໗. ພີຣຓຖມ຺ຠວຄ຺ໂຄ

[໒໑໑] ໑. ໂສມທຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອກາສິ ໂຍຄ຺ຄນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ລາຬຸທາຍິຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ຫິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຊນານໍ ອນ຺ຕເຣ ເອກວຈນມ຺ປິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ກເຖສຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ສາຣຊ຺ຊພຫຸໂລ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຎ຺ຎເມວ ກເຖສິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກເຖນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ລາຬຸທາຍີ ອິທາເນວ ສາຣຊ຺ຊພຫຸໂລ, ປຸພ຺ເພປິ ສາຣຊ຺ຊພຫຸໂລເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຸນ ເຄຫໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ທຸຄ຺ຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ປຣິຫີນກຸລໂຕ ເສຏ຺ຐິກຸລໍ ປຕິຏ຺ຐເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ມາຕາປິຕໂຣ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ໂສ ຣຎ຺ຎາ ປິໂຍ ອໂຫສິ ມນາໂປ. ອຖສ຺ສ ປິຕຸໂນ ‘‘ທ຺ວີຫິເຍວ ໂຄເຓຫິ ກສິໍ ກຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ ເອໂກ ໂຄໂຓ ມໂຕ. ໂສ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ເອໂກ ໂຄໂຓ ມໂຕ, ກສິກມ຺ມໍ ນ ປວຕ຺ຕຕິ, ຣາຊານໍ ເອກໍ ໂຄຓໍ ຍາຈາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕາຕ, ນຈິຣສ຺ເສວ ເມ ຣາຊາ ທິຏ຺ໂຐ, ອິທາເນວ ໂຄຓໍ ຍາຈິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຕຸມ຺ເຫ ຍາຈຖາ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ມຍ຺ຫໍ ສາຣຊ຺ຊພຫຸລຠາວໍ ນ ຊານາສິ, ອຫຎ຺ຫິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສມ຺ມຸເຂ ກຖໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ. ສເຈ ອຫໍ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ໂຄຓໍ ຍາຈິຕຸໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ອິມມ຺ປິ ທຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ຍໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ໂຫຕຸ, ນ ສກ຺ກາ ມຍາ ຣາຊານໍ ຍາຈິຕຸໍ, ອປິຈ ໂຂ ປນາຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ໂຍຄ຺ຄໍ ກາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ສາຘຸ ມໍ ໂຍຄ຺ຄໍ ກາເຣຫີ’’ຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປິຕຣໍ ອາທາຍ ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ຠກສຸສານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຕິຓກລາເປ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຣາຊາ, ອຍໍ ອຸປຣາຊາ, ອຍໍ ເສນາປຕີ’’ຕິ ນາມານິ ກຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ປິຕຸ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ຊຍຕຸ, ມຫາຣາຊາ’ຕິ ເອວໍ ອິມໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ໂຄຓໍ ຍາເຈຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສິ –

‘‘ທ຺ເວ ເມ ໂຄຓາ ມຫາຣາຊ, ເຍຫິ ເຂຕ຺ຕໍ ກສາມເສ;

ເຕສຸ ເອໂກ ມໂຕ ເທວ, ທຸຕິຍໍ ເທຫິ ຂຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອເກນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ອິມໍ ຄາຖໍ ປຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ໂສມທຕ຺ຕ, ຄາຖາ ເມ ປຄຸຓາ ຊາຕາ, ອິທານິ ອຫໍ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສນ຺ຕິເກ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກມິ, ມໍ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ເນຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕາ’’ຕິ ຕຖາຣູປໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ເນສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ຊຍຕຸ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ອທາສິ. ຣາຊາ ‘‘ອຍໍ ເຕ ໂສມທຕ຺ຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ກິໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ປິຕາ ເມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເກນຏ຺ເຐນາຄໂຕ’’ຕິ? ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຄຓຍາຈນຕ຺ຖາຍ ຄາຖໍ ວທນ຺ໂຕ –

‘‘ທ຺ເວ ເມ ໂຄຓາ ມຫາຣາຊ, ເຍຫິ ເຂຕ຺ຕໍ ກສາມເສ;

ເຕສຸ ເອໂກ ມໂຕ ເທວ, ທຸຕິຍໍ ຄຓ຺ຫ ຂຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ. – ອາຫ;

ຣາຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກຖິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂສມທຕ຺ຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ພຫູ ມຎ຺ເຎ ໂຄຓາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິນ຺ນາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂສຬສ ໂຄເຓ ອລງ຺ກາຣຠຓ຺ຑເກ ນິວາສນຄາມຎ຺ຈສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມເທຍ຺ຍໍ ທຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ຍເສນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສພ຺ພເສຕສິນ຺ຘວຍຸຕ຺ຕໍ ຣຖໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ຄາມໍ ອຄມາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປິຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ຣເຖ ນິສີທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ຕາຕ, ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ສກລສໍວຈ຺ຉຣໍ ໂຍຄ຺ຄໍ ກາເຣສິໍ, ສນ຺ນິຏ຺ຐານກາເລ ປນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂຄຓໍ ຣຎ຺ໂຎ ອທຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໑. ‘‘ອກາສິ ໂຍຄ຺ຄໍ ຘຸວມປ຺ປມຕ຺ໂຕ, ສໍວຈ຺ຉຣໍ ພີຣຓຖມ຺ຠກສ຺ມິໍ;

ພ຺ຍາກາສິ ສຎ຺ຎໍ ປຣິສໍ ວິຄຍ຺ຫ, ນ ນິຍ຺ຍໂມ ຕາຍຕິ ອປ຺ປປຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອກາສິ ໂຍຄ຺ຄໍ ຘຸວມປ຺ປມຕ຺ໂຕ, ສໍວຈ຺ຉຣໍ ພີຣຓຖມ຺ຠກສ຺ມິນ຺ຕິ, ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ນິຈ຺ຈໍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ຠມເຍ ສຸສາເນ ໂຍຄ຺ຄໍ ອກາສິ. ພ຺ຍາກາສິ ສຎ຺ຎໍ ປຣິສໍ ວິຄຍ຺ຫາຕິ ອຖ ຈ ປນ ປຣິສໍ ວິຄາຫິຕ຺ວາ ຕໍ ສຎ຺ຎໍ ວິອກາສິ ວິກາຣໍ ອາປາເທສິ, ປຣິວຕ຺ເຕສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ນິຍ຺ຍໂມ ຕາຍຕິ ອປ຺ປປຎ຺ຎນ຺ຕິ ອປ຺ປຫຎ຺ຎໍ ນາມ ປຸຄ຺ຄລໍ ນິຍ຺ຍໂມ ໂຍຄ຺ຄາຈິຓ຺ຓໍ ຈຣຓໍ ນ ຕາຍຕິ ນ ຣກ຺ຂຕີຕິ.

ອຖສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໒. ‘‘ທ຺ວຍໍ ຍາຈນໂກ ຕາຕ, ໂສມທຕ຺ຕ ນິຄຈ຺ຉຕິ;

ອລາຠໍ ຘນລາຠໍ ວາ, ເອວໍຘມ຺ມາ ຫິ ຍາຈນາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອວໍຘມ຺ມາ ຫິ ຍາຈນາຕິ ຍາຈນາ ຫິ ເອວໍສຠາວາຕິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ລາຬຸທາຍີ ອິທາເນວ ສາຣຊ຺ຊພຫຸໂລ, ປຸພ຺ເພປິ ສາຣຊ຺ຊພຫຸໂລເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ໂສມທຕ຺ຕສ຺ສ ປິຕາ ລາຬຸທາຍີ ອໂຫສິ, ໂສມທຕ຺ໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ໂສມທຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໒໑໒] ໒. ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຠຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຎ຺ໂຎ ອຸປຣິໂມ ວຓ຺ໂຓຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາປໂລຠນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖາຣາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ຕໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາເປສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ອຍໍ ເຕ ອິຕ຺ຖີ ອນຕ຺ຖກາຣິກາ, ປຸພ຺ເພປິ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຣສ຺ສ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐກໍ ໂຠເຊສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ຠິກ຺ຂໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຊີວິກກປ຺ປເກ ກປເຓ ນຏກກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ທຸຄ຺ຄໂຕ ທຸຣູປໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ຕທາ ກາສິຣຏ຺ເຐ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມເກ ເອກສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ທຸສ຺ສີລາ ປາປຘມ຺ມາ ອຕິຈາຣໍ ຈຣຕິ. ອເຖກທິວສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ພຫິ ຄເຕ ຕສ຺ສາ ຊາໂຣ ຕໍ ຂຓໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕໍ ເຄຫໍ ປາວິສິ. ສາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຕິຈຣິຕ຺ວາ ‘‘ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອຈ຺ຉ, ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາວ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ສູປພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປນ຺ນໍ ອຸຓ຺ຫຠຕ຺ຕໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ຠຸຎ຺ຊາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ສຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອາຄມນໍ ໂອໂລກຍມານາ ທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ຊາຣສ຺ສ ຠຸຎ຺ຊນຏ຺ຐາເນ ປິຓ຺ຑໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຄຫາຠິມຸໂຂ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ເວເຄນ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ອຸຏ຺ເຐຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ຊາຣໍ ໂກຏ຺ເຐ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນກາເລ ຜລກໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໂຘວນໍ ທຕ຺ວາ ອິຕເຣນ ຠຸຕ຺ຕາວສິຏ຺ຐສ຺ສ ສີຕຠຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ອຸຓ຺ຫຠຕ຺ຕໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອທາສິ. ໂສ ຠຕ຺ເຕ ຫຕ຺ຖໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອຸປຣິ ອຸຓ຺ຫໍ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ຠຕ຺ຕໍ ສີຕລໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມິນາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠຸຕ຺ຕາຘິເກນ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຠຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໓. ‘‘ອຎ຺ໂຎ ອຸປຣິໂມ ວຓ຺ໂຓ, ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ ຈ ເຫຏ຺ຐິໂມ;

ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຕ຺ເວວ ປຸຈ຺ຉາມິ, ກິໍ ເຫຏ຺ຐາ ກິຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຣີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວຓ຺ໂຓຕິ ອາກາໂຣ. ອຍຎ຺ຫິ ອຸປຣິມສ຺ສ ອຸຓ຺ຫຠາວໍ ເຫຏ຺ຐິມສ຺ສ ຈ ສີຕຠາວໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ກິໍ ເຫຏ຺ຐາ ກິຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຣີຕິ ວຸຑ຺ຒິຕຠຕ຺ເຕນ ນາມ ອຸປຣິ ສີຕເລນ, ເຫຏ຺ຐາ ອຸຓ຺ເຫນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອິທຎ຺ຈ ປນ ນ ຕາທິສໍ, ເຕນ ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມິ – ‘‘ເກນ ກາຣເຓນ ອຸປຣິ ຠຕ຺ຕໍ ອຸຓ຺ຫໍ, ເຫຏ຺ຐິມໍ ສີຕລ’’ນ຺ຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມສ຺ສ ອຸຕ຺ຕານຠາວຠເຍນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຖນ຺ເຕປິ ຕຸຓ຺ຫີເຍວ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ນຏປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ໂກຏ຺ເຐ ນິສີທາປິຕປາປປຸຣິເສນ ຊາເຣນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອິມິນາ ເຄຫສ຺ສາມິເກນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປນ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມສ຺ສ ປາກຏຠາວຠເຍນ ກິຎ຺ຈິ ນ ກເຖຕິ, ຫນ຺ທາຫໍ ອິມິສ຺ສາ ກຕກມ຺ມໍ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຣສ຺ສ ໂກຏ຺ຐເກ ນິສີທາປິຕຠາວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກເຖມີ’’ຕິ. ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເຄຫາ ນິກ຺ຂນ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິຕຣສ຺ສ ເຄຫປເວສນໍ ອຕິຈຣຓໍ ອຄ຺ຄຠຕ຺ຕຠຸຎ຺ຊນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ໂອໂລກນໍ ອິຕຣສ຺ສ ໂກຏ຺ເຐ ໂອຕາຣິຕຠາວນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໔. ‘‘ອຫໍ ນໂຏສ຺ມິ ຠທ຺ທນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂໂກສ຺ມິ ອິຘາຄໂຕ;

ອຍຎ຺ຫິ ໂກຏ຺ຐໂມຕິຓ຺ໂຓ, ອຍໍ ໂສ ຍໍ ຄເວສສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຫໍ ນໂຏສ຺ມິ, ຠທ຺ທນ຺ເຕຕິ, ສາມິ, ອຫໍ ນຏຊາຕິໂກ. ຠິກ຺ຂໂກສ຺ມິ ອິຘາຄໂຕຕິ ສ຺ວາຫໍ ອິມໍ ຐານໍ ຠິກ຺ຂໂກ ຠິກ຺ຂໍ ປຣິເຍສມາໂນ ອາຄໂຕສ຺ມິ. ອຍຎ຺ຫິ ໂກຏ຺ຐໂມຕິຓ຺ໂຓຕິ ອຍໍ ປນ ເອຕິສ຺ສາ ຊາໂຣ ອິມໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຕວ ຠເຍນ ໂກຏ຺ຐໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ. ອຍໍ ໂສ ຍໍ ຄເວສສີຕິ ຍໍ ຕ຺ວໍ ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອິມິນາ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐເກນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຄເວສສິ, ອຍໍ ໂສ. ຈູຬາຍ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂກຏ຺ຐາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາ ນ ປຸເນວຣູປໍ ປາປໍ ກໂຣຕິ, ຕຖາ ອສ຺ສ ສຕິໍ ຊເນຫີຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຸໂຠປິ ເຕ ຍຖາ ນໍ ນ ປຸເນວຣູປໍ ປາປໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕຊ຺ຊນໂປຖເນຫິ ຕຖາ ສິກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ອໂຫສິ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ນຏປຸຕ຺ໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຠຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໒໑໓] ໓. ຠຣຸຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອິສີນມນ຺ຕຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກສລຣາຊານໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຠຄວໂຕ ຫິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ມຫາ ອໂຫສິ. ຍຖາຫ –

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ ລາຠີ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ໂຂ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປນ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອສກ຺ກຕາ ໂຫນ຺ຕິ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາຣານ’’ນ຺ຕິ (ອຸທາ. ໑໔).

ເຕ ເອວໍ ປຣິຫີນລາຠສກ຺ກາຣາ ອໂຫຣຕ຺ຕໍ ຄຸຬ຺ຫສນ຺ນິປາຕໍ ກຕ຺ວາ ມນ຺ຕຍນ຺ຕິ ‘‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຍໍ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣາ ຊາຕາ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ, ເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນສ຺ສ ເອສາ ສມ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ເຣເກ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສກລຊມ຺ພຸທີປສ຺ສ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ຐາເນ ຠູມິສີເສ ວສຕິ. ເຕນສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ, ເສສາ ‘‘ອຕ຺ເຖຕໍ ກາຣຓໍ, ມຍມ຺ປິ ເຊຕວນປິຏ຺ເຐ ຕິຕ຺ຖິຍາຣາມໍ ກາເຣມຸ, ເອວໍ ລາຠິໂນ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ‘‘ເອວເມຕ’’ນ຺ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສເຈປິ ມຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ອາຣາມໍ ກາເຣສ຺ສາມ, ຠິກ຺ຂູ ວາເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ລຎ຺ຊໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຠິຊ຺ຊນໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຣຎ຺ໂຎ ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ອາຣາມຏ຺ຐານໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສມ຺ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາເກ ຍາຈິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສຕສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ມຍໍ ເຊຕວນປິຏ຺ຐິຍໍ ຕິຕ຺ຖິຍາຣາມໍ ກຣິສ຺ສາມ, ສເຈ ຠິກ຺ຂູ ‘ກາຕຸໍ ນ ທສ຺ສາມາ’ຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ, ເນສໍ ປຏິວຈນໍ ນ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ລຎ຺ຊໂລເຠນ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.

ຕິຕ຺ຖິຍາ ຣາຊານໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒກິໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ປຏ຺ຐເປສຸໍ, ມຫາສທ຺ໂທ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເກ ປເນເຕ, ອານນ຺ທ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ, ຠນ຺ເຕ, ເຊຕວນປິຏ຺ຐິຍໍ ຕິຕ຺ຖິຍາຣາມໍ ກາເຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຖໂສ ສທ຺ໂທ’’ຕິ. ‘‘ອານນ຺ທ, ເນຕໍ ຐານໍ ຕິຕ຺ຖິຍາຣາມສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ, ຕິຕ຺ຖິຍາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທກາມາ, ນ ສກ຺ກາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຖິຍາຣາມກຣຓໍ ນິວາເຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສນທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາຄຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາປິ ‘‘ຕິຕ຺ຖິຍາຣາມໍ ນິສ຺ສາຍ ອາຄຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ລຎ຺ຊສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຣາຊາ ເຄເຫ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທາເປສິ. ຠິກ຺ຂູ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ລຎ຺ຊໍ ນິສ຺ສາຍ ເອວໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກ ເປເສສິ. ຣາຊາ ເຕສມ຺ປິ ອາຄຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ຕເຖວ ວທາເປສິ. ເຕປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາຣາເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ອິທານິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຣາຊາ ເຄເຫ ນິສີທິຕຸໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ພຫິ ນິກ຺ຂມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸນທິວເສ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສນທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ສຸຕ຺ວາ ປາສາທາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ຣຎ຺ໂຎ ເອກໍ ປຣິຍາຍຘມ຺ມເທສນໍ ອາຣຠນ຺ໂຕ ‘‘ມຫາຣາຊ, ໂປຣາຓກຣາຊາໂນ ລຎ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສີລວນ຺ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກລຫໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຏ຺ຐສ຺ສ ອສ຺ສາມິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາວິນາສໍ ປາປຸຓິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ຠຣຸຣຏ຺ເຐ ຠຣຸຣາຊາ ນາມ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ໂຎ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ຄຓສຕ຺ຖາ ຕາປໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ຈິຣໍ ວສິຕ຺ວາ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຈສຕຕາປສປຣິວຸໂຕ ຫິມວນ຺ຕາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຠຣຸນຄຣໍ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣທ຺ວາເຣ ສາຂາວິຏປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວຏຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ອິສິຄເຓ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ເຕ ອຑ຺ຒມາສຈ຺ຈເຍນ ອຎ຺ໂຎ ຄຓສຕ຺ຖາ ປຎ຺ຈສຕປຣິວາໂຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄເຣ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣ ຕາທິສສ຺ເສວ ວຏຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ອິຕິ ເຕ ທ຺ເວປິ ອິສິຄຓາ ຕຕ຺ຖ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕເມວ ອຄມໍສຸ.

ເຕສໍ ຄຕກາເລ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣ ວຏຣຸກ຺ໂຂ ສຸກ຺ໂຂ. ປຸນວາເຣ ເຕສຸ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣ ວຏຣຸກ຺ຂວາສິໂນ ປຐມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວຏຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສຸກ຺ຂຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣທ຺ວາເຣ ວຏຣຸກ຺ຂມູລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວາສໍ ກປ຺ເປສຸໍ. ອິຕເຣ ປນ ອິສໂຍ ປຈ຺ຉາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄເຣ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸກ຺ຂມູລເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ວາສໍ ກປ຺ເປສຸໍ. ເຕ ‘‘ນ ໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຸກ຺ໂຂ, ອມ຺ຫາກໍ ຣຸກ຺ໂຂ’’ຕິ ຣຸກ຺ຂໍ ນິສ຺ສາຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກລຫໍ ກຣິໍສຸ, ກລໂຫ ມຫາ ອໂຫສິ. ເອເກ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຐມໍ ວສິຕຏ຺ຐານໍ ຕຸມ຺ເຫ ນ ລຠິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອເກ ‘‘ມຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ວາເຣ ປຐມຕຣໍ ອິຘາຄຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ນ ລຠິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິຕິ ເຕ ‘‘ມຍໍ ສາມິໂນ, ມຍໍ ສາມິໂນ’’ຕິ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຣຸກ຺ຂມູລສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຣາຊກຸລໍ ອຄມໍສຸ. ຣາຊາ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຖອິສິຄຓຎ຺ເຎວ ສາມິກໍ ອກາສິ. ອິຕເຣ ‘‘ນ ທານິ ມຍໍ ອິເມຫິ ປຣາຊິຕາຕິ ອຕ຺ຕານໍ ວທາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເອກໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິປຣິໂຠຄໍ ຣຖປຎ຺ຊຣໍ ທິສ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອມ຺ເຫປິ ສາມິເກ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ.

