໘. ກາສາວວຄ຺ໂຄ

[໒໒໑] ໑. ກາສາວຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອນິກ຺ກສາໂວ ກາສາວນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ປນ ຣາຊຄເຫ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເວຬຸວເນ ວິຫຣຕິ. ເທວທຕ຺ໂຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປາຍ ທຸສ຺ສີລປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຄຍາສີເສ ວິຫຣຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣາຊຄຫວາສິໂນ ຉນ຺ທກໍ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ທານໍ ສຊ຺ຊຍິໍສຸ. ອເຖໂກ ໂວຫາຣຕ຺ຖາຍ ອາຄຕວາຓິໂຊ ອິມໍ ສາຏກໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ມມ຺ປິ ປຕ຺ຕິກໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ມຫຄ຺ຆໍ ຄນ຺ຘກາສາວໍ ອທາສິ. ນາຄຣາ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ຕຍິໍສຸ, ສພ຺ພໍ ຉນ຺ທເກນ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕໍ ກຫາປເຓເຫວ ນິຏ຺ຐາສິ. ໂສ ສາຏໂກ ອຕິເຣໂກ ອໂຫສິ. ມຫາຊໂນ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຄນ຺ຘກາສາວສາຏໂກ ອຕິເຣໂກ. ກສ຺ສ ນໍ ເທມ, ກິໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ, ອຸທາຫຸ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ມນ຺ຕຍິໍສຸ.

ຕຕ຺ເຖເກ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອປເຣ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ກຕິປາຫໍ ວສິຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິ ປກ຺ກມິສ຺ສຕິ, ເທວທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ປນ ນິພທ຺ຘໍ ອມ຺ຫາກໍ ນຄຣເມວ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ, ມງ຺ຄລາມງ຺ຄເລສຸ ອຍເມວ ອມ຺ຫາກໍ ອວສ຺ສໂຍ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສມ຺ພຫຸລິກໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸປິ ‘‘ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ ພຫຸຕຣາ ອເຫສຸໍ, ອຖ ນໍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອທໍສຸ. ເທວທຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ທສາ ຉິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ໂອວຏ຺ຏິກໍ ສິພ຺ພາເປຕ຺ວາ ຣຊາເປຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ຏວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ປາຣຸປິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຕິໍສມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ຣາຊຄຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕປຏິສນ຺ຖາຣາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຕໂນ ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ອຣຫທ຺ຘຊໍ ປາຣຸປີ’’ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ ອຕ຺ຕໂນ ອນນຸຣູປໍ ອຣຫທ຺ຘຊໍ ປຣິທຫຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ປຣິທຫິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ຫຕ຺ຖິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ອສີຕິສຫສ຺ສມຕ຺ຕວາຣຓປຣິວາໂຣ ຍູຖປຕິ ຫຸຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ວສຕິ. ອເຖໂກ ທຸຄ຺ຄຕມນຸສ຺ໂສ ພາຣາຓສິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ທນ຺ຕກາຣວີຖິຍໍ ທນ຺ຕກາເຣ ທນ຺ຕວລຍາທີນິ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ຫຕ຺ຖິທນ຺ເຕ ລຠິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ‘‘ອາມ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ອາວຸຘໍ ອາທາຍ ກາສາວວຕ຺ຖວສໂນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘເວສໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຏິສີສກໍ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິວີຖິຍໍ ຐຕ຺ວາ ອາວຸເຘນ ຫຕ຺ຖິໍ ມາເຣຕ຺ວາ ທນ຺ເຕ ອາທາຍ ພາຣາຓສິຍໍ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິວາຣຫຕ຺ຖີນໍ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມໍ ຫຕ຺ຖິໍ ມາເຣຕຸໍ ອາຣຠິ. ຫຕ຺ຖິໂນ ເທວສິກໍ ຫຕ຺ຖີສຸ ປຣິຫາຍນ຺ເຕສຸ ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນ ຫຕ຺ຖິໂນ ປຣິຫາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິວີຖິປຣິຍນ຺ເຕ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ຕິຏ຺ຐຕິ, ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ໂສ ມາເຣຕິ, ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ເອກທິວສໍ ຫຕ຺ຖີ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ສຍໍ ປຈ຺ຉໂຕ ອໂຫສິ. ໂສ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາວຸຘໍ ອາທາຍ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ‘‘ຠູມິຍໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ມາເຣສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ໂສຓ຺ຑໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ເຕນ ປຣິທຫິຕານິ ກາສາວານິ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ອຣຫທ຺ຘຊໍ ມຍາ ຄຣຸໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ໂສຓ຺ຑໍ ປຏິສໍຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ນນຸ ເອສ ອຣຫທ຺ຘໂຊ ອນນຸຈ຺ຉວິໂກ ຕຸຍ຺ຫໍ, ກສ຺ມາ ເອຕໍ ປຣິທຫສີ’’ຕິ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໑໔໑. ‘‘ອນິກ຺ກສາໂວ ກາສາວໍ, ໂຍ ວຕ຺ຖໍ ປຣິທຫິສ຺ສຕິ;

ອເປໂຕ ທມສຈ຺ເຈນ, ນ ໂສ ກາສາວມຣຫຕິ.

໑໔໒. ‘‘ໂຍ ຈ ວນ຺ຕກສາວສ຺ສ, ສີເລສຸ ສຸສມາຫິໂຕ;

ອຸເປໂຕ ທມສຈ຺ເຈນ, ສ ເວ ກາສາວມຣຫຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນິກ຺ກສາໂວຕິ ກສາໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ ຣາໂຄ ໂທໂສ ໂມໂຫ ມກ຺ໂຂ ປຬາໂສ ອິສ຺ສາ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ມາຍາ ສາເຐຍ຺ຍໍ ຖມ຺ໂຠ ສາຣມ຺ໂຠ ມາໂນ ອຕິມາໂນ ມໂທ ປມາໂທ, ສພ຺ເພ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສພ຺ເພ ທຸຈ຺ຈຣິຕາ ສພ຺ພໍ ຠວຄາມິກມ຺ມໍ ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສໍ, ເອໂສ ກສາໂວ ນາມ. ໂສ ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອປ຺ປຫີໂນ ສນ຺ຕານໂຕ ອນິສ຺ສຏ຺ໂຐ ອນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ໂສ ອນິກ຺ກສາໂວ ນາມ. ກາສາວນ຺ຕິ ກສາຍຣສປີຕໍ ອຣຫທ຺ຘຊຠູຕໍ. ໂຍ ວຕ຺ຖໍ ປຣິທຫິສ຺ສຕີຕິ ໂຍ ເອວຣູໂປ ຫຸຕ຺ວາ ເອວຣູປໍ ວຕ຺ຖໍ ປຣິທຫິສ຺ສຕິ ນິວາເສຕິ ເຈວ ປາຣຸປຕິ ຈ. ອເປໂຕ ທມສຈ຺ເຈນາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍທມສງ຺ຂາເຕນ ທເມນ ຈ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາເຕນ ຈ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ເຈນ ອເປໂຕ ປຣິວຊ຺ຊິໂຕ. ນິສ຺ສກ຺ກຕ຺ເຖ ວາ ກຣຓວຈນໍ, ເອຕສ຺ມາ ທມສຈ຺ຈາ ອເປໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ວຈີສຈ຺ຈໍ ຈຕຸສຈ຺ຈມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ນ ໂສ ກາສາວມຣຫຕີຕິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອນິກ຺ກສາວຕ຺ຕາ ອຣຫທ຺ຘຊໍ ກາສາວໍ ນ ອຣຫຕິ ອນນຸຈ຺ຉວິໂກ ເອຕສ຺ສ.

ໂຍ ຈ ວນ຺ຕກສາວສ຺ສາຕິ ໂຍ ປນ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ກສາວສ຺ສ ວນ຺ຕຕ຺ຕາ ວນ຺ຕກສາໂວ ອສ຺ສ. ສີເລສຸ ສຸສມາຫິໂຕຕິ ມຄ຺ຄສີເລສຸ ເຈວ ຜລສີເລສຸ ຈ ສມ຺ມາ ອາຫິໂຕ, ອາເນຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ວິຍ ເຕສຸ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມງ຺ຄີຠູຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຸເປໂຕຕິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ທມສຈ຺ເຈນາຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ທເມນ ຈ ສຈ຺ເຈນ ຈ. ສ ເວ ກາສາວມຣຫຕີຕິ ໂສ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິມໍ ອຣຫທ຺ຘຊໍ ກາສາວໍ ອຣຫຕິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອິມໍ ກາຣຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາ ອິຘ ອາຄມິ, ອາຄຈ຺ຉສິ ເຈ, ຊີວິຕໍ ເຕ ນຕ຺ຖີ’’’ຕິ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປລາເປສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຫຕ຺ຖິມາຣກປຸຣິໂສ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ຍູຖປຕິ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກາສາວຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໒໒໒] ໒. ຈູຬນນ຺ທິຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອິທໍ ຕທາຈຣິຍວໂຈຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກທິວສຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ເທວທຕ຺ໂຕ ນາມ ກກ຺ຂໂຬ ຜຣຸໂສ ສາຫສິໂກ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ອຠິມາເຣ ປໂຍເຊສິ, ສິລໍ ປວິຊ຺ຌິ, ນາຬາຄິຣິໍ ປໂຍເຊສິ, ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕານຸທ຺ທຍມຕ຺ຕມ຺ປິສ຺ສ ຕຖາຄເຕ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ເທວທຕ຺ໂຕ ກກ຺ຂໂຬ ຜຣຸໂສ ນິກ຺ກາຣຸຓິໂກເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ມຫານນ຺ທິໂຍ ນາມ ວານໂຣ ອໂຫສິ, ກນິຏ຺ຐຠາຕິໂກ ປນສ຺ສ ຈູຬນນ຺ທິໂຍ ນາມ. ເຕ ອຸໂຠປິ ອສີຕິສຫສ຺ສວານຣປຣິວາຣາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ອນ຺ຘມາຕຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕາ ວາສໍ ກປ຺ເປສຸໍ. ເຕ ມາຕຣໍ ສຍນຄຸມ຺ເພ ຐເປຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຘຸຣານິ ຜລາຜລານິ ມາຕຸຍາ ເປເສນ຺ຕິ. ອາຫຣຓກວານຣາ ຕສ຺ສາ ນ ເທນ຺ຕິ, ສາ ຂຸທາປີຬິຕາ ອຏ຺ຐິຈມ຺ມາວເສສາ ກິສາ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ມຍໍ, ອມ຺ມ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ມຘຸຣຜລາຜລານິ ເປເສມ, ຕຸມ຺ເຫ ກສ຺ມາ ມິລາຍຖາ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ນາຫໍ ລຠາມີ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍິ ຍູຖໍ ປຣິຫຣນ຺ເຕ ມາຕາ ເມ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຍູຖໍ ປຫາຍ ມາຕຣໍເຍວ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຈູຬນນ຺ທິຍໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ຍູຖໍ ປຣິຫຣ, ອຫໍ ມາຕຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສປິ ນໍ ‘‘ຠາຕິກ, ມຍ຺ຫໍ ຍູຖປຣິຫຣເຓນ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ອຫມ຺ປິ ມາຕຣເມວ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕິ ເຕ ອຸໂຠປິ ເອກຈ຺ຉນ຺ທາ ຫຸຕ຺ວາ ຍູຖໍ ປຫາຍ ມາຕຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ເຂ ວາສໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິໍສຸ.

