໖. ນຕໍທຬ຺ຫວຄ຺ໂຄ

[໒໐໑] ໑. ພນ຺ຘນາຄາຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນ ຕໍ ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘນມາຫຸ ຘີຣາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ພນ຺ຘນາຄາຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ກາເລ ພຫູ ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທກປນ຺ຖຆາຕກໂຈເຣ ອາເນຕ຺ວາ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ. ເຕ ຣາຊາ ອທ຺ທຸພນ຺ຘນຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນສງ຺ຂລິກພນ຺ຘເນຫິ ພນ຺ຘາເປສິ. ຕິໍສມຕ຺ຕາ ຊານປທາ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖາຣໍ ທຏ຺ຐຸກາມາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕາ ພນ຺ຘນາຄາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ໂຈເຣ ທິສ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຕຖາຄຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຊ ອມ຺ເຫຫິ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ເຕຫິ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ພຫູ ໂຈຣາ ອທ຺ທຸພນ຺ຘນາທີຫິ ພທ຺ຘາ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕາ ທິຏ຺ຐາ, ເຕ ຕານິ ພນ຺ຘນານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປລາຍິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເຕຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ຖິຣຕຣໍ ນາມ ອຎ຺ຎໍ ພນ຺ຘນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ກິໍ ພນ຺ຘນານິ ນາເມຕານິ, ຍໍ ປເນຕໍ ຘນຘຎ຺ຎປຸຕ຺ຕທາຣາທີສຸ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕໍ ກິເລສພນ຺ຘນໍ, ເອຕໍ ເອເຕຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ສຕຄຸເຓນ ສຫສ຺ສຄຸເຓນ ຖິຣຕຣໍ, ເອວໍ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ປເນຕໍ ທຸຈ຺ຉິນ຺ທນິຍໍ ພນ຺ຘນໍ ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ທຸຄ຺ຄຕຄຫປຕິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ວຍປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປິຕາ ກາລມກາສິ. ໂສ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ໂປເສສິ, ອຖສ຺ສ ມາຕາ ອນິຈ຺ຉມານສ຺ເສວ ເອກໍ ກຸລຘີຕຣໍ ເຄເຫ ກຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ກາລມກາສິ. ຠຣິຍາຍປິສ຺ສ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ໂສ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ຠທ຺ເທ, ຕ຺ວໍ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ຊີວາຫິ, ອຫໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ສາປິ ‘‘ຄພ຺ໂຠ ເມ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ມຍິ ວິຊາຕາຍ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ວິຊາຕກາເລ ‘‘ຠທ຺ເທ, ຕ຺ວໍ ໂສຕ຺ຖິນາ ວິຊາຕາ, ອິທານາຫໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາປຸຈ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ສາ ‘‘ປຸຕ຺ຕກສ຺ສ ຕາວ ຖນປານໂຕ ອປຄມນກາລໍ ອາຄເມຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫິ.

ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ອິມິສ຺ສາ ອນາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາວ ປລາຍິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ອນາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຖິຠາເຄ ອຸຏ຺ຐາຍ ປລາຍິ. ອຖ ນໍ ນຄຣຄຸຕ຺ຕິກາ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ. ໂສ ‘‘ອຫໍ, ສາມິ, ມາຕຸໂປສໂກ ນາມ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊຖ ມ’’ນ຺ຕິ ເຕຫິ ອຕ຺ຕານໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄທ຺ວາເຣເນວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານກີຬໍ ກີຬນ຺ໂຕ ວິຫາສິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວຣູປມ຺ປິ ນາມ ເມ ທຸຈ຺ຉິນ຺ທນິຍໍ ປຸຕ຺ຕທາຣພນ຺ຘນໍ ກິເລສພນ຺ຘນໍ ຉິນ຺ທິຕ’’ນ຺ຕິ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໑໐໑. ‘‘ນ ຕໍ ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘນມາຫຸ ຘີຣາ, ຍທາຍສໍ ທາຣຸຊປພ຺ພຊຎ຺ຈ;

ສາຣຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ ມຓິກຸຓ຺ຑເລສຸ, ປຸຕ຺ເຕສຸ ທາເຣສຸ ຈ ຍາ ອເປກ຺ຂາ.

໑໐໒. ‘‘ເອຕໍ ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘນມາຫຸ ຘີຣາ, ໂອຫາຣິນໍ ສີຖິລໍ ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈໍ;

ເອຕມ຺ປິ ເຉຕ຺ວານ ວຊນ຺ຕິ ຘີຣາ, ອນເປກ຺ຂິໂນ ກາມສຸຂໍ ປຫາຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘີຣາຕິ ຘິຕິມນ຺ຕາ, ຘິກ຺ກຕປາປາຕິ ຘີຣາ. ອຖ ວາ ຘີ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາ, ຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ຘີຣາ, ພຸທ຺ຘາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ພຸທ຺ຘສາວກາ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ຈ ອິເມ ຘີຣາ ນາມ. ຍທາຍສນ຺ຕິອາທີສຸ ຍໍ ສງ຺ຂລິກສງ຺ຂາຕໍ ອຍສາ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ອາຍສໍ, ຍໍ ອທ຺ທຸພນ຺ຘນສງ຺ຂາຕໍ ທາຣຸຊໍ, ຍຎ຺ຈ ປພ຺ພຊຕິເຓຫິ ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ວາ ວາກາທີຫິ ຣຊ຺ຊຸໍ ກຕ຺ວາ ກຕຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນໍ, ຕໍ ອາຍສາທິໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາເວນ ຘີຣາ ທຬ຺ຫໍ ຖິຣນ຺ຕິ ນາຫຸ ນ ກເຖນ຺ຕິ. ສາຣຕ຺ຕຣຕ຺ຕາຕິ ສາຣຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕາ, ພລວຣາຄຣຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຓິກຸຓ຺ຑເລສູຕິ ມຓີສຸ ຈ ກຸຓ຺ຑເລສຸ ຈ, ມຓິຍຸຕ຺ເຕສຸ ວາ ກຸຓ຺ຑເລສຸ.

ເອຕໍ ທຬ຺ຫນ຺ຕິ ເຍ ມຓິກຸຓ຺ຑເລສຸ ສາຣຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ໂຍ ຈ ສາຣາໂຄ, ຍາ ຈ ເຕສໍ ປຸຕ຺ຕທາເຣສຸ ອເປກ຺ຂາ ຕຓ຺ຫາ, ເອຕໍ ກິເລສມຍໍ ພນ຺ຘນໍ ທຬ຺ຫໍ ຖິຣນ຺ຕິ ຘີຣາ ອາຫຸ. ໂອຫາຣິນນ຺ຕິ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ປາຕນໂຕ ອວຫຣຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຫຣຕີຕິ ໂອຫາຣິນໍ. ສິຖິລນ຺ຕິ ພນ຺ຘນຏ຺ຐາເນ ຉວິຈມ຺ມມໍສານິ ນ ຉິນ຺ທຕິ, ໂລຫິຕໍ ນ ນີຫຣຕິ, ພນ຺ຘນຠາວມ຺ປິ ນ ຊານາເປຕິ, ຖລປຖຊລປຖາທີສຸ ກມ຺ມານິ ກາຕຸໍ ເທຕີຕິ ສິຖິລໍ. ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາໂລຠວເສນ ຫິ ເອກວາຣມ຺ປິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກິເລສພນ຺ຘນໍ ທຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ກຈ຺ຉໂປ ວິຍ ທຸມ຺ໂມຈຍໍ ໂຫຕີຕິ ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈໍ. ເອຕມ຺ປິ ເຉຕ຺ວານາຕິ ເອຕໍ ເອວໍ ທຬ຺ຫມ຺ປິ ກິເລສພນ຺ຘນໍ ຎາຓຂຄ຺ເຄນ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຍທາມານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຕ຺ຕວຣວາຣຓາ ວິຍ ປຎ຺ຊເຣ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສີຫໂປຕກາ ວິຍ ຈ ຘີຣາ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາເມ ອຸກ຺ກາຣຠູມິໍ ວິຍ ຊິຄຸຈ຺ຉມານາ ອນເປກ຺ຂິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ກາມສຸຂໍ ປຫາຍ ວຊນ຺ຕິ ປກ຺ກມນ຺ຕິ, ປກ຺ກມິຕ຺ວາ ຈ ປນ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຌານສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ຕີຕິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ເກຈິ ໂສຕາປນ຺ນາ, ເກຈິ ສກທາຄາມິໂນ, ເກຈິ ອນາຄາມິໂນ, ເກຈິ ອຣຫນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ. ‘‘ຕທາ ມາຕາ ມຫາມາຍາ ອໂຫສິ, ປິຕາ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ, ຠຣິຍາ ຣາຫຸລມາຕາ, ປຸຕ຺ໂຕ ຣາຫຸໂລ, ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ປຫາຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ປຸຣິໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ພນ຺ຘນາຄາຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໒໐໒] ໒. ເກຬິສີລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຫໍສາ ໂກຎ຺ຈາ ມຍູຣາ ຈາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣາຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປາກໂຏ ອໂຫສິ ປຎ຺ຎາໂຕ ມຘຸຣສ຺ສໂຣ ມຘຸຣຘມ຺ມກຖິໂກ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ໂຕ ມຫາຂີຓາສໂວ ອສີຕິຍາ ມຫາເຖຣານໍ ອນ຺ຕໂຣ ປມາເຓນ ໂອມໂກ ລກຸຓ຺ຑໂກ ສາມເຓໂຣ ວິຍ, ຂຸທ຺ທໂກ ກີຬນຕ຺ຖາຍ ກໂຕ ວິຍ. ຕສ຺ມິໍ ເອກທິວສໍ ຕຖາຄຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຊຕວນໂກຏ຺ຐກໍ ຄເຕ ຊນປທາ ຕິໍສມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ທສພລໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຊຕວນໍ ປວິສນ຺ຕາ ວິຫາຣໂກຏ຺ຐເກ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສາມເຓໂຣ ເອໂສ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ເຖຣໍ ຈີວຣກຓ຺ເຓ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ຫຕ຺ເຖ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ສີສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ນາສາຍ ປຣາມສນ຺ຕາ ກຓ຺ເຓສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາເລຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ມຘຸຣປຏິສນ຺ຖາເຣ ກເຕ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ນາເມໂກ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາວໂກ ມຘຸຣຘມ຺ມກຖິໂກ ອຕ຺ຖິ, ກຫໍ ໂສ ອິທານີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຏ຺ຐຸກາມຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ທິສ຺ວາ ຈີວຣກຓ຺ຓາທີສຸ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ອາຄຕາ, ເອສ ໂສ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອວຣູໂປ ປຕ຺ຖິຕປຕ຺ຖໂນ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ສາວໂກ ກິໍກາຣຓາ ອປ຺ເປສກ຺ໂຂ ຊາໂຕ’’ຕິ? ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຕ຺ຕນາ ກຕປາປກມ຺ມໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ອໂຫສິ. ຕທາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ຊິຓ຺ຓໍ ຊຣາປ຺ປຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖິໍ ວາ ອສ຺ສໍ ວາ ໂຄຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເກຬິສີໂລ ຫຸຕ຺ວາ ຕຖາຣູປໍ ທິສ຺ວາວ ອນຸພນ຺ຘາເປຕິ, ຊິຓ຺ຓສກຏມ຺ປິ ທິສ຺ວາ ຠິນ຺ທາເປຕິ, ຊິຓ຺ຓມາຕຸຄາເມ ທິສ຺ວາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອຸທເຣ ປຫຣາເປຕ຺ວາ ປາຕາເປຕ຺ວາ ປຸນ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຠາຍາເປຕິ, ຊິຓ຺ຓປຸຣິເສ ທິສ຺ວາ ລງ຺ຆເກ ວິຍ ຠູມິຍໍ ສໍປຣິວຕ຺ຕກາທິກີຬໍ ກີຬາເປຕິ, ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ອສຸກຆເຣ ກິຣ ມຫລ຺ລໂກ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາປິ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ກີຬຕິ. ມນຸສ຺ສາ ລຊ຺ຊນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ມາຕາປິຕໂຣ ຕິໂຣຣຏ຺ຐານິ ເປເສນ຺ຕິ, ມາຕຸປຏ຺ຐານຘມ຺ໂມ ປິຕຸປຏ຺ຐານຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊິ, ຣາຊເສວກາປິ ເກຬິສີລາວ ອເຫສຸໍ. ມຕມຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອປາເຍ ປູເຣນ຺ຕິ, ເທວປຣິສາ ປຣິຫາຍຕິ.

