຉິ.

ອຖສ຺ສ ປິຕາ ກເຖນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໖. ‘‘ທກ຺ເຂຍ຺ເຍກປທໍ ຕາຕ, ອເນກຕ຺ຖປທສ຺ສິຕໍ;

ຕຎ຺ຈ ສີເລນ ສຎ຺ຎຸຕ຺ຕໍ, ຂນ຺ຕິຍາ ອຸປປາທິຕໍ;

ອລໍ ມິຕ຺ເຕ ສຸຂາເປຕຸໍ, ອມິຕ຺ຕານໍ ທຸຂາຍ ຈາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທກ຺ເຂຍ຺ເຍກປທນ຺ຕິ ທກ຺ເຂຍ຺ຍໍ ເອກປທໍ. ທກ຺ເຂຍ຺ຍໍ ນາມ ລາຠຸປ຺ປາທກສ຺ສ ເຉກສ຺ສ ກຸສລສ຺ສ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວີຣິຍໍ. ອເນກຕ຺ຖປທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ວີຣິຍໍ ອເນເກຫິ ອຕ຺ຖປເທຫິ ນິສ຺ສິຕໍ. ກຕເຣຫີຕິ? ສີລາທີຫິ. ເຕເນວ ‘‘ຕຎ຺ຈ ສີເລນ ສຎ຺ຎຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຕຎ຺ຈ ປເນຕໍ ວີຣິຍໍ ອາຈາຣສີລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິຍາ ອຸເປຕໍ ມິຕ຺ເຕ ສຸຂາເປຕຸໍ ອມິຕ຺ຕານຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂາຍ ອລໍ ສມຕ຺ຖໍ. ໂກ ຫິ ນາມ ລາຠຸປ຺ປາທກຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກຸສລວີຣິຍສມນ຺ນາຄໂຕ ອາຈາຣຂນ຺ຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ມິຕ຺ເຕ ສຸຂາເປຕຸໍ, ອມິຕ຺ເຕ ວາ ທຸກ຺ຂາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫໍ ກເຖສິ. ໂສປິ ປິຕຸ ກຖິຕນເຍເນວ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ປິຕາປຸຕ຺ຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ‘‘ຕທາ ປຸຕ຺ໂຕ ອຍເມວ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ເອກປທຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໒໓໙] ໙. ຫຣິຕມຓ຺ຑູກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອາສີວິສມ຺ປິ ມໍ ສນ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂກສລຣາຊສ຺ສ ຫິ ປິຕາ ມຫາໂກສໂລ ພິມ຺ພິສາຣຣຎ຺ໂຎ ຘີຕຣໍ ທທມາໂນ ຘີຕຸ ນ຺ຫານມູລໍ ກາສິຄາມກໍ ນາມ ອທາສິ. ສາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ ປິຕຸຆາຕກກມ຺ເມ ກເຕ ຣຎ຺ໂຎ ສິເນເຫນ ນຈິຣສ຺ເສວ ກາລມກາສິ. ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ມາຕຣິ ກາລກຕາຍປິ ຕໍ ຄາມໍ ຠຸຎ຺ຊເຕວ. ໂກສລຣາຊາ ‘‘ປິຕຸຆາຕກສ຺ສ ໂຈຣສ຺ສ ມມ ກຸລສນ຺ຕກໍ ຄາມໍ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌຕິ. ກທາຈິ ມາຕຸລສ຺ສ ຊໂຍ ໂຫຕິ, ກທາຈິ ຠາຄິເນຍ຺ຍສ຺ສ. ຍທາ ປນ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ຊິນາຕິ, ຕທາ ໂສມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ຣເຖ ຘຊໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ຍເສນ ນຄຣໍ ປວິສຕິ. ຍທາ ປນ ປຣາຊຍຕິ, ຕທາ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ກຎ຺ຈິ ອຊານາເປຕ຺ວາວ ປວິສຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ມາຕຸລໍ ຊິນິຕ຺ວາ ຕຸສ຺ສຕິ, ປຣາຊິໂຕ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ຊິນິຕ຺ວາ ຕຸສ຺ສຕິ, ປຣາຊິໂຕ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນີລມຓ຺ຑູກໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕທາ ມນຸສ຺ສາ ນທີກນ຺ທຣາທີສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ມຈ຺ເຉ ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ກຸມີນານິ ໂອຑ຺ເຑສຸໍ. ເອກສ຺ມິໍ ກຸມີເນ ພຫູ ມຈ຺ຉາ ປວິສິໍສຸ. ອເຖໂກ ອຸທກາສີວິໂສ ມຈ຺ເຉ ຂາທນ຺ໂຕ ຕໍ ກຸມີນໍ ປາວິສິ, ພຫູ ມຈ຺ຉາ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ຂາທນ຺ຕາ ເອກໂລຫິຕໍ ອກໍສຸ. ໂສ ປຏິສຣຓໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ກຸມີນມຸເຂນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເວທນາປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຸທກປຣິຍນ຺ເຕ ນິປຊ຺ຊິ. ນີລມຓ຺ຑູໂກປິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ກຸມີນສູລມຕ຺ຖເກ ນິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອາສີວິໂສ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐານໍ ອລຠນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ນິປນ຺ນໍ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ ນີລມຓ຺ຑູກ, ອິເມສໍ ມຈ຺ຉານໍ ກິຣິຍາ ຣຸຈ຺ຈຕິ ຕຸຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໗. ‘‘ອາສີວິສມ຺ປິ ມໍ ສນ຺ຕໍ, ປວິຏ຺ຐໍ ກຸມິນາມຸຂໍ;