ຣາຊາ ລຎ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ເວປິ ຄຓາ ວສນ຺ຕູ’’ຕິ ທ຺ເວປິ ສາມິເກ ອກາສິ. ອິຕເຣ ອິສໂຍ ຕສ຺ສ ຣຖປຎ຺ຊຣສ຺ສ ຣຖຈກ຺ການິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອມ຺ເຫເຍວ ສາມິເກ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ຕຖາ ອກາສິ. ອິສິຄຓາ ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ວຕ຺ຖຸກາເມ ຈ ກິເລສກາເມ ຈ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິເຕຫິ ຣຸກ຺ຂມູລສ຺ສ ກາຣຓາ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ລຎ຺ຊໍ ທທນ຺ເຕຫິ ອຍຸຕ຺ຕໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ເວເຄນ ປລາຍິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕເມວ ອຄມໍສຸ. ສກລຠຣຸຣຏ຺ຐວາສິໂນ ເທວຕາ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ສີລວນ຺ເຕ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຣຎ຺ຎາ ອຍຸຕ຺ຕໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ຠຣຸຣຎ຺ໂຎ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕິໂຍຊນສຕິກໍ ຠຣຸຣຏ຺ຐໍ ສມຸທ຺ທໍ ອຸພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຣຏ຺ຐມກໍສຸ. ອິຕິ ເອກໍ ຠຣຸຣາຊານໍ ນິສ຺ສາຍ ສກລຣຏ຺ຐວາສິໂນປິ ວິນາສໍ ປຕ຺ຕາຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໑໒໕. ‘‘ອິສີນມນ຺ຕຣໍ ກຕ຺ວາ, ຠຣຸຣາຊາຕິ ເມ ສຸຕໍ;

ອຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ ສຫ ຣຏ຺ເຐຫິ, ສ ຣາຊາ ວິຠວງ຺ຄໂຕ.

໑໒໖. ‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ຉນ຺ທາຄມນໍ, ນປ຺ປສໍສນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ;

ອທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ຠາເສຍ຺ຍ, ຄິຣໍ ສຈ຺ຈຸປສໍຫິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ຉນ຺ທາຄຕິວເສນ ວິວຣໍ ກຕ຺ວາ. ຠຣຸຣາຊາຕິ ຠຣຸຣຏ຺ເຐ ຣາຊາ. ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ອິຕິ ມຍາ ປຸພ຺ເພ ເອຕໍ ສຸຕໍ. ຕສ຺ມາ ຫິ ຉນ຺ທາຄມນນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ຫິ ຉນ຺ທາຄມນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຣຸຣາຊາ ສຫ ຣຏ຺ເຐນ ອຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ຉນ຺ທາຄມນໍ ປຓ຺ຑິຕາ ນປ຺ປສໍສນ຺ຕິ. ອທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕຕິ ກິເລເສຫິ ອທູສິຕຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ຠາເສຍ຺ຍ ຄິຣໍ ສຈ຺ຈຸປສໍຫິຕນ຺ຕິ ສຠາວນິສ຺ສິຕໍ ອຕ຺ຖນິສ຺ສິຕໍ ກາຣຓນິສ຺ສິຕເມວ ຄິຣໍ ຠາເສຍ຺ຍ. ເຍ ຫິ ຕຕ຺ຖ ຠຣຸຣຎ຺ໂຎ ລຎ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອຍຸຕ຺ຕໍ ເອຕນ຺ຕິ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕາ ສຈ຺ຈຸປສໍຫິຕໍ ຄິຣໍ ຠາສິໍສຸ, ເຕສໍ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ນາຬິເກຣທີເປ ອຊ຺ຊາປິ ທີປກສຫສ຺ສໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຉນ຺ທວສິເກນ ນາມ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ທ຺ເວ ປພ຺ພຊິຕຄເຓ ກລຫໍ ກາເຣຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ອຫໍ ເຕນ ສມເຍນ ເຊຏ຺ຐກອິສິ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ, ຣາຊາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຄຕກາເລ ມນຸສ຺ເສ ເປເສຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຖິຍາຣາມໍ ວິທ຺ຘໍສາເປສິ, ຕິຕ຺ຖິຍາ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາ ອເຫສຸໍ.

ຠຣຸຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໒໑໔] ໔. ປຸຓ຺ຓນທີຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ປຸຓ຺ຓໍ ນທິນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາປາຣມິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ທິວເສ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຎ຺ຎໍ ອາຣພ຺ຠ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ມຫາປຎ຺ໂຎ ປຸຖຸປຎ຺ໂຎ ຫາສປຎ຺ໂຎ ຊວນປຎ຺ໂຎ ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ຄມ຺ຠີຣປຎ຺ໂຎ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ໂຎ ອຸປາຍປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ຕຖາຄໂຕ ປຎ຺ຎວາ ອຸປາຍກຸສໂລເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸໂຣຫິຕກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ປຸໂຣຫິຕຏ຺ຐານໍ ລຠິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຖຘມ຺ມານຸສາສໂກ ອໂຫສິ. ອປຣຠາເຄ ຣາຊາ ປຣິເຠທການໍ ກຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກຸທ຺ໂຘ ‘‘ມາ ມມ ສນ຺ຕິເກ ວສີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ພາຣາຓສິໂຕ ປພ຺ພາເຊສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ກາສິກຄາມເກ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ອປຣຠາເຄ ຣາຊາ ຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ກຎ຺ຈິ ເປເສຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ປກ຺ໂກສິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ເອກໍ ປນ ຄາຖໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປຓ຺ຓໍ ລິຂິຕ຺ວາ ກາກມໍສໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ປຓ຺ຓຎ຺ຈ ມໍສຎ຺ຈ ເສຕວຕ຺ເຖນ ປລິເວເຐຕ຺ວາ ຣາຊມຸທ຺ທິກາຍ ລຎ຺ເຉຕ຺ວາ ເປເສສ຺ສາມິ. ຍທິ ປຓ຺ຑິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຓ຺ຓໍ ວາເຈຕ຺ວາ ກາກມໍສຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ໂນ ເຈ, ນາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ‘‘ປຸຓ຺ຓໍ ນທິ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ຄາຖໍ ປຓ຺ເຓ ລິຂິ –

໑໒໗. ‘‘ປຸຓ຺ຓໍ ນທິໍ ເຍນ ຈ ເປຍ຺ຍມາຫຸ, ຊາຕໍ ຍວໍ ເຍນ ຈ ຄຸຍ຺ຫມາຫຸ;

ທູຣໍ ຄຕໍ ເຍນ ຈ ອວ຺ຫຍນ຺ຕິ, ໂສ ຕ຺ຍາຄໂຕ ຫນ຺ທ ຈ ຠຸຎ຺ຊ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຓ຺ຓໍ ນທິໍ ເຍນ ຈ ເປຍ຺ຍມາຫູຕິ ກາກເປຍ຺ຍາ ນທີຫິ ວທນ຺ຕາ ເຍນ ປຸຓ຺ຓໍ ນທິໍ ກາກເປຍ຺ຍມາຫຸ, ນ ຫິ ອປຸຓ຺ຓາ ນທີ ‘‘ກາກເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍທາປິ ນທີຕີເຣ ຐຕ຺ວາ ຄີວໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ກາເກນ ປາຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ຕທາ ນໍ ‘‘ກາກເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຊາຕໍ ຍວໍ ເຍນ ຈ ຄຸຍ຺ຫມາຫູຕິ ຍວນ຺ຕິ ເທສນາສີສມຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ສພ຺ພມ຺ປິ ຊາຕໍ ອຸຄ຺ຄຕໍ ສມ຺ປນ຺ນຕຣຸຓສສ຺ສໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ຍທາ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐກາກໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕທາ ຄຸຍ຺ຫຕີຕິ ຄຸຍ຺ຫໍ. ກິໍ ຄຸຍ຺ຫຕິ? ກາກໍ. ອິຕິ ກາກສ຺ສ ຄຸຍ຺ຫໍ ກາກຄຸຍ຺ຫນ຺ຕິ ຕໍ ວທມານາ ກາເກນ ຄຸຍ຺ຫວຈນສ຺ສ ກາຣຓຠູເຕນ ‘‘ຄຸຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຍນ ຈ ຄຸຍ຺ຫມາຫູ’’ຕິ. ທູຣໍ ຄຕໍ ເຍນ ຈ ອວ຺ຫຍນ຺ຕີຕິ ທູຣໍ ຄຕໍ ວິປ຺ປວຸຕ຺ຖໍ ປິຍປຸຄ຺ຄລໍ ຍໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ສເຈ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ວສ຺ສ ກາກາຕິ ວາ ວສ຺ສນ຺ຕຎ຺ເຎວ ວາ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ກາໂກ ວສ຺ສຕິ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວທນ຺ຕາ ເຍນ ຈ ອວ຺ຫຍນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕິ ມນ຺ເຕນ຺ຕິ, ອຸທາຫຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຕ຺ຍາຄໂຕຕິ ໂສ ເຕ ອານີໂຕ. ຫນ຺ທ ຈ ຠຸຎ຺ຊ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ຄຓ຺ຫ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ ນໍ, ຂາທ ອິທໍ ກາກມໍສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຕິ ຣາຊາ ອິມໍ ຄາຖໍ ປຓ຺ເຓ ລິຂິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ເປເສສິ. ໂສ ປຓ຺ຓໍ ວາເຈຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊາ ມໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໘. ‘‘ຍໂຕ ມໍ ສຣຕີ ຣາຊາ, ວາຍສມ຺ປິ ປເຫຕເວ;

ຫໍສາ ໂກຎ຺ຈາ ມຍູຣາ ຈ, ອສຕີເຍວ ປາປິຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍໂຕ ມໍ ສຣຕີ ຣາຊາ, ວາຍສມ຺ປິ ປເຫຕເວຕິ ຍທາ ຣາຊາ ວາຍສມໍສໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ປເຫຕຸໍ ມໍ ສຣຕິ. ຫໍສາ ໂກຎ຺ຈາ ມຍູຣາ ຈາຕິ ຍທາ ປນສ຺ສ ເອເຕ ຫໍສາທໂຍ ອຸປນີຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອການິ ຫໍສມໍສາທີນິ ລຈ຺ຉຕິ, ຕທາ ມໍ ກສ຺ມາ ນ ສຣິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ? ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ຫໍສໂກຎ຺ຈມຍູຣານ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ. ໂສ ສຸນ຺ທຣຕຣາ, ອິເມສໍ ຫໍສາທີນໍ ມໍສໍ ລຠິຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ມໍ ນ ສຣິສ຺ສຕິ, ສຣິສ຺ສຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສຕີເຍວ ປາປິຍາຕິ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ສຣຓໍ ນາມ ສຸນ຺ທຣໍ, ໂລກສ຺ມິໍ ປນ ອສຕິເຍວ ປາປິຍາ, ອສຕິກຣຓໍເຍວ ຫີນໍ ລາມກໍ, ຕຎ຺ຈ ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ນຕ຺ຖິ. ສຣຕິ ມໍ ຣາຊາ, ອາຄມນໍ ເມ ປຈ຺ຈາສີສຕິ, ຕສ຺ມາ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ຍານໍ ໂຍຊາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປສ຺ສິ, ຣາຊາ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ປຸໂຣຫິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ປຸໂຣຫິໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ປຸຓ຺ຓນທີຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໒໑໕] ໕. ກຈ຺ຉປຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອວຘີ ວຕ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກກາລິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ມຫາຕກ຺ກາຣິຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໓.໑໐໔ ອາທໂຍ) ອາວິ-ຠວິສ຺ສຕິ. ຕທາ ປນ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກກາລິໂກ ອິທາເນວ ວາຈາຍ ຫໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ວາຈາຍ ຫໂຕເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອມຈ຺ຈກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຘມ຺ມານຸສາສໂກ ອໂຫສິ. ໂສ ປນ ຣາຊາ ພຫຸຠາຓີ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມິໍ ກເຖນ຺ເຕ ອຎ຺ເຎສໍ ວຈນສ຺ສ ໂອກາໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຕໍ ພຫຸຠາຓິຕໍ ວາເຣຕຸກາໂມ ເອກໍ ອຸປາຍໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ກາເລ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ເອກສ຺ມິໍ ສເຣ ກຈ຺ຉໂປ ວສຕິ, ທ຺ເວ ຫໍສໂປຕກາ ໂຄຈຣາຍ ຈຣນ຺ຕາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາສໍ ອກໍສຸ. ເຕ ທຬ຺ຫວິສ຺ສາສິກາ ຫຸຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ກຈ຺ຉປໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ສມ຺ມ ກຈ຺ຉປ, ອມ຺ຫາກໍ ຫິມວນ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕກູຏປພ຺ພຕຕເລ ກຎ຺ຈນຄຸຫາຍໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຣມຓີໂຍ ປເທໂສ, ຄຈ຺ຉສິ ອມ຺ຫາກໍ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຫໍ ກິນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ມຍໍ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມ, ສເຈ ຕ຺ວໍ ມຸຂໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ, ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ນ ກເຖສ຺ສສີ’’ຕິ. ‘‘ຣກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ສາມິ, ຄເຫຕ຺ວາ ມໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເອກໍ ທຓ຺ຑກໍ ກຈ຺ຉເປນ ຑໍສາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ຕສ຺ສ ອຸໂຠ ໂກຏິໂຍ ຑໍສິຕ຺ວາ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິໍສຸ. ຕໍ ຕຖາ ຫໍເສຫິ ນີຍມານໍ ຄາມທາຣກາ ທິສ຺ວາ ‘‘ທ຺ເວ ຫໍສາ ກຈ຺ຉປໍ ທຓ຺ຑເກນ ຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ.