ສກ຺ໂກ ອຠິນເວ ເທວປຸຕ຺ເຕ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ທເມສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ມຫລ຺ລກວຓ຺ຓໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ຊິຓ຺ຓຍານເກ ທ຺ເວ ຕກ຺ກຈາຏິໂຍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຊຣໂຄເຓ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຉຓທິວເສ ອລງ຺ກຕຫຕ຺ຖິໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ອລງ຺ກຕນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ເຕ ປິໂລຕິກນິວຕ຺ໂຖ ຕໍ ຍານກໍ ປາເຊນ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ອຠິມຸໂຂ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ຊິຓ຺ຓຍານກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ຍານກໍ ອປເນຖາ’’ຕິ ວທຕິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ກຫໍ, ເທວ, ນ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສກ຺ໂກ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ຣຎ຺ໂຎເຍວ ທສ຺ເສສິ. ອຖ ນໍ ພຫຸສມ຺ປຕ຺ເຕ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ສ ອຸປຣິຠາເຄນ ປາເຊນ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ມຕ຺ຖເກ ເອກໍ ຈາຏິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕາເປນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຠິນ຺ທິ. ອຖສ຺ສ ສີສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຕກ຺ກໍ ປຄ຺ຆຣຕິ, ໂສ ເຕນ ອຏ຺ຏີຍຕິ ຫຣາຍຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ. ອຖສ຺ສ ຕໍ ອຸປທ຺ທຸຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສກ຺ໂກ ຍານກໍ ອນ຺ຕຣຘາເປຕ຺ວາ ສກ຺ກຕ຺ຕຠາວໍ ມາເປຕ຺ວາ ວຊິຣຫຕ຺ໂຖ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ‘‘ປາປ ອຘມ຺ມິກຣາຊ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ມຫລ຺ລໂກ ນ ຠວິສ຺ສສິ, ຕວ ສຣີຣໍ ຊຣາ ນ ປຫຣິສ຺ສຕິ, ເກຬິສີໂລ ຫຸຕ຺ວາ ວຸຑ຺ເຒ ວິເຫຐນກມ຺ມໍ ກໂຣສິ, ເອກກໍ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ເອຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ມຕມຕາ ອປາເຍ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສາ ມາຕາປິຕໂຣ ປຏິຊຄ຺ຄິຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ. ສເຈ ອິມມ຺ຫາ ກມ຺ມາ ນ ວິຣມິສ຺ສສິ, ວຊິເຣນ ເຕ ສີສໍ ປທາເລສ຺ສາມິ, ມາ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາເຍຕໍ ກມ຺ມໍ ອກຕ຺ຖາ’’ຕິ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ຄຸຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒາປຈາຍິກກມ຺ມສ຺ສ ອານິສໍສໍ ປກາເສຕ຺ວາ ໂອວທິຕ຺ວາ ສກຏ຺ຐານເມວ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຖາຣູປໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປາເທສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໑໐໓. ‘‘ຫໍສາ ໂກຎ຺ຈາ ມຍູຣາ ຈ, ຫຕ຺ຖໂຍ ປສທາ ມິຄາ;

ສພ຺ເພ ສີຫສ຺ສ ຠາຍນ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ກາຍສ຺ມິ ຕຸລ຺ຍຕາ.

໑໐໔. ‘‘ເອວເມວ ມນຸສ຺ເສສຸ, ທຫໂຣ ເຈປິ ປຎ຺ຎວາ;

ໂສ ຫິ ຕຕ຺ຖ ມຫາ ໂຫຕິ, ເນວ ພາໂລ ສຣີຣວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປສທາ ມິຄາຕິ ປສທສງ຺ຂາຕາ ມິຄາ, ປສທາ ມິຄາ ຈ ອວເສສາ ມິຄາ ຈາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປສທມິຄາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ປສທາ ມິຄາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຕ຺ຖິ ກາຍສ຺ມິ ຕຸລ຺ຍຕາຕິ ສຣີເຣ ປມາຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍທິ ຠເວຍ຺ຍ, ມຫາສຣີຣາ ຫຕ຺ຖິໂນ ເຈວ ປສທມິຄາ ຈ ສີຫໍ ມາເຣຍ຺ຍຸໍ, ສີໂຫ ຫໍສາທໂຍ ຂຸທ຺ທກສຣີເຣເຍວ ມາເຣຍ຺ຍ, ຂຸທ຺ທກາເຍວ ສີຫສ຺ສ ຠາເຍຍ຺ຍຸໍ, ນ ມຫນ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ປເນຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ເຕ ສີຫສ຺ສ ຠາຍນ຺ຕິ. ສຣີຣວາຕິ ພາໂລ ມຫາສຣີໂຣປິ ມຫາ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິໂຍ ສຣີເຣນ ຂຸທ຺ທໂກປິ ມາ ຕໍ ຎາເຓນປິ ຂຸທ຺ທໂກຕິ ມຎ຺ຎິຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ເກຈິ ໂສຕາປນ຺ນາ, ເກຈິ ສກທາຄາມິໂນ, ເກຈິ ອນາຄາມິໂນ, ເກຈິ ອຣຫນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ. ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິໂຍ ອໂຫສິ, ໂສ ຕາຍ ເກຬິສີລຕາຍ ປເຣສໍ ເກຬິນິສ຺ສໂຍ ຊາໂຕ, ສກ຺ໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ເກຬິສີລຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໒໐໓] ໓. ຂນ຺ຘຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ວິຣູປກ຺ເຂຫິ ເມ ເມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕໍ ກິຣ ຊນ຺ຕາຆຣທ຺ວາເຣ ກຏ຺ຐານິ ຜາເລນ຺ຕໍ ປູຕິຣຸກ຺ຂນ຺ຕຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເອໂກ ສປ຺ໂປ ປາທງ຺ຄຸລິຍໍ ຑໍສິ, ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ມໂຕ. ຕສ຺ສ ມຕຠາໂວ ສກລວິຫາເຣ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸໂກ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ຊນ຺ຕາຆຣທ຺ວາເຣ ກຏ຺ຐານິ ຜາເລນ຺ໂຕ ສປ຺ເປນ ທຏ຺ໂຐ ຕຕ຺ເຖວ ມໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສເຈ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຫິຣາຊກຸລານິ ອາຣພ຺ຠ ເມຕ຺ຕໍ ອຠາວຍິສ຺ສ, ນ ນໍ ສປ຺ໂປ ຑໍເສຍ຺ຍ. ໂປຣາຓກຕາປສາປິ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ຈຕູສຸ ອຫິຣາຊກຸເລສຸ ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ ຕານິ ອຫິຣາຊກຸລານິ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຠຍໂຕ ມຸຈ຺ຈິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ກາເມ ປຫາຍ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ເອກສ຺ມິໍ ຄງ຺ຄານິວຕ຺ຕເນ ອສ຺ສມປທໍ ມາເປຕ຺ວາ ຌານກີຬໍ ກີຬນ຺ໂຕ ອິສິຄຓປຣິວຸໂຕ ວິຫາສິ. ຕທາ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ນານປ຺ປກາຣາ ທີຆຊາຕິກາ ອິສີນໍ ປຣິປນ຺ຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອິສໂຍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ຕາປສາ ຕມຕ຺ຖໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສພ຺ເພ ຕາປເສ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ຈຕູສຸ ອຫິຣາຊກຸເລສຸ ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວຍ຺ຍາຖ, ນ ໂວ ສປ຺ປາ ຑໍເສຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ມາ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈຕູສຸ ອຫິຣາຊກຸເລສຸ ເອວໍ ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐໕. ‘‘ວິຣູປກ຺ເຂຫິ ເມ ເມຕ຺ຕໍ, ເມຕ຺ຕໍ ເອຣາປເຖຫິ ເມ;