ຣຸຈ຺ຈເຕ ຫຣິຕາມາຕາ, ຍໍ ມໍ ຂາທນ຺ຕິ ມຈ຺ຉກາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອາສີວິສມ຺ປິ ມໍ ສນ຺ຕນ຺ຕິ ມໍ ອາຄຕວິສໍ ສມານໍ. ຣຸຈ຺ຈເຕ ຫຣິຕາມາຕາ, ຍໍ ມໍ ຂາທນ຺ຕິ ມຈ຺ຉກາຕິ ເອຕໍ ຕວ ຣຸຈ຺ຈຕິ ຫຣິຕມຓ຺ຑູກປຸຕ຺ຕາຕິ ວທຕິ.

ອຖ ນໍ ຫຣິຕມຓ຺ຑູໂກ ‘‘ອາມ, ສມ຺ມ, ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ຕ຺ວມ຺ປິ ຕວ ປເທສໍ ອາຄເຕ ມຈ຺ເຉ ຂາທສິ, ມຈ຺ຉາປິ ອຕ຺ຕໂນ ປເທສໍ ອາຄຕໍ ຕໍ ຂາທນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ປເທເສ ໂຄຈຣຠູມິຍໍ ອພລວາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໘. ‘‘ວິລຸມ຺ປເຕວ ປຸຣິໂສ, ຍາວສ຺ສ ອຸປກປ຺ປຕິ;

ຍທາ ຈຎ຺ເຎ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕິ, ໂສ ວິລຸຕ຺ໂຕ ວິລຸມ຺ປຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວິລຸມ຺ປເຕວ ປຸຣິໂສ, ຍາວສ຺ສ ອຸປກປ຺ປຕີຕິ ຍາວ ອສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອິສ຺ສຣິຍໍ ອຸປກປ຺ປຕິ ອິຊ຺ຌຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ໂສ ອຎ຺ຎໍ ວິລຸມ຺ປຕິເຍວ. ‘‘ຍາວ ໂສ ອຸປກປ຺ປຕີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຍຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ໂສ ປຸຣິໂສ ສກ຺ໂກຕິ ວິລຸມ຺ປິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທາ ຈຎ຺ເຎ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕີຕິ ຍທາ ຈ ອຎ຺ເຎ ອິສ຺ສຣາ ຫຸຕ຺ວາ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕິ. ໂສ ວິລຸຕ຺ໂຕ ວິລຸມ຺ປຕີຕິ ອຖ ໂສ ວິລຸມ຺ປໂກ ອຎ຺ເຎຫິ ວິລຸມ຺ປຕິ. ‘‘ວິລຸມ຺ປເຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ‘‘ວິລຸມ຺ປນ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ນ ສເມຕິ. ເອວໍ ‘‘ວິລຸມ຺ປໂກ ປຸນ ວິລຸມ຺ປໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ອຑ຺ເຑ ວິນິຈ຺ຉິເຕ ອຸທກາສີວິສສ຺ສ ທຸພ຺ພລຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຈ຺ຉຄຓາ ກຸມີນມຸຂາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນໍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມຸໍ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອຸທກາສີວິໂສ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ອໂຫສິ, ນີລມຓ຺ຑູໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຫຣິຕມຓ຺ຑູກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ນວມາ.