ອເຖໂກ ພາຣາຓສິວາສີ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມາຓໂວ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ທິສາປາໂມກ຺ຂສ຺ສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ‘‘ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຈຣິຍໍ ອາປຸຈ຺ຉິ. ອາຈຣິໂຍ ອງ຺ຄວິຊ຺ຊານຸຠາເວນ ຕສ຺ສ ກກ຺ຂຬຜຣຸສສາຫສິກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ກກ຺ຂໂຬ ຜຣຸໂສ ສາຫສິໂກ, ເອວຣູປານໍ ນ ສພ຺ພກາລໍ ເອກສທິສເມວ ອິຊ຺ຌຕິ, ມຫາວິນາສໍ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓິສ຺ສສິ, ມາ ຕ຺ວໍ ກກ຺ຂໂຬ ໂຫຫິ, ປຈ຺ຉານຸຕາປນກາຣຓໍ ກມ຺ມໍ ມາ ກຣີ’’ຕິ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ໂສ ອາຈຣິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຆຣາວາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ສິປ຺ເປຫິ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ຘນຸໂກຏິໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິສ຺ສາມິ, ລຸທ຺ທກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ພາຣາຓສິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມເກ ວສນ຺ໂຕ ຘນຸກລາປສນ຺ນທ຺ໂຘ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນານາມິເຄ ມາເຣຕ຺ວາ ມໍສວິກ຺ກເຍນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ອຣຎ຺ເຎ ກິຎ຺ຈິ ອລຠິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອງ຺ຄຓປຣິຍນ຺ເຕ ຐິຕໍ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອປິ ນາເມຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອຸໂຠປິ ເຕ ຠາຕໂຣ ມາຕຣໍ ຜລານິ ຂາທາເປຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ວິຏປພ຺ຠນ຺ຕເຣ ນິສິນ຺ນາ ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ໂນ ມາຕຣໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສາຂນ຺ຕເຣ ນິລີຍິໍສຸ. ໂສປິ ໂຂ ສາຫສິກປຸຣິໂສ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ເຕສໍ ມາຕຣໍ ຊຣາທຸພ຺ພລໍ ອນ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິໍ ເມ ຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ຖຄມເນນ ອິມໍ ມກ຺ກຏິໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ວິຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ຘນຸໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຕາຕ ຈູຬນນ຺ທິຍ, ເອໂສ ເມ ປຸຣິໂສ ມາຕຣໍ ວິຊ຺ຌິຕຸກາໂມ, ອຫມສ຺ສາ ຊີວິຕທານໍ ທສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ມມຈ຺ຈເຍນ ມາຕຣໍ ປຏິຊຄ຺ເຄຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສາຂນ຺ຕຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ປຸຣິສ, ມາ ເມ ມາຕຣໍ ວິຊ຺ຌິ, ເອສາ ອນ຺ຘາ ຊຣາທຸພ຺ພລາ, ອຫມສ຺ສາ ຊີວິຕທານໍ ເທມິ, ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ອມາເຣຕ຺ວາ ມໍ ມາເຣຫີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຣສ຺ສ ອາສນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນິສີທິ. ໂສ ນິກ຺ກຣຸໂຓ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປາເຕຕ຺ວາ ມາຕຣມ຺ປິສ຺ສ ວິຊ຺ຌິຕຸໍ ປຸນ ຘນຸໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ຈູຬນນ຺ທິໂຍ ‘‘ອຍໍ ເມ ມາຕຣໍ ວິຊ຺ຌິຕຸກາໂມ, ເອກທິວສມ຺ປິ ໂຂ ເມ ມາຕາ ຊີວມານາ ລທ຺ຘຊີວິຕາເຍວ ນາມ ໂຫຕິ, ຊີວິຕທານມສ຺ສາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາຂນ຺ຕຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ປຸຣິສ, ມາ ເມ ມາຕຣໍ ວິຊ຺ຌິ, ອຫມສ຺ສາ ຊີວິຕທານໍ ທມ຺ມິ, ຕ຺ວໍ ມໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອມ຺ເຫ ທ຺ເວ ຠາຕິເກ ຄເຫຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ມາຕຸ ຊີວິຕທານໍ ເທຫີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຣສ຺ສ ອາສນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນິສີທິ. ໂສ ຕມ຺ປິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປາເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມກ຺ກຏີ ຆເຣ ທາຣການໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມາຕຣມ຺ປິ ເຕສໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປາເຕຕ຺ວາ ຕໂຍປິ ກາເຊນາທາຍ ເຄຫາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ.

ອຖສ຺ສ ປາປປຸຣິສສ຺ສ ເຄເຫ ອສນິ ປຕິຕ຺ວາ ຠຣິຍຎ຺ຈ ທ຺ເວ ທາຣເກ ຈ ເຄເຫເນວ ສທ຺ຘິໍ ຌາເປສິ, ປິຏ຺ຐິວໍສຖູຓມຕ຺ຕໍ ອວສິສ຺ສິ. ອຖສ຺ສ ນໍ ຄາມທ຺ວາເຣເຍວ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ທິສ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ໂສ ປຸຕ຺ຕທາຣໂສເກນ ອຠິຠູໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ມໍສກາຊຎ຺ຊ ຘນຸຎ຺ຈ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ວຕ຺ຖໍ ປຫາຍ ນຄ຺ໂຄ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ປຣິເທວມາໂນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຆຣໍ ປາວິສິ. ອຖສ຺ສ ສາ ຖູຓາ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສີເສ ປຕິຕ຺ວາ ສີສໍ ຠິນ຺ທິ, ປຖວີ ວິວຣໍ ອທາສິ, ອວີຈິໂຕ ຊາລາ ອຸຏ຺ຐຫິ. ໂສ ປຖວິຍາ ຄິລິຍມາໂນ ອາຈຣິຍສ຺ສ ໂອວາທໍ ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ວຕ ກາຣຓໍ ທິສ຺ວາ ປາຣາສຣິຍພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມຍ຺ຫໍ ໂອວາທມທາສີ’’ຕິ ປຣິເທວມາໂນ ອິມໍ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ –

໑໔໓. ‘‘ອິທໍ ຕທາຈຣິຍວໂຈ, ປາຣາສຣິໂຍ ຍທພ຺ຣວິ;

ມາສຸ ຕ຺ວໍ ອກຣິ ປາປໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ປຈ຺ຉາ ກຕໍ ຕເປ.

໑໔໔. ‘‘ຍານິ ກໂຣຕິ ປຸຣິໂສ, ຕານິ ອຕ຺ຕນິ ປສ຺ສຕິ;

ກລ຺ຍາຓກາຣີ ກລ຺ຍາຓໍ, ປາປກາຣີ ຈ ປາປກໍ;