ຉພ຺ຍາປຸຕ຺ເຕຫິ ເມ ເມຕ຺ຕໍ, ເມຕ຺ຕໍ ກຓ຺ຫາໂຄຕມເກຫິ ຈາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວິຣູປກ຺ເຂຫິ ເມ ເມຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຣູປກ຺ຂນາຄຣາຊກຸເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຍ຺ຫໍ ເມຕ຺ຕໍ. ເອຣາປຖາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕານິປິ ຫິ ເອຣາປຖນາຄຣາຊກຸລໍ ຉພ຺ຍາປຸຕ຺ຕນາຄຣາຊກຸລໍ ກຓ຺ຫາໂຄຕມກນາຄຣາຊກຸລນ຺ຕິ ນາຄຣາຊກຸລາເນວ.

ເອວໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາຄຣາຊກຸລານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ເອເຕສຸ ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຖ, ທີຆຊາຕິກາ ໂວ ນ ຑໍສິສ຺ສນ຺ຕິ ນ ວິເຫເຐສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ອປາທເກຫິ ເມ ເມຕ຺ຕໍ, ເມຕ຺ຕໍ ທ຺ວິປາທເກຫິ ເມ;

ຈຕຸປ຺ປເທຫິ ເມ ເມຕ຺ຕໍ, ເມຕ຺ຕໍ ພຫຸປ຺ປເທຫິ ເມ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຐມປເທນ ໂອທິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພສຸ ອປາທເກສຸ ທີຆຊາຕິເກສຸ ເຈວ ມຈ຺ເຉສຸ ຈ ເມຕ຺ຕາຠາວນາ ທສ຺ສິຕາ, ທຸຕິຍປເທນ ມນຸສ຺ເສສຸ ເຈວ ປກ຺ຂິຊາເຕສຸ ຈ, ຕຕິຍປເທນ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທີສຸ ສພ຺ພຈຕຸປ຺ປເທສຸ, ຈຕຸຕ຺ຖປເທນ ວິຈ຺ຉິກສຕປທິອຸຈ຺ຈາລິງ຺ຄປາຓກມກ຺ກຏກາທີສຸ.

ເອວໍ ສຣູເປນ ເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອາຍາຈນວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ມາ ມໍ ອປາທໂກ ຫິໍສິ, ມາ ມໍ ຫິໍສິ ທ຺ວິປາທໂກ;

ມາ ມໍ ຈຕຸປ຺ປໂທ ຫິໍສິ, ມາ ມໍ ຫິໍສິ ພຫຸປ຺ປໂທ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມາ ມນ຺ຕິ ເອເຕສຸ ອປາທກາທີສຸ ໂກຈິ ເອໂກປິ ມາ ມໍ ຫິໍສຕຸ, ມາ ວິເຫເຐຕູຕິ ເອວໍ ອາຍາຈນ຺ຕາ ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ອໂນທິສ຺ສກວເສນ ເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ປາຓາ, ສພ຺ເພ ຠູຕາ ຈ ເກວລາ;

ສພ຺ເພ ຠທ຺ຣານິ ປສ຺ສນ຺ຕຸ, ມາ ກຎ຺ຈິ ປາປມາຄມາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ວຏ຺ເຏ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ອາສຕ຺ຕາ ວິສຕ຺ຕາ ລຄ຺ຄາ ລຄ຺ຄິຕາຕິ ສຕ຺ຕາ, ອສ຺ສາສປສ຺ສາສປວຕ຺ຕນສງ຺ຂາເຕນ ປາຓນວເສນ ປາຓາ, ຠູຕຠາວິຕນິພ຺ພຕ຺ຕນວເສນ ຠູຕາຕິ ເອວໍ ວຈນມຕ຺ຕວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອວິເສເສນ ປນ ສພ຺ພານິເປຕານິ ປທານິ ສພ຺ພສຕ຺ຕສງ຺ຄາຫກາເນວ. ເກວລາຕິ ສກລາ. ອິທໍ ສພ຺ພສທ຺ທສ຺ເສວ ຫິ ປຣິຍາຍວຈນໍ. ຠທ຺ຣານິ ປສ຺ສນ຺ຕູຕິ ສພ຺ເພເປເຕ ສຕ຺ຕາ ຠທ຺ຣານິ ສາຘູນິ ກລ຺ຍາຓາເນວ ປສ຺ສນ຺ຕຸ. ມາ ກຎ຺ຈິ ປາປມາຄມາຕິ ເອເຕສຸ ກຎ຺ຈິ ເອກໍ ສຕ຺ຕມ຺ປິ ປາປໍ ລາມກໍ ທຸກ຺ຂໍ ມາ ອາຄມາ, ມາ ອາຄຈ຺ຉຕຸ ມາ ປາປຸຓາຕຸ, ສພ຺ເພ ອເວຣາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາ ສຸຂີ ນິທ຺ທຸກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕູຕິ.

ເອວໍ ‘‘ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ອໂນທິສ຺ສກວເສນ ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣາເປຕຸໍ –

໑໐໖. ‘‘ອປ຺ປມາໂຓ ພຸທ຺ໂຘ, ອປ຺ປມາໂຓ ຘມ຺ໂມ;

ອປ຺ປມາໂຓ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ອາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປມາຓກຣານໍ ກິເລສານໍ ອຠາເວນ ຄຸຓານຎ຺ຈ ປມາຓາຠາເວນ ພຸທ຺ຘຣຕນໍ ອປ຺ປມາຓໍ. ຘມ຺ໂມຕິ ນວວິໂຘ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ. ຕສ຺ສປິ ປມາຓໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອປ຺ປມາໂຓ. ເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ຘມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ສງ຺ໂຆປິ ອປ຺ປມາໂຓ.

ອິຕິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ອປ຺ປມາຓຄຸຓຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສປ຺ປມາເຓ ສຕ຺ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ –

‘‘ປມາຓວນ຺ຕານິ ສຣີສປານິ, ອຫິ ວິຈ຺ຉິກ ສຕປທີ;

ອຸຓ຺ຓນາຠິ ສຣພູ ມູສິກາ’’ຕິ ອາຫ.

ຕຕ຺ຖ ສຣີສປານີຕິ ສປ຺ປທີຆຊາຕິການໍ ນາມໍ. ເຕ ຫິ ສຣນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສິເຣນ ວາ ສປນ຺ຕີຕິ ສຣີສປາ. ‘‘ອຫີ’’ຕິອາທິ ເຕສໍ ສຣູປໂຕ ນິທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸຓ຺ຓນາຠີຕິ ມກ຺ກຏໂກ. ຕສ຺ສ ຫິ ນາຠິໂຕ ອຸຓ຺ຓາສທິສໍ ສຸຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂມຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸຓ຺ຓນາຠີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສຣພູຕິ ຆຣໂຄຬິກາ.

ອິຕິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຍສ຺ມາ ເອເຕສໍ ອນ຺ໂຕຣາຄາທໂຍ ປມາຓກຣາ ຘມ຺ມາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ສຣີສປາທີນິ ປມາຓວນ຺ຕານີ’’ຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອປ຺ປມາຓານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ອານຸຠາເວນ ອິເມ ປມາຓວນ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ປຣິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕູຕິ ເອວໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ກຕາ ເມ ຣກ຺ຂາ ກຕາ ເມ ປຣິຕ຺ຕາ, ປຏິກ຺ກມນ຺ຕຸ ຠູຕານິ;

ໂສຫໍ ນໂມ ຠຄວໂຕ, ນໂມ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຕາ ເມ ຣກ຺ຂາຕິ ມຍາ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣນ຺ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ຣກ຺ຂາ ຄຸຕ຺ຕິ ກຕາ. ກຕາ ເມ ປຣິຕ຺ຕາຕິ ປຣິຕ຺ຕາຓມ຺ປິ ເມ ອຕ຺ຕໂນ ກຕໍ. ປຏິກ຺ກມນ຺ຕຸ ຠູຕານີຕິ ມຍິ ອຫິຕຊ຺ຌາສຍານິ ຠູຕານິ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕຸ ອປຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ. ໂສຫໍ ນໂມ ຠຄວໂຕຕິ ໂສ ອຫໍ ເອວໍ ກຕປຣິຕ຺ໂຕ ອຕີຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສປິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ນໂມ ກໂຣມິ. ນໂມ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານນ຺ຕິ ວິເສເສນ ປນ ອຕີເຕ ປຏິປາຏິຍາ ປຣິນິພ຺ພຸຕານໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ນໂມ ກໂຣມີຕິ.