[໒໔໐] ໑໐. ມຫາປິງ຺ຄລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສພ຺ໂພ ຊໂນຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເທວທຕ຺ເຕ ສຕ຺ຖຣິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນວມາສຈ຺ຈເຍນ ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ປຖວິຍໍ ນິມຸຄ຺ເຄ ເຊຕວນວາສິໂນ ຈ ສກລຣຏ຺ຐວາສິໂນ ຈ ‘‘ພຸທ຺ຘປຏິກຓ຺ຏໂກ ເທວທຕ຺ໂຕ ປຖວິຍາ ຄິລິໂຕ, ນິຫຕປຈ຺ຈາມິຕ຺ໂຕ ທານິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຊາໂຕ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐຫຏ຺ຐາ ອເຫສຸໍ. ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປຣມ຺ປຣໂຆເສນ ສກລຊມ຺ພຸທີປວາສິໂນ ຍກ຺ຂຠູຕເທວຄຓາ ຈ ຕຸຏ຺ຐຫຏ຺ຐາ ເອວ ອເຫສຸໍ. ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ເທວທຕ຺ເຕ ປຖວິຍໍ ນິມຸຄ຺ເຄ ‘ພຸທ຺ຘປຏິກຓ຺ຏໂກ ເທວທຕ຺ໂຕ ປຖວິຍາ ຄິລິໂຕ’ຕິ ມຫາຊໂນ ອຕ຺ຕມໂນ ຊາໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ເທວທຕ຺ເຕ ມເຕ ມຫາຊໂນ ຕຸສ຺ສຕິ ເຈວ ຫສຕິ ຈ, ປຸພ຺ເພປິ ຕຸສ຺ສິ ເຈວ ຫສິ ຈາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ມຫາປິງ຺ຄໂລ ນາມ ຣາຊາ ອຘມ຺ເມນ ວິສເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ, ຉນ຺ທາທິວເສນ ປາປກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ທຓ຺ຑພລິຊງ຺ຆກຫາປຓາທິຄ຺ຄຫເຓນ ອຸຈ຺ຉຸຍນ຺ເຕ ອຸຈ຺ຉຸໍ ວິຍ ມຫາຊນໍ ປີເຬສິ ກກ຺ຂໂຬ ຜຣຸໂສ ສາຫສິໂກ, ປເຣສຸ ອນຸທ຺ທຍາມຕ຺ຕມ຺ປິ ນາມສ຺ສ ນຕ຺ຖິ, ເຄເຫ ອິຕ຺ຖີນມ຺ປິ ປຸຕ຺ຕຘີຕານມ຺ປິ ອມຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາທີນມ຺ປິ ອປ຺ປິໂຍ ອມນາໂປ, ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ປຕິຕຣຊໍ ວິຍ, ຠຕ຺ຕປິຓ຺ເຑ ສກ຺ຂຣາ ວິຍ, ປຓ຺ຫິໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປວິຏ຺ຐກຓ຺ຏໂກ ວິຍ ຈ ອໂຫສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຫາປິງ຺ຄລສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ມຫາປິງ຺ຄໂລ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ກາລມກາສິ. ຕສ຺ມິໍ ກາລກເຕ ສກລພາຣາຓສິວາສິໂນ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ມຫາຫສິຕໍ ຫສິຕ຺ວາ ທາຣູນໍ ສກຏສຫສ຺ເສນ ມຫາປິງ຺ຄລໍ ຌາເປຕ຺ວາ ອເນເກຫິ ຆຏສຫສ຺ເສຫິ ອາຬາຫນໍ ນິພ຺ພາເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຣຊ຺ເຊ ອຠິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ‘‘ຘມ຺ມິໂກ ໂນ ຣາຊາ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ນຄເຣ ອຸສ຺ສວເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ສມຸສ຺ສິຕຘຊປຏາກໍ ນຄຣໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ທ຺ວາເຣ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓລາຊກຸສຸມມຓ຺ຑິຕຕເລສຸ ອລງ຺ກຕມຓ຺ຑເປສຸ ນິສີທິຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ ເຈວ ປິວິໍສຸ ຈ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ອລງ຺ກເຕ ມຫາຕເລ ສມຸສ຺ສິຕເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ສ ປລ຺ລງ຺ກວຣສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ມຫາຍສໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ອມຈ຺ຈາ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິຣຏ຺ຐິກໂທວາຣິກາທໂຍ ຈ ຣາຊານໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອເຖໂກ ໂທວາຣິໂກ ນາຕິທູເຣ ຐຕ຺ວາ ອສ຺ສສນ຺ໂຕ ປສ຺ສສນ຺ໂຕ ປໂຣທິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ ໂທວາຣິກ, ມມ ປິຕຣິ ກາລກເຕ ສພ຺ເພ ຕຸຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາ ອຸສ຺ສວໍ ກີຬນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ປນ ໂຣທມາໂນ ຐິໂຕ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ມມ ປິຕາ ຕເວວ ປິໂຍ ອໂຫສິ ມນາໂປ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໙. ‘‘ສພ຺ໂພ ຊໂນ ຫິໍສິໂຕ ປິງ຺ຄເລນ, ຕສ຺ມິໍ ມເຕ ປຈ຺ຈຍາ ເວທຍນ຺ຕິ;

ປິໂຍ ນຸ ເຕ ອາສິ ອກຓ຺ຫເນຕ຺ໂຕ, ກສ຺ມາ ນຸ ຕ຺ວໍ ໂຣທສິ ທ຺ວາຣປາລາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຫິໍສິໂຕຕິ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ທຓ຺ຑພລິອາທີຫິ ປີຬິໂຕ. ປິງ຺ຄເລນາຕິ ປິງ຺ຄລກ຺ເຂນ. ຕສ຺ສ ກິຣ ທ຺ເວປິ ອກ຺ຂີນິ ນິພ຺ພິທ຺ຘປິງ຺ຄລານິ ພິຬາຣກ຺ຂິວຓ຺ຓານິ ອເຫສຸໍ, ເຕເນວສ຺ສ ‘‘ປິງ຺ຄໂລ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ປຈ຺ຈຍາ ເວທຍນ຺ຕີຕິ ປີຕິໂຍ ປເວທຍນ຺ຕິ. ອກຓ຺ຫເນຕ຺ໂຕຕິ ປິງ຺ຄລເນຕ຺ໂຕ. ກສ຺ມາ ນຸ ຕ຺ວນ຺ຕິ ເກນ ນຸ ກາຣເຓນ ຕ຺ວໍ ໂຣທສິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ກສ຺ມາ ຕຸວ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ.

ໂສ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນາຫໍ, ມຫາຣາຊ, ‘ມຫາປິງ຺ຄໂລ ມໂຕ’ຕິ ໂສເກນ ໂຣທາມິ, ສີສສ຺ສ ເມ ສຸຂໍ ຊາຕໍ. ປິງ຺ຄລຣາຊາ ຫິ ປາສາທາ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ຈ ອາໂຣຫນ຺ໂຕ ຈ ກມ຺ມາຣມຸຏ຺ຐິກາຍ ປຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ມຍ຺ຫໍ ສີເສ ອຏ຺ຐຏ຺ຐ ຂຏເກ ເທຕິ, ໂສ ປຣໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ມມ ສີເສ ທທມາໂນ ວິຍ ນິຣຍປາລານມ຺ປິ ຍມສ຺ສປິ ສີເລ ຂຏເກ ທສ຺ສຕິ, ອຖ ນໍ ເຕ ‘ອຕິວິຍ ອຍໍ ອມ຺ເຫ ພາຘຕີ’ຕິ ປຸນ ອິເຘວ ອາເນຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ອຖ ເມ ໂສ ປຸນປິ ສີເສ ຂຏເກ ທເທຍ຺ຍາຕິ ຠເຍນາຫໍ ໂຣທາມີ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໘໐. ‘‘ນ ເມ ປິໂຍ ອາສິ ອກຓ຺ຫເນຕ຺ໂຕ, ຠາຍາມິ ປຈ຺ຈາຄມນາຍ ຕສ຺ສ;

ອິໂຕ ຄໂຕ ຫິໍເສຍ຺ຍ ມຈ຺ຈຸຣາຊໍ, ໂສ ຫິໍສິໂຕ ອາເນຍ຺ຍ ປຸນ ອິຘາ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ໂສ ຣາຊາ ທາຣູນໍ ວາຫສຫສ຺ເສນ ທຑ຺ໂຒ ອຸທກຆຏສເຕຫິ ສິຕ຺ໂຕ, ສາປິສ຺ສ ອາຬາຫນຠູມິ ສມນ຺ຕໂຕ ຂຕາ, ປກຕິຍາປິ ຈ ປຣໂລກໍ ຄຕາ ນາມ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຕິວສາ ປຸນ ເຕເນວ ສຣີເຣນ ນາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມາ ຕ຺ວໍ ຠາຍີ’’ຕິ ຕໍ ສມສ຺ສາເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໘໑. ‘‘ທຑ຺ໂຒ ວາຫສຫສ຺ເສຫິ, ສິຕ຺ໂຕ ຆຏສເຕຫິ ໂສ;

ປຣິກ຺ຂຕາ ຈ ສາ ຠູມິ, ມາ ຠາຍິ ນາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂທວາຣິໂກ ອສ຺ສາສໍ ປຏິລຠິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມຫາປິງ຺ຄໂລ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ປຸຕ຺ໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມຫາປິງ຺ຄລຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທສມາ.

ອຸປາຫນວຄ຺ໂຄ ນວໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ອຸປາຫນໍ ວີຓາຖູຓໍ, ວິກຓ຺ຓກໍ ອສິຕາຠຸ;

ວຈ຺ຉນຂໍ ພກຎ຺ເຈວ, ສາເກຕຎ຺ຈ ເອກປທໍ;

ຫຣິຕມາຕຸ ປິງ຺ຄລໍ.