ກຈ຺ຉໂປ ‘‘ຍທິ ມໍ ສຫາຍກາ ເນນ຺ຕິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອຕ຺ຖ ກິໍ ທຸຏ຺ຐເຈຏກາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ຫໍສານໍ ສີຆເວຄຕາຍ ພາຣາຓສິນຄເຣ ຣາຊນິເວສນສ຺ສ ອຸປຣິຠາຄໍ ສມ຺ປຕ຺ຕກາເລ ທຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ທຓ຺ຑກໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອາກາສງ຺ຄເຓ ປຕິຕ຺ວາ ທ຺ເວຠາໂຄ ອໂຫສິ, ‘‘ກຈ຺ຉໂປ ອາກາສໂຕ ປຕິຕ຺ວາ ທ຺ເວຘາ ຠິນ຺ໂນ’’ຕິ ເອກໂກລາຫລໍ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ອມຈ຺ຈຄຓປຣິວຸໂຕ ຕໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຈ຺ຉປໍ ທິສ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ປຓ຺ຑິຕ, ກິນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ເອສ ປຕິໂຕ’’ຕິ? ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຈິຣປຏິກງ຺ໂຂຫໍ ຣາຊານໍ ໂອວທິຕຸກາໂມ ອຸປາຍໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ຈຣາມິ, ອິມິນາ ກຈ຺ຉເປນ ຫໍເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາໂສ ກໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ເຕຫິ ອິມໍ ‘ຫິມວນ຺ຕໍ ເນສ຺ສາມາ'ຕິ ທຓ຺ຑກໍ ຑໍສາເປຕ຺ວາ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ເຕຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອຖ ອິມິນາ ກສ຺ສຈິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຣກ຺ຂິຕມຸຂຕາຍ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸກາເມນ ທຓ຺ຑກາ ວິສ຺ສຏ຺ໂຐ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ອາກາສໂຕ ປຕິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ເຕເນວ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອາມ ມຫາຣາຊ, ອຕິມຸຂຣາ ນາມ ອປຣິຍນ຺ຕວຈນາ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໑໒໙. ‘‘ອວຘີ ວຕ ອຕ຺ຕານໍ, ກຈ຺ຉໂປ ພ຺ຍາຫຣໍ ຄິຣໍ;

ສຸຄ຺ຄຫີຕສ຺ມິໍ ກຏ຺ຐສ຺ມິໍ, ວາຈາຍ ສກິຍາວຘິ.

໑໓໐. ‘‘ເອຕມ຺ປິ ທິສ຺ວາ ນຣວີຣິຍເສຏ຺ຐ, ວາຈໍ ປມຸຎ຺ເຈ ກຸສລໍ ນາຕິເວລໍ;

ປສ຺ສສິ ພຫຸຠາເຓນ, ກຈ຺ຉປໍ ພ຺ຍສນໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອວຘີ ວຕາຕິ ຆາເຕສິ ວຕ. ພ຺ຍາຫຣນ຺ຕິ ພ຺ຍາຫຣນ຺ໂຕ. ສຸຄ຺ຄຫີຕສ຺ມິໍ ກຏ຺ຐສ຺ມິນ຺ຕິ ມຸເຂນ ສຸຏ຺ຐຸ ຑໍສິຕ຺ວາ ຄຫິເຕ ທຓ຺ຑເກ. ວາຈາຍ ສກິຍາວຘີຕິ ອຕິມຸຂຣຕາຍ ອກາເລ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣນ຺ໂຕ ທຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕາຍ ສກາຍ ວາຈາຍ ອຕ຺ຕານໍ ອວຘິ ຆາເຕສິ. ເອວເມສ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ. ເອຕມ຺ປິ ທິສ຺ວາຕິ ເອຕມ຺ປິ ກາຣຓໍ ທິສ຺ວາ. ນຣວີຣິຍເສຏ຺ຐາຕິ ນເຣສຸ ວີຣິເຍນ ເສຏ຺ຐ ອຸຕ຺ຕມວີຣິຍ ຣາຊວຣ. ວາຈໍ ປມຸຎ຺ເຈ ກຸສລໍ ນາຕິເວລນ຺ຕິ ສຈ຺ຈາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ກຸສລເມວ ປຓ຺ຑິໂຕ ປຸຣິໂສ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍ ນິຈ຺ຉາເຣຍ຺ຍ, ຕມ຺ປິ ຫິຕໍ ກາລຍຸຕ຺ຕໍ, ນ ອຕິເວລໍ, ອຕິກ຺ກນ຺ຕກາລໍ ອປຣິຍນ຺ຕວາຈໍ ນ ຠາເສຍ຺ຍ. ປສ຺ສສີຕິ ນນຸ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ປສ຺ສສິ. ພຫຸຠາເຓນາຕິ ພຫຸຠຓເນນ. ກຈ຺ຉປໍ ພ຺ຍສນໍ ຄຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ກຈ຺ຉປໍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ຣາຊາ ‘‘ມໍ ສນ຺ຘາຍ ຠາສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ເຫ ສນ຺ຘາຍ ກເຖສິ, ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຕ຺ວໍ ວາ ໂຫຫິ ອຎ຺ໂຎ ວາ, ໂຍ ໂກຈິ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ຠາສນ຺ໂຕ ເອວຣູປໍ ພ຺ຍສນໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ກເຖສິ. ຣາຊາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຣມິຕ຺ວາ ມນ຺ທຠາຓີ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ກຈ຺ຉໂປ ໂກກາລິໂກ ອໂຫສິ, ທ຺ເວ ຫໍສໂປຕກາ ທ຺ເວ ມຫາເຖຣາ, ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ອມຈ຺ຈປຓ຺ຑິໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກຈ຺ຉປຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໒໑໖] ໖. ມຈ຺ຉຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນ ມາຍມຄ຺ຄິ ຕປຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາປໂລຠນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເກນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາປິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຍໍ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ອິຕ຺ຖີ ອນຕ຺ຖກາຣິກາ, ປຸພ຺ເພປິ ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ນິສ຺ສາຍ ສູເລນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອງ຺ຄາເຣສຸ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທິຕພ຺ພຕໍ ປຕ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິເຕ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິຕໍ ອລຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ປຸໂຣຫິໂຕ ອໂຫສິ. ອເຖກທິວສໍ ເກວຏ຺ຏາ ຊາເລ ລຄ຺ຄໍ ມຈ຺ຉໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອຸຓ຺ຫວາລຸກາປິຏ຺ເຐ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອງ຺ຄາເຣສຸ ນໍ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສູລໍ ຕຈ຺ຉິໍສຸ. ມຈ຺ໂຉ ມຈ຺ຉິໍ ອາຣພ຺ຠ ປຣິເທວມາໂນ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໑໓໑. ‘‘ນ ມາຍມຄ຺ຄິ ຕປຕິ, ນ ສູໂລ ສາຘຸຕຈ຺ຉິໂຕ;

ຍຎ຺ຈ ມໍ ມຎ຺ຎເຕ ມຈ຺ຉີ, ອຎ຺ຎໍ ໂສ ຣຕິຍາ ຄໂຕ.

໑໓໒. ‘‘ໂສ ມໍ ທຫຕິ ຣາຄຄ຺ຄິ, ຈິຕ຺ຕໍ ຈູປຕເປຕິ ມໍ;