ເອວໍ ‘‘ນມກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕາປິ ສຕ຺ຕ ພຸທ຺ເຘ ອນຸສ຺ສຣຖາ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິສິຄຓສ຺ສ ອິມໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອທາສິ. ອາທິໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ວີຫິ ຄາຖາຫິ ຈຕູສຸ ອຫິຣາຊກຸເລສຸ ເມຕ຺ຕາຍ ທີປິຕຕ຺ຕາ ໂອທິສ຺ສກາໂນທິສ຺ສກວເສນ ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເມຕ຺ຕາຠາວນານໍ ທີປິຕຕ຺ຕາ ອິທໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອິຘ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ກາຣຓໍ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິສິຄໂຓ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວສິ, ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣິ. ເອວເມເຕສຸ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣນ຺ເຕສຸເຍວ ສພ຺ເພ ທີຆຊາຕິກາ ປຏິກ຺ກມິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອິສິຄໂຓ ພຸທ຺ຘປຣິສາ ອໂຫສິ, ຄຓສຕ຺ຖາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຂນ຺ຘຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໒໐໔] ໔. ວີຣກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອປິ ວີຣກ ປສ຺ເສສີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສຸຄຕາລຍໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄເຕສຸ ຫິ ເຖເຣສຸ ສຕ຺ຖາ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຕຸມ຺ເຫ ທິສ຺ວາ ກິໍ ອກາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຸຄຕາລຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ທສ຺ເສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິທາເນວ ເທວທຕ຺ໂຕ ມມ ອນຸກິຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ວິນາສໍ ປາປຸຓີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖເຣນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ອຸທກກາກໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອກໍ ສຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວສິ, ‘‘ວີຣໂກ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ຕທາ ກາສິຣຏ຺ເຐ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂໍ ອໂຫສິ, ມນຸສ຺ສາ ກາກຠຕ຺ຕໍ ວາ ທາຕຸໍ ຍກ຺ຂນາຄພລິກມ຺ມໍ ວາ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ຉາຕກຣຏ຺ຐໂຕ ກາກາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິໍສຸ. ຕຕ຺ເຖໂກ ພາຣາຓສິວາສີ ສວິຏ຺ຐໂກ ນາມ ກາໂກ ກາກິໍ ອາທາຍ ວີຣກສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ສຣໍ ນິສ຺ສາຍ ເອກມນ຺ເຕ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຕສ຺ມິໍ ສເຣ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວີຣກໍ ສຣໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ມຈ຺ເຉ ຂາທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ສຸກ຺ຂາເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ອຸທກກາກໍ ນິສ຺ສາຍ ສກ຺ກາ ພຫູ ມຈ຺ເຉ ລທ຺ຘຸໍ, ອິມໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ສມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິຈ຺ຉາມິ ຕໍ ສາມິ ອຸປຏ຺ຐຫິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ເຕນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໂຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ວີຣໂກປິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຂາທິຕ຺ວາ ມຈ຺ເຉ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ສວິຏ຺ຐກສ຺ສ ເທຕິ. ໂສປິ ອຕ຺ຕໂນ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຂາທິຕ຺ວາ ເສສໍ ກາກິຍາ ເທຕິ.

ຕສ຺ສ ອປຣຠາເຄ ມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ – ‘‘ອຍມ຺ປິ ອຸທກກາໂກ ກາຬໂກ, ອຫມ຺ປິ ກາຬໂກ, ອກ຺ຂິຕຸຓ຺ຑປາເທຫິປິ ເອຕສ຺ສ ຈ ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ນານາກຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິມິນາ ຄຫິຕມຈ຺ເຉຫິ ມຍ຺ຫໍ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ອຫເມວ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ວີຣກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຫເມວ ສຣໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ມຈ຺ເຉ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ນ ຕ຺ວໍ, ສມ຺ມ, ອຸທກໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ມຈ຺ເຉ ຄຓ຺ຫນກກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ມາ ນສ຺ສີ’’ຕິ ເຕນ ວາຣິຍມາໂນປິ ວຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ສຣໍ ໂອຣຸຍ຺ຫ ອຸທກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊມາໂນ ເສວາລໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ເສວາລນ຺ຕເຣ ລຄ຺ຄິ, ອຄ຺ຄຕຸຓ຺ຑເມວ ປຎ຺ຎາຍິ. ໂສ ນິຣສ຺ສາໂສ ອນ຺ໂຕອຸທເກເຍວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິ. ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາ ອາຄມນໍ ອປສ຺ສມານາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຊານນຕ຺ຖໍ ວີຣກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສາມິ, ສວິຏ຺ຐໂກ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ກຫໍ ນຸ ໂຂ ໂສ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉມານາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐໗. ‘‘ອປິ ວີຣກ ປສ຺ເສສິ, ສກຸຓໍ ມຎ຺ຊຸຠາຓກໍ;

ມຍູຣຄີວສງ຺ກາສໍ, ປຕິໍ ມຍ຺ຫໍ ສວິຏ຺ຐກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປິ, ວີຣກ, ປສ຺ເສສີຕິ, ສາມິ ວີຣກ, ອປິ ປສ຺ສສິ. ມຎ຺ຊຸຠາຓກນ຺ຕິ ມຎ຺ຊຸຠາຓິນໍ. ສາ ຫິ ຣາຄວເສນ ‘‘ມຘຸຣສ຺ສໂຣ ເມ ປຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ມຍູຣຄີວສງ຺ກາສນ຺ຕິ ໂມຣຄີວສມານວຓ຺ຓໍ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ວີຣໂກ ‘‘ອາມ, ຊານາມິ ເຕ ສາມິກສ຺ສ ຄຕຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐໘. ‘‘ອຸທກຖລຈຣສ຺ສ ປກ຺ຂິໂນ, ນິຈ຺ຈໍ ອາມກມຈ຺ຉໂຠຊິໂນ;

ຕສ຺ສານຸກຣໍ ສວິຏ຺ຐໂກ, ເສວາເລ ປລິຄຸຓ຺ຐິໂຕ ມໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸທກຖລຈຣສ຺ສາຕິ ອຸທເກ ຈ ຖເລ ຈ ຈຣິຕຸໍ ສມຕ຺ຖສ຺ສ. ປກ຺ຂິໂນຕິ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕສ຺ສານຸກຣນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອນຸກໂຣນ຺ໂຕ. ເສວາເລ ປລິຄຸຓ຺ຐິໂຕ ມໂຕຕິ ອຸທກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເສວາລໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເສວາລປຣິໂຍນທ຺ໂຘ ອນ຺ໂຕອຸທເກເຍວ ມໂຕ, ປສ຺ສ, ເອຕສ຺ສ ຕຸຓ຺ຑໍ ທິສ຺ສຕີຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ກາກີ ປຣິເທວິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິເມວ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສວິຏ຺ຐໂກ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ວີຣໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ວີຣກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໒໐໕] ໕. ຄງ຺ເຄຍ຺ຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂສຠຕິ ມຈ຺ໂຉ ຄງ຺ເຄຍ຺ໂຍຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເຕ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອສຸຠຠາວນໍ ອນຸນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຣູປປສໍສກາ ຫຸຕ຺ວາ ຣູປໍ ອຸປລາເຬນ຺ຕາ ວິຈຣິໍສຸ. ເຕ ເອກທິວສໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ນ ໂສຠສິ, ອຫໍ ໂສຠາມີ’’ຕິ ຣູປໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນວິວາທາ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ນໍ ເອກໍ ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອໂສ ອມ຺ຫາກໍ ໂສຠນຠາວໍ ວາ ອໂສຠນຠາວໍ ວາ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂກ ອມ຺ເຫສຸ ໂສຠໂນ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ‘‘ອາວຸໂສ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຫເມວ ໂສຠນຕໂຣ’’ຕິ ອາຫ. ທຫຣາ ‘‘ອຍໍ ມຫລ຺ລໂກ ອມ຺ເຫຫິ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ອກເຖຕ຺ວາ ອປຸຈ຺ຉິຕໍ ກເຖຕີ’’ຕິ ຕໍ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ສາ ເຕສໍ ກິຣິຍາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປາກຏາ ຊາຕາ. ອເຖກທິວສໍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸໂກ ມຫລ຺ລໂກ ເຖໂຣ ກິຣ ເຕ ຣູປນິສ຺ສິຕເກ ທຫເຣ ລຊ຺ຊາເປສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມ ທ຺ເວ ທຫຣາ ອິທາເນວ ຣູປປສໍສກາ, ປຸພ຺ເພເປເຕ ຣູປເມວ ອຸປລາເຬນ຺ຕາ ວິຈຣິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ອໂຫສິ. ຕທາ ຄງ຺ຄາຍມຸນານໍ ສມາຄມຏ຺ຐາເນ ຄງ຺ເຄຍ຺ໂຍ ຈ ຍາມຸເນຍ຺ໂຍ ຈ ທ຺ເວ ມຈ຺ຉາ ‘‘ອຫໍ ໂສຠາມິ, ຕ຺ວໍ ນ ໂສຠສີ’’ຕິ ຣູປໍ ນິສ຺ສາຍ ວິວທມານາ ອວິທູເຣ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ກຈ຺ຉປໍ ນິປນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອໂສ ອມ຺ຫາກໍ ໂສຠນຠາວໍ ວາ ອໂສຠນຠາວໍ ວາ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ສມ຺ມ ກຈ຺ຉປ, ຄງ຺ເຄຍ຺ໂຍ ໂສຠຕິ, ອຸທາຫຸ ຍາມຸເນຍ຺ໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ກຈ຺ຉໂປ ‘‘ຄງ຺ເຄຍ຺ໂຍປິ ໂສຠຕິ, ຍາມຸເນຍ຺ໂຍປິ ໂສຠຕິ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ປນ ທ຺ວີຫິ ອຫເມວ ອຕິເຣກຕຣໍ ໂສຠາມີ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐໙. ‘‘ໂສຠຕິ ມຈ຺ໂຉ ຄງ຺ເຄຍ຺ໂຍ, ອໂຖ ໂສຠຕິ ຍາມຸໂນ;

