໑໐. ສິງ຺ຄາລວຄ຺ໂຄ

[໒໔໑] ໑. ສພ຺ພທາຐຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສິງ຺ຄາໂລ ມານຕ຺ຖທ຺ໂຘຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເທວທຕ຺ໂຕ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ປສາເທຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາທິຕໍ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ນາຬາຄິຣິປໂຍຊເນ ປາຏິຫາຣິຍສ຺ສ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສ ໂສ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ອນ຺ຕຣຘາຍິ. ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ເທວທຕ຺ໂຕ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ອນ຺ຕຣຘາເປຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ອນ຺ຕຣຘາເປສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ປຸໂຣຫິໂຕ ອໂຫສິ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນຎ຺ຈ ສິປ຺ປານໍ ປາຣໍ ຄໂຕ. ໂສ ປຖວີຊຍມນ຺ຕໍ ນາມ ຊານາຕິ. ປຖວີຊຍມນ຺ໂຕຕິ ອາວຏ຺ຏນມນ຺ໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອເຖກທິວສໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຕໍ ມນ຺ຕໍ ສຊ຺ຌາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ອງ຺ຄຓຏ຺ຐາເນ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຊ຺ຌາຍມກາສິ. ຕໍ ກິຣ ມນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎວິຫິຕໍ ຘິຕິວິຣຫິຕໍ ສາເວຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ນໍ ໂສ ຕຖາຣູເປ ຐາເນ ສຊ຺ຌາຍຕິ. ອຖສ຺ສ ສຊ຺ຌາຍນກາເລ ເອໂກ ສິງ຺ຄາໂລ ເອກສ຺ມິໍ ພິເລ ນິປນ຺ໂນ ຕໍ ມນ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາວ ປຄຸຓມກາສິ. ໂສ ກິຣ ອນນ຺ຕຣາຕີເຕ ອຕ຺ຕຠາເວ ປຄຸຓປຖວີຊຍມນ຺ໂຕ ເອໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອໂຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຊ຺ຌາຍໍ ກຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ປຄຸໂຓ ວຕ ເມ ອຍໍ ມນ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ສິງ຺ຄາໂລ ພິລາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ໂຠ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຍໍ ມນ຺ໂຕ ຕຍາປິ ມເມວ ປຄຸຓຕໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປລາຍິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ສິງ຺ຄາໂລ ມຫນ຺ຕໍ ອກຸສລໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ໂຖກໍ ອນຸພນ຺ຘິ. ສິງ຺ຄາໂລ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປາວິສິ.

ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ສິງ຺ຄາລິໍ ໂຖກໍ ສຣີເຣ ຑໍສິ, ‘‘ກິໍ, ສາມີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຊານາສິ ນ ຊານາສີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ອາມ, ຊານາມີ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ໂສ ປຖວີຊຍມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອເນການິ ສິງ຺ຄາລສຕານິ ອາຓາເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສສີຫພ຺ຍຄ຺ຆສູກຣມິຄາທໂຍ ຈຕຸປ຺ປເທ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ອກາສິ. ກຕ຺ວາ ຈ ປນ ສພ຺ພທາໂຐ ນາມ ຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ເອກໍ ສິງ຺ຄາລິໍ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ອກາສິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ຫຕ຺ຖີນໍ ປິຏ຺ເຐ ສີໂຫ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສີຫປິຏ຺ເຐ ສພ຺ພທາໂຐ ສິງ຺ຄາໂລ ຣາຊາ ສິງ຺ຄາລິຍາ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ສທ຺ຘິໍ ນິສີທຕິ, ມຫນ຺ໂຕ ຍໂສ ອໂຫສິ. ໂສ ຍສມຫນ຺ເຕນ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ພາຣາຓສິຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສພ຺ພຈຕຸປ຺ປທປຣິວຸໂຕ ພາຣາຓສິຍາ ອວິທູຣຏ຺ຐານໍ ສມ຺ປາປຸຓິ, ປຣິສາ ທ຺ວາທສໂຍຊນາ ອໂຫສິ. ໂສ ອວິທູເຣ ຐິໂຕເຍວ ‘‘ຣຊ຺ຊໍ ວາ ເທຕຸ, ຍຸທ຺ຘໍ ວາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ສາສນໍ ເປເສສິ. ພາຣາຓສິວາສິໂນ ຠີຕຕສິຕາ ນຄຣທ຺ວາຣານິ ປິທຫິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ພທາຐສິງ຺ຄາເລນ ສທ຺ຘິໍ ຍຸທ຺ຘໍ ມມ ຠາໂຣ, ຐເປຕ຺ວາ ມໍ ອຎ຺ໂຎ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຣາຊານຎ຺ຈ ນາຄເຣ ຈ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ‘‘ກິນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ນຸ ໂຂ ສພ຺ພທາໂຐ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫສ຺ສຕິ, ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ຕາວ ນ’’ນ຺ຕິ ທ຺ວາຣຏ຺ຏາລກໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ ສພ຺ພທາຐ, ກິນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ອິມໍ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສີຫນາທໍ ນທາເປຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ສທ຺ເທນ ສນ຺ຕາເສຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ເຖຕ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຏ຺ຏາລກາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ‘‘ສກລທ຺ວາທສໂຍຊນິກພາຣາຓສິນຄຣວາສິໂນ ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທານິ ມາສປິຏ຺ເຐນ ລຎ຺ຊນ຺ຕູ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ. ມຫາຊໂນ ເຠຣິຍາ ອາຓໍ ສຸຕ຺ວາ ອນ຺ຕມໂສ ພິຬາເລ ອຸປາທາຍ ສພ຺ພຈຕຸປ຺ປທານຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທານິ ຍຖາ ປຣສ຺ສ ສທ຺ທໍ ໂສຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ມາສປິຏ຺ເຐນ ລຎ຺ຊິ.

ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸນ ອຏ຺ຏາລກໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພທາຐາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ? ‘‘ອິມໍ ຣຊ຺ຊໍ ກິນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ສີຫນາທໍ ນທາເປຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສ ຕາເສຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສີຫນາທໍ ນທາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ. ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນາ ຫິ ສຸຣຕ຺ຕຫຕ຺ຖປາທາ ເກສຣສີຫຣາຊາໂນ ຕາທິສສ຺ສ ຊຣສິງ຺ຄາລສ຺ສ ອາຓໍ ນ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ສິງ຺ຄາໂລ ມານຕ຺ຖທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ເຎ ຕາວ ສີຫາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ, ຍສ຺ສາຫໍ ປິຏ຺ເຐ ນິສິນ຺ໂນ, ຕຎ຺ເຎວ ນທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເຕນ ຫິ ນທາເປຫິ, ຍທິ ສກ຺ໂກສີ’’ຕິ. ໂສ ຍສ຺ມິໍ ສີເຫ ນິສິນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ‘‘ນທາຫີ’’ຕິ ປາເທນ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ສີໂຫ ຫຕ຺ຖິກຸມ຺ເຠ ມຸຂໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ສີຫນາທໍ ນທິ. ຫຕ຺ຖີ ສນ຺ຕາສປ຺ປຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສິງ຺ຄາລໍ ປາທມູເລ ປາເຕຕ຺ວາ ປາເທນສ຺ສ ສີສໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ອກໍສຸ, ສພ຺ພທາໂຐ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ. ເຕປິ ຫຕ຺ຖີ ສີຫນາທໍ ສຸຕ຺ວາ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ໂອວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິໍສຸ, ຐເປຕ຺ວາ ສີເຫ ເສສາປິ ມິຄສູກຣາທໂຍ ສສພິຬາຣປຣິໂຍສານາ ສພ຺ເພ ຈຕຸປ຺ປາທາ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ສີຫາ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິໍສຸ, ທ຺ວາທສໂຍຊນິໂກ ມໍສຣາສິ ອໂຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຏ຺ຏາລກາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາຣານິ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ເພ ອຕ຺ຕໂນ ກຓ຺ເຓສຸ ມາສປິຏ຺ຐໍ ອປເນຕ຺ວາ ມໍສຕ຺ຖິກາ ມໍສໍ ອາຫຣນ຺ຕູ’’ຕິ ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ. ມນຸສ຺ສາ ອລ຺ລມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ເສສໍ ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ວລ຺ລູຣມກໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ກາເລ ວລ຺ລູຣກຣຓໍ ອຸທປາທີຕິ ວທນ຺ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອິມາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຄາຖາ ວຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ –

໑໘໒. ‘‘ສິງ຺ຄາໂລ ມານຕ຺ຖທ຺ໂຘ ຈ, ປຣິວາເຣນ ອຕ຺ຖິໂກ;

ປາປຸຓິ ມຫຕິໍ ຠູມິໍ, ຣາຊາສິ ສພ຺ພທາຐິນໍ.

໑໘໓. ‘‘ເອວເມວ ມນຸສ຺ເສສຸ, ໂຍ ໂຫຕິ ປຣິວາຣວາ;

ໂສ ຫິ ຕຕ຺ຖ ມຫາ ໂຫຕິ, ສິງ຺ຄາໂລ ວິຍ ທາຐິນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມານຕ຺ຖທ຺ໂຘຕິ ປຣິວາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ມາເນນ ຖທ຺ໂຘ. ປຣິວາເຣນ ອຕ຺ຖິໂກຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມ຺ປິ ປຣິວາເຣນ ອຕ຺ຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ. ມຫຕິໍ ຠູມິນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ. ຣາຊາສິ ສພ຺ພທາຐິນນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ທາຐີນໍ ຣາຊາ ອາສິ. ໂສ ຫິ ຕຕ຺ຖ ມຫາ ໂຫຕີຕິ ໂສ ປຣິວາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຣິໂສ ເຕສຸ ປຣິວາເຣສຸ ມຫາ ນາມ ໂຫຕິ. ສິງ຺ຄາໂລ ວິຍ ທາຐິນນ຺ຕິ ຍຖາ ສິງ຺ຄາໂລ ທາຐີນໍ ມຫາ ອໂຫສິ, ເອວໍ ມຫາ ໂຫຕິ, ອຖ ໂສ ສິງ຺ຄາໂລ ວິຍ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໍ ປຣິວາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ວິນາສໍ ປາປຸຓາຕີຕິ.