ຊາລິໂນ ມຸຎ຺ຈຖາຍິຣາ ມໍ, ນ ກາເມ ຫຎ຺ຎເຕ ກ຺ວຈີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ມາຍມຄ຺ຄິ ຕປຕີຕິ ນ ມໍ ອຍໍ ອຄ຺ຄິ ຕປຕິ, ນ ຕາປໍ ຊເນຕິ, ນ ໂສຈຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ສູໂລຕິ ອຍໍ ສູໂລປິ ສາຘຸຕຈ຺ຉິໂຕ ມໍ ນ ຕປຕິ, ນ ເມ ໂສກໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ຍຎ຺ຈ ມໍ ມຎ຺ຎເຕຕິ ຍໍ ປນ ມໍ ມຈ຺ຉີ ເອວໍ ມຎ຺ຎຕິ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ມຈ຺ຉິໍ ໂສ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓຣຕິຍາ ຄໂຕ’’ຕິ, ຕເທວ ມໍ ຕປຕິ ໂສຈຍຕິ. ໂສ ມໍ ທຫຕີຕິ ໂຍ ປເນສ ຣາຄຄ຺ຄິ, ໂສ ມໍ ທຫຕິ ຌາເປຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ຈູປຕເປຕິ ມນ຺ຕິ ຣາຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກໍ ມມ ຈິຕ຺ຕເມວ ຈ ມໍ ອຸປຕາເປຕິ ກິລເມຕິ ວິເຫເຐຕິ. ຊາລິໂນຕິ ເກວຏ຺ເຏ ອາລປຕິ. ເຕ ຫິ ຊາລສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ ‘‘ຊາລິໂນ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ມຸຎ຺ຈຖາຍິຣາ ມນ຺ຕິ ມຸຎ຺ຈຖ ມໍ ສາມິໂນຕິ ຍາຈຕິ. ນ ກາເມ ຫຎ຺ຎເຕ ກ຺ວຈີຕິ ກາເມ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ກາເມນ ນີຍມາໂນ ສຕ຺ໂຕ ນ ກ຺ວຈິ ຫຎ຺ຎຕິ. ນ ຫິ ຕໍ ຕຸມ຺ຫາທິສາ ຫນິຕຸໍ ອນຸຈ຺ຉວິກາຕິ ປຣິເທວຕິ. ອຖ ວາ ກາເມຕິ ເຫຕຸວຈເນ ຠຸມ຺ມໍ, ກາມເຫຕຸ ມຈ຺ຉິໍ ອນຸພນ຺ຘມາໂນ ນາມ ນ ກ຺ວຈິ ຕຸມ຺ຫາທິເສຫິ ຫຎ຺ຎຕີຕິ ປຣິເທວຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນທີຕີຣໍ ຄໂຕ ຕສ຺ສ ມຈ຺ຉສ຺ສ ປຣິເທວິຕສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ເກວຏ຺ເຏ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ມຈ຺ຉໍ ໂມເຈສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ມຈ຺ຉີ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ອໂຫສິ, ມຈ຺ໂຉ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ, ປຸໂຣຫິໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມຈ຺ຉຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໒໑໗] ໗. ເສຄ຺ຄຸຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສພ຺ໂພ ໂລໂກຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ປຓ຺ຓິກອຸປາສກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ເອກກນິປາເຕ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ອິຘາປິ ສຕ຺ຖາ ຕໍ ‘‘ກິໍ, ອຸປາສກ, ຈິຣສ຺ສໍ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ປຓ຺ຓິກອຸປາສໂກ ‘‘ຘີຕາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ນິຈ຺ຈໍ ປຫໍສິຕມຸຂີ, ຕມຫໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ກຸລທາຣກສ຺ສ ອທາສິໍ, ຕຕ຺ຖ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນາຍ ອາຄນ຺ຕຸໍ ໂອກາສໍ ນ ລຠິ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ໂຂ, ອຸປາສກ, ອິທາເນເວສາ ສີລວຕີ, ປຸພ຺ເພປິ ສີລວຕີ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ນ ອິທາເນເວຕໍ ວີມໍສສິ, ປຸພ຺ເພປິ ວີມໍສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ອໂຫສິ. ຕທາ ອຍເມວ ປຓ຺ຓິກອຸປາສໂກ ‘‘ຘີຕຣໍ ວີມໍສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ເນຕ຺ວາ ກິເລສວເສນ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ຫຕ຺ເຖ ຄຓ຺ຫິ. ອຖ ນໍ ປຣິເທວມານໍ ປຐມຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

໑໓໓. ‘‘ສພ຺ໂພ ໂລໂກ ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ, ອໂກວິທາ ຄາມຘມ຺ມສ຺ສ ເສຄ຺ຄຸ;

ໂກມາຣິ ໂກ ນາມ ຕວຊ຺ຊ ຘມ຺ໂມ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ຄຫິຕາ ປວເນ ປໂຣທສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ໂພ ໂລໂກ ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສີຕິ, ອມ຺ມ, ສກໂລປິ ສຕ຺ຕໂລໂກ ເອຕິສ຺ສາ ກາມເສວນາຍ ອຕ຺ຕມໂນ ຊາໂຕ. ອໂກວິທາ ຄາມຘມ຺ມສ຺ສ ເສຄ຺ຄູຕິ ເສຄ຺ຄູຕິ ຕສ຺ສາ ນາມໍ. ເຕນ ຕ຺ວໍ ປນ, ອມ຺ມ, ເສຄ຺ຄຸ ອໂກວິທາ ຄາມຘມ຺ມສ຺ສ, ອິມສ຺ມິໍ ຄາມຘມ຺ເມ ວສລຘມ຺ເມ ອກຸສລາສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂກມາຣິ ໂກ ນາມ ຕວຊ຺ຊ ຘມ຺ໂມຕິ, ອມ຺ມ, ກຸມາຣິ ໂກ ນາເມສ ຕວ ອຊ຺ຊ ສຠາໂວ. ຍໍ ຕ຺ວໍ ຄຫິຕາ ປວເນ ປໂຣທສີຕິ ຕ຺ວໍ ມຍາ ອິມສ຺ມິໍ ປວເນ ສນ຺ຖວວເສນ ຫຕ຺ເຖ ຄຫິຕາ ປໂຣທສິ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉສິ, ໂກ ເອສ ຕວ ສຠາໂວ, ກິໍ ກຸມາຣິກາເຍວ ຕ຺ວນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ກຸມາຣິກາ ‘‘ອາມ, ຕາຕ, ກຸມາຣິກາເຍວາຫໍ, ນາຫໍ ເມຖຸນຘມ຺ມໍ ນາມ ຊານາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຣິເທວມານາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໔. ‘‘ໂຍ ທຸກ຺ຂຜຸຏ຺ຐາຍ ຠເວຍ຺ຍ ຕາຓໍ, ໂສ ເມ ປິຕາ ທຸພ຺ຠິ ວເນ ກໂຣຕິ;

ສາ ກສ຺ສ ກນ຺ທາມິ ວນສ຺ສ ມຊ຺ເຌ, ໂຍ ຕາຍິຕາ ໂສ ສຫສໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ.

ສາ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕາເຍວ. ອິຕິ ໂສ ປຓ຺ຓິໂກ ຕທາ ຘີຕຣໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ເນຕ຺ວາ ກຸລທາຣກສ຺ສ ທຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ປຓ຺ຓິກອຸປາສໂກ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ຘີຕາ ຘີຕາເຍວ, ປິຕາ ປິຕາເຍວ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ກາຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂກາຣິກາ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ເສຄ຺ຄຸຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໒໑໘] ໘. ກູຏວາຓິຊຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສຐສ຺ສ ສາເຐຍ຺ຍມິທນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ກູຏວາຓິຊໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ຫິ ກູຏວາຓິໂຊ ຈ ປຓ຺ຑິຕວາຓິໂຊ ຈ ທ຺ເວ ວາຓິຊາ ມິຕ຺ຕິກາ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານິ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ປູຣາເປຕ຺ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕໂຕ ອປຣນ຺ຕໍ ວິຈຣມານາ ໂວຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ພຫຸໍ ລາຠໍ ລຠິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຈ຺ຈາຄມິໍສຸ. ປຓ຺ຑິຕວາຓິໂຊ ກູຏວາຓິຊໍ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ມ, ຠຓ຺ຑໍ ຠາເຊມາ’’ຕິ. ກູຏວາຓິໂຊ ‘‘ອຍໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂເສຍ຺ຍາຍ ທຸພ຺ໂຠຊເນນ ກິລນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຆເຣ ນານຄ຺ຄຣສໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຊີຣເກນ ມຣິສ຺ສຕິ, ອຖ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ມຍ຺ຫເມວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ນ ມນາປໍ, ທິວໂສ ນ ມນາໂປ, ສ຺ເວ ຊານິສ຺ສາມິ, ປຸນທິວເສ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກາລໍ ເຂເປຕິ. ອຖ ນໍ ປຓ຺ຑິຕວາຓິໂຊ ນິປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ຠາຊາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປູເຊຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ກທາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຑ຺ຒມາສມຕ຺ໂຕ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ ເອວໍ ປປຎ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ໂຂ, ອຸປາສກ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ກູຏວາຓິໂຊເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອມຈ຺ຈກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉຍາມຈ຺ໂຈ ອໂຫສິ. ຕທາ ຄາມວາສີ ຈ ນຄຣວາສີ ຈ ທ຺ເວ ວາຓິຊາ ມິຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ຄາມວາສີ ນຄຣວາສິສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປຎ຺ຈ ຜາລສຕານິ ຐເປສິ. ໂສ ເຕ ຜາເລ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ມູລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຜາລານໍ ຐປິຕຏ຺ຐາເນ ມູສິກວຈ຺ຈໍ ອາກິຣິຕ຺ວາ ຐເປສິ. ອປຣຠາເຄ ຄາມວາສີ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຜາເລ ເມ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ກູຏວາຓິໂຊ ‘‘ຜາລາ ເຕ ມູສິກາຫິ ຂາທິຕາ’’ຕິ ມູສິກວຈ຺ຈໍ ທສ຺ເສສິ. ອິຕໂຣ ‘‘ຂາທິຕາວ ໂຫນ຺ຕຸ, ມູສິກາຫິ ຂາທິເຕ ກິໍ ສກ຺ກາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ນ຺ຫານຕ຺ຖາຍ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກສ຺ສ ສຫາຍກສ຺ສ ເຄເຫ ‘‘ອິມສ຺ສ ກຕ຺ຖຈິ ຄນ຺ຕຸໍ ມາ ອທຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ກູຏວາຓິຊສ຺ສ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ໂສ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ກຫ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ສມ຺ມ, ຕວ ປຸຕ຺ຕໍ ຕີເຣ ຐເປຕ຺ວາ ມມ ອຸທເກ ນິມຸຄ຺ຄກາເລ ເອໂກ ກຸລໂລ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕວ ປຸຕ຺ຕໍ ນຂປຎ຺ຊເຣນ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ໂຕ, ອຫໍ ປາຓິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ວິຣວິຕ຺ວາ ວາຍມນ຺ໂຕປິ ໂມເຈຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ມຸສາ ຠຓສິ, ກຸລລາ ທາຣເກ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ສມ຺ມ, ໂຫຕຸ, ອຍຸຕ຺ເຕປິ ໂຫນ຺ເຕ ອຫໍ ກິໍ ກໂຣມິ, ກຸລເລເນວ ເຕ ປຸຕ຺ໂຕ ນີໂຕ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ອເຣ ທຸຏ຺ຐໂຈຣ ມນຸສ຺ສມາຣກ, ອິທານິ ຕໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຑ຺ຒາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິ. ໂສ ‘‘ມມ ຣຸຈ຺ຈນກເມວ ກໂຣສີ’’ຕິ ເຕເນວ ສທ຺ຘິໍ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ.

ກູຏວາຓິໂຊ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ອຍໍ, ສາມິ, ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ຄໂຕ, ‘ກຫໍ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ກຸລເລນ ຫໂຏ’ຕິ ອາຫ, ວິນິຈ຺ຉິນຖ ເມ ອຑ຺ຑ’’ນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠເຓ’’ຕິ ອິຕຣໍ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ອາຫ – ‘‘ອາມ, ສາມິ, ອຫໍ ຕໍ ອາທາຍ ຄໂຕ, ເສເນນ ປຫຏຠາໂວ ສຈ຺ຈເມວ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ໂລເກ ກຸລລາ ນາມ ທາຣເກ ຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສາມິ, ອຫມ຺ປິ ຕຸມ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉາມິ – ‘‘ກຸລລາ ທາຣເກ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາເສ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ມູສິກາ ປນ ອຍຜາເລ ຂາທນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ອິທໍ ກິໍ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ສາມິ, ມຍາ ເອຕສ຺ສ ຆເຣ ປຎ຺ຈ ຜາລສຕານິ ຐປິຕານິ, ສ຺ວາຍໍ ‘ຜາລາ ເຕ ມູສິກາຫິ ຂາທິຕາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘ອິທໍ ເຕ ຜາເລ ຂາທິຕມູສິການໍ ວຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ ວຈ຺ຈໍ ທສ຺ເສຕິ, ສາມິ, ມູສິກາ ເຈ ຜາເລ ຂາທນ຺ຕິ, ກຸລລາປິ ທາຣເກ ຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ສເຈ ນ ຂາທນ຺ຕິ, ເສນາປິ ຕໍ ນ ຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ເອໂສ ປນ ‘ຜາລາ ເຕ ມູສິກາຫິ ຂາທິຕາ’ຕິ ວທຕິ, ເຕສໍ ຂາທິຕຠາວໍ ວາ ອຂາທິຕຠາວໍ ວາ ຊານາຖ, ອຑ຺ຑໍ ເມ ວິນິຈ຺ຉິນຖາ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ສຐສ຺ສ ປຏິສາເຐຍ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ ຊິນິສ຺ສາມີຕິ ອິມິນາ ຈິນ຺ຕິຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ເຕ ຈິນ຺ຕິຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໑໓໕. ‘‘ສຐສ຺ສ ສາເຐຍ຺ຍມິໍທ ສຸຈິນ຺ຕິຕໍ, ປຈ຺ໂຈຑ຺ຑິຕໍ ປຏິກູຏສ຺ສ ກູຏໍ;

ຜາລໍ ເຈ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ ມູສິກາ, ກສ຺ມາ ກຸມາຣໍ ກຸລລາ ນ ຫເຣຍ຺ຍຸໍ.

໑໓໖. ‘‘ກູຏສ຺ສ ຫິ ສນ຺ຕິ ກູຏກູຏາ, ຠວຕິ ຈາປິ ນິກຕິໂນ ນິກຕ຺ຍາ;

ເທຫິ ປຸຕ຺ຕນຏ຺ຐ ຜາລນຏ຺ຐສ຺ສ ຜາລໍ, ມາ ເຕ ປຸຕ຺ຕມຫາສິ ຜາລນຏ຺ໂຐ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຐສ຺ສາຕິ ສຐຠາເວນ ເກຣາຏິເກນ ‘‘ເອກໍ ອຸປາຍໍ ກຕ຺ວາ ປຣສນ຺ຕກໍ ຂາທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສຐສ຺ສ. ສາເຐຍ຺ຍມິທໍ ສຸຈິນ຺ຕິຕນ຺ຕິ ອິທໍ ປຏິສາເຐຍ຺ຍໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ເຕນ ຕຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ຈິນ຺ຕິຕໍ. ປຈ຺ໂຈຑ຺ຑິຕໍ ປຏິກູຏສ຺ສ ກູຏນ຺ຕິ ກູຏສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕຍາ ປຏິກູຏໍ ສຸຏ຺ຐຸ ປຈ຺ໂຈຑ຺ຑິຕໍ, ປຏິຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ໂອຑ຺ຑິຕສທິສເມວ ກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜາລໍ ເຈ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ ມູສິກາຕິ ຍທິ ມູສິກາ ຜາລໍ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ. ກສ຺ມາ ກຸມາຣໍ ກຸລລາ ນ ຫເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ມູສິກາສຸ ຜາເລ ຂາທນ຺ຕີສຸ ກຸລລາ ກິໍ ກາຣຓາ ກຸມາຣໍ ໂນ ຫເຣຍ຺ຍຸໍ.

ກູຏສ຺ສ ຫິ ສນ຺ຕິ ກູຏກູຏາຕິ ຕ຺ວໍ ‘‘ອຫເມວ ມູສິກາຫິ ຜາເລ ຂາທາປິຕປຸຣິໂສ ກູໂຏ’’ຕິ ມຎ຺ຎສິ, ຕາທິສສ຺ສ ປນ ກູຏສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ພຫູ ກູຏາ ສນ຺ຕິ, ກູຏສ຺ສ ກູຏາຕິ ກູຏປຏິກູຏານໍ ເອຕໍ ນາມໍ, ກູຏສ຺ສ ປຏິກູຏາ ນາມ ສນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠວຕິ ຈາປິ ນິກຕິໂນ ນິກຕ຺ຍາຕິ ນິກຕິໂນ ເນກຕິກສ຺ສ ວຎ຺ຈນກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນິກຕ຺ຍາ ອປໂຣ ນິກຕິກາຣໂກ ວຎ຺ຈນກປຸຣິໂສ ຠວຕິເຍວ. ເທຫິ ປຸຕ຺ຕນຏ຺ຐ ຜາລນຏ຺ຐສ຺ສ ຜາລນ຺ຕິ ອມ຺ໂຠ ນຏ຺ຐປຸຕ຺ຕ ປຸຣິສ, ເອຕສ຺ສ ນຏ຺ຐຜາລສ຺ສ ຜາລໍ ເທຫິ. ມາ ເຕ ປຸຕ຺ຕມຫາສິ ຜາລນຏ຺ໂຐຕິ ສເຈ ຫິສ຺ສ ຜາລໍ ນ ທສ຺ສສິ, ປຸຕ຺ຕໍ ເຕ ຫຣິສ຺ສຕິ, ຕໍ ເຕ ເອສ ມາ ຫຣຕຸ, ຜາລມສ຺ສ ເທຫີຕິ. ‘‘ເທມິ, ສາມິ, ສເຈ ເມ ປຸຕ຺ຕໍ ເທຕີ’’ຕິ. ‘‘ເທມິ, ສາມິ, ສເຈ ເມ ຜາເລ ເທຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ນຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕໍ, ນຏ຺ຐຜາໂລ ຈ ຜາລໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄຕາ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ກູຏວາຓິໂຊ ອິທານິ ກູຏວາຓິໂຊວ, ປຓ຺ຑິຕວາຓິໂຊ ປຓ຺ຑິຕວາຓິໂຊເຍວ, ວິນິຈ຺ຉຍາມຈ຺ໂຈ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກູຏວາຓິຊຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໒໑໙] ໙. ຄຣຫິຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຫິຣຎ຺ຎໍ ເມ ສຸວຓ຺ຓໍ ເມຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອນຠິຣຕິຍາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອຕສ຺ສ ຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ຄຫິຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອນຠິຣຕິວາສໍ ວສນ຺ຕໍ ປນ ຕໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາເນສຸໍ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິເລສວເສນາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຍໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ກິເລໂສ ນາມ ປຸພ຺ເພ ຕິຣຈ຺ຉາເນຫິປິ ຄຣຫິໂຕ, ຕ຺ວໍ ເອວຣູເປ ສາສເນ ປພ຺ພຊິໂຕ ກສ຺ມາ ຕິຣຈ຺ຉາເນຫິປິ ຄຣຫິຕກິເລສວເສນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ວານຣໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕເມນໍ ເອໂກ ວນຈຣໂກ ຄເຫຕ຺ວາ ອາເນຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອທາສິ. ໂສ ຈິຣໍ ຣາຊເຄເຫ ວສມາໂນ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ ອໂຫສິ, ມນຸສ຺ສໂລເກ ວຕ຺ຕມານໍ ກິຣິຍໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຎ຺ຎາສິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ວຕ຺ເຕ ປສີທິຕ຺ວາ ວນຈຣກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ວານຣໍ ຄຫິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫີ’’ຕິ ອາຓາເປສິ, ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ວານຣຄໂຓ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອາຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ມຫນ຺ເຕ ປາສາຓປິຏ຺ເຐ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ, ກຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ວຸຕ຺ໂຖສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ພາຣາຓສິຍໍ ຣາຊນິເວສເນ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກຖໍ ມຸຕ຺ໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ຣາຊາ ມໍ ເກຬິມກ຺ກຏໍ ກຕ຺ວາ ມມ ວຕ຺ເຕ ປສນ຺ໂນ ມໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສີ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ເຕ ວານຣາ ‘‘ມນຸສ຺ສໂລເກ ວຕ຺ຕມານກິຣິຍໍ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ ຊານິສ຺ສຖ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຕາວ ກເຖຖ, ໂສຕຸກາມມ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ມາ ມໍ ມນຸສ຺ສານໍ ກິຣິຍໍ ປຸຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ‘‘ກເຖຖ ໂສຕຸກາມມ຺ຫາ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ‘‘ມນຸສ຺ສາ ນາມ ຂຕ຺ຕິຍາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາປິ ‘ມຍ຺ຫໍ ມຍ຺ຫ’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ ອນິຈ຺ຈຕໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ສຸຓາຖ ທານິ ເຕສໍ ອນ຺ຘພາລານໍ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໑໓໗. ‘‘ຫິຣຎ຺ຎໍ ເມ ສຸວຓ຺ຓໍ ເມ, ເອສາ ຣຕ຺ຕິໍ ທິວາ ກຖາ;

ທຸມ຺ເມຘານໍ ມນຸສ຺ສານໍ, ອຣິຍຘມ຺ມໍ ອປສ຺ສຕໍ.

໑໓໘. ‘‘ທ຺ເວ ທ຺ເວ ຄຫປຕໂຍ ເຄເຫ, ເອໂກ ຕຕ຺ຖ ອມສ຺ສຸໂກ;

ລມ຺ພຕ຺ຖໂນ ເວຓິກໂຕ, ອໂຖ ອງ຺ກິຕກຓ຺ຓໂກ;