ຈຕຸປ຺ປໂທຍໍ ປຸຣິໂສ, ນິຄ຺ໂຣຘປຣິມຓ຺ຑໂລ;

ອີສກາຍຕຄີໂວ ຈ, ສພ຺ເພວ ອຕິໂຣຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈຕຸປ຺ປໂທຍນ຺ຕິ ຈຕຸປ຺ປໂທ ອຍໍ. ປຸຣິໂສຕິ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ນິຄ຺ໂຣຘປຣິມຓ຺ຑໂລຕິ ສຸຊາໂຕ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ວິຍ ປຣິມຓ຺ຑໂລ. ອີສກາຍຕຄີໂວຕິ ຣຖີສາ ວິຍ ອາຍຕຄີໂວ. ສພ຺ເພວ ອຕິໂຣຈຕີຕິ ເອວໍ ສຓ຺ຐານສມ຺ປນ຺ໂນ ກຈ຺ຉໂປ ສພ຺ເພວ ອຕິໂຣຈຕິ, ອຫເມວ ສພ຺ເພ ຕຸມ຺ເຫ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂສຠາມີຕິ ວທຕິ.

ມຈ຺ຉາ ຕສ຺ສ ກຖໍ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ໂຠ! ປາປກຈ຺ຉປ ອມ຺ເຫຫິ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ອກເຖຕ຺ວາ ອຎ຺ຎເມວ ກເຖສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໐. ‘‘ຍໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ນ ຕໍ ອກ຺ຂາສິ, ອຎ຺ຎໍ ອກ຺ຂາສິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ;

ອຕ຺ຖປ຺ປສໍສໂກ ໂປໂສ, ນາຍໍ ອສ຺ມາກ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕປ຺ປສໍສໂກຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປສໍສນສີໂລ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສໂກ ໂປໂສ. ນາຍໍ ອສ຺ມາກ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ປາປກຈ຺ຉໂປ ອມ຺ຫາກໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ ນ ຂມຕີຕິ ກຈ຺ຉປສ຺ສ ອຸປຣິ ອຸທກໍ ຂິປິຕ຺ວາ ສກຏ຺ຐານເມວ ຄມິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ທ຺ເວ ມຈ຺ຉາ ທ຺ເວ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ອເຫສຸໍ, ກຈ຺ຉໂປ ມຫລ຺ລໂກ, ອິມສ຺ສ ກາຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂກາຣິກາ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕຣຸກ຺ຂເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຄງ຺ເຄຍ຺ຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໒໐໖] ໖. ກຸຣຸງ຺ຄມິຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອິງ຺ຆ ວຏ຺ຏມຍໍ ປາສນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕທາ ຫິ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເທວທຕ຺ໂຕ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ ມຍ຺ຫໍ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ປຣິສກ຺ກິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກຸຣຸງ຺ຄມິໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ເອກສ຺ສ ສຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ເອກສ຺ມິໍ ຄຸມ຺ເພ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ຕສ຺ເສວ ສຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ເອກສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂຄ຺ເຄ ສຕປຕ຺ໂຕ, ສຣສ຺ມິໍ ປນ ກຈ຺ຉໂປ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ເອວໍ ເຕ ຕໂຍປິ ສຫາຍກາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍສໍວາສໍ ວສິໍສຸ. ອເຖໂກ ມິຄລຸທ຺ທໂກ ອຣຎ຺ເຎ ຈຣນ຺ໂຕ ປານີຍຕິຕ຺ເຖ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປທວລຎ຺ຊໍ ທິສ຺ວາ ໂລຫນິຄຬສທິສໍ ວຏ຺ຏມຍໍ ປາສໍ ໂອຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປານີຍໍ ປາຕຸໍ ອາຄໂຕ ປຐມຍາເມເຍວ ປາເສ ພຊ຺ຌິຕ຺ວາ ພທ຺ຘຣວໍ ຣວິ. ຕສ຺ສ ເຕນ ສທ຺ເທນ ຣຸກ຺ຂຄ຺ຄໂຕ ສຕປຕ຺ໂຕ ອຸທກໂຕ ຈ ກຈ຺ຉໂປ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ມນ຺ຕຍິໍສຸ. ອຖ ສຕປຕ຺ໂຕ ກຈ຺ຉປໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ, ຕວ ທນ຺ຕາ ອຕ຺ຖິ, ຕ຺ວໍ ອິມໍ ປາສໍ ຉິນ຺ທ, ອຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຖາ ໂສ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມິ, ເອວໍ ອມ຺ເຫຫິ ທ຺ວີຫິປິ ກຕປຣກ຺ກເມນ ສຫາໂຍ ໂນ ຊີວິຕໍ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໑. ‘‘ອິງ຺ຆ ວຏ຺ຏມຍໍ ປາສໍ, ຉິນ຺ທ ທນ຺ເຕຫິ ກຈ຺ຉປ;

ອຫໍ ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມິ, ຍຖາ ເນຫິຕິ ລຸທ຺ທໂກ’’ຕິ.

ອຖ ກຈ຺ຉໂປ ຈມ຺ມວຣຕ຺ຕໍ ຂາທິຕຸໍ ອາຣຠິ, ສຕປຕ຺ໂຕ ລຸທ຺ທກສ຺ສ ວສນຄາມໍ ຄໂຕ ອວິທູເຣ ຣຸກ຺ເຂ ນິສີທິ. ລຸທ຺ທໂກ ປຈ຺ຈູສກາເລເຍວ ສຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ສກຸໂຓ ຕສ຺ສ ນິກ຺ຂມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ວສ຺ສິຕ຺ວາ ປກ຺ເຂ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຣິມທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ມຸເຂ ປຫຣິ. ລຸທ຺ໂທ ‘‘ກາຬກຓ຺ຓິນາ ສກຸເຓນມ຺ຫິ ປຫໂຏ’’ຕິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຖກໍ ສຍິຕ຺ວາ ປຸນ ສຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາສິ. ສກຸໂຓ ‘‘ອຍໍ ປຐມໍ ປຸຣິມທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອິທານິ ປຈ຺ຉິມທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມເຄເຫ ນິສີທິ. ລຸທ຺ໂທປິ ‘‘ປຸຣິມທ຺ວາເຣນ ເມ ນິກ຺ຂນ຺ເຕນ ກາຬກຓ຺ຓີ ສກຸໂຓ ທິຏ຺ໂຐ, ອິທານິ ປຈ຺ຉິມທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຈ຺ຉິມທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິ, ສກຸໂຓ ປຸນ ວສ຺ສິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຸເຂ ປຫຣິ. ລຸທ຺ໂທ ‘‘ປຸນປິ ກາຬກຓ຺ຓີສກຸເຓນ ປຫໂຏ, ນ ທານິ ເມ ເອສ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ເທຕີ’’ຕິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ສຍິຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນເວລາຍ ສຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ສກຸໂຓ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ລຸທ຺ໂທ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກເຖສິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ກຈ຺ຉເປນ ເອກເມວ ຈມ຺ມວທ຺ຘໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສວຣຕ຺ຕາ ຂາທິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ທນ຺ຕາ ປນສ຺ສ ປຕນາກາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ຊາຕາ, ມຸຂໂຕ ໂລຫິຕໍ ປຄ຺ຆຣຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ລຸທ຺ທປຸຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອສນິເວເຄນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ວທ຺ຘໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວນໍ ປາວິສິ, ສກຸໂຓ ຣຸກ຺ຂຄ຺ເຄ ນິສີທິ, ກຈ຺ຉໂປ ປນ ທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ ຕຕ຺ເຖວ ນິປຊ຺ຊິ. ລຸທ຺ໂທ ກຈ຺ຉປໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປສິພ຺ພເກ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຂາຓຸເກ ລຄ຺ເຄສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກຈ຺ຉປສ຺ສ ຄຫິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສຫາຍສ຺ສ ຊີວິຕທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ທຸພ຺ພໂລ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ລຸທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ‘‘ທຸພ຺ພໂລ ເອສ ຠວິສ຺ສຕິ, ມາເຣສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ຕິໍ ອາທາຍ ອນຸພນ຺ຘິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນາຕິທູເຣ ນາຈ຺ຈາສນ຺ເນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໍ ອາທາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ປາວິສິ, ທູຣໍ ຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປທໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ວາຕເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສິງ຺ເຄນ ປສິພ຺ພກໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປາເຕຕ຺ວາ ຜາເລຕ຺ວາ ກຈ຺ຉປໍ ນີຫຣິ. ສຕປຕ຺ໂຕປິ ຣຸກ຺ຂາ ໂອຕຣິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ໂອວາທໍ ທທມາໂນ ‘‘ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິຕໍ ລຠິໍ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສຫາຍກສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ມຍ຺ຫໍ ກຕໍ, ອິທານິ ລຸທ຺ໂທ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ, ສມ຺ມ ສຕປຕ຺ຕ, ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕເກ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຍາຫິ, ຕ຺ວມ຺ປິ, ສມ຺ມ ກຈ຺ຉປ, ອຸທກໍ ປວິສາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕຖາ ອກໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໒. ‘‘ກຈ຺ຉໂປ ປາວິສີ ວາຣິໍ, ກຸຣຸງ຺ໂຄ ປາວິສີ ວນໍ;