ຍາທິສໍ ວປເຕ ພີຊໍ, ຕາທິສໍ ຫຣເຕ ຜລ’’ນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍໍ ປາຣາສຣິໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອພ຺ຣວິ – ‘‘ມາສຸ ຕ຺ວໍ ປາປໍ ອກຣີ, ຍໍ ກຕໍ ປຈ຺ຉາ ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ຕເປຍ຺ຍາ’’ຕິ, ອິທໍ ຕໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວຈນໍ. ຍານິ ກາຍວຈີມໂນທ຺ວາເຣຫິ ກມ຺ມານິ ປຸຣິໂສ ກໂຣຕິ, ເຕສໍ ວິປາກໍ ປຏິລຠນ຺ໂຕ ຕານິເຍວ ອຕ຺ຕນິ ປສ຺ສຕິ. ກລ຺ຍາຓກມ຺ມກາຣີ ກລ຺ຍາຓໍ ຜລມນຸໂຠຕິ, ປາປກາຣີ ຈ ປາປກເມວ ຫີນໍ ລາມກໍ ອນິຏ຺ຐຜລໍ ອນຸໂຠຕິ. ໂລກສ຺ມິມ຺ປິ ຫິ ຍາທິສໍ ວປເຕ ພີຊໍ, ຕາທິສໍ ຫຣເຕ ຜລໍ, ພີຊານຸຣູປໍ ພີຊານຸຈ຺ຉວິກເມວ ຜລໍ ຫຣຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ ອນຸຠວຕີຕິ. ອິຕິ ໂສ ປຣິເທວນ຺ໂຕ ປຖວິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອວີຈິມຫານິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ກກ຺ຂໂຬ ຜຣຸໂສ ນິກ຺ກາຣຸຓິໂກເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ລຸທ຺ທກປຸຣິໂສ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ຈູຬນນ຺ທິໂຍ ອານນ຺ໂທ, ມາຕາ ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມີ, ມຫານນ຺ທິໂຍ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຈູຬນນ຺ທິຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໒໒໓] ໓. ປຸຏຠຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນເມ ນມນ຺ຕສ຺ສ ຠເຊ ຠຊນ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ກຸຏຸມ຺ພິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິນຄຣວາສີ ກິເຣໂກ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ເອເກນ ຊນປທກຸຏຸມ຺ພິເກນ ສທ຺ຘິໍ ໂວຫາຣໍ ອກາສິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍໍ ອາທາຍ ຕສ຺ສ ຘາຣຓກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ຘາຣຓໂກ ‘‘ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ນ ກິຎ຺ຈິ ອທາສິ, ອິຕໂຣ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາວ ນິກ຺ຂມິ. ອຖ ນໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຉາຕຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນາ ປຸຣິສາ ‘‘ຠຣິຍາຍປິ ທຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊາຫີ’’ຕິ ຠຕ຺ຕປຸຏໍ ອທໍສຸ. ໂສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອທາຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ອິທໍ ໂຈຣານໍ ຕິຏ຺ຐນຏ຺ຐານໍ, ຕ຺ວໍ ປຸຣໂຕ ຍາຫີ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຸຈ຺ຉປຸຏໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ອຠຕ຺ຕກໍ ຕຸຈ຺ຉປຸຏເມວ ອທໍສູ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ເຕນ ເອກເກເນວ ຠຸຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ຕາ ອໂຫສິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ເຊຕວນປິຏ຺ຐິວິຫາເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ປານີຍໍ ປິວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຊຕວນໍ ປວິສິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາປິ ເຕສຎ຺ເຎວ ອາຄມນໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕລຸທ຺ທໂກ ວິຍ ຄນ຺ຘກຸຏິຉາຍາຍ ນິສີທິ, ເຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ອຸປາສິເກ, ອຍໍ ເຕ ຠຕ຺ຕາ ຫິຕກາໂມ ສສ຺ເນໂຫ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ເອຕສ຺ສ ສສ຺ເນຫາ, ອຍໍ ປນ ມຍ຺ຫໍ ນິສ຺ເນໂຫ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ອຎ຺ເຎປິ ທິວສາ, ອຊ຺ເຊເວສ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປຸຏຠຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາວ ຠຸຎ຺ຊີ’’ຕິ. ‘‘ອຸປາສິເກ, ນິຈ຺ຈກາລມ຺ປິ ຕ຺ວໍ ເອຕສ຺ສ ຫິຕກາມາ ສສ຺ເນຫາ, ອຍໍ ປນ ນິສ຺ເນໂຫວ. ຍທາ ປນ ປຓ຺ຑິເຕ ນິສ຺ສາຍ ຕວ ຄຸເຓ ຊານາຕິ, ຕທາ ເຕ ສພ຺ພິສ຺ສຣິຍໍ ນິຍ຺ຍາເທຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕາຍ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອມຈ຺ຈກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຘມ຺ມານຸສາສໂກ ອໂຫສິ. ອຖ ຣາຊາ ‘‘ປທຸພ຺ເຠຍ຺ຍາປິ ເມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕໍ ອາສງ຺ກນ຺ໂຕ ນີຫຣິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ເອກສ຺ມິໍ ກາສິກຄາມເກ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ປິຕຸ ກາລກຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກຸລສນ຺ຕກໍ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ພາຣາຓສິໍ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ‘‘ຠຣິຍາຍປິ ທຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊາຫີ’’ຕິ ຠຕ຺ຕປຸຏໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອທຕ຺ວາ ສຍເມວ ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິ. ສາ ‘‘ກກ຺ຂໂຬ ວຕາຍໍ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ຕາ ອໂຫສິ. ໂສ ພາຣາຓສິຍໍ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກເມວ ເອຕິສ຺ສາ ອລ’’ນ຺ຕິ ນ ອຎ຺ຎໍ ສກ຺ກາຣໍ ວາ ສມ຺ມານໍ ວາ ກໂຣຕິ, ‘‘ກຖໍ ຍາເປສີ’’ຕິປິ ນໍ ນ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ເທວີ ຣຎ຺ໂຎ ພຫູປກາຣາ ສສ຺ເນຫາ, ຣາຊາ ປເນຕໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ນ ມຎ຺ຎຕິ, ສກ຺ກາຣສມ຺ມານມສ຺ສາ ກາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸປຈາຣໍ ກຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຕາຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕຸໍ ມຍໍ, ເທວິ, ຕຸມ຺ເຫ ອຸປຏ຺ຐຫາມ, ກິໍ ນາມ ມຫລ຺ລການໍ ປິຕູນໍ ວຕ຺ຖຂຓ຺ຑໍ ວາ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑໍ ວາ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕາຕ, ອຫໍ ອຕ຺ຕນາວ ກິຎ຺ຈິ ນ ລຠາມິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິໍ ທສ຺ສາມິ, ນນຸ ລຠນກາເລ ອທາສິໍ, ອິທານິ ປນ ເມ ຣາຊາ ນ ກິຎ຺ຈິ ເທຕິ. ຕິຏ຺ຐຕຸ ອຎ຺ຎໍ ທານໍ, ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຠຕ຺ຕປຸຏໍ ລຠິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ເມ ອທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາວ ຠຸຎ຺ຊີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ອມ຺ມ, ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ ເອວໍ ກເຖຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອຊ຺ເຊວ ມມ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ ຐິຕກາເລ ມຍິ ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕ ເອວໍ ກເຖຖ ອຊ຺ເຊວ ໂວ ຄຸຓໍ ຊານາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸຣິມຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ ອຏ຺ຐາສິ. ສາປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສມີເປ ອຏ຺ຐາສິ.

ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອມ຺ມ, ຕຸມ຺ເຫ ອຕິວິຍ ກກ຺ຂຬາ, ກິໍ ນາມ ປິຕູນໍ ວຕ຺ຖຂຓ຺ຑໍ ວາ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑມຕ຺ຕໍ ວາ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕາຕ, ອຫເມວ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກາ ກິຎ຺ຈິ ນ ລຠາມິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ນນຸ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐານໍ ເຕ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຕາຕ, ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ສມ຺ມາເນ ອສຕິ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐານໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ອິທານິ ເມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ກິໍ ທສ຺ສຕິ, ໂສ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຠຕ຺ຕປຸຏໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໂຕ ກິຎ຺ຈິ ອທຕ຺ວາ ສຍເມວ ຠຸຎ຺ຊີ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ກິຣ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຣາຊາ ອຘິວາເສສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ, ອມ຺ມ, ຣຎ຺ໂຎ ອປ຺ປິຍກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກິໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິຘ ວາເສນ. ໂລກສ຺ມິຎ຺ຫິ ອປ຺ປິຍສມ຺ປໂຍໂຄ ຈ ທຸກ຺ໂຂ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິຘ ວາເສ ສຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອປ຺ປິຍສມ຺ປໂຍໂຄວ ທຸກ຺ຂໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິເມ ສຕ຺ຕາ ນາມ ຠຊນ຺ເຕ ຠຊນ຺ຕິ, ອຠຊນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ມຫນ຺ໂຕ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໑໔໕. ‘‘ນເມ ນມນ຺ຕສ຺ສ ຠເຊ ຠຊນ຺ຕໍ, ກິຈ຺ຈານຸກຸພ຺ພສ຺ສ ກເຣຍ຺ຍ ກິຈ຺ຈໍ;

ນານຕ຺ຖກາມສ຺ສ ກເຣຍ຺ຍ ອຕ຺ຖໍ, ອສມ຺ຠຊນ຺ຕມ຺ປິ ນ ສມ຺ຠເຊຍ຺ຍ.

໑໔໖. ‘‘ຈເຊ ຈຊນ຺ຕໍ ວນຖໍ ນ ກຍິຣາ, ອເປຕຈິຕ຺ເຕນ ນ ສມ຺ຠເຊຍ຺ຍ;

ທິໂຊ ທຸມໍ ຂີຓຜລນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ, ອຎ຺ຎໍ ສເມກ຺ເຂຍ຺ຍ ມຫາ ຫິ ໂລໂກ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນເມ ນມນ຺ຕສ຺ສ ຠເຊ ຠຊນ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ນມຕິ, ຕສ຺ເສວ ປຏິນເມຍ຺ຍ. ໂຍ ຈ ຠຊຕິ, ຕເມວ ຠເຊຍ຺ຍ. ກິຈ຺ຈານຸກຸພ຺ພສ຺ສ ກເຣຍ຺ຍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິຈ຺ຈໍ ອນຸກຸພ຺ພນ຺ຕສ຺ເສວ ຕສ຺ສປິ ອຸປ຺ປນ຺ນກິຈ຺ຈໍ ປຏິກເຣຍ຺ຍ. ຈເຊ ຈຊນ຺ຕໍ ວນຖໍ ນ ກຍິຣາຕິ ອຕ຺ຕານໍ ຊຫນ຺ຕໍ ຊເຫຍ຺ເຍວ, ຕສ຺ມິໍ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕໍ ວນຖໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ. ອເປຕຈິຕ຺ເຕນາຕິ ວິຄຕຈິຕ຺ເຕນ ວິປລ຺ລຕ຺ຖຈິຕ຺ເຕນ. ນ ສມ຺ຠເຊຍ຺ຍາຕິ ຕຖາຣູເປນ ສທ຺ຘິໍ ນ ສມາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ທິໂຊ ທຸມນ຺ຕິ ຍຖາ ສກຸໂຓ ປຸພ຺ເພ ຜລິຕມ຺ປິ ຣຸກ຺ຂໍ ຜເລ ຂີເຓ ‘‘ຂີຓຜໂລ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ສເມກ຺ຂຕິ ປຣິເຍສຕິ, ເອວໍ ອຎ຺ຎໍ ສເມກ຺ເຂຍ຺ຍ. ມຫາ ຫິ ເອສ ໂລໂກ, ອຖ ຕຸມ຺ເຫ ສສ຺ເນຫໍ ເອກໍ ປຸຣິສໍ ລຠິສ຺ສຖາຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຣາຊາ ເທວິຍາ ສພ຺ພິສ຺ສຣິຍໍ ອທາສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ວສິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ທ຺ເວ ຊຍມ຺ປຕິກາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ‘‘ຕທາ ຊຍມ຺ປຕິກາ ອິເມ ທ຺ເວ ຊຍມ຺ປຕິກາ ອເຫສຸໍ, ປຓ຺ຑິຕາມຈ຺ໂຈ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ປຸຏຠຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໒໒໔] ໔. ກຸມ຺ຠິລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍສ຺ເສເຕ ຈຕຸໂຣ ຘມ຺ມາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

໑໔໗. ‘‘ຍສ຺ເສເຕ ຈຕຸໂຣ ຘມ຺ມາ, ວານຣິນ຺ທ ຍຖາ ຕວ;

ສຈ຺ຈໍ ຘມ຺ໂມ ຘິຕິ ຈາໂຄ, ທິຏ຺ຐໍ ໂສ ອຕິວຕ຺ຕຕິ.

໑໔໘. ‘‘ຍສ຺ສ ເຈເຕ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຄຸຓາ ປຣມຠທ຺ທກາ;

ສຈ຺ຈໍ ຘມ຺ໂມ ຘິຕິ ຈາໂຄ, ທິຏ຺ຐໍ ໂສ ນາຕິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຄຸຓາ ປຣມຠທ຺ທກາຕິ ຍສ຺ສ ເອເຕ ປຣມຠທ຺ທກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຣາສຏ຺ເຐນ ປິຓ຺ຑຏ຺ເຐນ ຄຸຓາ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ກຸມ຺ຠິລຊາຕເກ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ ສທ຺ຘິໍ ສໂມຘາເນນາຕິ.

ກຸມ຺ຠິລຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໒໒໕] ໕. ຂນ຺ຕິວຓ຺ຓຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຕ຺ຖິ ເມ ປຸຣິໂສ, ເທວາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກສລຣາຊານໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ສ ກິເຣໂກ ພຫູປກາໂຣ ອມຈ຺ໂຈ ອນ຺ເຕປຸເຣ ປທຸສ຺ສິ. ຣາຊາ ‘‘ອຸປກາຣໂກ ເມ’’ຕິ ຎຕ຺ວາປິ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ໂປຣາຓກຣາຊາໂນປິ, ມຫາຣາຊ, ເອວໍ ອຘິວາເສສຸໍເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ເອໂກ ອມຈ຺ໂຈ ຕສ຺ສ ອນ຺ເຕປຸເຣ ປທຸສ຺ສິ, ອມຈ຺ຈສ຺ສາປິ ເສວໂກ ຕສ຺ສ ເຄເຫ ປທຸສ຺ສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ອປຣາຘໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕໍ ອາທາຍ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ເອໂກ ເມ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ສພ຺ພກິຈ຺ຈກາຣໂກ, ໂສ ມຍ຺ຫໍ ເຄເຫ ປທຸສ຺ສິ, ຕສ຺ສ ກິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໙. ‘‘ອຕ຺ຖິ ເມ ປຸຣິໂສ ເທວ, ສພ຺ພກິຈ຺ເຈສຸ ພ຺ຍາວໂຏ;

ຕສ຺ສ ເຈໂກປຣາຘຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຕ຺ວໍ ກິນ຺ຕິ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ເຈໂກປຣາຘຕ຺ຖີຕິ ຕສ຺ສ ຈ ປຸຣິສສ຺ສ ເອໂກ ອປຣາໂຘ ອຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ຕ຺ວໍ ກິນ຺ຕິ ມຎ຺ຎສີຕິ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອປຣາເຘ ຕ຺ວໍ ‘‘ກິໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎສິ, ຍຖາ ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທນຸຣູປມສ຺ສ ທຓ຺ຑໍ ປເຓຫີຕິ ທີເປຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໕໐. ‘‘ອມ຺ຫາກມ຺ປຕ຺ຖິ ປຸຣິໂສ, ເອທິໂສ ອິຘ ວິຊ຺ຊຕິ;

ທຸລ຺ລໂຠ ອງ຺ຄສມ຺ປນ຺ໂນ, ຂນ຺ຕິຣສ຺ມາກ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຣາຊູນໍ ສຕໍ ເອທິໂສ ພຫູປກາໂຣ ອຄາເຣ ທຸສ຺ສນກປຸຣິໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ຈ ໂຂ ອິຘ ວິຊ຺ຊຕິ, ອິທານິປິ ອິເຘວ ສໍວິຊ຺ຊຕິ, ມຍໍ ຣາຊາໂນປິ ສມານາ ຕສ຺ສ ພຫູປກາຣຕໍ ສນ຺ຘາຍ ອຘິວາເສມ, ຕຸຍ຺ຫໍ ປນ ອຣຎ຺ໂຎປິ ສໂຕ ອຘິວາສນຠາໂຣ ຊາໂຕ. ອງ຺ຄສມ຺ປນ຺ໂນ ຫິ ສພ຺ເພຫິ ຄຸຓໂກຏ຺ຐາເສຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຣິໂສ ນາມ ທຸລ຺ລໂຠ, ເຕນ ກາຣເຓນ ອສ຺ມາກໍ ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິເຍວ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ອມຈ຺ໂຈ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍ ຣຎ຺ໂຎ ວຸຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ເຕປຸເຣ ປທຸສ຺ສິຕຸໍ ນ ວິສຫິ, ໂສປິສ຺ສ ເສວໂກ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ວິສຫິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອຫເມວ ພາຣາຓສິຣາຊາ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ. ໂສປິ ອມຈ຺ໂຈ ຣຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຖຸ ກຖິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂີຕິ.

ຂນ຺ຕິວຓ຺ຓຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໒໒໖] ໖. ໂກສິຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກາເລ ນິກ຺ຂມນາ ສາຘູຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກສລຣາຊານໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂກສລຣາຊາ ປຈ຺ຈນ຺ຕວູປສມນຕ຺ຖາຍ ອກາເລ ນິກ຺ຂມິ. ວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ສຕ຺ຖາ ປນ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຣາຊາ ອກາເລ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ນິເວສຍິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ເອໂກ ອຸລູກສກຸໂຓ ເວຬຸຄຸມ຺ພໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິລີຍິ. ກາກເສນາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ນິກ຺ຂນ຺ຕເມວ ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’’ຕິ ປຣິວາເຣສິ. ໂສ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ອກາເລເຍວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປລາຍິຕຸໍ ອາຣຠິ. ອຖ ນໍ ກາກາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ເຑຫິ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕາ ປຣິປາເຕສຸໍ. ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ປຓ຺ຑິຕ, ອິເມ ກາກາ ໂກສິຍໍ ປຣິປາເຕນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອກາເລ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕາ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຏິລຠນ຺ຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ອກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານາ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ –

໑໕໑. ‘‘ກາເລ ນິກ຺ຂມນາ ສາຘຸ, ນາກາເລ ສາຘຸ ນິກ຺ຂໂມ;

ອກາເລນ ຫິ ນິກ຺ຂມ຺ມ, ເອກກມ຺ປິ ພຫຸຊ຺ຊໂນ;

ນ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ ໂຊເຕຕິ, ຘງ຺ກເສນາວ ໂກສິຍໍ.

໑໕໒. ‘‘ຘີໂຣ ຈ ວິຘິວິຘານຎ຺ຎູ, ປເຣສໍ ວິວຣານຸຄູ;

ສພ຺ພາມິຕ຺ເຕ ວສີກຕ຺ວາ, ໂກສິໂຍວ ສຸຂີ ສິຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາເລ ນິກ຺ຂມນາ ສາຘູຕິ, ມຫາຣາຊ, ນິກ຺ຂມນາ ນາມ ນິກ຺ຂມນໍ ວາ ປຣກ຺ກມນໍ ວາ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕກາເລ ສາຘຸ. ນາກາເລ ສາຘຸ ນິກ຺ຂໂມຕິ ອກາເລ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ນິກ຺ຂໂມ ນາມ ນິກ຺ຂມນໍ ວາ ປຣກ຺ກມນໍ ວາ ນ ສາຘຸ. ‘‘ອກາເລນ ຫີ’’ຕິອາທີສຸ ຈຕູສຸ ປເທສຸ ປຐເມນ ສທ຺ຘິໍ ຕຕິຍໍ, ທຸຕິເຍນ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເອວໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໂຕ ຫິ ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ອກາເລນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວາ ປຣກ຺ກມິຕ຺ວາ ວາ ນ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ ໂຊເຕຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ວຸຑ຺ຒິໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຖ ໂຂ ເອກກມ຺ປິ ພຫຸຊ຺ຊໂນ ພຫຸປິ ໂສ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກຊໂນ ເອຕໍ ອກາເລ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ວາ ປຣກ຺ກມນ຺ຕໍ ວາ ເອກກໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ມຫາວິນາສໍ ປາເປຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຸປມາ – ຘງ຺ກເສນາວ ໂກສິຍໍ, ຍຖາ ອຍໍ ຘງ຺ກເສນາ ອິມໍ ອກາເລ ນິກ຺ຂມນ຺ຕຎ຺ຈ ປຣກ຺ກມນ຺ຕຎ຺ຈ ໂກສິຍໍ ຕຸຓ຺ເຑຫິ ວິຕຸທນ຺ຕິ ມຫາວິນາສໍ ປາເປນ຺ຕິ, ຕຖາ ຕສ຺ມາ ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ເກນຈິ ອກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໂຕ ນ ນິກ຺ຂມິຕພ຺ພໍ ນ ປຣກ຺ກມິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ທຸຕິຍຄາຖາຍ ຘີໂຣຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ. ວິຘີຕິ ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິເຕຫິ ຐປິຕປເວຓີ. ວິຘານນ຺ຕິ ໂກຏ຺ຐາໂສ ວາ ສໍວິທຫນໍ ວາ. ວິວຣານຸຄູຕິ ວິວຣໍ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຊານນ຺ໂຕ. ສພ຺ພາມິຕ຺ເຕຕິ ສພ຺ເພ ອມິຕ຺ເຕ. ວສີກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ກຕ຺ວາ. ໂກສິໂຍວາຕິ ອິມມ຺ຫາ ພາລໂກສິຍາ ອຎ຺ໂຎ ປຓ຺ຑິຕໂກສິໂຍ ວິຍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ໂຍ ຈ ໂຂ ປຓ຺ຑິໂຕ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ນິກ຺ຂມິຕພ຺ພໍ ປຣກ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ອິມສ຺ມິໍ ນ ນິກ຺ຂມິຕພ຺ພໍ ນ ປຣກ຺ກມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິເຕຫິ ຐປິຕສ຺ສ ປເວຓິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ວິຘິໂນ ໂກຏ຺ຐາສສງ຺ຂາຕໍ ວິຘານໍ ວາ ຕສ຺ສ ວາ ວິຘິໂນ ວິຘານໍ ສໍວິທຫນໍ ອນຸຏ຺ຐານໍ ຊານາຕິ, ໂສ ວິຘິວິຘານຎ຺ຎູ ປເຣສໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕານໍ ວິວຣໍ ຎຕ຺ວາ ຍຖາ ນາມ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂກສິໂຍ ຣຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕ ອຕ຺ຕໂນ ກາເລ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຈ ປຣກ຺ກມິຕ຺ວາ ຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສຍິຕານຎ຺ເຎວ ກາການໍ ສີສານິ ຉິນ຺ທມາໂນ ເຕ ສພ຺ເພ ອມິຕ຺ເຕ ວສີກຕ຺ວາ ສຸຂີ ສິຍາ, ເອວໍ ຘີໂຣປິ ກາເລ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຣກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕ ວສີກຕ຺ວາ ສຸຂີ ນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ປຓ຺ຑິຕາມຈ຺ໂຈ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ໂກສິຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໒໒໗] ໗. ຄູຖປາຓຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສູໂຣ ສູເຣນ ສງ຺ຄມ຺ມາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ກາເລ ເຊຕວນໂຕ ຕິຄາວຸຕຑ຺ຒໂຍຊນມຕ຺ເຕ ເອໂກ ນິຄມຄາໂມ, ຕຕ຺ຖ ພຫູນິ ສລາກຠຕ຺ຕປກ຺ຂິຍຠຕ຺ຕານິ ອຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ເຣໂກ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉໂກ ໂກຓ຺ໂຑ ວສຕິ. ໂສ ສລາກຠຕ຺ຕປກ຺ຂິຍຠຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖາຍ ອາຄເຕ ທຫເຣ ຈ ສາມເຓເຣ ຈ ‘‘ເກ ຂາທນ຺ຕິ, ເກ ປິວນ຺ຕິ, ເກ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕ ລຊ຺ຊາເປສິ. ເຕ ຕສ຺ສ ຠເຍນ ສລາກຠຕ຺ຕປກ຺ຂິຍຠຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ຕໍ ຄາມໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສລາກຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອສຸກຄາເມ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ວາ ປກ຺ຂິຍຠຕ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖາວຸໂສ, ຕຕ຺ຖ ປເນໂກ ໂກຓ຺ໂຑ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ກເຖຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕ ອກ຺ໂກສຕິ ປຣິຠາສຕິ, ຕສ຺ສ ຠເຍນ ໂກຈິ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຕ຺ຖ ຠຕ຺ຕານິ ມຍ຺ຫໍ ປາເປຖ, ອຫໍ ຕໍ ທເມຕ຺ວາ ນິພ຺ພິເສວນໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຸມ຺ເຫ ທິສ຺ວາ ປລາຍນກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຠຕ຺ຕານິ ປາເປສຸໍ.

ໂສ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄາມທ຺ວາເຣ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂກຓ຺ໂຑ ຈຓ຺ຑເມຓ຺ຑໂກ ວິຍ ເວເຄນ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຫໍ ເມ, ສມຓ, ກເຖຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຸປາສກ, ຄາເມ ຈຣິຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ອາທາຍ ອາສນສາລໍ ຕາວ ເມ ອາຄນ຺ຕຸໍ ເທຫີ’’ຕິ. ໂສ ຍາຄຸໍ ອາທາຍ ອາສນສາລໍ ອາຄເຕປິ ຕສ຺ມິໍ ຕເຖວ ອາຫ. ໂສປິ ນໍ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ຍາຄຸໍ ຕາວ ເມ ປາຕຸໍ ເທຫິ, ອາສນສາລໍ ຕາວ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕຸໍ ເທຫິ, ສລາກຠຕ຺ຕໍ ຕາວ ເມ ອາຫຣິຕຸໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕເມວ ປຕ຺ຕໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ປຎ຺ຫໍ ເຕ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ພຫິຄາມໍ ເນຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ອໍເສ ຐເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຕຕ຺ຣາປິ ນໍ ໂສ ‘‘ສມຓ, ປຎ຺ຫໍ ເມ ກເຖຫີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ‘‘ກເຖມິ ເຕ ປຎ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ປາເຕຕ຺ວາ ອຏ຺ຐີນິ ສໍຈຸຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ວິຍ ໂປເຖຕ຺ວາ ຄູຖໍ ມຸເຂ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ອິມໍ ຄາມໍ ອາຄຕໍ ກຎ຺ຈິ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕກາເລ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາວ ປລາຍຕິ. ອປຣຠາເຄ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສາ ກິຣິຍາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປາກຏາ ຊາຕາ. ອເຖກທິວສໍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸກຠິກ຺ຂຸ ກິຣ ໂກຓ຺ຑສ຺ສ ມຸເຂ ຄູຖໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອິທາເນວ ຕໍ ມີຬ຺ເຫນ ອາສາເທຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ອາສາເທສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ອງ຺ຄມຄຘວາສິໂນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຣຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ເອກທິວສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣຏ຺ຐານໍ ສີມນ຺ຕເຣ ເອກໍ ສຣໍ ນິສ຺ສາຍ ວສິຕ຺ວາ ສຸຣໍ ປິວິຕ຺ວາ ມຈ຺ຉມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ປາໂຕວ ຍານານິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ເຕສໍ ຄຕກາເລ ເອໂກ ຄູຖຂາທໂກ ປາຓໂກ ຄູຖຄນ຺ເຘນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ປີຕຏ຺ຐາເນ ຉຑ຺ຑິຕໍ ສຸຣໍ ທິສ຺ວາ ປິປາສາຍ ປິວິຕ຺ວາ ມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຄູຖປຸຎ຺ຊໍ ອຠິຣຸຫິ, ອລ຺ລຄູຖໍ ຕສ຺ມິໍ ອາຣຸຬ຺ເຫ ໂຖກໍ ໂອນມິ. ໂສ ‘‘ປຖວີ ມໍ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ວິຣວິ. ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ຂເຓ ເອໂກ ມຕ຺ຕວຣວາຣໂຓ ຕໍ ປເທສໍ ປຕ຺ວາ ຄູຖຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ກມິ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອສ ມມ ຠເຍນ ປລາຍຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ເມ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຄາມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຕໍ ອວ຺ຫຍນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໕໓. ‘‘ສູໂຣ ສູເຣນ ສງ຺ຄມ຺ມ, ວິກ຺ກນ຺ເຕນ ປຫາຣິນາ;

ເອຫິ ນາຄ ນິວຕ຺ຕສ຺ສຸ, ກິໍ ນຸ ຠີໂຕ ປລາຍສິ;

ປສ຺ສນ຺ຕຸ ອງ຺ຄມຄຘາ, ມມ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ວິກ຺ກມ’’ນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຕ຺ວໍ ສູໂຣ ມຍາ ສູເຣນ ສທ຺ຘິໍ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ວີຣິຍວິກ຺ກເມນ ວິກ຺ກນ຺ເຕນ ປຫາຣທານສມຕ຺ຖຕາຍ ປຫາຣິນາ ກິໍກາຣຓາ ອສງ຺ຄາເມຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉສິ, ນນຸ ນາມ ເອກສມ຺ປຫາໂຣປິ ທາຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ເອຫິ ນາຄ ນິວຕ຺ຕສ຺ສຸ, ເອຕ຺ຕເກເນວ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ກິໍ ນຸ ຠີໂຕ ປລາຍສິ, ອິເມ ອິມໍ ສີມໍ ອນ຺ຕຣໍ ກຕ຺ວາ ວສນ຺ຕາ ປສ຺ສນ຺ຕຸ, ອງ຺ຄມຄຘາ ມມ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ວິກ຺ກມໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອມ຺ຫາກໍ ປຣກ຺ກມໍ ປສ຺ສນ຺ຕູຕິ.

ໂສ ຫຕ຺ຖີ ກຓ຺ຓໍ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອປສາເທນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໕໔. ‘‘ນ ຕໍ ປາທາ ວຘິສ຺ສາມິ, ນ ທນ຺ເຕຫິ ນ ໂສຓ຺ຑິຍາ;

ມີຬ຺ເຫນ ຕໍ ວຘິສ຺ສາມິ, ປູຕິ ຫຎ຺ຎຕຸ ປູຕິນາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ນ ຕໍ ປາທາທີຫິ ວຘິສ຺ສາມິ, ຕຸຍ຺ຫໍ ປນ ອນຸຈ຺ຉວິເກນ ມີຬ຺ເຫນ ຕໍ ວຘິສ຺ສາມີຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ‘‘ປູຕິຄູຖປາຓໂກ ປູຕິນາວ ຫຎ຺ຎຕູ’’ຕິ ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ມຫນ຺ຕໍ ລຓ຺ຑໍ ປາເຕຕ຺ວາ ອຸທກໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຕໍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ໂກຎ຺ຈນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎເມວ ປາວິສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຄູຖປາຓໂກ ໂກຓ຺ໂຑ ອໂຫສິ, ວາຣໂຓ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ຕໍ ກາຣຓໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ນິວຸຕ຺ຖເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຄູຖປາຓຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໒໒໘] ໘. ກາມນີຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຕໂຍ ຄິຣິນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກາມນີຕພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ນາມ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ອຕີຕຎ຺ຈ ທ຺ວາທສກນິປາເຕ ກາມຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໒.໓໗ ອາທໂຍ) ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ເຕສຸ ປນ ທ຺ວີສຸ ຣາຊປຸຕ຺ເຕສຸ ເຊຏ຺ຐໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຍໍ ຣາຊາ ອໂຫສິ, ກນິຏ຺ໂຐ ອຸປຣາຊາ. ເຕສຸ ຣາຊາ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາເມສຸ ອຕິຕ຺ໂຕ ຘນໂລໂລ ອໂຫສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ຊມ຺ພຸທີປໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ທ຺ວີສຸປິ ກາເມສຸ ອຕິຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຣາຊານໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ລຊ຺ຊາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມາຓວວຓ຺ເຓນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປສ຺ສິ, ຣຎ຺ຎາ ຈ ‘‘ເກນຕ຺ເຖນ ອາຄໂຕສິ ມາຓວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ, ມຫາຣາຊ, ຕີຓິ ນຄຣານິ ປສ຺ສາມິ ເຂມານິ ສຸຠິກ຺ຂານິ ປຫູຕຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຖປຕ຺ຕີນິ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາລງ຺ກາຣຠຣິຕານິ, ສກ຺ກາ ຈ ປນ ຕານິ ອປ຺ປເກເນວ ພເລນ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ, ອຫໍ ເຕ ຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກທາ ຄຈ຺ຉາມ, ມາຓວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສ຺ເວ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉ, ປາໂຕວ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ມຫາຣາຊ, ເວເຄນ ພລໍ ສຊ຺ເຊຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສກ຺ໂກ ສກຏ຺ຐານເມວ ຄໂຕ.

ຣາຊາ ປຸນທິວເສ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ພລສຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອມຈ຺ເຈ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຫິຍ຺ໂຍ ເອໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມາຓໂວ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຈາເລ ອິນ຺ທປຕ຺ເຕ ເກກເກຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ນຄເຣສຸ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ, ຕໍ ມາຓວໍ ອາທາຍ ຕີສຸ ນຄເຣສຸ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມ, ເວເຄນ ນໍ ປກ຺ໂກສຖາຕິ. ‘‘ກຕ຺ຖສ຺ສ, ເທວ, ນິວາໂສ ທາປິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ນ ເມ ຕສ຺ສ ນິວາສເຄຫໍ ທາປິຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ນິວາສປຣິພ຺ພໂຍ ປນ ທິນ຺ໂນ’’ຕິ? ‘‘ໂສປິ ນ ທິນ຺ໂນ’’ຕິ. ອຖ ‘‘ກຫໍ ນໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ນຄຣວີຖີສຸ ໂອໂລເກຖາ’’ຕິ. ເຕ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ອທິສ຺ວາ ‘‘ນ ປສ຺ສາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣຎ຺ໂຎ ມາຓວໍ ອປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ເອວໍ ມຫນ຺ຕາ ນາມ ອິສ຺ສຣິຍາ ປຣິຫີໂນມ຺ຫີ’’ຕິ ມຫາໂສໂກ ອຸທປາທິ, ຫທຍວຕ຺ຖຸ ອຸຓ຺ຫໍ ອໂຫສິ, ວຕ຺ຖຸໂລຫິຕໍ ກຸປ຺ປິ, ໂລຫິຕປກ຺ຂນ຺ທິກາ ອຸທປາທິ, ເວຊ຺ຊາ ຕິກິຈ຺ຉິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ.

ຕໂຕ ຕີຫຈຕູຫຈ຺ຈເຍນ ສກ຺ໂກ ອາວຊ຺ຊມາໂນ ຕສ຺ສ ຕໍ ອາພາຘໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຕິກິຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຓ຺ເຓນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ‘‘ເວຊ຺ຊພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຕິກິຈ຺ຉນຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາໂຣຈາເປສິ. ຣາຊາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມຫນ຺ຕມຫນ຺ຕາ ຣາຊເວຊ຺ຊາ ມໍ ຕິກິຈ຺ຉິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ, ປຣິພ຺ພຍມສ຺ສ ທາເປຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສກ຺ໂກ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເນວ ນິວາສປຣິພ຺ພເຍນ ອຕ຺ໂຖ, ເວຊ຺ຊລາຠມ຺ປິ ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ຕິກິຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ນໍ, ປຸນ ຣາຊາ ມໍ ປສ຺ສຕູ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ອາຫ. ສກ຺ໂກ ປວິສິຕ຺ວາ ຊຍາເປຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ, ຣາຊາ ‘‘ຕ຺ວໍ ມໍ ຕິກິຈ຺ຉສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕິກິຈ຺ຉສ຺ສູ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ມຫາຣາຊ, ພ຺ຍາຘິໂນ ເມ ລກ຺ຂຓໍ ກເຖຖ, ເກນ ກາຣເຓນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ກິໍ ຂາທິຕໍ ວາ ປີຕໍ ວາ ນິສ຺ສາຍ, ອຸທາຫຸ ທິຏ຺ຐໍ ວາ ສຸຕໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ຕາຕ, ມຍ຺ຫໍ ພ຺ຍາຘິ ສຸຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ເຕ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕາຕ ເອໂກ ມາຓໂວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ‘ຕີສຸ ນຄເຣສຸ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ອາຫ, ອຫໍ ຕສ຺ສ ນິວາສຏ຺ຐານໍ ວາ ນິວາສປຣິພ຺ພຍໍ ວາ ນ ທາເປສິໍ, ໂສ ມຍ຺ຫໍ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຖ ເມ ‘ເອວໍ ມຫນ຺ຕາ ນາມ ອິສ຺ສຣິຍາ ປຣິຫີໂນມ຺ຫີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ອຍໍ ພ຺ຍາຘິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ສເຈ ສກ຺ໂກສິ ຕ຺ວໍ ເມ ກາມຈິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ພ຺ຍາຘິໍ ຕິກິຈ຺ຉິຕຸໍ, ຕິກິຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໕໕. ‘‘ຕໂຍ ຄິຣິໍ ອນ຺ຕຣໍ ກາມຍາມິ, ປຎ຺ຈາລາ ກຸຣຸໂຍ ເກກເກ ຈ;

ຕຕຸຕ຺ຕຣິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ກາມຍາມິ, ຕິກິຈ຺ຉ ມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ກາມນີຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕໂຍ ຄິຣິນ຺ຕິ ຕໂຍ ຄິຣີ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ຍຖາ ‘‘ສຸທສ຺ສນສ຺ສ ຄິຣິໂນ, ທ຺ວາຣຎ຺ເຫຕໍ ປກາສຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸທສ຺ສນໍ ເທວນຄຣໍ ຍຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ທຸຄ຺ຄຓ຺ຫຕາຍ ທຸຈ຺ຈລນຕາຍ ‘‘ສຸທສ຺ສນຄິຣີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘາປິ ຕີຓິ ນຄຣານິ ‘‘ຕໂຍ ຄິຣິ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕານິ. ຕສ຺ມາ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຕີຓິ ຈ ນຄຣານິ ເຕສຎ຺ຈ ອນ຺ຕຣໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ຣຏ຺ຐໍ ກາມຍາມິ. ‘‘ປຎ຺ຈາລາ ກຸຣຸໂຍ ເກກເກ ຈາ’’ຕິ ອິມານິ ເຕສໍ ຣຏ຺ຐານໍ ນາມານິ. ເຕສຸ ປຎ຺ຈາລາຕິ ອຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຈາລາ, ຕຕ຺ຖ ກປິລໍ ນາມ ນຄຣໍ. ກຸຣຸໂຍຕິ ກຸຣຸຣຏ຺ຐໍ, ຕຕ຺ຖ ອິນ຺ທປຕ຺ຕໍ ນາມ ນຄຣໍ. ເກກເກ ຈາຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ເຕນ ເກກກຣຏ຺ຐໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ເກກກຣາຊຘານີເຍວ ນຄຣໍ. ຕຕຸຕ຺ຕຣິນ຺ຕິ ຕໍ ອຫໍ ອິໂຕ ປຏິລທ຺ຘາ ພາຣາຓສິຣຊ຺ຊາ ຕຕຸຕ຺ຕຣິໍ ຕິວິຘໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາມຍາມິ. ຕິກິຈ຺ຉ ມໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກາມນີຕນ຺ຕິ ອິເມຫິ ວຕ຺ຖຸກາເມຫິ ຈ ກິເລສກາເມຫິ ຈ ນີຕໍ ຫຕໍ ປຫຕໍ ສເຈ ສກ຺ໂກສິ, ຕິກິຈ຺ຉ ມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ.

ອຖ ນໍ ສກ຺ໂກ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຕ຺ວໍ ມູໂລສຘາທີຫິ ອເຕກິຈ຺ໂຉ. ຎາໂຓສເຘເນວ ຕິກິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໕໖. ‘‘ກຓ຺ຫາຫິທຏ຺ຐສ຺ສ ກໂຣນ຺ຕິ ເຫເກ, ອມນຸສ຺ສປວິຏ຺ຐສ຺ສ ກໂຣນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ;

ນ ກາມນີຕສ຺ສ ກໂຣຕິ ໂກຈິ, ໂອກ຺ກນ຺ຕສຸກ຺ກສ຺ສ ຫິ ກາ ຕິກິຈ຺ຉາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຓ຺ຫາຫິທຏ຺ຐສ຺ສ ກໂຣນ຺ຕິ ເຫເກຕິ ເອກຈ຺ເຈ ຫິ ຕິກິຈ຺ຉກາ ໂຆຣວິເສນ ກາຬສປ຺ເປນ ທຏ຺ຐສ຺ສ ມນ຺ເຕຫິ ເຈວ ໂອສເຘຫິ ຈ ຕິກິຈ຺ຉໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອມນຸສ຺ສປວິຏ຺ຐສ຺ສ ກໂຣນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາຕິ ອປເຣ ປຓ຺ຑິຕາ ຠູຕເວຊ຺ຊາ ຠູຕຍກ຺ຂາທີຫິ ອມນຸສ຺ເສຫິ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ອຠິຠູຕສ຺ສ ຄຫິຕສ຺ສ ພລິກມ຺ມປຣິຕ຺ຕກຣຓໂອສຘປຣິຠາວິຕາທີຫິ ຕິກິຈ຺ຉໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ນ ກາມນີຕສ຺ສ ກໂຣຕິ ໂກຈີຕິ ກາເມຫິ ປນ ນີຕສ຺ສ ກາມວສິກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ຕິກິຈ຺ຉໍ ນ ກໂຣຕິ, ກໂຣນ຺ໂຕປິ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ກິໍກາຣຓາ? ໂອກ຺ກນ຺ຕສຸກ຺ກສ຺ສ ຫິ ກາ ຕິກິຈ຺ຉາຕິ, ໂອກ຺ກນ຺ຕສຸກ຺ກສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ກຸສລຘມ຺ມມຣິຍາທໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ອກຸສລຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ມນ຺ໂຕສຘາທີຫິ ກາ ນາມ ຕິກິຈ຺ຉາ, ນ ສກ຺ກາ ໂອສເຘຫິ ຕິກິຈ຺ຉິຕຸນ຺ຕິ.

ອິຕິສ຺ສ ມຫາສຕ຺ໂຕ ອິມໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິ ເອວມາຫ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ສເຈ ຕ຺ວໍ ຕານິ ຕີຓິ ຣຊ຺ຊານິ ລຈ຺ຉສິ, ອປິ ນຸ ໂຂ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ນຄເຣສຸ ຣຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຈຕ຺ຕາຣິ ສາຏກຍຸຄານິ ປຣິທເຫຍ຺ຍາສິ, ຈຕູສຸ ວາ ສຸວຓ຺ຓປາຕີສຸ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາສິ, ຈຕູສຸ ວາ ສຍເນສຸ ສເຍຍ຺ຍາສິ, ມຫາຣາຊ, ຕຓ຺ຫາວສິເກນ ນາມ ຠວິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຓ຺ຫາ ຫິ ນາເມສາ ວິປຕ຺ຕິມູລາ. ສາ ວຑ຺ຒມານາ ໂຍ ຕໍ ວຑ຺ເຒຕິ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຏ຺ຐສຸ ມຫານິຣເຍສຸ ໂສຬສສຸ ອຸສ຺ສທນິຣເຍສຸ ນານປ຺ປກາຣເຠເທສຸ ຈ ອວເສເສສຸ ອປາເຍສຸ ຂິປຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ຣາຊານໍ ນິຣຍາທິຠເຍນ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ຣາຊາປິສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ວິຄຕໂສໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຕາວເທວ ນິພ຺ຍາຘິຕໍ ປາປຸຓິ. ສກ຺ໂກປິສ຺ສ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເທວໂລກເມວ ຄໂຕ. ໂສປິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ກາມນີຕພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອໂຫສິ, ສກ຺ໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກາມນີຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໒໒໙] ໙. ປລາຍິຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຄຊຄ຺ຄເມເຆຫີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປລາຍິຕປຣິພ຺ພາຊກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ວາທຕ຺ຖາຍ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ວິຈຣິຕ຺ວາ ກຎ຺ຈິ ປຏິວາທິໍ ອລຠິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ໂກຈິ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ວາທໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ມນຸສ຺ເສ ປຸຈ຺ຉິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ຕາທິສານໍ ສຫສ຺ເສນປິ ສທ຺ຘິໍ ວາທໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ທ຺ວິປທານໍ ອຄ຺ໂຄ ມຫາໂຄຕໂມ ຘມ຺ມິສ຺ສໂຣ ປຣປ຺ປວາທມທ຺ທໂນ, ສກເລປິ ຊມ຺ພຸທີເປ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ປຣປ຺ປວາໂທ ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເວລນ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທອູມິໂຍ ວິຍ ຫິ ສພ຺ພວາທາ ຕສ຺ສ ປາທມູລໍ ປຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ກເຖສຸໍ. ປຣິພ຺ພາຊໂກ ‘‘ກຫໍ ປນ ໂສ ເອຕຣຫີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເຊຕວເນ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິສ຺ສ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫາຊນປຣິວຸໂຕ ເຊຕວນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຊເຕນ ຣາຊກຸມາເຣນ ນວໂກຏິຘນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກາຣິຕໍ ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວສນປາສາໂທ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐໂກ ອຍ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐໂກ ຕາວ ເອວຣູໂປ, ວສນເຄຫໍ ກີທິສໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຄນ຺ຘກຸຏິ ນາມ ອປ຺ປເມຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເອວຣູເປນ ສມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ໂກ ວາທໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໂຕວ ປລາຍິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸນ຺ນາທິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ‘‘ກິໍ ອກາເລ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ກຖຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ໂຂ ອຸປາສກາ ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ມມ ວສນຏ຺ຐານສ຺ສ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໍ ທິສ຺ວາ ປລາຍເຕວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ຄນ຺ຘາຣຣຏ຺ເຐ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ, ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ. ໂສ ‘‘ຕກ຺ກສິລໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫນ຺ເຕນ ພລກາເຍນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄຣໂຕ ອວິທູເຣ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ນິຍາເມນ ຫຕ຺ຖີ ເປເສຖ, ອິມິນາ ອສ຺ເສ, ອິມິນາ ຣເຖ, ອິມິນາ ປຕ຺ຕີ, ເອວໍ ຘາວິຕ຺ວາ ອາວຸເຘຫິ ປຫຣຖ, ເອວໍ ຆນວສ຺ສວລາຫກາ ວິຍ ສຣວສ຺ສໍ ວສ຺ສຖາ’’ຕິ ເຕນໍ ວິຈາເຣນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ –

໑໕໗. ‘‘ຄຊຄ຺ຄເມເຆຫິ ຫຍຄ຺ຄມາລິຠິ, ຣຖູມິຊາເຕຫິ ສຣາຠິວສ຺ເສຠິ;

ຖຣຸຄ຺ຄຫາວຏ຺ຏທຬ຺ຫປ຺ປຫາຣິຠິ, ປຣິວາຣິຕາ ຕກ຺ກສິລາ ສມນ຺ຕໂຕ.

໑໕໘. ‘‘ອຠິຘາວຖ ຈູປຘາວຖ ຈ, ວິວິຘາ ວິນາທິຕາ ວທນ຺ຕິຠິ;

ວຕ຺ຕຕຊ຺ຊ ຕຸມຸໂລ ໂຆໂສ ຍຖາ, ວິຊ຺ຊຸລຕາ ຊລຘຣສ຺ສ ຄຊ຺ຊໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຄຊຄ຺ຄເມເຆຫີຕິ ອຄ຺ຄຄຊເມເຆຫິ, ໂກຎ຺ຈນາທໍ ຄຊ຺ຊນ຺ເຕຫິ ມຕ຺ຕວຣວາຣຓວລາຫເກຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫຍຄ຺ຄມາລິຠີຕິ ອຄ຺ຄຫຍມາລີຫິ, ວຣສິນ຺ຘວວລາຫກກຸເລຫິ ອສ຺ສານີເກຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣຖູມິຊາເຕຫີຕິ ສຎ຺ຊາຕອູມິເວເຄຫິ ສາຄຣສລິເລຫິ ວິຍ ສຎ຺ຊາຕຣຖູມີຫິ, ຣຖານີເກຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຣາຠິວສ຺ເສຠີຕິ ເຕຫິເຍວ ຣຖານີເກຫິ ຆນວສ຺ສເມໂຆ ວິຍ ສຣວສ຺ສໍ ວສ຺ສນ຺ເຕຫິ. ຖຣຸຄ຺ຄຫາວຏ຺ຏທຬ຺ຫປ຺ປຫາຣິຠີຕິ ຖຣຸຄ຺ຄເຫຫິ ອາວຏ຺ຏທຬ຺ຫປ຺ປຫາຣີຫິ, ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ທຬ຺ຫໍ ປຫຣນ຺ເຕຫິ ຄຫິຕຂຄ຺ຄຣຕນຖຣຸທຓ຺ເຑຫິ ປຕ຺ຕິໂຍເຘຫິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິວາຣິຕາ ຕກ຺ກສິລາ ສມນ຺ຕໂຕຕິ ຍຖາ ອຍໍ ຕກ຺ກສິລາ ປຣິວາຣິຕາ ໂຫຕິ, ສີຆໍ ຕຖາ ກໂຣຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຠິຘາວຖ ຈູປຘາວຖ ຈາຕິ ເວເຄນ ຘາວຖ ເຈວ ອຸປຘາວຖ ຈ. ວິວິຘາ ວິນາທິຕາ ວທນ຺ຕິຠີຕິ ວຣວາຣເຓຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິວິຘາ ວິນທິຕາ ຠວຖ, ເສລິຕຄຊ຺ຊິຕວາທິເຕຫິ ນານາວິຣວາ ໂຫຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕ຺ຕຕຊ຺ຊ ຕຸມຸໂລ ໂຆໂສຕິ ວຕ຺ຕຕຸ ອຊ຺ຊ ຕຸມຸໂລ ມຫນ຺ໂຕ ອສນິສທ຺ທສທິໂສ ໂຆໂສ. ຍຖາ ວິຊ຺ຊຸລຕາ ຊລຘຣສ຺ສ ຄຊ຺ຊໂຕຕິ ຍຖາ ຄຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຊລຘຣສ຺ສ ມຸຂໂຕ ນິຄ຺ຄຕາ ວິຊ຺ຊຸລຕາ ຈຣນ຺ຕິ, ເອວໍ ວິຈຣນ຺ຕາ ນຄຣໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫຖາຕິ ວທຕິ.

ອິຕິ ໂສ ຣາຊາ ຄຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເສນໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາຣສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຣຎ຺ໂຎ ວສນເຄຫ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ນຄຣທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນຄຣທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐໂກ ຕາວ ເອວຣູໂປ, ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສນໍ ກີທິສໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ເວຊຍນ຺ຕປາສາທສທິສ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ຍສສມ຺ປນ຺ເນນ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໍ ທິສ຺ວາວ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປລາຍິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິເມວ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ພາຣາຓສິຣາຊາ ປລາຍິຕປຣິພ຺ພາຊໂກ ອໂຫສິ, ຕກ຺ກສິລຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ປລາຍິຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ນວມາ.

[໒໓໐] ໑໐. ທຸຕິຍປລາຍິຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຘຊມປຣິມິຕນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ປລາຍິຕປຣິພ຺ພາຊກເມວ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂສ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຊຕວນໍ ປາວິສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສຕ຺ຖາ ມຫາຊນປຣິວຸໂຕ ອລງ຺ກຕຘມ຺ມາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ມໂນສິລາຕເລ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ສີຫໂປຕໂກ ວິຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ປຣິພ຺ພາຊໂກ ທສພລສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມສຣີຣປຏິຠາຄໍ ຣູປໍ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທສສ຺ສິຣິກໍ ມຸຂໍ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ຏສທິສໍ ນລາຏຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂກ ເອວຣູປໍ ປຸຣິສຸຕ຺ຕມໍ ຊິນິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຣິສນ຺ຕຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປລາຍິ. ມຫາຊໂນ ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ໂສ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ມມ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ມຸຂໍ ທິສ຺ວາ ປລາໂຕເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິຍໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ, ຕກ຺ກສິລາຍໍ ເອໂກ ຄນ຺ຘາຣຣາຊາ. ໂສ ‘‘ພາຣາຓສິໍ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາເຣ ຐິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ພລວາຫນໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ເອຕ຺ຕກໍ ພລວາຫນໍ ຊິນິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເສນໍ ສໍວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໕໙. ‘‘ຘຊມປຣິມິຕໍ ອນນ຺ຕປາຣໍ, ທຸປ຺ປສຫໍ ຘງ຺ເກຫິ ສາຄຣໍວ;

ຄິຣິມິວ ອນິເລນ ທຸປ຺ປສຍ຺ໂຫ, ທຸປ຺ປສໂຫ ອຫມຊ຺ຊ ຕາທິເສນາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘຊມປຣິມິຕນ຺ຕິ ອິທໍ ຕາວ ເມ ຣເຖສຸ ໂມຣຉເທ ຐເປຕ຺ວາ ອຸສ຺ສາປິຕຘຊເມວ ອປຣິມິຕໍ ພຫຸໍ ອເນກສຕສງ຺ຂ຺ຍໍ. ອນນ຺ຕປາຣນ຺ຕິ ພລວາຫນມ຺ປິ ເມ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ຫຕ຺ຖີ ເອຕ຺ຕກາ ອສ຺ສາ ເອຕ຺ຕກາ ຣຖາ ເອຕ຺ຕກາ ປຕ຺ຕີ’’ຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉທຣຫິຕໍ ອນນ຺ຕປາຣໍ. ທຸປ຺ປສຫນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ປຏິສຕ຺ຕູຫິ ສຫິຕຸໍ ອຠິຠວິຕຸໍ. ຍຖາ ກິໍ? ຘງ຺ເກຫິ ສາຄຣໍວ, ຍຖາ ສາຄໂຣ ພຫູຫິ ກາເກຫິ ເວຄວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ວາ ອຕິກ຺ກມນວເສນ ວາ ທຸປ຺ປສໂຫ, ເອວໍ ທຸປ຺ປສຫໍ. ຄິຣິມິວ ອນິເລນ ທຸປ຺ປສຍ຺ໂຫຕິ ອປິຈ ເມ ອຍໍ ພລກາໂຍ ຍຖາ ປພ຺ພໂຕ ວາເຕນ ອກມ຺ປນີຍໂຕ ທຸປ຺ປສໂຫ, ຕຖາ ອຎ຺ເຎນ ພລກາເຍນ ທຸປ຺ປສໂຫ. ທຸປ຺ປສໂຫ ອຫມຊ຺ຊ ຕາທິເສນາຕິ ສ຺ວາຫໍ ອິມິນາ ພເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຊ຺ຊ ຕາທິເສນ ທຸປ຺ປສໂຫຕິ ອຏ຺ຏາລເກ ຐິຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

ອຖສ຺ສ ໂສ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທສສ຺ສິຣິກໍ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຂໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ພາລ, ມາ ວິປ຺ປລປສິ, ອິທານິ ເຕ ພລວາຫນໍ ມຕ຺ຕວາຣໂຓ ວິຍ ນຬວນໍ ວິທ຺ຘໍເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖໐. ‘‘ມາ ພາລິຍໍ ວິລປິ ນ ຫິສ຺ສ ຕາທິສໍ, ວິຑຍ຺ຫເສ ນ ຫິ ລຠເສ ນິເສຘກໍ;

ອາສຊ຺ຊສິ ຄຊມິວ ເອກຈາຣິນໍ, ໂຍ ຕໍ ປທາ ນຬມິວ ໂປຖຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມາ ພາລິຍໍ ວິລປີຕິ ມາ ອຕ຺ຕໂນ ພາລຠາວໍ ວິປ຺ປລປສິ. ນ ຫິສ຺ສ ຕາທິສນ຺ຕິ ນ ຫິ ອສ຺ສ ຕາທິໂສ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ຕາທິໂສ ‘‘ອນນ຺ຕປາຣໍ ເມ ພລວາຫນ’’ນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ຕກ຺ເກນ຺ໂຕ ຣຊ຺ຊຎ຺ຈ ຄເຫຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນ ຫິ ອສ຺ສ, ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຑຍ຺ຫເສຕິ ຕ຺ວໍ ພາລ, ເກວລໍ ຣາຄໂທສໂມຫມານປຣິຬາເຫນ ວິຑຍ຺ຫສິເຍວ. ນ ຫິ ລຠເສ ນິເສຘກນ຺ຕິ ມາທິສໍ ປນ ປສຍ຺ຫ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ນິເສຘກໍ ນ ຕາວ ລຠສິ, ອຊ຺ຊ ຕໍ ອາຄຕມຄ຺ເຄເນວ ປລາເປສ຺ສາມິ. ອາສຊ຺ຊສີຕິ ອຸປຄຈ຺ຉສິ. ຄຊມິວ ເອກຈາຣິນນ຺ຕິ ເອກຈາຣິນໍ ມຕ຺ຕວຣວາຣຓໍ ວິຍ. ໂຍ ຕໍ ປທາ ນຬມິວ ໂປຖຍິສ຺ສຕີຕິ ໂຍ ຕໍ ຍຖາ ນາມ ມຕ຺ຕວຣວາຣໂຓ ປາທາ ນຬໍ ໂປເຖຕິ ສໍຈຸຓ຺ເຓຕິ, ເອວໍ ໂປຖຍິສ຺ສຕິ, ຕໍ ຕ຺ວໍ ອາສຊ຺ຊສີຕິ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ.

ເອວໍ ຕຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ປນສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຘາຣຣາຊາ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ໂຕ ກຎ຺ຈນປຏ຺ຏສທິສໍ ມຫານລາຏໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄຫຓຠີໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປລາຍນ຺ໂຕ ສກນຄຣເມວ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຄນ຺ຘາຣຣາຊາ ປລາຍິຕປຣິພ຺ພາຊໂກ ອໂຫສິ, ພາຣາຓສິຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ທຸຕິຍປລາຍິຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທສມາ.

ກາສາວວຄ຺ໂຄ ອຏ຺ຐໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ກາສາວໍ ຈູຬນນ຺ທິຍໍ, ປຸຏຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ກຸມ຺ຠິລໍ;

ຂນ຺ຕິວຓ຺ຓໍ ໂກສິຍຎ຺ຈ, ຄູຖປາຓໍ ກາມນີຕໍ;

ປລາຍິຕທ຺ວຍມ຺ປິ ຈ.