ກີໂຕ ຘເນນ ພຫຸນາ, ໂສ ຕໍ ວິຕຸທເຕ ຊນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຫິຣຎ຺ຎໍ ເມ ສຸວຓ຺ຓໍ ເມຕິ ເທສນາສີສມຕ຺ຕເມຕໍ, ອິມິນາ ປນ ປທທ຺ວເຍນ ທສວິຘມ຺ປິ ຣຕນໍ ສພ຺ພໍ, ປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓໍ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸໍ ທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປທຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ເມ ອິທໍ ເມ’’ຕິ ອາຫ. ເອສາ ຣຕ຺ຕິໍ ທິວາ ກຖາຕິ ເອສາ ມນຸສ຺ສານໍ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ທິວາ ຈ ນິຈ຺ຈກາລໍ ກຖາ. ອຎ຺ຎໍ ປນ ເຕ ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ວາ ‘‘ຫຸຕ຺ວາ ນ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ວາ ນ ຊານນ຺ຕິ, ເອວເມວ ປຣິເທວນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ທຸມ຺ເມຘານນ຺ຕິ ອປ຺ປປຎ຺ຎານໍ. ອຣິຍຘມ຺ມໍ ອປສ຺ສຕນ຺ຕິ ອຣິຍານໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ຘມ຺ມໍ, ອຣິຍໍ ວາ ນິທ຺ໂທສໍ ນວວິຘໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ອປສ຺ສນ຺ຕານໍ ເອສາວ ກຖາ. ອຎ຺ຎາ ປນ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ’’ຕິ ເຕສໍ ກຖາ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ຄຫປຕໂຍຕິ ເຄເຫ ອຘິປຕິຠູຕາ. ເອໂກ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ຆຣສາມິເກສຸ ‘‘ເອໂກ’’ຕິ ມາຕຸຄາມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ເວຓິກໂຕຕິ ກຕເວຓີ, ນານປ຺ປກາເຣນ ສຓ຺ຐາປິຕເກສກລາໂປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອໂຖ ອງ຺ກິຕກຓ຺ຓໂກຕິ ອຖ ສ຺ເວວ ວິທ຺ຘກຓ຺ໂຓ ຉິທ຺ທກຓ຺ໂຓຕິ ລມ຺ພກຓ຺ຓຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ກີໂຕ ຘເນນ ພຫຸນາຕິ ໂສ ປເນສ ອມສ຺ສຸໂກ ລມ຺ພຕ຺ຖໂນ ເວຓິກໂຕ ອງ຺ກິຕກຓ຺ໂຓ ມາຕາປິຕູນໍ ພຫຸໍ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ກີໂຕ, ມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ປສາເຘຕ຺ວາ ຍານໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ຆຣໍ ອານີໂຕ. ໂສ ຕໍ ວິຕຸທເຕ ຊນນ຺ຕິ ໂສ ຄຫປຕິ ອາຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ມິໍ ເຄເຫ ທາສກມ຺ມກຣາທິເຠທໍ ຊນໍ ‘‘ອເຣ ທຸຏ຺ຐທາສ ທຸຏ຺ຐທາສິ, ອິມໍ ນ ກໂຣສີ’’ຕິ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທຕິ, ສາມິໂກ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ວິຈາເຣຕິ. ເອວໍ ຕາວ ‘‘ມນຸສ຺ສໂລເກ ອຕິວິຍ ອຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ຄຣຫິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ວານຣາ ‘‘ມາ ກເຖຖ, ມາ ກເຖຖ, ອໂສຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ອສ຺ສຸມ຺ຫາ’’ຕິ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ກຓ຺ເຓ ທຬ຺ຫໍ ປິທຫິໍສຸ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອມ຺ເຫຫິ ອິທໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ຐານມ຺ປິ ຄຣຫິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄມໍສຸ. ໂສ ປິຏ຺ຐິປາສາໂຓ ຄຣຫິຕປິຏ຺ຐິປາສາໂຓເຍວ ກິຣ ນາມ ຊາໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ວານຣຄໂຓ ພຸທ຺ຘປຣິສາ ອໂຫສິ, ວານຣິນ຺ໂທ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຄຣຫິຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ນວມາ.

[໒໒໐] ໑໐. ຘມ຺ມຘຊຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສຸຂໍ ຊີວິຕຣູໂປສີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕທາ ຫິ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ເທວທຕ຺ໂຕ ມຍ຺ຫໍ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກິເຍວ, ສນ຺ຕາສມຕ຺ຕມ຺ປິ ປນ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ຍສປາຓິ ນາມ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ, ກາຬໂກ ນາມສ຺ສ ເສນາປຕິ ອໂຫສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ເສວ ປຸໂຣຫິໂຕ ອໂຫສິ ນາເມນ ຘມ຺ມຘໂຊ ນາມ, ຣຎ຺ໂຎ ປນ ສີສປ຺ປສາຘນກປ຺ປໂກ ຉຕ຺ຕປາຓິ ນາມ. ຣາຊາ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕິ, ເສນາປຕິ ປນສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ລຎ຺ຊໍ ຂາທຕິ ປຣປິຏ຺ຐິມໍສິໂກ, ລຎ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອສ຺ສາມິເກ ສາມິເກ ກໂຣຕິ. ອເຖກທິວສໍ ວິນິຈ຺ຉເຍ ປຣາຊິໂຕ ມນຸສ຺ໂສ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ກນ຺ທນ຺ໂຕ ວິນິຈ຺ຉຍາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ປາເທສຸ ປຕິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາທິເສສຸ ນາມ, ສາມິ, ຣຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ອນຸສາສນ຺ເຕສຸ ກາຬກເສນາປຕິ ລຎ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອສ຺ສາມິເກ ສາມິເກ ກໂຣຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣາຊິຕຠາວໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກເຖສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ ຠເຓ, ອຑ຺ຑໍ ເຕ ວິນິຈ຺ຉິນິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ມຫາຊໂນ ສນ຺ນິປຕິ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ອຑ຺ຑໍ ປຏິວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ສາມິກຎ຺ເຎວ ສາມິກໍ ອກາສິ.

ມຫາຊໂນ ສາຘຸກາຣໍ ອທາສິ, ໂສ ສທ຺ໂທ ມຫາ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ສທ຺ໂທ ນາເມໂສ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເທວ, ຘມ຺ມຘຊປຓ຺ຑິເຕນ ທຸພ຺ພິນິຈ຺ຉິໂຕ ອຑ຺ໂຑ ສຸວິນິຈ຺ຉິໂຕ, ຕຕ຺ເຣສ ສາຘຸກາຣສທ຺ໂທ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕຸຏ຺ໂຐ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຑ຺ໂຑ ກິຣ ເຕ ອາຈຣິຍ ວິນິຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ກາຬເກນ ທຸພ຺ພິນິຈ຺ຉິຕໍ ອຑ຺ຑໍ ວິນິຈ຺ຉິນິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ຕຸມ຺ເຫວ ອຑ຺ຑໍ ວິນິຈ຺ຉິນຖ, ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ກຓ຺ຓສຸຂໍ ຠວິສ຺ສຕິ ໂລກສ຺ສ ຈ ວຸຑ຺ຒີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຕານຸທ຺ທຍາຍ ວິນິຈ຺ຉເຍ ນິສີທຖາ’’ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ວິນິຈ຺ຉເຍ ນິສີທຕິ, ສາມິເກເຍວ ສາມິເກ ກໂຣຕິ.

ກາຬໂກ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ລຎ຺ຊໍ ອລຠນ຺ໂຕ ລາຠໂຕ ປຣິຫາຍິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຘມ຺ມຘຊປຓ຺ຑິໂຕ ຕວ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ເຖຕີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຣຎ຺ໂຎ ອນ຺ຕເຣ ປຣິຠິນ຺ທິ. ຣາຊາ ອສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ‘‘ມາ ເອວໍ ອວຈາ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸນ ເຕນ ‘‘ສເຈ ເມ ນ ສທ຺ທຫຖ, ຕສ຺ສາຄມນກາເລ ວາຕປາເນນ ໂອໂລເກຖ. ອຖາເນນ ສກລນຄຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ເຖ ກຕຠາວໍ ປສ຺ສິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຣາຊາ ຕສ຺ສ ອຑ຺ຑກາຣກປຣິສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕສ຺ເສວ ປຣິສາ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ກໂຣມ ເສນາປຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເທວ, ເອຕໍ ມາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂອຬາຣິກໂທສໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ກຖໍ ມາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ເຖໂກ ອຸປາໂຍ’’ຕິ. ‘‘ກຕຣູປາໂຍ’’ຕິ. ‘‘ອສຍ຺ຫມສ຺ສ ກມ຺ມໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຕໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ ຕໍ ເຕນ ໂທເສນ ມາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ອສຍ຺ຫກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ມຫາຣາຊ, ອຸຍ຺ຍານໍ ນາມ ສາຣຠູມິຍໍ ໂຣປິຕໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຍມານໍ ຕີຫິ ຈຕູຫິ ສໍວຈ຺ຉເຣຫິ ຜລໍ ເທຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘ສ຺ເວ ອຸຍ຺ຍານໍ ກີຬິສ຺ສາມ, ອຸຍ຺ຍານໍ ເມ ມາເປຫີ’ຕິ ວທຖ, ໂສ ມາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ. ອຖ ນໍ ຕສ຺ມິໍ ໂທເສ ມາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ປຓ຺ຑິຕ, ມຍ຺ຫໍ ປຸຣາຓອຸຍ຺ຍາເນ ຈິຣໍ ກີຬິມ຺ຫ, ອິທານິ ນວອຸຍ຺ຍາເນ ກີຬິຕຸກາມມ຺ຫ, ສ຺ເວ ກີຬິສ຺ສາມ, ອຸຍ຺ຍານໍ ໂນ ມາເປຫິ, ສເຈ ມາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ, ຊີວິຕໍ ເຕ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ກາຬເກນ ລຎ຺ຊໍ ອລຠມາເນນ ຣາຊາ ອນ຺ຕເຣ ປຣິຠິນ຺ໂນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຊານິສ຺ສາມິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕຍມາໂນ ສຍເນ ນິປຊ຺ຊິ, ສກ຺ກສ຺ສ ຠວນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ສກ຺ໂກ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ເວເຄນາຄນ຺ຕ຺ວາ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຈິນ຺ເຕສິ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສກ຺ໂກຫມສ຺ມີ’’ຕິ. ‘‘ຣາຊາ ມໍ ‘ອຸຍ຺ຍານໍ ມາເປຫີ’ຕິ ອາຫ, ຕໍ ຈິນ຺ເຕມີ’’ຕິ. ‘‘ປຓ຺ຑິຕ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ອຫໍ ເຕ ນນ຺ທນວນຈິຕ຺ຕລຕາວນສທິສໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ມາເປສ຺ສາມິ, ກຕຣສ຺ມິໍ ຐາເນ ມາເປມີ’’ຕິ? ‘‘ອສຸກຏ຺ຐາເນ ມາເປຫີ’’ຕິ. ສກ຺ໂກ ມາເປຕ຺ວາ ເທວປຸຣເມວ ຄໂຕ.

ປຸນທິວເສ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸຍ຺ຍານໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທິສ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ນິຏ຺ຐິຕໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ອຸຍ຺ຍານໍ, ກີຬສ຺ສູ’’ຕິ. ຣາຊາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສຫຕ຺ເຖນ ມໂນສິລາວຓ຺ເຓນ ປາກາເຣນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ທ຺ວາຣຏ຺ຏາລກສມ຺ປນ຺ນໍ ປຸປ຺ຜຜລຠາຣຠຣິຕນານາຣຸກ຺ຂປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ທິສ຺ວາ ກາຬກໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ປຓ຺ຑິເຕນ ອມ຺ຫາກໍ ວຈນໍ ກຕໍ, ອິທານິ ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ເອກຣຕ຺ເຕນ ອຸຍ຺ຍານໍ ມາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕຸໍ ກິໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ? ‘‘ອປຣມ຺ປິ ນໍ ອສຍ຺ຫກມ຺ມໍ ກາເຣມາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກມ຺ມໍ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ສຕ຺ຕຣຕນມຍໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ມາເປມາ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອາຈຣິຍ, ອຸຍ຺ຍານໍ ຕາວ ເຕ ມາປິຕໍ, ເອຕສ຺ສ ປນ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ສຕ຺ຕຣຕນມຍໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ມາເປຫິ. ສເຈ ມາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ, ຊີວິຕໍ ເຕ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ສາຘຸ, ມຫາຣາຊ, ສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ສກ຺ໂກ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ມາເປສິ ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ສຕຕິຕ຺ຖໍ ສຫສ຺ສວງ຺ກໍ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓປທຸມສຎ຺ຉນ຺ນໍ ນນ຺ທນໂປກ຺ຂຣຓິສທິສໍ.

ປຸນທິວເສ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕມ຺ປິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ມາປິຕາ, ເທວ, ໂປກ຺ຂຣຓີ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕມ຺ປິ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ກາຬກໍ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຸຍ຺ຍານສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ເຄຫໍ ມາເປຕຸໍ ອາຓາເປຫິ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ, ອາຈຣິຍ, ອິມສ຺ສ ອຸຍ຺ຍານສ຺ສ ເຈວ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຈ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ສພ຺ພທນ຺ຕມຍໍ ເຄຫໍ ມາເປຫິ, ໂນ ເຈ ມາເປສ຺ສສິ, ຊີວິຕໍ ເຕ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ສກ຺ໂກ ເຄຫມ຺ປິ ມາເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸນທິວເສ ຕມ຺ປິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ຕມ຺ປິ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ກາຬກໍ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເຄຫສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ມຓິໍ ມາເປຕຸໍ ອາຓາເປຫິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ປຓ຺ຑິຕ, ອິມສ຺ສ ທນ຺ຕມຍເຄຫສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ມຓິໍ ມາເປຫິ, ມຓິອາໂລເກນ ວິຈຣິສ຺ສາມ. ສເຈ ມາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກສິ, ຊີວິຕໍ ເຕ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ສກ຺ໂກ ມຓິມ຺ປິ ມາເປສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸນທິວເສ ຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ຕມ຺ປິ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ກາຬກໍ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ຘມ຺ມຘຊພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕທາຍິກາ ເທວຕາ ອຕ຺ຖິ ມຎ຺ເຎ, ອິທານິ ຍໍ ເທວຕາປິ ມາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕໍ ອາຓາເປຫິ. ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ນາມ ມນຸສ຺ສໍ ເທວຕາປິ ມາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ເມ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ມາເປຫີ’ຕິ ຕໍ ວທາຫີ’’ຕິ. ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອາຈຣິຍ, ຕຍາ ອມ຺ຫາກໍ ອຸຍ຺ຍານໍ, ໂປກ຺ຂຣຓີ, ທນ຺ຕມຍປາສາໂທ, ຕສ຺ສ ອາໂລກກຣຓຕ຺ຖາຍ ມຓິຣຕນຎ຺ຈ ມາປິຕໍ, ອິທານິ ເມ ອຸຍ຺ຍານຣກ຺ຂກໍ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ມາເປຫິ, ໂນ ເຈ ມາເປສ຺ສສິ, ຊີວິຕໍ ເຕ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ໂຫຕຸ, ລຠມາໂນ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ ປຈ຺ຈູສກາເລ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສຍນປີເຐ ນິສິນ຺ໂນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ຍໍ ອຕ຺ຕນາ ສກ຺ກາ ມາເປຕຸໍ, ຕໍ ມາເປສິ, ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ປນ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ນ ສກ຺ກາ ມາເປຕຸໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ປເຣສໍ ຫຕ຺ເຖ ມຣຓໂຕ ອຣຎ຺ເຎ ອນາຖມຣຓເມວ ວຣຕຣ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ກສ຺ສຈິ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ປາສາທາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄທ຺ວາເຣເນວ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ສຕໍ ຘມ຺ມໍ ອາວຊ຺ຊມາໂນ ນິສີທິ.

ສກ຺ໂກ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ວນຈຣໂກ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕ຺ວໍ ສຸຂຸມາໂລ, ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພທຸກ຺ຂຣູໂປ ວິຍ ອິມໍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ກິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນສີ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໖. ‘‘ສຸຂໍ ຊີວິຕຣູໂປສິ, ຣຏ຺ຐາ ວິວນມາຄໂຕ;

ໂສ ເອກໂກ ຣຸກ຺ຂມູເລ, ກປໂຓ ວິຍ ຌາຍສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຂໍ ຊີວິຕຣູໂປສີຕິ ຕ຺ວໍ ສຸເຂນ ຊີວິຕສທິໂສ ສຸເຂຘິໂຕ ສຸຂປຣິຫໂຕ ວິຍ. ຣຏ຺ຐາຕິ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສຏ຺ຐານາ. ວິວນມາຄໂຕຕິ ນິຣຸທກຏ຺ຐານໍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິຏ຺ໂຐ. ຣຸກ຺ຂມູເລຕິ ຣຸກ຺ຂສມີເປ. ກປໂຓ ວິຍ ຌາຍສີຕິ ກປໂຓ ວິຍ ເອກໂກ ນິສິນ຺ໂນ ຌາຍສິ ປຊ຺ຌາຍສິ, ກິໍ ນາເມຕໍ ຈິນ຺ເຕສີຕິ ປຸຈ຺ຉິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໐. ‘‘ສຸຂໍ ຊີວິຕຣູໂປສ຺ມິ, ຣຏ຺ຐາ ວິວນມາຄໂຕ;

ໂສ ເອກໂກ ຣຸກ຺ຂມູເລ, ກປໂຓ ວິຍ ຌາຍາມິ;

ສຕໍ ຘມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສຣ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຕໍ ຘມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ, ສມ຺ມ, ສຈ຺ຈເມຕໍ, ອຫໍ ສຸຂໍ ຊີວິຕຣູໂປ ຣຏ຺ຐາ ຈ ວິວນມາຄໂຕ, ໂສຫໍ ເອກໂກວ ອິມສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ກປໂຓ ວິຍ ຌາຍາມິ. ຍໍ ປນ ວເທສິ ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ ຈິນ຺ເຕສີ’’ຕິ, ຕໍ ເຕ ປເວເທມິ ‘‘ສຕໍ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ອຫຎ຺ຫິ ສຕໍ ຘມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ອິຘ ນິສິນ຺ໂນ. ສຕໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວການໍ ສຕໍ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ປຓ຺ຑິຕານໍ ຘມ຺ມໍ. ລາໂຠ ອລາໂຠ ຍໂສ ອຍໂສ ນິນ຺ທາ ປສໍສາ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຍຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐວິໂຘ ໂລກຘມ຺ໂມ. ອິມິນາ ປນ ອພ຺ຠາຫຕາ ສນ຺ໂຕ ນ ກມ຺ປນ຺ຕິ ນ ປເວເຘນ຺ຕິ, ອຍເມຕ຺ຖ ອກມ຺ປນສງ຺ຂາໂຕ ສຕໍ ຘມ຺ໂມ ອິມໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນມ຺ຫີຕິ ທີເປຕິ.

ອຖ ນໍ ສກ຺ໂກ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ກສ຺ມາ ນິສິນ຺ໂນສີ’’ຕິ. ‘‘ຣາຊາ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ອາຫຣາເປຕິ, ຕາທິສໍ ນ ສກ຺ໂກມິ ລທ຺ຘຸໍ, ໂສຫໍ ‘ກິໍ ເມ ປຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ມຣເຓນ, ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອນາຖມຣຓໍ ມຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອິຘາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ. ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຫໍ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ, ມຍາ ເຕ ອຸຍ຺ຍານາທີນິ ມາປິຕານິ, ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ມາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ສີສປ຺ປສາຘນກປ຺ປໂກ ຉຕ຺ຕປາຓິ ນາມ, ໂສ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ, ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕນ ອຸຍ຺ຍານປາເລນ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ເອຕໍ ກປ຺ປກໍ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ກາຕຸໍ ວເທຫີ’’ຕິ. ອິຕິ ສກ຺ໂກ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ມາ ຠາຍີ’’ຕິ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເທວປຸຣເມວ ຄໂຕ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ຣາຊທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕປາຓິມ຺ປິ ຕຕ຺ເຖວ ທິສ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ກິຣ, ສມ຺ມ ຉຕ຺ຕປາຓິ, ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ເຕ ມຍ຺ຫໍ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕຠາວໍ ອາຈິກ຺ຂີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສກ຺ໂກ, ເທວຣາຊາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກິໍກາຣຓາ ອາຈິກ຺ຂີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ອິມິນາ ນາມ ກາຣເຓນາ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ໂສ ‘‘ອາມ, ອຫໍ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາວ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ, ມຫາຣາຊ, ຉຕ຺ຕປາຓິ, ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ, ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕນ ອຸຍ຺ຍານປາເລນ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ອິມໍ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ‘‘ຕ຺ວໍ ກິຣ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກຕເມຫິ ຈຕຸຣງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕສີ’’ຕິ?

‘‘ອນຸສູຍໂກ ອຫໍ ເທວ, ອມຊ຺ຊປາຍໂກ ອຫໍ;

ນິສ຺ເນຫໂກ ອຫໍ ເທວ, ອກ຺ໂກຘນໍ ອຘິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ.

‘‘ມຍ຺ຫຎ຺ຫິ, ມຫາຣາຊ, ອຸສູຍາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ມຊ຺ຊໍ ເມ ນ ປິວິຕປຸພ຺ພໍ, ປເຣສຸ ເມ ສ຺ເນໂຫ ວາ ໂກໂຘ ວາ ນ ຠູຕປູພ຺ໂພ. ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ຣາຊາ, ໂຠ ຉຕ຺ຕປາຓິ, ‘‘ອນຸສູຍໂກສ຺ມີ’’ຕິ ວທສີຕິ. ‘‘ອາມ, ເທວ, ອນຸສູຍໂກມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາ ອນຸສູຍໂກ ຊາໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ສຸຓາຫິ ເທວາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸສູຍກກາຣຓໍ ກເຖນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ອິຕ຺ຖິຍາ ກາຣຓາ ຣາຊ, ພນ຺ຘາເປສິໍ ປຸໂຣຫິຕໍ;

ໂສ ມໍ ອຕ຺ເຖ ນິເວເທສິ, ຕສ຺ມາຫໍ ອນຸສູຍໂກ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອຫໍ, ເທວ, ປຸພ຺ເພ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ພາຣາຓສິນຄເຣ ຕາທິໂສວ ຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິຍາ ກາຣຓາ ປຸໂຣຫິຕໍ ພນ຺ຘາເປສິໍ.

‘‘ອພທ຺ຘາ ຕຕ຺ຖ ພຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຍຕ຺ຖ ພາລາ ປຠາສເຣ;

ພທ຺ຘາປິ ຕຕ຺ຖ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຍຕ຺ຖ ຘີຣາ ປຠາສເຣ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໒໐) –