ສຕປຕ຺ໂຕ ທຸມຄ຺ຄມ຺ຫາ, ທູເຣ ປຸຕ຺ເຕ ອປານຍີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປານຍີຕິ ອານຍິ, ຄເຫຕ຺ວາ ອຄມາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ;

ລຸທ຺ໂທປິ ຕໍ ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຎ຺ຈິ ອປສ຺ສິຕ຺ວາ ຉິນ຺ນປສິພ຺ພກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ເຕ ຕໂຍປິ ສຫາຍາ ຍາວຊີວໍ ວິສ຺ສາສໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄຕາ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ລຸທ຺ທໂກ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ສຕປຕ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ກຈ຺ຉໂປ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ, ກຸຣຸງ຺ຄມິໂຄ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກຸຣຸງ຺ຄມິຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໒໐໗] ໗. ອສ຺ສກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຍມສ຺ສກຣາເຊນາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາປໂລຠນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖາຣາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ເກນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາປິໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ອິທາເນວ ຕສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸ ອິຕ຺ຖິຍາ ຕຍິ ສິເນໂຫ ອຕ຺ຖິ, ປຸພ຺ເພປິ ຕ຺ວໍ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ປາຏລິນຄເຣ ອສ຺ສໂກ ນາມ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕສ຺ສ ອຸປຣີ ນາມ ອຄ຺ຄມເຫສີ ປິຍາ ອໂຫສິ ມນາປາ ອຠິຣູປາ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ມານຸສວຓ຺ຓໍ, ອປຕ຺ຕາ ທິພ຺ພວຓ຺ຓໍ. ສາ ກາລມກາສິ, ຕສ຺ສາ ກາລກິຣິຍາຍ ຣາຊາ ໂສກາຠິຠູໂຕ ອໂຫສິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ. ໂສ ຕສ຺ສາ ສຣີຣໍ ໂທຓິຍໍ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ເຕລກລລໍ ປກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ເຈ ຐປາເປຕ຺ວາ ນິຣາຫາໂຣ ໂຣທມາໂນ ປຣິເທວມາໂນ ນິປຊ຺ຊິ. ມາຕາປິຕໂຣ ອວເສສຎາຕກາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາທໂຍປິ ‘‘ມາ ໂສຈິ, ມຫາຣາຊ, ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕາ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ຕສ຺ສ ວິລປນ຺ຕສ຺ເສວ ສຕ຺ຕ ທິວສາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ຕາປໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ຊມ຺ພຸທີປໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ຣາຊານໍ ຕຖາ ປຣິເທວມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕສ຺ສ ມຍາ ອວສ຺ສເຍນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທ຺ຘານຸຠາເວນ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອຸຍ຺ຍາເນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ມງ຺ຄລສິລາປຏ຺ເຏ ກຎ຺ຈນປຏິມາ ວິຍ ນິສີທິ.

ອເຖໂກ ປາຏລິນຄຣວາສີ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມາຓໂວ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ມາຓວ, ຣາຊາ ຘມ຺ມິໂກ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມິໂກ ຣາຊາ, ຠຣິຍາ ປນສ຺ສ ກາລກຕາ, ໂສ ຕສ຺ສາ ສຣີຣໍ ໂທຓິຍໍ ປກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ວິລປມາໂນ ນິປນ຺ໂນ, ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຕໂມ ທິວໂສ, ກິສ຺ສ ຕຸມ຺ເຫ ຣາຊານໍ ເອວຣູປາ ທຸກ຺ຂາ ນ ໂມເຈຖ, ຍຸຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ ຕຸມ຺ຫາທິເສສຸ ສີລວນ຺ເຕສຸ ສໍວິຊ຺ຊມາເນສຸ ຣຎ຺ໂຎ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ມາຓວ, ຣາຊານໍ ຊານາມິ, ສເຈ ປນ ໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຫເມວສ຺ສ ຕສ຺ສາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກເຍວ ຕໍ ກຖາເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວ ຣາຊານໍ ອາເນມິ, ຕາວ ອິເມວ ນິສີທຖາ’’ຕິ ມາຓໂວ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ສ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ຣາຊາ ‘‘ອຸປຣິໍ ກິຣ ທຏ຺ຐຸໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ຣຖໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ ເທວິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ຊານາຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ? ‘‘ສາ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຣູປສ຺ມິໍເຍວ ມຕ຺ຕາ ປມາທມາຄມ຺ມ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຸຍ຺ຍາເນ ໂຄມຍປາຓກໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ນາຫໍ ສທ຺ທຫາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກຖາເປມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ກຖາເປຖາ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ‘‘ອຸໂຠປິ ໂຄມຍປິຓ຺ຑໍ ວຏ຺ຏຍມານາ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຣໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ເຕສໍ ອາຄມນໍ ອກາສິ. ເຕ ຕເຖວ ອາຄມິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ອຸປຣິເທວີ, ຕໍ ຊຫິຕ຺ວາ ໂຄມຍປາຓກສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ປສ຺ສຖ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຠນ຺ເຕ ‘‘‘ອຸປຣີ ນາມ ໂຄມຍປາຓກໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’ຕິ ນ ສທ຺ທຫາມຫ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກຖາເປມິ ນໍ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກຖາເປຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ຕໍ ກຖາເປນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປຣີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ມນຸສ຺ສຠາສາຍ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕ຺ວໍ ອຕີຕຠເວ ກາ ນາມ ອໂຫສີ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອສ຺ສກຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສີ ອຸປຣີ ນາມ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ ອິທານິ ອສ຺ສກຣາຊາ ປິໂຍ, ອຸທາຫຸ ໂຄມຍປາຓໂກ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂສ ມຍ຺ຫໍ ປຸຣິມຊາຕິຍາ ສາມິໂກ, ຕທາ ອຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຸຍ຺ຍາເນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ອນຸຠວມານາ ວິຈຣິໍ. ອິທານິ ປນ ເມ ຠວສງ຺ເຂປຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂສ ກິໍ ໂຫຕິ, ອຫຎ຺ຫິ ອິທານິ ອສ຺ສກຣາຊານໍ ມາເຣຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຄລໂລຫິເຕນ ມຍ຺ຫໍ ສາມິກສ຺ສ ໂຄມຍປາຓກສ຺ສ ປາເທ ມກ຺ເຂຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຣິສມຊ຺ເຌ ມນຸສ຺ສຠາສາຍ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໑໑໓. ‘‘ອຍມສ຺ສກຣາເຊນ, ເທໂສ ວິຈຣິໂຕ ມຍາ;

ອນຸກາມຍ ກາເມນ, ປິເຍນ ປຕິນາ ສຫ.

໑໑໔. ‘‘ນເວນ ສຸຂທຸກ຺ເຂນ, ໂປຣາຓໍ ອປິຘີຍຕິ;