‘‘ຕທາ ສິງ຺ຄາໂລ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ຣາຊາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ປຸໂຣຫິໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສພ຺ພທາຐຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໒໔໒] ໒. ສຸນຂຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ພາໂລ ວຕາຍໍ ສຸນໂຂຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອມ຺ພຓໂກຏ຺ຐເກ ອາສນສາລາຍ ຠຕ຺ຕຠຸຎ຺ຊນສຸນຂໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕໍ ກິຣ ຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປານີຍຫາຣກາ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ໂປເສສຸໍ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ຕຕ຺ຖ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຖູລສຣີໂຣ ອໂຫສິ. ອເຖກທິວສໍ ເອໂກ ຄາມວາສີ ປຸຣິໂສ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ໂຕ ສຸນຂໍ ທິສ຺ວາ ປານີຍຫາຣການໍ ອຸຕ຺ຕຣິສາຏກຎ຺ຈ ກຫາປຓຎ຺ຈ ທຕ຺ວາ ຄທ຺ທູເລນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ຄເຫຕ຺ວາ ນີຍມາໂນ ນ ວສ຺ສິ, ທິນ຺ນໍ ທິນ຺ນໍ ຂາທນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ອຄມາສິ. ອຖ ໂສ ປຸຣິໂສ ‘‘ອຍໍ ອິທານິ ມໍ ປິຍາຍຕີ’’ຕິ ຄທ຺ທູລໍ ໂມເຈສິ, ໂສ ວິສ຺ສຏ຺ຐມຕ຺ໂຕ ເອກເວເຄນ ອາສນສາລເມວ ຄໂຕ. ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ທິສ຺ວາ ເຕນ ຄຕກາຣຓໍ ຊານິຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອາສນສາລາຍ ສຸນໂຂ ພນ຺ຘນໂມກ຺ຂກຸສໂລ ວິສ຺ສຏ຺ຐມຕ຺ໂຕວ ປຸນ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ສຸນໂຂ ອິທາເນວ ພນ຺ຘນໂມກ຺ຂກຸສໂລ, ປຸພ຺ເພປິ ກຸສໂລເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ເອກສ຺ມິໍ ມຫາໂຠຄກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຆຣາວາສໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຕທາ ພາຣາຓສິຍໍ ເອກສ຺ສ ມນຸສ຺ສສ຺ສ ສຸນໂຂ ອໂຫສິ, ໂສ ປິຓ຺ຑິຠຕ຺ຕໍ ລຠນ຺ໂຕ ຖູລສຣີໂຣ ຊາໂຕ. ອເຖໂກ ຄາມວາສີ ພາຣາຓສິໍ ອາຄໂຕ ຕໍ ສຸນຂໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ມນຸສ຺ສສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິສາຏກຎ຺ຈ ກຫາປຓຎ຺ຈ ທຕ຺ວາ ສຸນຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈມ຺ມໂຍຕ຺ເຕນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂຍຕ຺ຕໂກຏິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຏວິມຸເຂ ເອກໍ ສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຸນຂໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຜລເກ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ອຏວິໍ ປຏິປນ຺ໂນ ຕໍ ສຸນຂໍ ໂຍຕ຺ເຕນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ທິສ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໘໔. ‘‘ພາໂລ ວຕາຍໍ ສຸນໂຂ, ໂຍ ວຣຕ຺ຕໍ ນ ຂາທຕິ;

ພນ຺ຘນາ ຈ ປມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍ, ອສິໂຕ ຈ ຆຣໍ ວເຊ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍາຕິ ປໂມເຈຍ຺ຍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ອສິໂຕ ຈ ຆຣໍ ວເຊຕິ ອສິໂຕ ສຸຫິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຸນໂຂ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໘໕. ‘‘ອຏ຺ຐິຕໍ ເມ ມນສ຺ມິໍ ເມ, ອໂຖ ເມ ຫທເຍ ກຕໍ;

ກາລຎ຺ຈ ປຏິກງ຺ຂາມິ, ຍາວ ປສ຺ສຸປຕູ ຊໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐິຕໍ ເມ ມນສ຺ມິໍ ເມຕິ ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ກເຖຖ, ຕໍ ມຍາ ອຘິຏ຺ຐິຕເມວ, ມນສ຺ມິໍເຍວ ເມ ເອຕໍ. ອໂຖ ເມ ຫທເຍ ກຕນ຺ຕິ ອຖ ຈ ປນ ເມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວຈນໍ ຫທເຍ ກຕເມວ. ກາລຎ຺ຈ ປຏິກງ຺ຂາມີຕິ ກາລໍ ປຏິມາເນມິ. ຍາວ ປສ຺ສຸປຕູ ຊໂນຕິ ຍາວາຍໍ ມຫາຊໂນ ປສຸປຕຸ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມຕຸ, ຕາວາຫໍ ກາລໍ ປຏິມາເນມິ. ອິຕຣຖາ ຫິ ‘‘ອຍໍ ສຸນໂຂ ປລາຍຕີ’’ຕິ ຣໂວ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ສພ຺ເພສໍ ສຸຕ຺ຕກາເລ ຈມ຺ມໂຍຕ຺ຕໍ ຂາທິຕ຺ວາ ປລາຍິສ຺ສາມີຕິ. ໂສ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ມຫາຊເນ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກນ຺ເຕ ໂຍຕ຺ຕໍ ຂາທິຕ຺ວາ ສຸຫິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິການໍ ຆຣເມວ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສຸນໂຂວ ເອຕຣຫິ ສຸນໂຂ, ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສຸນຂຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໒໔໓] ໓. ຄຸຕ຺ຕິລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສຕ຺ຕຕນ຺ຕິໍ ສຸມຘຸຣນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ ຠິກ຺ຂູ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອາວຸໂສ ເທວທຕ຺ຕ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຕຸຍ຺ຫໍ ອາຈຣິໂຍ, ຕ຺ວໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ນິສ຺ສາຍ ຕີຓິ ປິຏການິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານິ ອຸປ຺ປາເທສິ, ອາຈຣິຍສ຺ສ ນາມ ປຏິສຕ຺ຕຸນາ ຠວິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເທວທຕ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ປນ ເມ, ອາວຸໂສ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອາຈຣິໂຍ, ນນຸ ມຍາ ອຕ຺ຕໂນ ພເລເນວ ຕີຓິ ປິຏການິ ອຸຄ຺ຄຫິຕານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານິ ອຸປ຺ປາທິຕານີ’’ຕິ ອາຈຣິຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາສິ. ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອາຈຣິຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຏິສຕ຺ຕຸ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ ອາຈຣິຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ມມ ປຏິສຕ຺ຕຸ ຫຸຕ຺ວາ ວິນາສໍ ປາປຸຓາຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ປຕ຺ໂຕເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຄນ຺ຘພ຺ພກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ‘‘ຄຸຕ຺ຕິລກຸມາໂຣ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຄນ຺ຘພ຺ພສິປ຺ເປ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ວາ ຄຸຕ຺ຕິລຄນ຺ຘພ຺ໂພ ນາມ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ອຄ຺ຄຄນ຺ຘພ຺ໂພ ອໂຫສິ. ໂສ ທາຣາຠຣຓໍ ອກຕ຺ວາ ອນ຺ເຘ ມາຕາປິຕໂຣ ໂປເສສິ. ຕທາ ພາຣາຓສິວາສິໂນ ວາຓິຊາ ວຓິຊ຺ຊາຍ ອຸຊ຺ເຊນິນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸສ຺ສເວ ຆຸຏ຺ເຐ ຉນ຺ທກໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ພຫຸໍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນຎ຺ຈ ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊາທີນິ ຈ ອາທາຍ ກີຬນຏ຺ຐາເນ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ເວຕນໍ ທຕ຺ວາ ເອກໍ ຄນ຺ຘພ຺ພໍ ອາເນຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ອຸຊ຺ເຊນິຍໍ ມູສິໂລ ນາມ ເຊຏ຺ຐຄນ຺ຘພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ເຕ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄນ຺ຘພ຺ພໍ ກາເຣສຸໍ.

ມູສິໂລ ວີຓໍ ວາທນ຺ໂຕ ວີຓໍ ອຸຕ຺ຕມມຸຈ຺ຉນາຍ ມຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວາເທສິ. ເຕສໍ ຄຸຕ຺ຕິລຄນ຺ຘພ຺ພສ຺ສ ຄນ຺ຘພ຺ເພ ຊາຕປຣິຈຍານໍ ຕສ຺ສ ຄນ຺ຘພ຺ພໍ ກິລຎ຺ຊກຓ຺ຑູວນໍ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາສິ, ເອໂກປິ ປຫຏ຺ຐາກາຣໍ ນ ທສ຺ເສສິ. ມູສິໂລ ເຕສຸ ຕຸຏ຺ຐາກາຣໍ ອທສ຺ເສນ຺ເຕສຸ ‘‘ອຕິຂຣໍ ກຕ຺ວາ ວາເທມິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ມຊ຺ຌິມມຸຈ຺ຉນາຍ ມຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມສເຣນ ວາເທສິ, ເຕ ຕຕ຺ຖປິ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາວ ອເຫສຸໍ. ອຖ ໂສ ‘‘ອິເມ ນ ກິຎ຺ຈິ ຊານນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ສຍມ຺ປິ ອຊານນໂກ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຕນ຺ຕິໂຍ ສິຖິເລ ວາເທສິ, ເຕ ຕຕ຺ຖປິ ນ ກິຎ຺ຈິ ອາຫໍສຸ. ອຖ ເນ ມູສິໂລ ‘‘ອມ຺ໂຠ ວາຓິຊາ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຍິ ວີຓໍ ວາເທນ຺ເຕ ຕຸມ຺ເຫ ນ ຕຸສ຺ສຖາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ວີຓໍ ວາເທສິ, ມຍຎ຺ຫິ ‘ອຍໍ ວີຓໍ ມຸຈ຺ເຉຕີ’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ອກຣິມ຺ຫາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ມຍາ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ອາຈຣິຍໍ ຊານາຖ, ອຸທາຫຸ ອຕ຺ຕໂນ ອຊານນຠາເວນ ນ ຕຸສ຺ສຖາ’’ຕິ. ວາຓິຊາ ‘‘ພາຣາຓສິຍໍ ຄຸຕ຺ຕິລຄນ຺ຘພ຺ພສ຺ສ ວີຓາສທ຺ທໍ ສຸຕປຸພ຺ພານໍ ຕວ ວີຓາສທ຺ໂທ ອິຕ຺ຖີນໍ ທາຣເກ ໂຕສາປນສທ຺ໂທ ວິຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຫນ຺ທ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິນ຺ນປຣິພ຺ພຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຖ, ນ ມຍ຺ຫໍ ເອເຕນຕ຺ໂຖ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ພາຣາຓສິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ມໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄມນກາເລ ຕໍ ອາທາຍ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ‘‘ເອຕໍ ຄຸຕ຺ຕິລສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ສກສກນິເວສນໍ ອຄມິໍສຸ.

ມູສິໂລ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕິວີຓໍ ທິສ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ວາເທສິ, ອຖ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ອນ຺ຘຠາເວນ ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ‘‘ມູສິກາ ມຎ຺ເຎ ວີຓໍ ຂາທນ຺ຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ‘‘ສຸສູ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ມູສິໂລ ວີຓໍ ຐເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອຸຊ຺ເຊນິໂຕ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກຫໍ ອາຈຣິໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ວິປ຺ປວຸຕ຺ໂຖ, ຕາຕ, ອຊ຺ຊ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາຄຕໍ ທິສ຺ວາ ເຕນ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄຕກາຣຓໍ ອາໂຣເຈສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອງ຺ຄວິຊ຺ຊາປາຐໂກ, ໂສ ຕສ຺ສ ອສປ຺ປຸຣິສຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕາຕ, ນຕ຺ຖິ ຕວ ສິປ຺ປ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິ. ໂສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕູນໍ ປາເທ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເຕ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ‘‘ສິປ຺ປໍ ເມ ທາເປຖາ’’ຕິ ຍາຈິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມາຕາປິຕູຫິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ເຕ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ສິປ຺ປໍ ອທາສິ. ໂສ ໂພຘິສຕ຺ເຕເນວ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊນິເວສນໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂກ ເອສ, ອາຈຣິຍາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອນ຺ເຕວາສິໂກ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ໂສ ອນຸກ຺ກເມນ ຣຎ຺ໂຎ ວິສ຺ສາສິໂກ ອໂຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐິໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຊານນນິຍາເມນ ສພ຺ພໍ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕໍ ເຕ, ຕາຕ, ສິປ຺ປ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສິປ຺ປໍ ປຄຸຓໍ, ອິທຎ຺ຈ ພາຣາຓສິນຄຣໍ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ອຄ຺ຄນຄຣໍ, ອາຈຣິໂຍປິ ມຫລ຺ລໂກ, ອິເຘວ ມຍາ ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ອາຈຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ອາຈຣິຍ ອຫໍ ຣາຊານໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອາຈຣິໂຍ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕ, ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ເທວໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມມສ຺ສ ຊານາຖາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໂຕ ອຸປຑ຺ຒໍ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ມູສິລສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ມູສິໂລ ‘‘ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສມກຎ຺ເຎວ ລຠນ຺ໂຕ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ, ນ ອລຠນ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ນນຸ ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຊານນສິປ຺ປໍ ສພ຺ພໍ ຊານາມີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຊານາສີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກສ຺ມາ ມຍ຺ຫໍ ອຸປຑ຺ຒໍ ເທຕີ’’ຕິ? ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ‘‘ຍທິ ເອວໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສມກໍ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ສມກໍ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ວຈນໍ ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ເຕນ ‘‘ສາຘຸ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ສາຘຸ ທສ຺ເສຕຸ, ກຕຣທິວສໍ ສາກຈ຺ຉາ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ໂຫຕຸ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ອາຫ.

ຣາຊາ ມູສິລໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ອາຈຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ສາກຈ຺ຉໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ເທວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອາຈຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ວິຄ຺ຄໂຫ ນາມ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ມາ ກຣີ’’ຕິ ວາຣິຍມາໂນປິ ‘‘ອລໍ, ມຫາຣາຊ, ໂຫຕຸເຍວ ເມ ອາຈຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສາກຈ຺ຉາ, ກຕຣສ຺ສ ຊານິຠາວໍ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ກິຣ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອາຈຣິຍຄຸຕ຺ຕິໂລ ຈ ອນ຺ເຕວາສິກມູສິໂລ ຈ ຣາຊທ຺ວາເຣ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສາກຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສສ຺ສນ຺ຕິ, ນາຄຣາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ສິປ຺ປໍ ປສ຺ສນ຺ຕູ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ມູສິໂລ ທຫໂຣ ຕຣຸໂຓ, ອຫໍ ມຫລ຺ລໂກ ປຣິຫີນຖາໂມ, ມຫລ຺ລກສ຺ສ ກິຣິຍາ ນາມ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອນ຺ເຕວາສິເກ ນາມ ປຣາຊິເຕປິ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖິ, ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ປນ ຊເຍ ສຕິ ປຕ຺ຕພ຺ພລຊ຺ຊໂຕ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຣຓໍ ວຣຕຣ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຣຓຠເຍນ ນິວຕ຺ຕຕິ, ລຊ຺ຊາຠເຍນ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວມສ຺ສ ຄມນາຄມນໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ຉ ທິວສາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ, ຕິຓານິ ມຕານິ, ຊງ຺ຆມຄ຺ໂຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກ຺ກສ຺ສ ຠວນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ສກ຺ໂກ ອາວຊ຺ຊມາໂນ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຄຸຕ຺ຕິລຄນ຺ຘພ຺ໂພ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ຠເຍນ ອຣຎ຺ເຎ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸໂຠຕິ, ເອຕສ຺ສ ມຍາ ອວສ຺ສເຍນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອາຈຣິຍ, ກສ຺ມາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິຏ຺ໂຐສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສກ຺ໂກຫມສ຺ມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ເທວຣາຊ, ອນ຺ເຕວາສິກໂຕ ປຣາຊຍຠເຍນ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໘໖. ‘‘ສຕ຺ຕຕນ຺ຕິໍ ສຸມຘຸຣໍ, ຣາມເຓຍ຺ຍໍ ອວາຈຍິໍ;

ໂສ ມໍ ຣງ຺ຄມ຺ຫິ ອວ຺ເຫຕິ, ສຣຓໍ ເມ ໂຫຕິ ໂກສິຍາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອຫໍ, ເທວຣາຊ, ມູສິລໍ ນາມ ອນ຺ເຕວາສິກໍ ສຕ຺ຕຕນ຺ຕິໍ ສຸມຘຸຣໍ ຣາມເຓຍ຺ຍໍ ວີຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ຊານນນິຍາເມນ ສິກ຺ຂາເປສິໍ, ໂສ ມໍ ອິທານິ ຣງ຺ຄມຓ຺ຑເລ ປກ຺ໂກສຕິ, ຕສ຺ສ ເມ ຕ຺ວໍ, ໂກສິຍໂຄຕ຺ຕ, ສຣຓໍ ໂຫຫີຕິ.

ສກ຺ໂກ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ອຫໍ ເຕ ຕາຓຎ຺ຈ ເລຓຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໘໗. ‘‘ອຫໍ ຕໍ ສຣຓໍ ສມ຺ມ, ອຫມາຈຣິຍປູຊໂກ;

ນ ຕໍ ຊຍິສ຺ສຕິ ສິສ຺ໂສ, ສິສ຺ສມາຈຣິຍ ເຊສ຺ສສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຫໍ ຕໍ ສຣຓນ຺ຕິ ອຫໍ ສຣຓໍ ອວສ຺ສໂຍ ປຕິຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ຕາຍິສ຺ສາມິ. ສມ຺ມາຕິ ປິຍວຈນເມຕໍ. ສິສ຺ສມາຈຣິຍ, ເຊສ຺ສສີຕິ, ອາຈຣິຍ, ຕ຺ວໍ ວີຓໍ ວາທຍມາໂນ ສິສ຺ສໍ ຊິນິສ຺ສສິ. ອປິຈ ຕ຺ວໍ ວີຓໍ ວາເທນ຺ໂຕ ເອກໍ ຕນ຺ຕິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຉ ວາເທຍ຺ຍາສິ, ວີຓາຍ ເຕ ປກຕິສທ຺ໂທ ຠວິສ຺ສຕິ. ມູສິໂລປິ ຕນ຺ຕິໍ ຉິນ຺ທິສ຺ສຕິ, ອຖສ຺ສ ວີຓາຍ ສທ຺ໂທ ນ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂສ ປຣາຊຍໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ. ອຖສ຺ສ ປຣາຊຍຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຕິຍມ຺ປິ ຈຕຸຕ຺ຖມ຺ປິ ປຎ຺ຈມມ຺ປິ ສຕ຺ຕມມ຺ປິ ຕນ຺ຕິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘທຓ຺ຑກເມວ ວາເທຍ຺ຍາສິ, ຉິນ຺ນຕນ຺ຕິໂກຏີຫິ ສໂຣ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສກລໍ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກໍ ພາຣາຓສິນຄຣໍ ຉາເທຕ຺ວາ ຐສ຺ສຕີຕິ.

ເອວໍ ວຕ຺ວາ ສກ຺ໂກ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຕິສ຺ໂສ ປາສກຆຏິກາ ທຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ວີຓາສທ຺ເທເນວ ປນ ສກລນຄເຣ ຉາທິເຕ ອິໂຕ ເອກໍ ປາສກຆຏິກໍ ອາກາເສ ຂິເປຍ຺ຍາສິ, ອຖ ເຕ ປຸຣໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕີຓິ ອຈ຺ຉຣາສຕານິ ນຈ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕາສໍ ນຈ຺ຈນກາເລ ຈ ທຸຕິຍໍ ຂິເປຍ຺ຍາສິ, ອຖາປຣານິປິ ຕີຓິ ສຕານິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕວ ວີຓາຘຸເຣ ນຈ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຕຕິຍໍ ຂິເປຍ຺ຍາສິ, ອຖາປຣານິ ຕີຓິ ສຕານິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຣງ຺ຄມຓ຺ຑເລ ນຈ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຫມ຺ປິ ເຕ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິສ຺ສາມິ, ຄຈ຺ຉ ມາ ຠາຍີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອສ຺ສາເສສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ນາຄຣາ ຣາຊທ຺ວາຣສມີເປ ມຓ຺ຑປໍ ກຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປສຸໍ. ຣາຊາ ປາສາທາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕມຓ຺ຑເປ ປລ຺ລງ຺ກມຊ຺ເຌ ນິສີທິ, ທ຺ວາທສສຫສ຺ສາ ອລງ຺ກຕິຕ຺ຖິໂຍ ອມຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາທໂຍ ຈ ຣາຊານໍ ປຣິວາຣຍິໍສຸ, ສພ຺ເພ ນາຄຣາ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ, ຣາຊງ຺ຄເຓ ຈກ຺ກາຕິຈກ຺ເກ ມຎ຺ຈາຕິມຎ຺ເຈ ພນ຺ຘິໍສຸ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ນ຺ຫາຕານຸລິຕ຺ໂຕ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວີຓໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິ. ສກ຺ໂກ ອທິສ຺ສມານກາເຍນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ອຏ຺ຐາສິ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕເຍວ ນໍ ປສ຺ສຕິ. ມູສິໂລປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາສເນ ນິສີທິ. ມຫາຊໂນ ປຣິວາເຣສິ, ອາທິໂຕວ ທ຺ເວປິ ສມສມໍ ວາທຍິໍສຸ. ມຫາຊໂນ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ວາທິເຕນ ຕຸຏ຺ໂຐ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິສຫສ຺ສານິ ປວຕ຺ເຕສິ. ສກ຺ໂກ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ສາເວນ຺ໂຕ ‘‘ເອກໍ ຕນ຺ຕິໍ ຉິນ຺ທາ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕນ຺ຕິໍ ຉິນ຺ທິ, ສາ ຉິນ຺ນາປິ ຉິນ຺ນໂກຏິຍາ ສຣໍ ມຸຎ຺ຈເຕວ, ເທວຄນ຺ຘພ຺ພໍ ວິຍ ວຕ຺ຕຕິ. ມູສິໂລປິ ຕນ຺ຕິໍ ຉິນ຺ທິ, ຕໂຕ ສທ຺ໂທ ນ ນິກ຺ຂມິ. ອາຈຣິໂຍ ທຸຕິຍມ຺ປິ ຉິນ຺ທິ …ເປ… ສຕ຺ຕມມ຺ປິ ຉິນ຺ທິ. ສຸທ຺ຘທຓ຺ຑກໍ ວາເທນ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ໂທ ນຄຣໍ ຉາເທຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ເຈລຸກ຺ເຂປສຫສ຺ສານິ ເຈວ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິສຫສ຺ສານິ ຈ ປວຕ຺ຕຍິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກໍ ປາສກໍ ອາກາເສ ຂິປິ, ຕີຓິ ອຈ຺ຉຣາສຕານິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນຈ຺ຈິໍສຸ. ເອວໍ ທຸຕິເຍ ຈ ຕຕິເຍ ຈ ຂິຕ຺ເຕ ຕີຓິ ຕີຓິ ອຈ຺ຉຣາສຕານິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນຈ຺ຈິໍສຸ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຣາຊາ ມຫາຊນສ຺ສ ອິງ຺ຄິຕສຎ຺ຎໍ ອທາສິ, ມຫາຊໂນ ອຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ຕ຺ວໍ ອາຈຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ວິຣຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘ສມກາຣໍ ກໂຣມີ’ຕິ ວາຍມສິ, ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ນ ຊານາສີ’’ຕິ ມູສິລໍ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຄຫິຕຄຫິເຕເຫວ ປາສາຓທຓ຺ຑາທີຫິ ສໍຈຸຓ຺ເຓຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ປາເທ ຄເຫຕ຺ວາ ສງ຺ກາຣຏ຺ຐາເນ ຉຑ຺ເຑສິ. ຣາຊາ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ຆນວສ຺ສໍ ວສ຺ສາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ພຫຸໍ ຘນໍ ອທາສິ, ຕຖາ ນາຄຣາ. ສກ຺ໂກ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ເຕ, ປຓ຺ຑິຕ, ສຫສ຺ສຍຸຕ຺ຕໍ ອາຊຎ຺ຎຣຖໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ມາຕລິໍ ເປເສສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ສຫສ຺ສຍຸຕ຺ຕໍ ເວຊຍນ຺ຕຣຖວຣໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ເທວໂລກໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາຍໍ ນິສິນ຺ນໍ ‘‘ກຫໍ ຄຕາຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ເທວຘີຕໂຣ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ສກ຺ໂກ ຕາສໍ ຕໍ ກາຣຓໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ກເຖຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສີລຎ຺ຈ ຄຸຓຎ຺ຈ ວຓ຺ເຓສິ. ເທວຘີຕໂຣ ‘‘ມຫາຣາຊ, ມຍມ຺ປິ ອາຈຣິຍໍ ທຏ຺ຐຸກາມາ, ອິຘ ນໍ ອາເນຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສກ຺ໂກ ມາຕລິໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ເທວຈ຺ຉຣາ ຄຸຕ຺ຕິລຄນ຺ຘພ຺ພໍ ທຏ຺ຐຸກາມາ, ຄຈ຺ຉ ນໍ ເວຊຍນ຺ຕຣເຖ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອາເນຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາເນສິ. ສກ຺ໂກ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິຕ຺ວາ ‘‘ເທວກຎ຺ຎາ ກິຣ ເຕ, ອາຈຣິຍ, ຄນ຺ຘພ຺ພໍ ໂສຕຸກາມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມຍໍ ມຫາຣາຊ, ຄນ຺ຘພ຺ພາ ນາມ ສິປ຺ປໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວາມ, ມູລໍ ລຠນ຺ຕາ ວາເທຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ‘‘ວາເທຫິ, ອຫໍ ເຕ ມູລໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ອຎ຺ເຎນ ມູເລນຕ຺ໂຖ, ອິມາ ປນ ເທວຘີຕໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕຸ, ເອວາຫໍ ວາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ເທວຘີຕໂຣ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ກຕໍ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ປຈ຺ຉາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກເຖສ຺ສາມ, ຄນ຺ຘພ຺ພໍ ກໂຣຫິ ອາຈຣິຍາ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ເທວຕານໍ ຄນ຺ຘພ຺ພໍ ອກາສິ, ຕໍ ທິພ຺ພຄນ຺ຘພ຺ພໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິ. ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເທວຘີຕານໍ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເອກໍ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸຕ຺ຕມວຕ຺ຖໍ ທຕ຺ວາ ສກ຺ກສ຺ສ ປຣິຈາຣິກາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ອຈ຺ຉຣາສຫສ຺ສປຣິວາຣໍ ອຸຕ຺ຕມວຕ຺ຖເທວກຎ຺ຎໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ປຸຣິມຠເວ ກິໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕສ຺ສ ປຸຈ຺ຉນາກາໂຣ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ຈ ວິມານວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອາຄຕເມວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ –

‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນ ວຓ຺ເຓນ, ຍາ ຕ຺ວໍ ຕິຏ຺ຐສິ ເທວເຕ;

ໂອຠາເສນ຺ຕີ ທິສາ ສພ຺ພາ, ໂອສຘີ ວິຍ ຕາຣກາ.

‘‘ເກນ ເຕຕາທິໂສ ວຓ຺ໂຓ, ເກນ ເຕ ອິຘ ມິຊ຺ຌຕິ;

ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈ ເຕ ໂຠຄາ, ເຍ ເກຈິ ມນໂສ ປິຍາ.

‘‘ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ ເທວິ ມຫານຸຠາເວ, ມນຸສ຺ສຠູຕາ ກິມກາສິ ປຸຎ຺ຎໍ;

ເກນາສິ ເອວໍ ຊລິຕານຸຠາວາ, ວຓ຺ໂຓ ຈ ເຕ ສພ຺ພທິສາ ປຠາສຕີ’’ຕິ.

‘‘ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕມທາຍິກາ ນາຣີ, ປວຣາ ໂຫຕິ ນເຣສຸ ນາຣີສຸ;

ເອວໍ ປິຍຣູປທາຍິກາ ມນາປໍ, ທິພ຺ພໍ ສາ ລຠເຕ ອຸເປຈ຺ຈ ຐານໍ.

‘‘ຕສ຺ສາ ເມ ປສ຺ສ ວິມານໍ, ອຈ຺ຉຣາ ກາມວຓ຺ຓິນີຫມສ຺ມິ;

ອຈ຺ຉຣາສຫສ຺ສສ຺ສາຫໍ, ປວຣາ ປສ຺ສ ປຸຎ຺ຎານໍ ວິປາກໍ.

‘‘ເຕນ ເມຕາທິໂສ ວຓ຺ໂຓ, ເຕນ ເມ ອິຘ ມິຊ຺ຌຕິ;

ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈ ເມ ໂຠຄາ, ເຍ ເກຈິ ມນໂສ ປິຍາ.

‘‘ເຕນມ຺ຫິ ເອວໍ ຊລິຕານຸຠາວາ;

ວຓ຺ໂຓ ຈ ເມ ສພ຺ພທິສາ ປຠາສຕີ’’ຕິ. (ວິ. ວ. ໓໒໙-໓໓໑, ໓໓໓-໓໓໖);

ອປຣາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປູຊນຕ຺ຖາຍ ປຸປ຺ຜານິ ອທາສິ, ອປຣາ ‘‘ເຈຕິເຍ ຄນ຺ຘປຎ຺ຈງ຺ຄຸລິກໍ ເທຖາ’’ຕິ ຄນ຺ເຘ ອທາສິ, ອປຣາ ມຘຸຣານິ ຜລາຜລານິ ອທາສິ, ອປຣາ ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ອທາສິ, ອປຣາ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ເຈຕິເຍ ຄນ຺ຘປຎ຺ຈງ຺ຄຸລິກໍ ອທາສິ, ອປຣາ ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ກຸລເຄເຫ ວາສໍ ອຸປຄຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ອສ຺ໂສສິ, ອປຣາ ນາວາຍ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ເວລາຍ ຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸທເກ ຐຕ຺ວາ ອຸທກໍ ອທາສິ, ອປຣາ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສມານາ ອກ຺ໂກຘນາ ຫຸຕ຺ວາ ສສ຺ສຸສສຸຣວຕ຺ຕໍ ອກາສິ, ອປຣາ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘໂກຏ຺ຐາສໂຕປິ ສໍວິຠາຄໍ ກຕ຺ວາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ, ສີລວຕີ ຈ ອໂຫສິ, ອປຣາ ປຣເຄເຫ ທາສີ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ໂກຘນາ ນິມ຺ມານາ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘໂກຏ຺ຐາສໂຕ ສໍວິຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ເທວຣຎ຺ໂຎ ປຣິຈາຣິກາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ (ວິ. ວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໘-໓໓໖). ເອວໍ ສພ຺ພາປິ ຄຸຕ຺ຕິລວິມານວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອາຄຕາ ຉຕ຺ຕິໍສ ເທວຘີຕາ ຍໍ ຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ສພ຺ພໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉິ. ຕາປິສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ກຕກມ຺ມໍ ຄາຖາຫິເຍວ ກເຖສຸໍ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ສ຺ວາຫໍ ອິຘາຄນ຺ຕ຺ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນປິ ກມ຺ເມນ ປຏິລທ຺ຘທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອສ຺ໂສສິໍ. ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທານາທີນິ ກຸສລກມ຺ມາເນວ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ສ຺ວາຄຕໍ ວຕ ເມ ອຊ຺ຊ, ສຸປ຺ປຠາຕໍ ສຸຫຸຏ຺ຐິຕໍ;

ຍໍ ອທ຺ທສາມິ ເທວຕາໂຍ, ອຈ຺ຉຣາກາມວຓ຺ຓິໂຍ.

‘‘ອິມາສາຫໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ, ກາຫາມິ ກຸສລໍ ພຫຸໍ;

ທາເນນ ສມຈຣິຍາຍ, ສໍຍເມນ ທເມນ ຈ;

ສ຺ວາຫໍ ຕຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມິ, ຍຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ໂສຈເຣ’’ຕິ. (ວິ. ວ. ໖໑໗-໖໑໘);

ອຖ ນໍ ສຕ຺ຕາຫຈ຺ຈເຍນ ເທວຣາຊາ ມາຕລິສງ຺ຄາຫກໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ຣເຖ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ພາຣາຓສິເມວ ເປເສສິ. ໂສ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐກາຣຓໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມນຸສ຺ສາ ສອຸສ຺ສາຫາ ປຸຎ຺ຎານິ ກາຕຸໍ ມຎ຺ຎິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມູສິໂລ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ສກ຺ໂກ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ, ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ຄຸຕ຺ຕິລຄນ຺ຘພ຺ໂພ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຄຸຕ຺ຕິລຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໒໔໔] ໔. ວິຄຕິຈ຺ຉຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍໍ ປສ຺ສຕິ ນ ຕໍ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ປລາຍິກໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ປຏິວາທໍ ອລຠິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ວາທໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ມຫາຊນປຣິວຸໂຕ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ເອກໍ ນາມ ກິ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ, ໂສ ຕໍ ກເຖຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ປລາຍິ. ນິສິນ຺ນປຣິສາ ‘‘ເອກປເທເນວ ໂວ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິພ຺ພາຊໂກ ນິຄ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນາຫໍ, ອຸປາສກາ, ອິທາເນເວຕໍ ເອກປເທເນວ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ, ປຸພ຺ເພປິ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິໍເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ກາເມ ປຫາຍ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິມວນ຺ເຕ ວສິ. ໂສ ປພ຺ພຕາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ເອກໍ ນິຄມຄາມໍ ນິສ຺ສາຍ ຄງ຺ຄານິວຕ຺ຕເນ ປຓ຺ຓສາລາຍໍ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ອເຖໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ປຏິວາທໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຕໍ ນິຄມໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ໂກຈິ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ວາທໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອານຸຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາຊນປຣິວຸໂຕ ຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ວຓ຺ຓຄນ຺ຘປຣິຠາວິຕໍ ຄງ຺ຄາປານີຍໍ ປິວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ປຣິພ຺ພາຊໂກ ວາເທນ ໂອຕ຺ຖຣນ຺ໂຕ ‘‘ກາ ຄງ຺ຄາ, ວາລຸກາ ຄງ຺ຄາ, ອຸທກໍ ຄງ຺ຄາ, ໂອຣິມຕີຣໍ ຄງ຺ຄາ, ປາຣິມຕີຣໍ ຄງ຺ຄາ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຕ຺ວໍ ປນ, ປຣິພ຺ພາຊກ, ຐເປຕ຺ວາ ອຸທກໍ ວາລຸກໍ ໂອຣິມຕີຣໍ ປາຣິມຕີຣຎ຺ຈ ກຫໍ ຄງ຺ຄໍ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອປ຺ປຏິຠາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ປລາຍິ. ຕສ຺ມິໍ ປລາເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນິສິນ຺ນປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໑໘໘. ‘‘ຍໍ ປສ຺ສຕິ ນ ຕໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຍຎ຺ຈ ນ ປສ຺ສຕິ ຕໍ ກິຣິຈ຺ຉຕິ;

ມຎ຺ຎາມິ ຈິຣໍ ຈຣິສ຺ສຕິ, ນ ຫິ ຕໍ ລຈ຺ຉຕິ ຍໍ ສ ອິຈ຺ຉຕິ.

໑໘໙. ‘‘ຍໍ ລຠຕິ ນ ເຕນ ຕຸສ຺ສຕິ, ຍຎ຺ຈ ປຕ຺ເຖຕິ ລທ຺ຘໍ ຫີເຬຕິ;

ອິຈ຺ຉາ ຫິ ອນນ຺ຕໂຄຈຣາ, ວິຄຕິຈ຺ຉານ ນໂມ ກໂຣມເສ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ປສ຺ສຕີຕິ ຍໍ ອຸທກາທິໍ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ຄງ຺ຄາຕິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ. ຍຎ຺ຈ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ຍຎ຺ຈ ອຸທກາທິວິນິມຸຕ຺ຕໍ ຄງ຺ຄໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ກິຣິຈ຺ຉຕິ. ມຎ຺ຎາມິ ຈິຣໍ ຈຣິສ຺ສຕີຕິ ອຫໍ ເອວໍ ມຎ຺ຎາມິ – ອຍໍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເອວຣູປໍ ຄງ຺ຄໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ຈິຣໍ ຈຣິສ຺ສຕິ. ຍຖາ ວາ ອຸທກາທິວິນິມຸຕ຺ຕໍ ຄງ຺ຄໍ, ເອວໍ ຣູປາທິວິນິມຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ສໍສາເຣ ຈິຣໍ ຈຣິສ຺ສຕິ. ນ ຫິ ຕໍ ລຈ຺ຉຕີຕິ ຈິຣໍ ຈຣນ຺ໂຕປິ ຍໍ ຕໍ ເອວຣູປໍ ຄງ຺ຄໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ວາ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ນ ລຈ຺ຉຕິ. ຍໍ ລຠຕີຕິ ຍໍ ອຸທກໍ ວາ ຣູປາທິໍ ວາ ລຠຕິ, ເຕນ ນ ຕຸສ຺ສຕິ. ຍຎ຺ຈ ປຕ຺ເຖຕິ ລທ຺ຘໍ ຫີເຬຕີຕິ ເອວໍ ລທ຺ເຘນ ອຕຸສ຺ສນ຺ໂຕ ຍໍ ຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ເຖຕິ, ຕໍ ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເອຕາຍາ’’ຕິ ຫີເຬຕິ ອວມຎ຺ຎຕິ. ອິຈ຺ຉາ ຫິ ອນນ຺ຕໂຄຈຣາຕິ ລທ຺ຘໍ ຫີເຬຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອິຈ຺ຉນໂຕ ອຍໍ ອິຈ຺ຉາ ນາມ ຕຓ຺ຫາ ອນນ຺ຕໂຄຈຣາ. ວິຄຕິຈ຺ຉານ ນໂມ ກໂຣມເສຕິ ຕສ຺ມາ ເຍ ວິຄຕິຈ຺ຉາ ພຸທ຺ຘາທໂຍ, ເຕສໍ ມຍໍ ນມກ຺ກາຣໍ ກໂຣມາຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເອຕຣຫິ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອໂຫສິ, ຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ວິຄຕິຈ຺ຉຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໒໔໕] ໕. ມູລປຣິຍາຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກາໂລ ຆສຕິ ຠູຕານີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ ນິສ຺ສາຍ ສຸຠຄວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມູລປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕທາ ກິຣ ປຎ຺ຈສຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕີຓິ ປິຏການິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ມານມທມຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘປິ ຕີເຓວ ປິຏການິ ຊານາຕິ, ມຍມ຺ປິ ຕານິ ຊານາມ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກິໍ ຕສ຺ສ ອມ຺ເຫຫິ ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປຏິປກ຺ຂາ ຫຸຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ເຕສຸ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ເນສຸ ອຏ຺ຐຫິ ຠູມີຫິ ປຏິມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ມູລປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ກເຖສິ, ເຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ສລ຺ລກ຺ເຂສຸໍ. ອຖ ເນສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມຍໍ ອມ຺ເຫຫິ ສທິສາ ປຓ຺ຑິຕາ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ມານໍ ກໂຣມ, ອິທານິ ປນ ນ ກິຎ຺ຈິ ຊານາມ, ພຸທ຺ເຘຫິ ສທິໂສ ປຓ຺ຑິໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອໂຫ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ນາມາ’’ຕິ. ເຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຫຕມານາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຏທາຐາ ວິຍ ສປ຺ປາ ນິພ຺ພິເສວນາ ຊາຕາ. ສຕ຺ຖາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາຍໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເວສາລິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຄຕມກເຈຕິເຍ ໂຄຕມກສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ນາມ ກເຖສິ, ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ກມ຺ປິ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ມູລປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ປນ ສຕ຺ຖຣິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕເຍວ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອໂຫ ພຸທ຺ຘານໍ ອານຸຠາໂວ, ເຕ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປພ຺ພຊິຕາ ຕຖາ ມານມທມຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ມູລປຣິຍາຍເທສນາຍ ນິຫຕມານາ ກຕາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປາຫໍ ອິເມ ເອວໍ ມານປຄ຺ຄຫິຕສິເຣ ວິຈຣນ຺ເຕ ນິຫຕມາເນ ອກາສິໍເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ມາຓວກສຕານິ ມນ຺ເຕ ວາເຈສິ. ເຕ ປຎ຺ຈສຕາປິ ນິຏ຺ຐິຕສິປ຺ປາ ສິປ຺ເປ ອນຸໂຍຄໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ຍຕ຺ຕກໍ ມຍໍ ຊານາມ, ອາຈຣິໂຍປິ ຕຕ຺ຕກເມວ, ວິເສໂສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ມານຕ຺ຖທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕ ເອກທິວສໍ ອາຈຣິເຍ ພທຣິຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ເນ ຕໍ ວມ຺ເຠຕຸກາມາ ພທຣິຣຸກ຺ຂໍ ນເຂນ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ‘‘ນິສ຺ສາໂຣວາຍໍ ຣຸກ຺ໂຂ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ວມ຺ຠນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອນ຺ເຕວາສິເກ ‘‘ເອກໍ ໂວ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ‘‘ວເທຖ, ກເຖສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອາຈຣິໂຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໙໐. ‘‘ກາໂລ ຆສຕິ ຠູຕານິ, ສພ຺ພາເນວ ສຫຕ຺ຕນາ;

ໂຍ ຈ ກາລຆໂສ ຠູໂຕ, ສ ຠູຕປຈນິໍ ປຈີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາໂລຕິ ປຸເຣຠຕ຺ຕກາໂລປິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກາໂລປີຕິ ເອວມາທິ. ຠູຕານີຕິ ສຕ຺ຕາຘິວຈນເມຕໍ, ນ ກາໂລ ຠູຕານໍ ຈມ຺ມມໍສາທີນິ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຂາທຕິ, ອປິຈ ໂຂ ເນສໍ ອາຍຸວຓ຺ຓພລານິ ເຂເປນ຺ໂຕ ໂຍພ຺ພຎ຺ຎໍ ມທ຺ທນ຺ໂຕ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ວິນາເສນ຺ໂຕ ຆສຕິ ຂາທຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ຆສນ຺ໂຕ ຈ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຊ຺ເຊຕິ, ສພ຺ພາເນວ ຆສຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຠູຕາເນວ, ອປິຈ ໂຂ ສຫຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ຆສຕິ, ປຸເຣຠຕ຺ຕກາໂລ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກາລໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ເອສ ນໂຍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກາລາທີສຸ. ໂຍ ຈ ກາລຆໂສ ຠູໂຕຕິ ຂີຓາສວສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ໂສ ຫິ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອາຍຕິໍ ປຏິສນ຺ຘິກາລໍ ເຂເປຕ຺ວາ ຂາທິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ກາລຆໂສ ຠູໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສ ຠູຕປຈນິໍ ປຈີຕິ ໂສ ຍາຍໍ ຕຓ຺ຫາ ອປາເຍສຸ ຠູເຕ ປຈຕິ, ຕໍ ຎາຓຄ຺ຄິນາ ປຈິ ທຫິ ຠສ຺ມມກາສິ, ເຕນ ‘‘ຠູຕປຈນິໍ ປຈີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ປຊນິ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ຊນິກໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ສຸຕ຺ວາ ມາຓເວສຸ ເອໂກປິ ຊານິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນາໂຫສິ. ອຖ ເນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມາ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ ‘ອຍໍ ປຎ຺ໂຫ ຕີສຸ ເວເທສຸ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ອກຕ຺ຖ, ຕຸມ຺ເຫ ‘ຍມຫໍ ຊານາມິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຊານາມາ’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ມໍ ພທຣິຣຸກ຺ຂສທິສໍ ກໂຣຖ, ມມ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຎ຺ຎາຕສ຺ສ ພຫຸໂນ ຊານນຠາວໍ ນ ຊານາຖ, ຄຈ຺ຉຖ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ກາລໍ ທມ຺ມິ, ເອຕ຺ຕເກນ ກາເລນ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ຈິນ຺ເຕຖາ’’ຕິ. ເຕ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາປິ ປຎ຺ຫສ຺ສ ເນວ ອນ຺ຕໍ, ນ ໂກຏິໍ ປສ຺ສິໍສຸ. ເຕ ສຕ຺ຕມທິວເສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠທ຺ຣມຸຂາ, ຊານິຕ຺ຖ ປຎ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ຊານາມາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຕ ຄຣຫມາໂນ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໙໑. ‘‘ພຫູນິ ນຣສີສານິ, ໂລມສານິ ພ຺ຣຫານິ ຈ;

ຄີວາສຸ ປຏິມຸກ຺ການິ, ໂກຈິເທເວຕ຺ຖ ກຓ຺ຓວາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ພຫູນິ ນຣານໍ ສີສານິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ສພ຺ພານິ ຈ ຕານິ ໂລມສານິ, ສພ຺ພານິ ມຫນ຺ຕານິ ຄີວາສຸເຍວ ຐປິຕານິ, ນ ຕາລຜລໍ ວິຍ ຫຕ຺ເຖນ ຄຫິຕານິ, ນຕ຺ຖິ ເຕສໍ ອິເມຫິ ຘມ຺ເມຫິ ນານາກຣຓໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ໂກຈິເທວ ກຓ຺ຓວາຕິ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ກຓ຺ຓວາຕິ ປຎ຺ຎວາ, ກຓ຺ຓຉິທ຺ທໍ ປນ ນ ກສ຺ສຈິ ນຕ຺ຖິ. ອິຕິ ເຕ ມາຓວເກ ‘‘ກຓ຺ຓຉິທ຺ທມຕ຺ຕເມວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ພາລານໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ຄຣຫິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ເຕ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ອໂຫ ອາຈຣິຍາ ນາມ ມຫນ຺ຕາ’’ຕິ ຂມາເປຕ຺ວາ ນິຫຕມານາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ປຎ຺ຈສຕາ ມາຓວກາ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ອເຫສຸໍ, ອາຈຣິໂຍ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມູລປຣິຍາຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໒໔໖] ໖. ພາໂລວາທຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຫນ຺ຕ຺ວາ ເຉຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ຈາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວສາລິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສີຫເສນາປຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ສມໍສກຠຕ຺ຕໍ ອທາສິ. ນິຄຓ຺ຐາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ກຸປິຕາ ອນຕ຺ຕມນາ ຕຖາຄຕໍ ວິເຫເຐຕຸກາມາ ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຊານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕໍ ມໍສໍ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ອກ຺ໂກສິໍສຸ. ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຊານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕໍ ມໍສໍ ຠຸຎ຺ຊຕີ’ຕິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິສາຍ ອກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ອາຫິຓ຺ຑຕີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ ມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕມໍສຂາທເນນ ຄຣຫຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ຄຣຫິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ຫິມວນ຺ຕໂຕ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ນຄຣໍ ຠິກ຺ຂາຍ ປາວິສິ. ອເຖໂກ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ‘‘ຕາປສໍ ວິເຫເຐສ຺ສາມີ’’ຕິ ຆຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ມຈ຺ຉມໍເສນ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ມໍສໍ ຕຸມ຺ເຫເຍວ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປາເຓ ມາເຣຕ຺ວາ ກຕໍ, ອິທໍ ອກຸສລໍ ມາ ອມ຺ຫາກເມວ, ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປິ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໙໒. ‘‘ຫນ຺ຕ຺ວາ ເຉຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ຈ, ເທຕິ ທານໍ ອສຎ຺ຎໂຕ;

ເອທິສໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊມາໂນ, ສ ປາເປນ ອຸປລິປ຺ປຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຫນ຺ຕ຺ວາຕິ ປຫຣິຕ຺ວາ. ເຉຕ຺ວາຕິ ກິລເມຕ຺ວາ. ວຘິຕ຺ວາຕິ ມາເຣຕ຺ວາ. ເທຕິ ທານໍ ອສຎ຺ຎໂຕຕິ ອສຎ຺ຎໂຕ ທຸສ຺ສີໂລ ເອວໍ ກຕ຺ວາ ທານໍ ເທຕິ. ເອທິສໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊມາໂນ, ສ ປາເປນ ອຸປລິປ຺ປຕີຕິ ເອທິສໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ໂສ ສມໂຓປິ ປາເປນ ອຸປລິປ຺ປຕິ ສໍຍຸຊ຺ຊຕິເຍວາຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໙໓. ‘‘ປຸຕ຺ຕທາຣມ຺ປິ ເຈ ຫນ຺ຕ຺ວາ, ເທຕິ ທານໍ ອສຎ຺ຎໂຕ;

ຠຸຎ຺ຊມາໂນປິ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ, ນ ປາເປນ ອຸປລິປ຺ປຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຠຸຎ຺ຊມາໂນປິ ສປ຺ປຎ຺ໂຎຕິ ຕິຏ຺ຐຕຸ ອຎ຺ຎໍ ມໍສໍ, ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ວຘິຕ຺ວາປິ ທຸສ຺ສີເລນ ທິນ຺ນໍ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຕໍ ຠຸຎ຺ຊມາໂນປິ ປາເປນ ນ ອຸປລິປ຺ປຕີຕິ. ເອວມສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ພາໂລວາທຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໒໔໗] ໗. ປາທຎ຺ຊລິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອທ຺ຘາ ປາທຎ຺ຊລີ ສພ຺ເພຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ລາຬຸທາຍີເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ທິວເສ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ປຎ຺ຫໍ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູ ປຎ຺ຫໍ ສຸຓນ຺ຕາ ເຖເຣ ປສໍສນ຺ຕິ. ລາຬຸທາຍີເຖໂຣ ປນ ປຣິສນ຺ຕເຣ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ເອເຕ ອມ຺ເຫຫິ ສມໍ ກິໍ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ ໂອຏ຺ຐໍ ຠຎ຺ຊິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ເຖຣາ ອຸຏ຺ຐາຍ ປກ຺ກມິໍສຸ, ປຣິສາ ຠິຊ຺ຊິ. ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ ລາຬຸທາຍີ, ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກ ຄຣຫິຕ຺ວາ ໂອຏ຺ຐໍ ຠຎ຺ຊີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ລາຬຸທາຍີ ຐເປຕ຺ວາ ໂອຏ຺ຐຠຎ຺ຊນໍ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ອຎ຺ຎໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຘມ຺ມານຸສາສໂກ ອມຈ຺ໂຈ ອໂຫສິ. ຣຎ຺ໂຎ ປາທຎ຺ຊລີ ນາມ ປຸຕ຺ໂຕ ລາໂລ ທນ຺ຘປຣິສກ຺ກໂນ ອໂຫສິ. ອປຣຠາເຄ ຣາຊາ ກາລມກາສິ. ອມຈ຺ຈາ ຣຎ຺ໂຎ ມຕກິຈ຺ຈານິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕໍ ຣຊ຺ເຊ ອຠິສິຎ຺ຈິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມນ຺ຕຍມານາ ຣາຊປຸຕ຺ຕໍ ປາທຎ຺ຊລິໍ ອາຫໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ‘‘ອຍໍ ກຸມາໂຣ ລາໂລ ທນ຺ຘປຣິສກ຺ກໂນ, ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນໍ ອຠິສິຎ຺ຈິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ອມຈ຺ຈາ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກຸມາຣໍ ສມີເປ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຑ຺ຑໍ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ຕາ ນ ສມ຺ມາ ວິນິຈ຺ຉິນິໍສຸ. ເຕ ອສ຺ສາມິກໍ ສາມິກໍ ກຕ຺ວາ ກຸມາຣໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກີທິສໍ, ກຸມາຣ, ສຸຏ຺ຐຸ ອຑ຺ຑໍ ວິນິຈ຺ຉິນິມ຺ຫາ’’ຕິ. ໂສ ໂອຏ຺ຐໍ ຠຎ຺ຊິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ ວຕ ມຎ຺ເຎ ກຸມາໂຣ, ອສມ຺ມາວິນິຈ຺ຉິຕຠາໂວ ເຕນ ຎາໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໙໔. ‘‘ອທ຺ຘາ ປາທຎ຺ຊລີ ສພ຺ເພ, ປຎ຺ຎາຍ ອຕິໂຣຈຕິ;

ຕຖາ ຫິ ໂອຏ຺ຐໍ ຠຎ຺ຊຕິ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ນູນ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເອກໍເສນ ປາທຎ຺ຊລິກຸມາໂຣ ສພ຺ເພ ອມ຺ເຫ ປຎ຺ຎາຍ ອຕິໂຣຈຕິ. ຕຖາ ຫິ ໂອຏ຺ຐໍ ຠຎ຺ຊຕິ, ນູນ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ ປສ຺ສຕີຕິ.

ເຕ ອປຣສ຺ມິມ຺ປິ ທິວເສ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອຑ຺ຑໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ‘‘ກີທິສໍ, ເທວ, ສຸຏ຺ຐຸ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ປຸນປິ ໂອຏ຺ຐເມວ ຠຎ຺ຊິ. ອຖສ຺ສ ອນ຺ຘພາລຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໙໕. ‘‘ນາຍໍ ຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ມໍ ວາ, ອຕ຺ຖານຕ຺ຖຎ຺ຈ ພຸຊ຺ຌຕິ;

ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ໂອຏ຺ຐນິພ຺ໂຠຄາ, ນາຍໍ ຊານາຕິ ກິຎ຺ຈນ’’ນ຺ຕິ.

ອມຈ຺ຈາ ປາທຎ຺ຊລິກຸມາຣສ຺ສ ລາລຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຣຊ຺ເຊ ອຠິສິຎ຺ຈິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ປາທຎ຺ຊລີ ລາຬຸທາຍີ ອໂຫສິ, ປຓ຺ຑິຕາມຈ຺ໂຈ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ປາທຎ຺ຊລິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໒໔໘] ໘. ກິໍສຸໂກປມຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສພ຺ເພຫິ ກິໍສຸໂກ ທິຏ຺ໂຐຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກິໍສຸໂກປມສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ຠິກ຺ຂູ ຕຖາຄຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຍາຈິໍສຸ, ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖສິ. ເຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານານິ ອຄມິໍສຸ. ເຕສຸ ເອໂກ ຉ ຜສ຺ສາຍຕນານິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ, ເອໂກ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ, ເອໂກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຠູເຕ, ເອໂກ ອຏ຺ຐາຣສ ຘາຕຸໂຍ. ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິຄຕວິເສສໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອເຖກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ອິເມສໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ນານາ, ນິພ຺ພານໍ ເອກໍ, ກຖໍ ສພ຺ເພຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ກິໍສຸກທິຏ຺ຐຠາຕິເກຫິ ນານຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ກາຣຓໍ ກເຖຖາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ເຕ ເອກທິວສໍ ສາຣຖິໍ ປກ຺ໂກເສຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ, ສມ຺ມ, ກິໍສຸກໍ ທຏ຺ຐຸກາມາ, ກິໍສຸກຣຸກ຺ຂໍ ໂນ ທສ຺ເສຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສາຣຖິ ‘‘ສາຘຸ, ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ເອກໂຕ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐຣາຊປຸຕ຺ຕໍ ຕາວ ຣເຖ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ກິໍສຸໂກ’’ຕິ ຂາຓຸກກາເລ ກິໍສຸກໍ ທສ຺ເສສິ. ອປຣສ຺ສ ພຫລປລາສກາເລ, ອປຣສ຺ສ ປຸປ຺ຜິຕກາເລ, ອປຣສ຺ສ ຜລິຕກາເລ. ອປຣຠາເຄ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ຠາຕໂຣ ເອກໂຕ ນິສິນ຺ນາ ‘‘ກິໍສຸໂກ ນາມ ກີທິໂສ’’ຕິ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ. ຕໂຕ ເອໂກ ‘‘ເສຍ຺ຍາຖາປິ ຌາມຖູໂຓ’’ຕິ ອາຫ. ທຸຕິໂຍ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ໂຂ’’ຕິ, ຕຕິໂຍ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ມໍສເປສີ’’ຕິ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ສິຣີໂສ’’ຕິ. ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ກຖາຍ ອປຣິຕຸຏ຺ຐາ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ກິໍສຸໂກ ນາມ ກີທິໂສ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ກິໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕນາ ກຖິຕນີຫາຣໍ ຣຎ຺ໂຎ ກເຖສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ຈຕູຫິປິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ກິໍສຸໂກ ທິຏ຺ໂຐ, ເກວລໍ ໂວ ກິໍສຸກສ຺ສ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສາຣຖິ ‘ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ກິໍສຸໂກ ກີທິໂສ, ອິມສ຺ມິໍ ກີທິໂສ’ຕິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ນ ປຸຈ຺ຉິໂຕ, ເຕນ ໂວ ກງ຺ຂາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໙໖. ‘‘ສພ຺ເພຫິ ກິໍສຸໂກ ທິຏ຺ໂຐ, ກິໍ ນ຺ເວຕ຺ຖ ວິຈິກິຈ຺ຉຖ;

ນ ຫິ ສພ຺ເພສຸ ຐາເນສຸ, ສາຣຖີ ປຣິປຸຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ຫິ ສພ຺ເພສຸ ຐາເນສຸ, ສາຣຖີ ປຣິປຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ສພ຺ເພຫິ ໂວ ກິໍສຸໂກ ທິຏ຺ໂຐ, ກິໍ ນຸ ຕຸມ຺ເຫ ເອຕ຺ຖ ວິຈິກິຈ຺ຉຖ, ສພ຺ເພສຸ ຐາເນສຸ ກິໍສຸໂກເວໂສ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ປນ ນ ຫິ ສພ຺ເພສຸ ຐາເນສຸ ສາຣຖິ ປຣິປຸຈ຺ຉິໂຕ, ເຕນ ໂວ ກງ຺ຂາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ, ຠິກ຺ຂຸ, ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠາຕິກາ ວິຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ອປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ກິໍສຸເກ ກງ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທສຸໍ, ເອວໍ ຕ຺ວມ຺ປິ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ກງ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໙໗. ‘‘ເອວໍ ສພ຺ເພຫິ ຎາເຓຫິ, ເຍສໍ ຘມ຺ມາ ອຊານິຕາ;

ເຕ ເວ ຘມ຺ເມສຸ ກງ຺ຂນ຺ຕິ, ກິໍສຸກສ຺ມິໍວ ຠາຕໂຣ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ເຕ ຠາຕໂຣ ສພ຺ເພສຸ ຐາເນສຸ ກິໍສຸກສ຺ສ ອທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ກງ຺ຂິໍສຸ, ເອວໍ ສພ຺ເພຫິ ວິປສ຺ສນາຎາເຓຫິ ເຍສໍ ສພ຺ເພ ຉຜສ຺ສາຍຕນຂນ຺ຘຠູຕຘາຕຸເຠທາ ຘມ຺ມາ ອຊານິຕາ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ, ເຕ ເວ ເຕສຸ ຜສ຺ສາຍຕນາທິຘມ຺ເມສຸ ກງ຺ຂນ຺ຕິ ຍຖາ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ກິໍສຸກສ຺ມິໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠາຕໂຣຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ພາຣາຓສິຣາຊາ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກິໍສຸໂກປມຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໒໔໙] ໙. ສາລກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ຠວິສ຺ສສີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມຫາເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິເຣກໍ ກຸມາຣກໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ປີເຬນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣຕິ. ສາມເຓໂຣ ປີຬໍ ສຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປພ຺ພຊິ. ເຖໂຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອຸປລາເປຕິ ‘‘ກຸມາຣ, ຕວ ຈີວຣໍ ຕເວວ ຠວິສ຺ສຕິ ປຕ຺ໂຕປິ, ມມ ສນ຺ຕກໍ ປຕ຺ຕຈີວຣມ຺ປິ ຕເວວ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຫິ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ນາຫໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ປພ຺ພຊິ. ອຖ ນໍ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸນ ເຖໂຣ ວິເຫເຐສິ. ໂສ ປີຬໍ ອສຫນ຺ໂຕ ປຸນ ອຸປ຺ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອເນກວາຣໍ ຍາຈນ຺ເຕປິ ຕສ຺ມິໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ເນວ ມໍ ສຫສິ, ນ ວິນາ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ສກ຺ໂກສິ, ຄຈ຺ຉ ນ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນ ປພ຺ພຊິ. ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ສຸຫທໂຍ ວຕ ໂສ ທາຣໂກ ມຫາເຖຣສ຺ສ ອາສຍໍ ຎຕ຺ວາ ນ ປພ຺ພຊີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນເວສ ສຸຫທໂຍ, ປຸພ຺ເພປິ ສຸຫທໂຍວ, ເອກວາຣໍ ເອຕສ຺ສ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ນ ປຸນ ອຸປຄຈ຺ຉີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກຸຏຸມ຺ພິກກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຘຎ຺ຎວິກ຺ກເຍນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ອຫິຕຸຓ຺ຑິໂກ ເອກໍ ມກ຺ກຏໍ ສິກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ໂອສຘໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເຕນ ສປ຺ປໍ ກີຬາເປນ຺ໂຕ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ພາຣາຓສິຍໍ ອຸສ຺ສເວ ຆຸຏ຺ເຐ ອຸສ຺ສວໍ ກີຬິຕຸກາໂມ ‘‘ອິມໍ ມາ ປມຊ຺ຊີ’’ຕິ ຕໍ ມກ຺ກຏໍ ຕສ຺ສ ຘຎ຺ຎວາຓິຊສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ອຸສ຺ສວໍ ກີຬິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ມກ຺ກໂຏ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ມກ຺ກໂຏ ສາມິກສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາວ ຘຎ຺ຎາປຓໂຕ ເວເຄນ ນິກ຺ຂມິ. ອຖ ນໍ ໂສ ເວຬຸເປສິກາຍ ປິຏ຺ຐິຍໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ອາທາຍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ. ມກ຺ກໂຏ ຕສ຺ສ ນິທ຺ທາຍນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ພນ຺ຘນໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ປລາຍິຕ຺ວາ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິໍ ອຫິຕຸຓ຺ຑິກສ຺ສ ສຣີເຣ ປາເຕສິ. ໂສ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຘຸຣວຈເນນ ນໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂາ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ອຸປລາເປນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໙໘. ‘‘ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ຠວິສ຺ສສິ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ໂນ ເຫສ຺ສສິ ອິສ຺ສໂຣ ກຸເລ;

ໂອໂຣຫ ທຸມສ຺ມາ ສາລກ, ເອຫິ ທານິ ຆຣກໍ ວເຊມເສ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຕ຺ວໍ ມຍ຺ຫໍ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ຠວິສ຺ສສິ, ກຸເລ ຈ ເມ ໂຠຄານໍ ອິສ຺ສໂຣ, ເອຕມ຺ຫາ ຣຸກ຺ຂາ ໂອຕຣ, ເອຫິ ອມ຺ຫາກໍ ຆຣໍ ຄມິສ຺ສາມ. ສາລກາຕິ ນາເມນ ອາລປນ຺ໂຕ ອາຫ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມກ຺ກໂຏ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໙໙. ‘‘ນນຸ ມໍ ສຸຫທໂຍຕິ ມຎ຺ຎສິ, ຍຎ຺ຈ ມໍ ຫນສິ ເວຬຸຍຏ຺ຐິຍາ;

ປກ຺ກມ຺ພວເນ ຣມາມເສ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ ຆຣກໍ ຍຖາສຸຂ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນນຸ ມໍ ສຸຫທໂຍຕິ ມຎ຺ຎສີຕິ ນນຸ ຕ຺ວໍ ມໍ ‘‘ສຸຫທໂຍ’’ຕິ ມຎ຺ຎສິ, ‘‘ສຸຫທໂຍ ອຍ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຎ຺ຈ ມໍ ຫນສິ ເວຬຸຍຏ຺ຐິຍາຕິ ຍໍ ມໍ ເອວໍ ອຕິມຎ຺ຎສິ, ຍຎ຺ຈ ເວຬຸເປສິກາຍ ຫນສິ, ເຕນາຫໍ ນາຄຈ຺ຉາມີຕິ ທີເປຕິ. ອຖ ນໍ ‘‘ມຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ກມ຺ພວເນ ຣມາມເສ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ ຆຣກໍ ຍຖາສຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ວນໍ ປາວິສິ. ອຫິຕຸຓ຺ຑິໂກປິ ອນຕ຺ຕມໂນ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມກ຺ກໂຏ ສາມເຓໂຣ ອໂຫສິ, ອຫິຕຸຓ຺ຑິໂກ ມຫາເຖໂຣ, ຘຎ຺ຎວາຓິໂຊ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສາລກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ນວມາ.

[໒໕໐] ໑໐. ກປິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຍໍ ອິສີ ອຸປສມສໍຍເມ ຣໂຕຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ກຸຫກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ສ ຫິ ກຸຫກຠາໂວ ຠິກ຺ຂູສຸ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸໂກ ຠິກ຺ຂຸ ນິຍ຺ຍານິເກ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກຸຫກວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອສ ຠິກ຺ຂຸ ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ກຸຫໂກເຍວ, ອຄ຺ຄິມຕ຺ຕສ຺ສ ກາຣຓາ ມກ຺ກໂຏ ຫຸຕ຺ວາ ໂກຫຎ຺ຎມກາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຘາວິຕ຺ວາ ປຣິຘາວິຕ຺ວາ ວິຈຣຓກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ມຕາຍ ປຸຕ຺ຕໍ ອງ຺ເກນາທາຍ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ປຸຕ຺ຕໍ ຕາປສກຸມາຣກໍ ກຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລາຍ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ວສ຺ສາຣຕ຺ຕສມເຍ ອຈ຺ຉິນ຺ນຘາເຣ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ເອໂກ ມກ຺ກໂຏ ສີຕປີຬິໂຕ ທນ຺ເຕ ຂາທນ຺ໂຕ ກມ຺ປນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຫນ຺ເຕ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ເຘ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ກຕ຺ວາ ມຎ຺ຈເກ ນິປຊ຺ຊິ, ປຸຕ຺ຕໂກປິສ຺ສ ປາເທ ປຣິມຊ຺ຊມາໂນ ນິສີທິ. ໂສ ມກ຺ກໂຏ ເອກສ຺ສ ມຕຕາປສສ຺ສ ສນ຺ຕການິ ວກ຺ກລານິ ນິວາເສຕ຺ວາ ຈ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ ອຊິນຈມ຺ມໍ ອໍເສ ກຕ຺ວາ ກາຊກມຓ຺ຑລຸໍ ອາທາຍ ອິສິເວເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ກາຣຓາ ກຸຫກກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຕາປສກຸມາຣໂກ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ຕາປໂສ ເອໂກ ສີຕປີຬິໂຕ ກມ຺ປມາໂນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອິຘ ນໍ ປກ຺ໂກສຖ, ວິສິພ຺ເພສ຺ສຕີ’’ຕິ ປິຕຣໍ ອາຍາຈນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໐໐. ‘‘ອຍໍ ອິສີ ອຸປສມສໍຍເມ ຣໂຕ, ສ ຕິຏ຺ຐຕິ ສິສິຣຠເຍນ ອຏ຺ຏິໂຕ;

ຫນ຺ທ ອຍໍ ປວິສຕຸມໍ ອຄາຣກໍ, ວິເນຕຸ ສີຕໍ ທຣຖຎ຺ຈ ເກວລ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸປສມສໍຍເມ ຣໂຕຕິ ຣາຄາທິກິເລສອຸປສເມ ຈ ສີລສໍຍເມ ຈ ຣໂຕ. ສ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ໂສ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສິສິຣຠເຍນາຕິ ວາຕວຸຏ຺ຐິຊນິຕສ຺ສ ສິສິຣສ຺ສ ຠເຍນ. ອຏ຺ຏິໂຕຕິ ປີຬິໂຕ. ປວິສຕຸມນ຺ຕິ ປວິສຕຸ ອິມໍ. ເກວລນ຺ຕິ ສກລໍ ອນວເສສໍ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ມກ຺ກຏຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໒໐໑. ‘‘ນາຍໍ ອິສີ ອຸປສມສໍຍເມ ຣໂຕ, ກປີ ອຍໍ ທຸມວຣສາຂໂຄຈໂຣ;

ໂສ ທູສໂກ ໂຣສໂກ ຈາປິ ຊມ຺ໂມ, ສເຈ ວເຊມມ຺ປິ ທູເສຍ຺ຍຄາຣ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸມວຣສາຂໂຄຈໂຣຕິ ທຸມວຣານໍ ສາຂໂຄຈໂຣ. ໂສ ທູສໂກ ໂຣສໂກ ຈາປິ ຊມ຺ໂມຕິ ໂສ ເອວໍ ຄຕຄຕຏ຺ຐານສ຺ສ ທູສນໂຕ ທູສໂກ, ຆຏ຺ຏນຕາຍ ໂຣສໂກ, ລາມກຠາເວນ ຊມ຺ໂມ. ສເຈ ວເຊຕິ ຍທິ ອິມໍ ປຓ຺ຓສາລໍ ວເຊ ປວິເສຍ຺ຍ, ສພ຺ພໍ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກຣເຓນ ຈ ອຄ຺ຄິທາເນນ ຈ ທູເສຍ຺ຍາຕິ.