ຕສ຺ມາ ອສ຺ສກຣຎ຺ຎາວ, ກີໂຏ ປິຍຕໂຣ ມມາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຍມສ຺ສກຣາເຊນ, ເທໂສ ວິຈຣິໂຕ ມຍາຕິ ອຍໍ ຣມຓີໂຍ ອຸຍ຺ຍານປເທໂສ ປຸພ຺ເພ ມຍາ ອສ຺ສກຣາເຊນ ສທ຺ຘິໍ ວິຈຣິໂຕ. ອນຸກາມຍ ກາເມນາຕິ ອນູຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ມຍາ ຕໍ ກາມຍມານາຍ ເຕນ ມໍ ກາມຍມາເນນ ສຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປິເຍນາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ປິເຍນ. ນເວນ ສຸຂທຸກ຺ເຂນ, ໂປຣາຓໍ ອປິຘີຍຕີຕິ, ຠນ຺ເຕ, ນເວນ ຫິ ສຸເຂນ ໂປຣາຓໍ ສຸຂໍ, ນເວນ ຈ ທຸກ຺ເຂນ ໂປຣາຓໍ ທຸກ຺ຂໍ ປິຘີຍຕິ ປຏິຈ຺ຉາທີຍຕິ, ເອສາ ໂລກສ຺ສ ຘມ຺ມຕາຕິ ທີເປຕິ. ຕສ຺ມາ ອສ຺ສກຣຎ຺ຎາວ, ກີໂຏ ປິຍຕໂຣ ມມາຕິ ຍສ຺ມາ ນເວນ ໂປຣາຓໍ ປິຘີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ມມ ອສ຺ສກຣາຊໂຕ ສຕຄຸເຓນ ສຫສ຺ສຄຸເຓນ ກີໂຏວ ປິຍຕໂຣຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອສ຺ສກຣາຊາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕວ ກຸຓປໍ ນີຫຣາເປຕ຺ວາ ສີສໍ ນ຺ຫຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຣາຊານໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ນິສ຺ໂສກໍ ກຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕເມວ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ອຸປຣີ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ອໂຫສິ, ອສ຺ສກຣາຊາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ມາຓໂວ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອສ຺ສກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໒໐໘] ໘. ສຸສຸມາຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອລໍ ເມເຕຫິ ອມ຺ເພຫີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕທາ ຫິ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເທວທຕ຺ໂຕ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ເທວທຕ຺ໂຕ ມຍ຺ຫໍ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ປຣິສກ຺ກິເຍວ, ສນ຺ຕາສມຕ຺ຕມ຺ປິ ປນ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກປິໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນາຄພໂລ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນ ມຫາສຣີໂຣ ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຄງ຺ຄານິວຕ຺ຕເນ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ຕທາ ຄງ຺ຄາຍ ເອໂກ ສຸສຸມາໂຣ ວສິ. ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສຣີຣໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫທຍມໍເສ ໂທຫຬໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສຸສຸມາຣໍ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ ສາມິ, ເອຕສ຺ສ ກປິຣາຊສ຺ສ ຫທຍມໍສໍ ຂາທິຕຸກາມາ’’ຕິ. ‘‘ຠທ຺ເທ, ມຍໍ ຊລໂຄຈຣາ, ເອໂສ ຖລໂຄຈໂຣ, ກິນ຺ຕິ ນໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ເຍນ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ຄຓ຺ຫ, ສເຈ ນ ລຠິສ຺ສາມິ, ມຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ມາ ໂສຈິ, ອຕ຺ເຖໂກ ອຸປາໂຍ, ຂາທາເປສ຺ສາມິ ຕໍ ຕສ຺ສ ຫທຍມໍສ’’ນ຺ຕິ ສຸສຸມາຣິໍ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຄງ຺ຄາຍ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ນິສິນ຺ນກາເລ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ວານຣິນ຺ທ, ອິມສ຺ມິໍ ປເທເສ ກສາຍຜລານິ ຂາທນ຺ໂຕ ກິໍ ຕ຺ວໍ ນິວິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນເຍວ ຈຣສິ, ປາຣຄງ຺ຄາຍ ອມ຺ພລພຸຊາທີນໍ ມຘຸຣຜລານໍ ອນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ກິໍ ເຕ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຜລາຜລໍ ຂາທິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ກຸມ຺ຠີລຣາຊ, ຄງ຺ຄາ ມໂຫທກາ ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓາ, ກຖໍ ຕຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ອິຈ຺ຉສິ, ອຫໍ ຕໍ ມມ ປິຏ຺ຐິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເນສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເອຫິ ປິຏ຺ຐິໍ ເມ ອຠິຣູຫາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ອຠິຣຸຫິ. ສຸສຸມາໂຣ ໂຖກໍ ເນຕ຺ວາ ອຸທເກ ໂອສີທາເປສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ມ, ອຸທເກ ມໍ ໂອສີທາເປສິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ນາຫໍ ຕໍ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາມິ, ຠຣິຍາຍ ປນ ເມ ຕວ ຫທຍມໍເສ ໂທຫໂຬ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕມຫໍ ຕວ ຫທຍໍ ຂາທາເປຕຸກາໂມ’’ຕິ. ‘‘ສມ຺ມ, ກເຖນ຺ເຕນ ເຕ ສຸນ຺ທຣໍ ກຕໍ. ສເຈ ຫິ ອມ຺ຫາກໍ ອຸທເຣ ຫທຍໍ ຠເວຍ຺ຍ, ສາຂຄ຺ເຄສຸ ຈຣນ຺ຕານໍ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ກຫໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ຐເປຖາ’’ຕິ? ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອວິທູເຣ ເອກໍ ອຸທຸມ຺ພຣໍ ປກ຺ກຜລປິຓ຺ຑິສຎ຺ຉນ຺ນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປສ຺ເສຕານິ ອມ຺ຫາກໍ ຫທຍານິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຸທຸມ຺ພເຣ ໂອລມ຺ພນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສເຈ ເມ ຫທຍໍ ທສ຺ສສິ, ອຫໍ ຕໍ ນ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ມໍ ເອຕ຺ຖ ເນຫິ, ອຫໍ ເຕ ຣຸກ຺ເຂ ໂອລມ຺ພນ຺ຕໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ອາທາຍ ຕຕ຺ຖ ອຄມາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຸທຸມ຺ພຣຣຸກ຺ເຂ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ, ພາລ ສຸສຸມາຣ, ‘ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຫທຍໍ ນາມ ຣຸກ຺ຂຄ຺ເຄ ໂຫຕີ’ຕິ ສຎ຺ຎີ ອໂຫສິ, ພາໂລສິ, ອຫໍ ຕໍ ວຎ຺ເຈສິໍ, ຕວ ຜລາຜລໍ ຕເວວ ໂຫຕຸ, ສຣີຣເມວ ປນ ເຕ ມຫນ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາ ປນ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໑໑໕. ‘‘ອລໍ ເມເຕຫິ ອມ຺ເພຫິ, ຊມ຺ພູຫິ ປນເສຫິ ຈ;

ຍານິ ປາຣໍ ສມຸທ຺ທສ຺ສ, ວຣໍ ມຍ຺ຫໍ ອຸທຸມ຺ພໂຣ.

໑໑໖. ‘‘ມຫຕີ ວຕ ເຕ ໂພນ຺ທິ, ນ ຈ ປຎ຺ຎາ ຕທູປິກາ;

ສຸສຸມາຣ ວຎ຺ຈິໂຕ ເມສິ, ຄຈ຺ຉ ທານິ ຍຖາສຸຂ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອລໍ ເມເຕຫີຕິ ຍານິ ຕຍາ ທີປເກ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ, ເອເຕຫິ ມຍ຺ຫໍ ອລໍ. ວຣໍ ມຍ຺ຫໍ ອຸທຸມ຺ພໂຣຕິ ມຍ຺ຫໍ ອຍເມວ ອຸທຸມ຺ພຣຣຸກ຺ໂຂ ວຣໍ. ໂພນ຺ທີຕິ ສຣີຣໍ. ຕທູປິກາຕິ ປຎ຺ຎາ ປນ ເຕ ຕທູປິກາ ຕສ຺ສ ສຣີຣສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກາ ນຕ຺ຖິ. ຄຈ຺ຉ ທານິ ຍຖາສຸຂນ຺ຕິ ອິທານິ ຍຖາສຸຂໍ ຄຈ຺ຉ, ນຕ຺ຖິ ເຕ ຫທຍມໍສຄຫຓູປາໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸສຸມາໂຣ ສຫສ຺ສໍ ປຣາຊິໂຕ ວິຍ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕວ ອຕ຺ຕໂນ ນິວາສຏ຺ຐານເມວ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສຸສຸມາໂຣ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ສຸສຸມາຣີ ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາ, ກປິຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສຸສຸມາຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໒໐໙] ໙. ກຸກ຺ກຸຏຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ທິຏ຺ຐາ ມຍາ ວເນ ຣຸກ຺ຂາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ທຫຣຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣສ຺ສ ຄຸຕ຺ຕິກມ຺ເມ ເຉໂກ ອໂຫສິ. ‘‘ສຣີຣສ຺ສ ເມ ນ ສຸຂໍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠເຍນ ອຕິສີຕໍ ອຈ຺ຈຸຓ຺ຫໍ ປຣິໂຠຄໍ ນ ກໂຣຕິ, ‘‘ສີຕຸຓ຺ເຫຫິ ສຣີຣໍ ກິລເມຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠເຍນ ພຫິ ນ ນິກ຺ຂມຕິ, ອຕິກິລິນ຺ນອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ນ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ສາ ສຣີຣຄຸຕ຺ຕິກຸສລຕາ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ປາກຏາ ຊາຕາ. ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸໂກ ທຫໂຣ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ສຣີຣຄຸຕ຺ຕິກມ຺ເມ ເຉໂກ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຍໍ ທຫໂຣ ອິທາເນວ ສຣີຣຄຸຕ຺ຕິກມ຺ເມ ເຉໂກ, ປຸພ຺ເພປິ ເຉໂກວ ອໂຫສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ອໂຫສິ. ອເຖໂກ ສກຸຓລຸທ຺ທໂກ ເອກໍ ທີປກກຸກ຺ກຸຏມາທາຍ ວາລຣຊ຺ຊຸຎ຺ຈ ຍຏ຺ຐິຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ກຸກ຺ກຸເຏ ພນ຺ຘນ຺ໂຕ ເອກໍ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິຏ຺ຐໍ ໂປຣາຓກຸກ຺ກຸຏໍ ພນ຺ຘິຕຸໍ ອາຣຠິ. ໂສ ວາລປາເສ ກຸສລຕາຍ ອຕ຺ຕານໍ ພນ຺ຘິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ອຸຏ຺ຐາຍຸຏ຺ຐາຍ ນິລີຍຕິ. ລຸທ຺ທໂກ ອຕ຺ຕານໍ ສາຂາປລ຺ລເວຫິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍຏ຺ຐິຎ຺ຈ ປາສຎ຺ຈ ໂອຑ຺ເຑຕິ. ກຸກ຺ກຸໂຏ ຕໍ ລຊ຺ຊາເປຕຸກາໂມ ມານຸສິໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໗. ‘‘ທິຏ຺ຐາ ມຍາ ວເນ ຣຸກ຺ຂາ, ອສ຺ສກຓ຺ຓາ ວິຠີຏກາ;

ນ ຕານິ ເອວໍ ສກ຺ກນ຺ຕິ, ຍຖາ ຕ຺ວໍ ຣຸກ຺ຂ ສກ຺ກສີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສມ຺ມ ລຸທ຺ທກ, ມຍາ ອິມສ຺ມິໍ ວເນ ຊາຕາ ພຫູ ອສ຺ສກຓ຺ຓາ ຈ ວິຠີຏກາ ຈ ຣຸກ຺ຂາ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພາ, ຕານິ ປນ ຣຸກ຺ຂານິ ຍຖາ ຕ຺ວໍ ສກ຺ກສິ ສງ຺ກມສິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຈຣສິ, ເອວໍ ນ ສກ຺ກນ຺ຕິ ນ ສງ຺ກມນ຺ຕິ ນ ວິຈຣນ຺ຕີຕິ.

ເອວໍ ວຕ຺ວາ ຈ ປນ ໂສ ກຸກ຺ກຸໂຏ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄມາສິ. ຕສ຺ສ ປລາຍິຕ຺ວາ ຄຕກາເລ ລຸທ຺ທໂກ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໘. ‘‘ໂປຣາຓກຸກ຺ກຸໂຏ ອຍໍ, ເຠຕ຺ວາ ປຎ຺ຊຣມາຄໂຕ;

ກຸສໂລ ວາລປາສານໍ, ອປກ຺ກມຕິ ຠາສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຸສໂລ ວາລປາສານນ຺ຕິ ວາລມເຍສຸ ປາເສສຸ ກຸສໂລ ອຕ຺ຕານໍ ພນ຺ຘິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ອປກ຺ກມຕິ ເຈວ ຠາສຕິ ຈ, ຠາສິຕ຺ວາ ຈ ປນ ປລາໂຕຕິ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ລຸທ຺ທໂກ ອຣຎ຺ເຎ ຈຣິຕ຺ວາ ຍຖາລທ຺ຘມາທາຍ ເຄຫເມວ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ລຸທ຺ທໂກ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ກຸກ຺ກຸໂຏ ກາຍຄຸຕ຺ຕິກຸສໂລ ທຫຣຠິກ຺ຂຸ, ຕສ຺ສ ປນ ກາຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂກາຣິກາ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກຸກ຺ກຸຏຊາຕກວຓ຺ຓນາ ນວມາ.

[໒໑໐] ໑໐. ກນ຺ທຄລກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອມ຺ໂຠ ໂກ ນາມຍໍ ຣຸກ຺ໂຂຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສຸຄຕາລຍໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕທາ ຫິ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເທວທຕ຺ໂຕ ສຸຄຕາລຍໍ ອກາສີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ເທວທຕ຺ໂຕ ມຍ຺ຫໍ ອນຸກິຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ປາປຸຓິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ຣຸກ຺ຂໂກຏ຺ຏກສກຸຓໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ‘‘ຂທິຣວນິໂຍ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ຂທິຣວເນເຍວ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫິ, ຕສ຺ເສໂກ ກນ຺ທຄລໂກ ນາມ ສຫາໂຍ ອໂຫສິ, ໂສ ສິມ຺ພລິປາລິຠທ຺ທກວເນ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຂທິຣວນິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ຂທິຣວນິໂຍ ‘‘ສຫາໂຍ ເມ ອາຄໂຕ’’ຕິ ກນ຺ທຄລກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຂທິຣວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຂທິຣຂນ຺ຘໍ ຕຸຓ຺ເຑນ ປຫຣິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໂຕ ປາຓເກ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ກນ຺ທຄລໂກ ທິນ຺ເນ ທິນ຺ເນ ມຘຸຣປູເວ ວິຍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຂາທິ. ຕສ຺ສ ຂາທນ຺ຕສ຺ເສວ ມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ – ‘‘ອຍມ຺ປິ ຣຸກ຺ຂໂກຏ຺ຏກໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອຫມ຺ປິ, ກິໍ ເມ ເອເຕນ ທິນ຺ນໂຄຈເຣນ, ສຍເມວ ຂທິຣວເນ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຂທິຣວນິຍໍ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ມ, ມາ ຕ຺ວໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວິ, ອຫເມວ ຂທິຣວເນ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ໂສ ‘‘ຫນ຺ທ ຕ຺ວໍ ສມ຺ມ, ສິມ຺ພລິປາລິຠທ຺ທກາທິວເນ ນິສ຺ສາເຣ ໂຄຈຣຄ຺ຄຫຓກຸເລ ຊາໂຕ, ຂທິຣາ ນາມ ຊາຕສາຣາ ຖທ຺ຘາ, ມາ ເຕ ເອຕໍ ຣຸຈ຺ຈີ’’ຕິ ອາຫ. ກນ຺ທຄລໂກ ‘‘ກິໍ ທານາຫໍ ນ ຣຸກ຺ຂໂກຏ຺ຏກໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຂທິຣຣຸກ຺ຂໍ ຕຸຓ຺ເຑນ ປຫຣິ. ຕາວເທວສ຺ສ ຕຸຓ຺ຑໍ ຠິຊ຺ຊິ, ອກ຺ຂີນິ ນິກ຺ຂມນາກາຣປ຺ປຕ຺ຕານິ ຊາຕານິ, ສີສໍ ຜລິຕໍ. ໂສ ຂນ຺ເຘ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຠູມິຍໍ ປຕິຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໙. ‘‘ອມ຺ໂຠ ໂກ ນາມຍໍ ຣຸກ຺ໂຂ, ສິນ຺ນປຕ຺ໂຕ ສກຓ຺ຏໂກ;

ຍຕ຺ຖ ເອກປ຺ປຫາເຣນ, ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄໍ ວິຠິຊ຺ຊິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອມ຺ໂຠ ໂກ ນາມຍໍ ຣຸກ຺ໂຂຕິ, ໂຠ ຂທິຣວນິຍ, ໂກ ນາມ ອຍໍ ຣຸກ຺ໂຂ. ‘‘ໂກ ນາມ ໂສ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ສິນ຺ນປຕ຺ໂຕຕິ ສຸຂຸມປຕ຺ໂຕ. ຍຕ຺ຖ ເອກປ຺ປຫາເຣນາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ເອເກເນວ ປຫາເຣນ. ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄໍ ວິຠິຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ສີສໍ ຠິນ຺ນໍ, ນ ເກວລຎ຺ຈ ສີສໍ, ຕຸຓ຺ຑມ຺ປິ ຠິນ຺ນໍ. ໂສ ເວທນາປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ ຂທິຣຣຸກ຺ຂໍ ‘‘ກິໍ ຣຸກ຺ໂຂ ນາເມໂສ’’ຕິ ຊານິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເວທນາປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ວິປ຺ປລປິ.

ຕໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຂທິຣວນິໂຍ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໐. ‘‘ອຈາຣິ ວຕາຍໍ ວິຕຸທໍ ວນານິ, ກຏ຺ຐງ຺ຄຣຸກ຺ເຂສຸ ອສາຣເກສຸ;

ອຖາສທາ ຂທິຣໍ ຊາຕສາຣໍ, ຍຕ຺ຖພ຺ຠິທາ ຄຣຸໂຬ ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຈາຣິ ວຕາຍນ຺ຕິ ອຈຣິ ວຕ ອຍໍ. ວິຕຸທໍ ວນານີຕິ ນິສ຺ສາຣສິມ຺ພລິປາລິຠທ຺ທກວນານິ ວິຕຸທນ຺ໂຕ ວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ. ກຏ຺ຐງ຺ຄຣຸກ຺ເຂສູຕິ ວນກຏ຺ຐໂກຏ຺ຐາເສສຸ ຣຸກ຺ເຂສຸ. ອສາຣເກສູຕິ ນິສ຺ສາເຣສຸ ປາລິຠທ຺ທກສິມ຺ພລິອາທີສຸ. ອຖາສທາ ຂທິຣໍ ຊາຕສາຣນ຺ຕິ ອຖ ໂປຕກກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຊາຕສາຣໍ ຂທິຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ຍຕ຺ຖພ຺ຠິທາ ຄຣຸໂຬ ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖພ຺ຠິທາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຂທິເຣ ອຠິນ຺ທິ ປທາລຍິ. ຄຣຸໂຬຕິ ສກຸໂຓ. ສພ຺ພສກຸຓານຎ຺ເຫຕໍ ສຄາຣວສປ຺ປຕິສ຺ສ ວຈນໍ.

ອິຕິ ນໍ ຂທິຣວນິໂຍ ວຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ກນ຺ທຄລກ, ຍຕ຺ຖ ຕ຺ວໍ ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄໍ ອຠິນ຺ທິ, ຂທິໂຣ ນາເມໂສ ສາຣຣຸກ຺ໂຂ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ກນ຺ທຄລໂກ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ຂທິຣວນິໂຍ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກນ຺ທຄລກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທສມາ.