໕. ຣຸຫກວຄ຺ໂຄ

[໑໙໑] ໑. ຣຸຫກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອປິ ຣຸຫກ ຉິນ຺ນາປີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາປໂລຠນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ອຏ຺ຐກນິປາເຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໘.໖໐ ອາທໂຍ) ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ສຕ຺ຖາ ປນ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ‘‘ອຍໍ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ອິຕ຺ຖີ ອນຕ຺ຖກາຣິກາ, ປຸພ຺ເພປິ ເຕ ເອສາ ສຣາຊິກາຍ ປຣິສາຍ ມຊ຺ເຌ ລຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ເຄຫາ ນິກ຺ຂມນາກາຣໍ ກາເຣສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕສ຺ສ ຣຸຫໂກ ນາມ ປຸໂຣຫິໂຕ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ປຸຣາຓີ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຠຣິຍາ. ຣາຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອສ຺ສຠຓ຺ຑເກນ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອສ຺ສໍ ອທາສິ. ໂສ ຕໍ ອສ຺ສໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຣຎ຺ໂຎ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖ ນໍ ອລງ຺ກຕອສ຺ສສ຺ສ ປິຏ຺ເຐ ນິສີທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ຕຫິໍ ຕຫິໍ ຐິຕາ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອໂຫ ອສ຺ສສ຺ສ ຣູປໍ, ອໂຫ ອສ຺ໂສ ໂສຠຕີ’’ຕິ ອສ຺ສເມວ ປສໍສນ຺ຕິ. ໂສ ເຄຫໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ຠຣິຍໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ອມ຺ຫາກໍ ອສ຺ໂສ ອຕິວິຍ ໂສຠຕິ, ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຐິຕາ ມນຸສ຺ສາ ອມ຺ຫາກໍ ອສ຺ສເມວ ວຓ຺ເຓນ຺ຕີ’’ຕິ. ສາ ປນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ໂຖກໍ ຉິນ຺ນິກາ ຘຸຕ຺ຕິກຘາຕຸກາ, ເຕນ ນໍ ເອວມາຫ – ‘‘ອຍ຺ຍ, ຕ຺ວໍ ອສ຺ສສ຺ສ ໂສຠນກາຣຓໍ ນ ຊານາສິ, ອຍໍ ອສ຺ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ອລງ຺ກຕໍ ອສ຺ສຠຓ຺ຑກໍ ນິສ຺ສາຍ ໂສຠຕິ, ສເຈ ຕ຺ວມ຺ປິ ອສ຺ໂສ ວິຍ ໂສຠິຕຸກາໂມ ອສ຺ສຠຓ຺ຑກໍ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ໂອຣຸຍ຺ຫ ອສ຺ໂສ ວິຍ ປາເທ ໂກຏ຺ຏຍມາໂນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປສ຺ສ, ຣາຊາປິ ຕໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສຕິ, ມນຸສ຺ສາປິ ຕຎ຺ເຎວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ໂສ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກຊາຕິໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ນາມ ກາຣເຓນ ສາ ມໍ ວທຕີ’’ຕິ ອຊານິຕ຺ວາ ຕຖາສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ຕຖາ ອກາສິ. ເຍ ເຍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ເຕ ປຣິຫາສໍ ກໂຣນ຺ຕາ ‘‘ໂສຠຕິ ອາຈຣິໂຍ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ຣາຊາ ປນ ນໍ ‘‘ກິໍ, ອາຈຣິຍ, ປິຕ຺ຕໍ ເຕ ກຸປິຕໍ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກສິ ຊາໂຕ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ລຊ຺ຊາເປສິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ ມຍາ ກຕ’’ນ຺ຕິ ລຊ຺ຊິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຍມ຺ຫິ ສຣາຊິກາຍ ປຣິສາຍ ອນ຺ຕເຣ ລຊ຺ຊາປິໂຕ, ໂປເຖຕ຺ວາ ຕໍ ນິກ຺ກຑ຺ຒິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ຘຸຕ຺ຕິກພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຕສ຺ສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອາຄມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຸເຣຕຣຎ຺ເຎວ ຈູຬທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຣາຊນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈຕູຫປຎ຺ຈາຫໍ ຕຕ຺ເຖວ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ປຸໂຣຫິຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອາຈຣິຍ, ມາຕຸຄາມສ຺ສ ນາມ ໂທໂສ ໂຫຕິເຍວ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ຂມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຂມາປນຕ຺ຖາຍ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໘໑. ‘‘ອປິ ຣຸຫກ ຉິນ຺ນາປິ, ຊິຍາ ສນ຺ຘີຍເຕ ປຸນ;

ສນ຺ຘີຍສ຺ສຸ ປຸຣາຓິຍາ, ມາ ໂກຘສ຺ສ ວສໍ ຄມີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ໂຠ ຣຸຫກ, ນນຸ ຉິນ຺ນາປິ ຘນຸຊິຍາ ປຸນ ສນ຺ຘີຍຕິ ຆຏີຍຕິ, ເອວເມວ ຕ຺ວມ຺ປິ ປຸຣາຓິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຘີຍສ຺ສຸ, ໂກຘສ຺ສ ວສໍ ມາ ຄມີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣຸຫໂກ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໘໒. ‘‘ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ວາເກສຸ, ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ກາຣິສຸ;

ອຎ຺ຎໍ ຊິຍໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ອລຎ຺ເຎວ ປຸຣາຓິຍາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ມຫາຣາຊ, ຘນຸກາຣມຸທຸວາເກສຸ ຈ ຊິຍກາຣເກສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ອຎ຺ຎໍ ຊິຍໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ອິມາຍ ຉິນ຺ນາຍ ປຸຣາຓິຍາ ຊິຍາຍ ອລໍ, ນຕ຺ຖິ ເມ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ອາເນສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ, ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ອໂຫສິ, ຣຸຫໂກ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ, ພາຣາຓສິຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຣຸຫກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໑໙໒] ໒. ສິຣິກາຬກຓ຺ຓິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອິຕ຺ຖີ ສິຍາ ຣູປວຕີຕິ ອິທໍ ສິຣິກາຬກຓ຺ຓິຊາຕກໍ ມຫາອຸມງ຺ຄຊາຕເກ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ.

ສິຣິກາຬກຓ຺ຓິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໑໙໓] ໓. ຈູຬປທຸມຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຍເມວ ສາ ອຫມປິ ໂສ ອນຎ຺ໂຎຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ອຸມ຺ມາທນ຺ຕີຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໐.໕໗ ອາທໂຍ) ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ໂສ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖາຣາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ເກນ ປນ ຕ຺ວໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາປິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ມາຕຸຄາມໍ ທິສ຺ວາ ກິເລສານຸວຕ຺ຕໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ, ມາຕຸຄາໂມ ນາມ ອກຕຎ຺ຎູ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠີ ພຫຸມາຍາ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາປິ ອຕ຺ຕໂນ ທກ຺ຂິຓຊາຓຸໂລຫິຕໍ ປາເຍຕ຺ວາ ຍາວຊີວິຕທານມ຺ປິ ທຕ຺ວາ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ລຠິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ຈສ຺ສ ‘‘ປທຸມກຸມາໂຣ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຕສ຺ສ ອປເຣນ ຉ ກນິຏ຺ຐຠາຕິກາ ອເຫສຸໍ. ເຕ ສຕ຺ຕປິ ຊນາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ຕາ ຆຣາວາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສຫາຍາ ວິຍ ວິຈຣນ຺ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ຣາຊງ຺ຄຓໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຐິໂຕ ເຕ ມຫາປຣິວາເຣນ ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມ ມໍ ວຘິຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊມ຺ປິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ອາສງ຺ກໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ – ‘‘ຕາຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ວສິຕຸໍ ນ ລຠຖ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມມ ອຈ຺ຈເຍນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸລສນ຺ຕກໍ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ປິຕຸ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ໂຣທິຕ຺ວາ ກນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຊາປຕິໂຍ ອາທາຍ ‘‘ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊີວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ເອກໍ ກນ຺ຕາຣໍ ປຕ຺ວາ ອນ຺ນປານໍ ອລຠມານາ ຂຸທໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ‘‘ມຍໍ ຊີວມານາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ຠຣິຍໍ ມາເຣຕ຺ວາ ເຕຣສ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ຠຣິຍາຍ ຈ ລທ຺ຘໂກຏ຺ຐາເສສຸ ເອກໍ ຐເປຕ຺ວາ ເອກໍ ທ຺ເວປິ ຂາທິໍສຸ. ເອວໍ ຉ ທິວເສ ຉ ອິຕ຺ຖິໂຍ ມາເຣຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິໍສຸ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ທິວເສ ທິວເສ ເອເກກໍ ຐເປຕ຺ວາ ຉ ໂກຏ຺ຐາເສ ຐເປສິ. ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ‘‘ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຠຣິຍໍ ມາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຕ ຉ ໂກຏ຺ຐາເສ ເຕສໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ຕາວ ອິເມ ຉ ໂກຏ຺ຐາເສ ຂາທຖ, ສ຺ເວ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕສໍ ມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍນກາເລ ຠຣິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປລາຍິ. ສາ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຂນ຺ເຘນາທາຍ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນເວລາຍ ກນ຺ຕາຣາ ນິກ຺ຂມິ. ສາ ສູຣິເຍ ອຸຄ຺ຄເຕ ‘‘ປິປາສິຕາມ຺ຫິ, ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຸທກໍ ນຕ຺ຖິ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຖິເຕ ຂຄ຺ເຄນ ທກ຺ຂິຓຊາຓຸກໍ ປຫຣິຕ຺ວາ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ປານີຍໍ ນຕ຺ຖິ, ອິທໍ ປນ ເມ ທກ຺ຂິຓຊາຓຸໂລຫິຕໍ ປິວມານາ ນິສີທາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ຕຖາ ອກາສິ. ເຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ມຫາຄງ຺ຄໍ ປຕ຺ວາ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຈ ຜລາຜລໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຄງ຺ຄານິວຕ຺ຕເນ ອສ຺ສມປທໍ ມາເປຕ຺ວາ ວາສໍ ກປ຺ເປສຸໍ.

ອເຖກທິວສໍ ອຸປຣິຄງ຺ຄາຍ ຣາຊາປຣາຘິກໍ ໂຈຣໍ ຫຕ຺ຖປາເທ ຈ ກຓ຺ຓນາສຎ຺ຈ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອມ຺ພຓເກ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ມຫາຄງ຺ຄາຍ ປວາເຫສຸໍ. ໂສ ມຫນ຺ຕໍ ອຏ຺ຏສ຺ສຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕໍ ຐານໍ ປາປຸຓິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ກຣຸຓໍ ປຣິເທວິຕສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ໂຕ ມຍິ ຐິເຕ ມາ ນສ຺ສີ’’ຕິ ຄງ຺ຄາຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອຸຕ຺ຕາເຣຕ຺ວາ ອສ຺ສມປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ກາສາວໂຘວນເລປນາທີຫິ ວຓປຏິກມ຺ມໍ ອກາສິ. ຠຣິຍາ ປນສ຺ສ ‘‘ເອວຣູປໍ ນາມ ທຸສ຺ສີລໍ ກຸຓ຺ຐໍ ຄງ຺ຄາຍ ອາວາເຫຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ໂຕ ວິຈຣຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ກຸຓ຺ຐໍ ຊິຄຸຈ຺ຉມານາ ນິຏ຺ຐຸຠນ຺ຕີ ວິຈຣຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ວເຓສຸ ສໍວິຣຸຬ຺ເຫສຸ ຠຣິຍາຍ ສທ຺ຘິໍ ຕໍ ອສ຺ສມປເທເຍວ ຐເປຕ຺ວາ ອຏວິໂຕ ຜລາຜລານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕຎ຺ຈ ຠຣິຍຎ຺ຈ ໂປເສສິ. ເຕສຸ ເອວໍ ວສນ຺ເຕສຸ ສາ ອິຕ຺ຖີ ເອຕສ຺ມິໍ ກຸຓ຺ເຐ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອນາຈາຣໍ ຈຣິຕ຺ວາ ເອເກນຸປາເຍນ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ມາເຣຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ສາມິ, ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອໍເສ ນິສີທິຕ຺ວາ ກນ຺ຕາຣາ ນິກ຺ຂມມານາ ເອກໍ ປພ຺ພຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອຍ຺ເຍ ປພ຺ພຕມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕເທວເຕ ‘ສເຈ ອຫໍ ສາມິເກນ ສທ຺ຘິໍ ອໂຣຄາ ຊີວິຕໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ພລິກມ຺ມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ອາຍາຈິໍ, ສາ ມໍ ອິທານິ ອຸຕ຺ຕາເສຕິ, ກໂຣມສ຺ສາ ພລິກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ມາຍໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ພລິກມ຺ມໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕາຍ ພລິຠາຊນໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖກໍ ອຠິຣຸຫິ. ອຖ ນໍ ສາ ເອວມາຫ – ‘‘ສາມິ, ເທວຕາຍປິ ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ອຸຕ຺ຕມເທວຕາ, ປຐມໍ ຕາວ ຕໍ ວນປຸປ຺ເຜຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ເທວຕາຍ ພລິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປປາຕາຠິມຸຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ວນປຸປ຺ເຜຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕຸກາມາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິປສ຺ເສ ຐຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິຍໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປປາເຕ ປາເຕຕ຺ວາ ‘‘ທິຏ຺ຐາ ເມ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐີ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ປພ຺ພຕາ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ກຸຓ຺ຐສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ປປາຕານຸສາເຣນ ປພ຺ພຕາ ປຕນ຺ໂຕ ອຸທຸມ຺ພຣຣຸກ຺ຂມຕ຺ຖເກ ເອກສ຺ມິໍ ອກຓ຺ຏເກ ປຕ຺ຕສຎ຺ຉນ຺ເນ ຄຸມ຺ເພ ລຄ຺ຄິ, ເຫຏ຺ຐາປພ຺ພຕໍ ປນ ໂອໂຣຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ໂສ ອຸທຸມ຺ພຣຜລານິ ຂາທິຕ຺ວາ ສາຂນ຺ຕເຣ ນິສີທິ. ອເຖໂກ ມຫາສຣີໂຣ ໂຄຘຣາຊາ ເຫຏ຺ຐາປພ຺ພຕປາທໂຕ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ອຸທຸມ຺ພຣຜລານິ ຂາທຕິ. ໂສ ຕໍ ທິວສໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປລາຍິ, ປຸນທິວເສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ປສ຺ເສ ຜລານິ ຂາທິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາສໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຐານໍ ເກນ ກາຣເຓນ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ນາມ ກາຣເຓນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ມາ ຠາຍີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປິຏ຺ຐິຍໍ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຫາມຄ຺ເຄ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎເມວ ປາວິສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກໍ ຄາມກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວສນ຺ໂຕ ປິຕຸ ກາລກຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸລສນ຺ຕເກ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປທຸມຣາຊາ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ທສ ຣາຊຘມ຺ເມ ອໂກເປຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ຈຕູສຸ ນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ນຄຣມຊ຺ເຌ ນິເວສນທ຺ວາເຣຕິ ຉ ທານສາລາໂຍ ກາເຣຕ຺ວາ ເທວສິກໍ ຉ ສຕສຫສ຺ສານິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທານໍ ອທາສິ.

ສາປິ ໂຂ ອິຕ຺ຖີ ຕໍ ກຸຓ຺ຐໍ ຂນ຺ເຘ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສປເຖ ຠິກ຺ຂໍ ຈຣມານາ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຕໍ ກຸຓ຺ຐໍ ໂປເສສິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອຍໍ ເຕ ກິໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຍມານາ ‘‘ອຫໍ ເອຕສ຺ສ ມາຕຸລຘີຕາ, ປິຕຸຈ຺ຉາປຸຕ຺ໂຕ ເມ ເອໂສ, ເອຕສ຺ເສວ ມໍ ອທໍສຸ, ສາຫໍ ວຊ຺ຌປ຺ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິກໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຣິຫຣນ຺ຕີ ຠິກ຺ຂໍ ຈຣິຕ຺ວາ ໂປເສມີ’’ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອຍໍ ປຕິພ຺ພຕາ’’ຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພຫຸຕຣໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ອທໍສຸ. ອປເຣ ປນ ຊນາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຕ຺ວໍ ມາ ເອວໍ ວິຈຣິ, ປທຸມຣາຊາ ພາຣາຓສິຍໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕິ, ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ສງ຺ໂຂເຠຕ຺ວາ ທານໍ ເທຕິ, ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕຸສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຕຸຏ຺ໂຐ ເຕ ພຫຸໍ ຘນໍ ທສ຺ສຕິ, ຕວ ສາມິກໍ ອິເຘວ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ຖິຣໍ ກຕ຺ວາ ເວຕ຺ຕປຈ຺ຉິໍ ອທໍສຸ. ສາ ອນາຈາຣາ ຕໍ ກຸຓ຺ຐໍ ເວຕ຺ຕປຈ຺ຉິຍໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທານສາລາສຸ ຠຸຎ຺ຊມານາ ວິຈຣຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອລງ຺ກຕຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘວຣຄໂຕ ທານຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ວາ ທສນ຺ນໍ ວາ ສຫຕ຺ຖາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປຸນ ເຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ສາ ອນາຈາຣາ ຕໍ ກຸຓ຺ຐໍ ປຈ຺ຉິຍໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຄມນມຄ຺ເຄ ອຏ຺ຐາສິ.

ຣາຊາ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເອກາ, ເທວ, ປຕິພ຺ພຕາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ກຸຓ຺ຐໍ ປຈ຺ຉິຍາ ນີຫຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເຕ ກິໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ‘‘ປິຕຸຈ຺ຉາປຸຕ຺ໂຕ ເມ, ເທວ, ກຸລທຕ຺ຕິໂກ ສາມິໂກ’’ຕິ ອາຫ. ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ອນ຺ຕຣໍ ອຊານນ຺ຕາ ‘‘ອໂຫ ປຕິພ຺ພຕາ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ອນາຈາຣິຕ຺ຖິໍ ວຓ຺ຓຍິໍສຸ. ປຸນ ຣາຊາ ‘‘ອຍໍ ເຕ ກຸຓ຺ໂຐ ກຸລທຕ຺ຕິໂກ ສາມິໂກ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ຣາຊານໍ ອສຎ຺ຊານນ຺ຕີ ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ ສູຣາ ຫຸຕ຺ວາ ກເຖສິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ‘‘ກິໍ ເອສ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ, ນນຸ ຕ຺ວໍ ປທຸມກຸມາຣສ຺ສ ຠຣິຍາ ອສຸກຣຎ຺ໂຎ ຘີຕາ, ອສຸກາ ນາມ ມມ ຊາຓຸໂລຫິຕໍ ປິວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ກຸຓ຺ເຐ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ມໍ ປປາເຕ ປາເຕສິ. ສາ ອິທານິ ຕ຺ວໍ ນລາເຏນ ມຈ຺ຈຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມໍ ‘ມໂຕ’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ອິມໍ ຐານໍ ອາຄຕາ, ນນຸ ອຫໍ ຊີວາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອມຈ຺ເຈ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ, ອມຈ຺ຈາ ນນຸ ຈາຫໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ປຸຏ຺ໂຐ ເອວໍ ກເຖສິໍ ‘ມມ ກນິຏ຺ຐຠາຕິກາ ຉ ອິຕ຺ຖິໂຍ ມາເຣຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິໍສຸ, ອຫໍ ປນ ມຍ຺ຫໍ ຠຣິຍໍ ອໂຣຄໍ ກຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຕີຣໍ ເນຕ຺ວາ ອສ຺ສມປເທ ວສນ຺ໂຕ ເອກໍ ວຊ຺ຌປ຺ປຕ຺ຕໍ ກຸຓ຺ຐໍ ອຸຕ຺ຕາເຣຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິໍ. ສາ ອິຕ຺ຖີ ເອຕສ຺ມິໍ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ມໍ ປພ຺ພຕປາເທ ປາເຕສິ. ອຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ຊີວິຕໍ ລຠິ’ນ຺ຕິ. ຍາຍ ອຫໍ ປພ຺ພຕາ ປາຕິໂຕ, ນ ສາ ອຎ຺ຎາ, ເອສາ ທຸສ຺ສີລາ, ໂສປິ ວຊ຺ຌປ຺ປຕ຺ໂຕ ກຸຓ຺ໂຐ ນ ອຎ຺ໂຎ, ອຍເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໘໕. ‘‘ອຍເມວ ສາ ອຫມປິ ໂສ ອນຎ຺ໂຎ, ອຍເມວ ໂສ ຫຕ຺ຖຈ຺ຉິນ຺ໂນ ອນຎ຺ໂຎ;

ຍມາຫ ‘ໂກມາຣປຕີ ມມ’ນ຺ຕິ, ວຊ຺ຌິຕ຺ຖິໂຍ ນຕ຺ຖິ ອິຕ຺ຖີສຸ ສຈ຺ຈໍ.

໘໖. ‘‘ອິມຎ຺ຈ ຊມ຺ມໍ ມຸສເລນ ຫນ຺ຕ຺ວາ, ລຸທ຺ທໍ ຉວໍ ປຣທາຣູປເສວິໍ;

ອິມິສ຺ສາ ຈ ນໍ ປາປປຕິພ຺ພຕາຍ, ຊີວນ຺ຕິຍາ ຉິນ຺ທຖ ກຓ຺ຓນາສ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍມາຫ ໂກມາຣປຕີ ມມນ຺ຕິ ຍໍ ເອສາ ‘‘ອຍໍ ເມ, ໂກມາຣປຕິ, ກຸລທຕ຺ຕິໂກ ສາມິໂກ’’ຕິ ອາຫ, ອຍເມວ ໂສ, ນ ອຎ຺ໂຎ. ‘‘ຍມາຫຸ, ໂກມາຣປຕີ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ອຍເມວ ຫິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ລິຂິໂຕ, ຕສ຺ສາປິ ອຍເມວຕ຺ໂຖ, ວຈນວິປລ຺ລາໂສ ປເນຕ຺ຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຎ຺ຫິ ຣຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເທວ ອິຘ ອາຄຕໍ. ວຊ຺ຌິຕ຺ຖິໂຍຕິ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ວຊ຺ຌາ ວຘິຕພ຺ພາ ເອວ. ນຕ຺ຖິ ອິຕ຺ຖີສຸ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອຕາສຸ ສຠາໂວ ນາເມໂກ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ອິມຎ຺ຈ ຊມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເຕສໍ ທຓ຺ຑາຓາປນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຊມ຺ມນ຺ຕິ ລາມກໍ. ມຸສເລນ ຫນ຺ຕ຺ວາຕິ ມຸສເລນ ຫນິຕ຺ວາ ໂປເຖຕ຺ວາ ອຏ຺ຐີນິ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ. ລຸທ຺ທນ຺ຕິ ທາຣຸຓໍ. ຉວນ຺ຕິ ຄຸຓາຠາເວນ ນິຊ຺ຊີວໍ ມຕສທິສໍ. ອິມິສ຺ສາ ຈ ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ອິມິສ຺ສາ ຈ ປາປປຕິພ຺ພຕາຍ ອນາຈາຣາຍ ທຸສ຺ສີລາຍ ຊີວນ຺ຕິຍາວ ກຓ຺ຓນາສໍ ຉິນ຺ທຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂກຘໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເອວໍ ເຕສໍ ທຓ຺ຑໍ ອາຓາເປຕ຺ວາປິ ນ ຕຖາ ກາເຣສິ. ໂກປໍ ປນ ມນ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາ ສາ ປຈ຺ຉິໍ ສີສໂຕ ໂອໂຣເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ຄາຬ຺ຫຕຣໍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ກຸຓ຺ຐໍ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊິຕາ ນີຫຣາເປສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ຉ ຠາຕໂຣ ອຎ຺ຎຕຣາ ເຖຣາ ອເຫສຸໍ, ຠຣິຍາ ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາ, ກຸຓ຺ໂຐ ເທວທຕ຺ໂຕ, ໂຄຘຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ປທຸມຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຈູຬປທຸມຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໑໙໔] ໔. ມຓິໂຈຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນ ສນ຺ຕິ ເທວາ ປວສນ຺ຕິ ນູນາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກນ຺ຕໍ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕທາ ປນ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເທວທຕ຺ໂຕ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ເທວທຕ຺ໂຕ ມຍ຺ຫໍ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກຕິເຍວ, ປຣິສກ຺ກນ຺ໂຕປິ ປນ ມໍ ວຘິຕຸໍ ນາສກ຺ຂີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິໂຕ ອວິທູເຣ ຄາມເກ ຄຫປຕິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ວຍປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ພາຣາຓສິໂຕ ກຸລຘີຕຣໍ ອາເນສຸໍ, ສາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ອໂຫສິ ອຠິຣູປາ ທສ຺ສນີຍາ ເທວຈ຺ຉຣາ ວິຍ ປຸປ຺ຜລຕາ ວິຍ ລຬມານາ ມຕ຺ຕກິນ຺ນຣີ ວິຍ ຈ ສຸຊາຕາຕິ ນາເມນ ປຕິພ຺ພຕາ ສີລາຈາຣສມ຺ປນ຺ນາ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ນາ. ນິຈ຺ຈກາລມ຺ປິສ຺ສາ ປຕິວຕ຺ຕໍ ສສ຺ສຸວຕ຺ຕໍ ສສຸຣວຕ຺ຕຎ຺ຈ ກຕເມວ ໂຫຕິ, ສາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປິຍາ ອໂຫສິ ມນາປາ. ອິຕິ ອຸໂຠປິ ເຕ ສມ຺ໂມທມານາ ເອກຈິຕ຺ຕາ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິໍສຸ.

ອເຖກທິວສໍ ສຸຊາຕາ ‘‘ມາຕາປິຕໂຣ ທຏ຺ຐຸກາມາມ຺ຫີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠທ຺ເທ, ມຄ຺ຄປາເຖຍ຺ຍໍ ປໂຫນກໍ ປຏິຍາເທຫີ’’ຕິ ຂຊ຺ຊວິກຕິໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ຂຊ຺ຊກາທີນິ ຍານເກ ຐເປຕ຺ວາ ຍານກໍ ປາເຊນ຺ໂຕ ຍານກສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອໂຫສິ, ອິຕຣາ ປຈ຺ຉໂຕ. ເຕ ນຄຣສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍານກໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິໍສຸ. ປຸນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຍານກໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ນິສີທິ, ສຸຊາຕາ ວຕ຺ຖານິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ນິສີທິ. ຍານກສ຺ສ ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ປວິຏ຺ຐກາເລ ພາຣາຓສິຣາຊາ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘວຣຄໂຕ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕໍ ປເທສໍ ອຄມາສິ. ສຸຊາຕາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຍານກສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ປທສາ ປາຍາສິ. ຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສາ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາກຑ຺ຒິຍມານໂລຈໂນ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເອກໍ ອມຈ຺ຈໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ ເອຕິສ຺ສາ ສສ຺ສາມິກຠາວໍ ວາ ອສ຺ສາມິກຠາວໍ ວາ ຊານາຫີ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ສສ຺ສາມິກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສສ຺ສາມິກາ ກິຣ, ເທວ, ຍານເກ ນິສິນ຺ໂນ ປຸຣິໂສ ເອຕິສ຺ສາ ສາມິໂກ’’ຕິ ອາຫ.

ຣາຊາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕໍ ວິໂນເທຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ກິເລສາຕຸໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ເອເກນ ນໍ ອຸປາເຍນ ມາຣາເປຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກໍ ປຸຣິສໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ໂຠ, ອິມໍ ຈູຬາມຓິໍ ວີຖິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ເອຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຍານເກ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ ຈູຬາມຓິໍ ທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍານເກ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຐປິໂຕ ເມ, ເທວາ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ‘‘ຈູຬາມຓິ ເມ ນຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອາຫ, ມນຸສ຺ສາ ເອກໂກລາຫລໍ ອກໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ສພ຺ພທ຺ວາຣານິ ປິທຫິຕ຺ວາ ສຎ຺ຈາຣໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຈຣໍ ປຣິເຍສຖາ’’ຕິ ອາຫ, ຣາຊປຸຣິສາ ຕຖາ ອກໍສຸ, ນຄຣໍ ເອກສງ຺ໂຂຠໍ ອໂຫສິ. ອິຕໂຣ ປຸຣິໂສ ມນຸສ຺ເສ ຄເຫຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ, ຍານກໍ ຐເປຫິ, ຣຎ຺ໂຎ ຈູຬາມຓິ ນຏ຺ໂຐ, ຍານກໍ ໂສເຘສ຺ສາມີ’’ຕິ ຍານກໍ ໂສເຘນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາ ຐປິຕມຓິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ມຓິໂຈໂຣ’’ຕິ ຫຕ຺ເຖຫິ ຈ ປາເທຫິ ຈ ໂປເຖຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເນຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມຓິໂຈໂຣ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສິ. ຣາຊາປິ ‘‘ສີສມສ຺ສ ຉິນ຺ທຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ.

ອຖ ນໍ ຣາຊປຸຣິສາ ຈຕຸກ຺ເກ ຈຕຸກ຺ເກ ກສາຫິ ຕາເຬນ຺ຕາ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣນ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມາເປສຸໍ. ສຸຊາຕາປິ ຍານກໍ ປຫາຍ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ປຣິເທວມານາ ‘‘ສາມິ, ມໍ ນິສ຺ສາຍ ອິມໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຕ຺ໂຕສີ’’ຕິ ປຣິເທວມານາ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ອຄມາສິ. ຣາຊປຸຣິສາ ‘‘ສີສມສ຺ສ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕານໍ ນິປຊ຺ຊາເປສຸໍ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຸຊາຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສີລຄຸຓໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ວຕ ມຎ຺ເຎ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ສີລວນ຺ຕານໍ ວິເຫຐເກ ປາປສາຫສິກມນຸສ຺ເສ ນິເສເຘຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ເທວຕາ ນາມາ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໘໗. ‘‘ນ ສນ຺ຕິ ເທວາ ປວສນ຺ຕິ ນູນ, ນ ຫິ ນູນ ສນ຺ຕິ ອິຘ ໂລກປາລາ;

ສຫສາ ກໂຣນ຺ຕານມສຎ຺ຎຕານໍ, ນ ຫິ ນູນ ສນ຺ຕິ ປຏິເສຘິຕາໂຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ສນ຺ຕິ, ເທວາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ສີລວນ຺ຕານໍ ໂອໂລກນກາ ປາປານຎ຺ຈ ນິເສຘກາ ນ ສນ຺ຕິ ນູນ ເທວາ. ປວສນ຺ຕິ ນູນາຕິ ເອວຣູເປສຸ ວາ ກິຈ຺ເຈສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ນູນ ປວສນ຺ຕິ ປວາສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິຘ, ໂລກປາລາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ໂລກປາລສມ຺ມຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາປິ ສີລວນ຺ຕານໍ ອນຸຄ຺ຄາຫກາ ນ ຫິ ນູນ ສນ຺ຕິ. ສຫສາ ກໂຣນ຺ຕານມສຎ຺ຎຕານນ຺ຕິ ສຫສາ ອວີມໍສິຕ຺ວາ ສາຫສິກໍ ທາຣຸຓໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ທຸສ຺ສີລານໍ. ປຏິເສຘິຕາໂຣຕິ ເອວຣູປໍ ກມ຺ມໍ ມາ ກຣິຕ຺ຖ, ນ ລພ຺ຠາ ເອຕໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ປຏິເສເຘນ຺ຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ຕາຍ ສີລສມ຺ປນ຺ນາຍ ປຣິເທວມານາຍ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ນິສິນ຺ນາສນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ, ສກ຺ໂກ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ມໍ ສກ຺ກຕ຺ຕໂຕ ຈາເວຕຸກາໂມ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອິມໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ພາຣາຓສິຣາຊາ ອຕິຜຣຸສກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ສີລສມ຺ປນ຺ນໍ ສຸຊາຕໍ ກິລເມຕິ, ຄນ຺ຕຸໍ ທານິ ເມ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເທວໂລກາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ເຐ ນິສິນ຺ນໍ ຕໍ ປາປຣາຊານໍ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘໂຕ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຘມ຺ມຄຓ຺ຑິກາຍ ອຸຕ຺ຕານໍ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຣາຊເວສໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ເຘ ນິສີທາເປສິ. ຣາຊປຸຣິສາ ຜຣສຸໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສີສໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕາ ຣຎ຺ໂຎ ສີສໍ ຉິນ຺ທິໍສຸ, ຉິນ຺ນກາເລເຍວ ຈສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ສີສຠາວໍ ຊານິໍສຸ. ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ທິສ຺ສມານກສຣີເຣເນວ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຊາຠິເສກໍ ກຕ຺ວາ ສຸຊາຕາຍ ຈ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐານໍ ທາເປສິ. ອມຈ຺ຈາ ເຈວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາທໂຍ ຈ ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຘມ຺ມິກຣາຊາ ມາຣິໂຕ, ອິທານິ ອມ຺ເຫຫິ ສກ຺ກທຕ຺ຕິໂກ ຘມ຺ມິກຣາຊາ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ.

ສກ຺ໂກປິ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ໂວ ສກ຺ກທຕ຺ຕິໂກ ຣາຊາ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສ຺ສຕິ. ສເຈ ຫິ ຣາຊາ ອຘມ຺ມິໂກ ໂຫຕິ, ເທໂວ ອກາເລ ວສ຺ສຕິ, ກາເລ ນ ວສ຺ສຕິ, ຉາຕຠຍໍ ໂຣຄຠຍໍ ສຕ຺ຖຠຍນ຺ຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ຠຍານິ ອຸປຄຕາເນວ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ໂອວທນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໘໘. ‘‘ອກາເລ ວສ຺ສຕີ ຕສ຺ສ, ກາເລ ຕສ຺ສ ນ ວສ຺ສຕິ;

ສຄ຺ຄາ ຈ ຈວຕິ ຐານາ, ນນຸ ໂສ ຕາວຕາ ຫໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອກາເລຕິ ອຘມ຺ມິກຣຎ຺ໂຎ ຣຊ຺ເຊ ອຍຸຕ຺ຕກາເລ ສສ຺ສານໍ ປກ຺ກກາເລ ວາ ລາຍນມທ຺ທນາທິກາເລ ວາ ເທໂວ ວສ຺ສຕິ. ກາເລຕິ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕກາເລ ວປນກາເລ ຕຣຸຓສສ຺ສກາເລ ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓກາເລ ຈ ນ ວສ຺ສຕິ. ສຄ຺ຄາ ຈ ຈວຕິ ຐານາຕິ ສຄ຺ຄສງ຺ຂາຕາ ຐານາ ເທວໂລກາ ຈວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຘມ຺ມິກຣາຊາ ຫິ ອປ຺ປຏິລາຠວເສນ ເທວໂລກາ ຈວຕິ ນາມ, ສຄ຺ເຄປິ ວາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ອຘມ຺ມິກຣາຊາ ຕໂຕ ຈວຕີຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ໂສ ຕາວຕາ ຫໂຕຕິ ນນຸ ໂສ ອຘມ຺ມິໂກ ຣາຊາ ເອຕ຺ຕເກນ ຫໂຕ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ເອກໍສວາຈີ ເອຕ຺ຖ ນຸ-ກາໂຣ, ເນໂສ ເອກໍເສນ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫໂຕ, ອຏ຺ຐສຸ ປນ ມຫານິຣເຍສຸ ໂສຬສສຸ ຈ ອຸສ຺ສທນິຣເຍສຸ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ໂສ ຫຎ຺ຎິສ຺ສຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ສກ຺ໂກ ມຫາຊນສ຺ສ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເທວຏ຺ຐານເມວ ອຄມາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຸຣໍ ປູເຣສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອຘມ຺ມິກຣາຊາ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ສກ຺ໂກ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ, ສຸຊາຕາ ຣາຫຸລມາຕາ, ສກ຺ກທຕ຺ຕິຍຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມຓິໂຈຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໑໙໕] ໕. ປພ຺ພຕູປຕ຺ຖຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ປພ຺ພຕູປຕ຺ຖເຣ ຣມ຺ເມຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກສລຣາຊານໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ກິຣ ເອໂກ ອມຈ຺ໂຈ ອນ຺ເຕປຸເຣ ປທຸສ຺ສິ. ຣາຊາປິ ປຣິວີມໍສມາໂນ ຕໍ ຕຖໂຕ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ອນ຺ເຕປຸເຣ ເອໂກ ອມຈ຺ໂຈ ປທຸສ຺ສິ, ຕສ຺ສ ກິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຸປກາຣໂກ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ໂສ ຈ ອມຈ຺ໂຈ ສາ ຈ ອິຕ຺ຖີ ປິຍາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຕິວິຍ ອຸປກາຣໂກ ສກລໍ ຣາຊກຸລໍ ສນ຺ຘາເຣຕິ, ສາປິ ເມ ອິຕ຺ຖີ ປິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຫາຣາຊ, ‘ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣເກສຸ ເສວເກສຸ ປິຍາສຸ ຈ ອິຕ຺ຖີສຸ ທຸພ຺ຠິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’ຕິ ປຸພ຺ເພປິ ຣາຊາໂນ ປຓ຺ຑິຕານໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາວ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອມຈ຺ຈກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຘມ຺ມານຸສາສໂກ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ເອໂກ ອມຈ຺ໂຈ ອນ຺ເຕປຸເຣ ປທຸສ຺ສິ. ຣາຊາ ນໍ ຕຖໂຕ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອມຈ຺ໂຈປິ ເມ ພຫູປກາໂຣ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖີປິ ເມ ປິຍາ, ທ຺ເວປິ ອິເມ ນາເສຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ປຓ຺ຑິຕາມຈ຺ຈໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສເຈ ສຫິຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຫິສ຺ສາມິ, ໂນ ເຈ, ນ ສຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາສນໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ປຓ຺ຑິຕ, ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ປຸຈ຺ຉຖ, ມຫາຣາຊ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໘໙. ‘‘ປພ຺ພຕູປຕ຺ຖເຣ ຣມ຺ເມ, ຊາຕາ ໂປກ຺ຂຣຓີ ສິວາ;

ຕໍ ສິງ຺ຄາໂລ ອປາປາຍິ, ຊານໍ ສີເຫນ ຣກ຺ຂິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປພ຺ພຕູປຕ຺ຖເຣ ຣມ຺ເມຕິ ຫິມວນ຺ຕປພ຺ພຕປາເທ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຐິເຕ ອງ຺ຄຓຏ຺ຐາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊາຕາ ໂປກ຺ຂຣຓີ ສິວາຕິ ສິວາ ສີຕລາ ມຘຸໂຣທກາ ໂປກ຺ຂຣຓີ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ອປິຈ ໂຂ ໂປກ຺ຂຣສຎ຺ຉນ຺ນາ ນທີປິ ໂປກ຺ຂຣຓີເຍວ. ອປາປາຍີຕິ ອປ-ອິຕິ ອຸປສຄ຺ໂຄ, ອປາຍີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊານໍ ສີເຫນ ຣກ຺ຂິຕນ຺ຕິ ສາ ໂປກ຺ຂຣຓີ ສີຫປຣິໂຠຄາ ສີເຫນ ຣກ຺ຂິຕາ, ໂສປິ ນໍ ສິງ຺ຄາໂລ ‘‘ສີເຫນ ຣກ຺ຂິຕາ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຊານນ຺ໂຕວ ອປາຍິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຕິ, ພາໂລ ສິງ຺ຄາໂລ ສີຫສ຺ສ ອຠາຍິຕ຺ວາ ປິເວຍ຺ຍ ເອວຣູປໍ ໂປກ຺ຂຣຓິນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອທ຺ຘາ ເອຕສ຺ສ ອນ຺ເຕປຸເຣ ເອໂກ ອມຈ຺ໂຈ ປທຸຏ຺ໂຐ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໙໐. ‘‘ປິວນ຺ຕິ ເຈ ມຫາຣາຊ, ສາປທານິ ມຫານທິໍ;

ນ ເຕນ ອນທີ ໂຫຕິ, ຂມສ຺ສຸ ຍທິ ເຕ ປິຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສາປທານີຕິ ນ ເກວລໍ ສິງ຺ຄາໂລວ, ອວເສສານິ ສຸນຂປສທພິຬາຣມິຄາທີນິ ສພ຺ພສາປທານິ ຕໍ ໂປກ຺ຂຣສຎ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ໂປກ຺ຂຣຓີ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ນທິໍ ປິວນ຺ຕິ ເຈ. ນ ເຕນ ອນທີ ໂຫຕີຕິ ນທິຍຎ຺ຫິ ທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປທາປິ ອຫິມຈ຺ຉາປິ ສພ຺ເພ ປິປາສິຕາ ປານີຍໍ ປິວນ຺ຕິ, ນ ສາ ເຕນ ກາຣເຓນ ອນທີ ນາມ ໂຫຕິ, ນາປິ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐນທີ. ກສ຺ມາ? ສພ຺ເພສໍ ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ. ຍຖາ ນທີ ເຍນ ເກນຈິ ປີຕາ ນ ທຸສ຺ສຕິ, ເອວໍ ອິຕ຺ຖີປິ ກິເລສວເສນ ສາມິກໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ຄຕາ ເນວ ອນິຕ຺ຖີ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ສພ຺ເພສໍ ສາຘາຣຓຠາເວນ. ນາປິ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐິຕ຺ຖີ. ກສ຺ມາ? ໂອທກນ຺ຕິກຕາຍ ສຸທ຺ຘຠາເວນ. ຂມສ຺ສຸ ຍທິ ເຕ ປິຍາຕິ ຍທິ ປນ ເຕ ສາ ອິຕ຺ຖີ ປິຍາ, ໂສ ຈ ອມຈ຺ໂຈ ພຫູປກາໂຣ, ເຕສໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຂມສ຺ສຸ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາເວນ ຕິຏ຺ຐາຫີຕິ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ໂອວາທໍ ອທາສິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ‘‘ປຸນ ເອວຣູປໍ ປາປກມ຺ມໍ ມາ ກຣິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຂມິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕ ໂອຣມິໍສຸ. ຣາຊາປິ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ສຄ຺ຄປຸຣໍ ປູເຣສິ. ໂກສລຣາຊາປິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຂມິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ປຓ຺ຑິຕາມຈ຺ໂຈ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ປພ຺ພຕູປຕ຺ຖຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໑໙໖] ໖. ວລາຫກສ຺ສຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເຍ ນ ກາຫນ຺ຕິ ໂອວາທນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖາຣາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເອກໍ ອລງ຺ກຕໍ ມາຕຸຄາມໍ ທິສ຺ວາ ກິເລສວເສນາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາເມຕາ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫິ ເຈວ ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕວິລາເສຫິ ຈ ປຸຣິເສ ປໂລເຠຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ກຕ຺ວາ ວສໍ ອຸປຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສີລວິນາສຎ຺ເຈວ ຘນວິນາສຎ຺ຈ ປາປນຏ຺ເຐນ ‘ຍກ຺ຂິນິໂຍ’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປຸພ຺ເພປິ ຫິ ຍກ຺ຂິນິໂຍ ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ເຕນ ເອກໍ ປຸຣິສສຕ຺ຖໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວາຓິເຊ ປໂລເຠຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ກຕ຺ວາ ປຸນ ອຎ຺ເຎ ປຸຣິເສ ທິສ຺ວາ ເຕ ສພ຺ເພປິ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ອຸໂຠຫິ ຫນຸກປສ຺ເສຫິ ໂລຫິເຕນ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕນ ມຸຂໍ ປູຣາເປຕ຺ວາ ຂາທິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປ ສິຣີສວຕ຺ຖຸ ນາມ ຍກ຺ຂນຄຣໍ ອໂຫສິ, ຕຕ຺ຖ ຍກ຺ຂິນິໂຍ ວສິໍສຸ. ຕາ ຠິນ຺ນນາວານໍ ວາຓິຊານໍ ອາຄຕກາເລ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕາ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ທາສິຄຓປຣິວຸຕາ ທາຣເກ ອງ຺ເກນາທາຍ ວາຓິເຊ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ. ເຕສໍ ‘‘ມນຸສ຺ສາວາສໍ ອາຄຕມ຺ຫາ’’ຕິ ສຎ຺ຊານນຕ຺ຖໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທີນິ ກໂຣນ຺ເຕ ມນຸສ຺ເສ ໂຄຄເຓ ສຸນເຂຕິ ເອວມາທີນິ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ວາຓິຊານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຍາຄຸໍ ປິວຖ, ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຖ, ຂາທນີຍໍ ຂາທຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວາຓິຊາ ອຊານນ຺ຕາ ຕາຫິ ທິນ຺ນໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ອຖ ເຕສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປິວິຕ຺ວາ ວິສ຺ສມິຕກາເລ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກຕ຺ຖ ວາສິກາ, ກຸໂຕ ອາຄຕາ, ກຫໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສຖ, ເກນ ກມ຺ເມນ ອິຘາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘‘ຠິນ຺ນນາວາ ຫຸຕ຺ວາ ອິຘາຄຕມ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ, ອຍ຺ຍາ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ສາມິການໍ ນາວໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຄຕານໍ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕານິ, ເຕ ມຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ; ຕຸມ຺ເຫປິ ວາຓິຊາເຍວ, ມຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາທປຣິຈາຣິກາ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕ ວາຓິເຊ ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕຫາວຠາວວິລາເສຫິ ປໂລເຠຕ຺ວາ ຍກ຺ຂນຄຣໍ ເນຕ຺ວາ ສເຈ ປຐມຄຫິຕາ ມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ເທວສງ຺ຂລິກາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກາຣຓຆເຣ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ຠິນ຺ນນາເວ ມນຸສ຺ເສ ອລຠນ຺ຕິໂຍ ປນ ປຣໂຕ ກລ຺ຍາຓິໍ ໂອຣໂຕ ນາຄທີປນ຺ຕິ ເອວໍ ສມຸທ຺ທຕີຣໍ ອນຸສຎ຺ຈຣນ຺ຕິ. ອຍໍ ຕາສໍ ຘມ຺ມຕາ.

ອເຖກທິວສໍ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິນ຺ນນາວາ ວາຓິຊາ ຕາສໍ ນຄຣສມີເປ ອຸຕ຺ຕຣິໍສຸ. ຕາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປໂລເຠຕ຺ວາ ຍກ຺ຂນຄຣໍ ເນຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄຫິເຕ ມນຸສ຺ເສ ເທວສງ຺ຂລິກາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກາຣຓຆເຣ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐຍກ຺ຂິນີ ເຊຏ຺ຐກວາຓິຊໍ, ເສສາ ເສເສຕິ ຕາ ປຎ຺ຈສຕາ ຍກ຺ຂິນິໂຍ ເຕ ປຎ຺ຈສເຕ ວາຓິເຊ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິເກ ອກໍສຸ. ອຖ ສາ ເຊຏ຺ຐຍກ຺ຂິນີ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ວາຓິເຊ ນິທ຺ທໍ ອຸປຄເຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາຣຓຆເຣ ມນຸສ຺ເສ ມາເຣຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ເສສາປິ ຕເຖວ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຊຏ຺ຐຍກ຺ຂິນິຍາ ມນຸສ຺ສມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອາຄຕກາເລ ສຣີຣໍ ສີຕລໍ ໂຫຕິ. ເຊຏ຺ຐວາຓິໂຊ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ຍກ຺ຂິນິຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິມາ ປຎ຺ຈສຕາ ຍກ຺ຂິນິໂຍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອມ຺ເຫຫິ ປລາຍິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຸນທິວເສ ປາໂຕວ ມຸຂໂຘວນຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສສວາຓິຊານໍ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ອິມາ ຍກ຺ຂິນິໂຍ, ນ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໂຍ, ອຎ຺ເຎສໍ ຠິນ຺ນນາວານໍ ອາຄຕກາເລ ເຕ ສາມິເກ ກຕ຺ວາ ອມ຺ເຫປິ ຂາທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອຖ ອິໂຕ ປລາຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຕສຸ ປຎ຺ຈສເຕສຸ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍສຕາ ‘‘ນ ມຍໍ ເອຕາ ວິຊຫິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມ, ຕຸມ຺ເຫ ຄຈ຺ຉຖ, ມຍໍ ນ ປລາຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຊຏ຺ຐວາຓິໂຊ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນກາເຣ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍສເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຕາສໍ ຠີໂຕ ປລາຍິ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ວລາຫກສ຺ສໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສພ຺ພເສໂຕ ກາຬສີໂສ ມຸຎ຺ຊເກໂສ ອິທ຺ຘິມາ ເວຫາສງ຺ຄໂມ ອໂຫສິ. ໂສ ຫິມວນ຺ຕໂຕ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິສເຣ ປລ຺ລເລ ສຍໍຊາຕສາລິໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ຊນປທໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ກຣຸຓາປຣິຠາວິຕໍ ມານຸສິໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ. ເຕ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ‘‘ສາມິ, ມຍໍ ຊນປທໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕນ ຫິ ມຍ຺ຫໍ ປິຏ຺ຐິໍ ອຠິຣຸຫຖາຕິ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອຠິຣຸຫິໍສຸ, ເຕສຸ ເອກຈ຺ເຈ ວາລຘິໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸເຍວ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອນ຺ຕມໂສ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐິເຕ ສພ຺ເພປິ ເຕ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍສເຕ ວາຓິເຊ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ຊນປທໍ ເນຕ຺ວາ ສກສກຏ຺ຐາເນສຸ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ອາຄມາສິ. ຕາປິ ໂຂ ຍກ຺ຂິນິໂຍ ອຎ຺ເຎສໍ ອາຄຕກາເລ ຕຕ຺ຖ ໂອຫີນເກ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍສເຕ ມນຸສ຺ເສ ວຘິຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາ ເຕ ຍກ຺ຂິນີນໍ ວສໍ ຄຕາ ວາຓິຊາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ຕາ, ວລາຫກສ຺ສຣາຊສ຺ສ ວຈນກຣາ ວາຓິຊາ ສກສກຏ຺ຐາເນສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ເອວເມວ ພຸທ຺ຘານໍ ໂອວາທໍ ອກໂຣນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູປິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍປິ ອຸປາສກາປິ ອຸປາສິກາໂຍປິ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນກມ຺ມກຣຓຏ຺ຐານາທີສຸ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ໂອວາທກຣາ ປນ ຕິສ຺ໂສ ກຸລສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ຉ ກາມສຄ຺ເຄ ວີສຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກຕິ ອິມານິ ຈ ຐານານິ ປຕ຺ວາ ອມຕມຫານິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ສຸຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໙໑. ‘‘ເຍ ນ ກາຫນ຺ຕິ ໂອວາທໍ, ນຣາ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕໍ;

ພ຺ຍສນໍ ເຕ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ຣກ຺ຂສີຫິວ ວາຓິຊາ.

໙໒. ‘‘ເຍ ຈ ກາຫນ຺ຕິ ໂອວາທໍ, ນຣາ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕໍ;

ໂສຕ຺ຖິໍ ປາຣໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ວລາເຫເນວ ວາຓິຊາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຍ ນ ກາຫນ຺ຕີຕິ ເຍ ນ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ພ຺ຍສນໍ ເຕ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເຕ ມຫາວິນາສໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ. ຣກ຺ຂສີຫິວ ວາຓິຊາຕິ ຣກ຺ຂສີຫິ ປໂລຠິຕວາຓິຊາ ວິຍ. ໂສຕ຺ຖິໍ ປາຣໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ. ວລາເຫເນວ ວາຓິຊາຕິ ວລາເຫເນວ ‘‘ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ວຈນກຣາ ວາຓິຊາ ວິຍ. ຍຖາ ຫິ ເຕ ສມຸທ຺ທປາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສກສກຏ຺ຐານໍ ອຄມໍສຸ, ເອວໍ ພຸທ຺ຘານໍ ໂອວາທກຣາ ສໍສາຣປາຣໍ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອມຕມຫານິພ຺ພາເນນ ຘມ຺ມເທສນາຍ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສກທາຄາມິຜລອນາຄາມິຜລອຣຫຕ຺ຕຜລານິ ປາປຸຓິໍສຸ. ‘‘ຕທາ ວລາຫກສ຺ສຣາຊສ຺ສ ວຈນກຣາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍສຕາ ວາຓິຊາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ ອເຫສຸໍ, ວລາຫກສ຺ສຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ວລາຫກສ຺ສຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໑໙໗] ໗. ມິຕ຺ຕາມິຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນ ນໍ ອຸມ຺ຫຍເຕ ທິສ຺ວາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ມຍາ ຄຫິເຕ ມຍ຺ຫໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ນ ກຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ຐປິຕໍ ວິສ຺ສາເສນ ເອກໍ ວຕ຺ຖຂຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປາຫນຕ຺ຖວິກໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອາປຸຈ຺ຉິ. ອຖ ຕໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ‘‘ກິໍກາຣຓາ ຄຓ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ມຍາ ຄຫິເຕ ນ ກຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວິສ຺ສາເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ໂກ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ວິສ຺ສາໂສ ນາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກຸທ຺ໂຘ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຫຣິ. ຕສ຺ສ ສາ ກິຣິຍາ ຠິກ຺ຂູສຸ ປາກຏາ ຊາຕາ. ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸໂກ ກິຣ ທຫໂຣ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ວິສ຺ສາເສນ ວຕ຺ຖຂຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປາຫນຕ຺ຖວິກໍ ອກາສິ. ອຖ ນໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ‘ໂກ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ວິສ຺ສາໂສ ນາມາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ກຸທ຺ໂຘ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຫຣີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນເວສ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ສທ຺ຘິໍ ອວິສ຺ສາສິໂກ, ປຸພ຺ເພປິ ອວິສ຺ສາສິໂກເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຄຓສຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ຕສ຺ມິໍ ອິສິຄເຓ ເອໂກ ຕາປໂສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ ເອກໍ ມຕມາຕິກໍ ຫຕ຺ຖິໂປຕກໍ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ອຖ ນໍ ໂສ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ມາເຣຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປາວິສິ. ຕສ຺ສ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ອິສິຄໂຓ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເກນ ນຸ ໂກ ກາຣເຓນ ມິຕ຺ຕຠາໂວ ວາ ອມິຕ຺ຕຠາໂວ ວາ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ກາຣເຓນາ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໙໓. ‘‘ນ ນໍ ອຸມ຺ຫຍເຕ ທິສ຺ວາ, ນ ຈ ນໍ ປຏິນນ຺ທຕິ;

ຈກ຺ຂູນິ ຈສ຺ສ ນ ທທາຕິ, ປຏິໂລມຎ຺ຈ ວຕ຺ຕຕິ.

໙໔. ‘‘ເອເຕ ຠວນ຺ຕິ ອາກາຣາ, ອມິຕ຺ຕສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐິຕາ;

ເຍຫິ ອມິຕ຺ຕໍ ຊາເນຍ຺ຍ, ທິສ຺ວາ ສຸຕ຺ວາ ຈ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ນໍ ອຸມ຺ຫຍເຕ ທິສ຺ວາຕິ ໂຍ ຫິ ຍສ຺ສ ອມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ທິສ຺ວາ ນ ອຸມ຺ຫຍເຕ, ຫສິຕໍ ນ ກໂຣຕິ, ປຫຏ຺ຐາກາຣໍ ນ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຈ ນໍ ປຏິນນ຺ທຕີຕິ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາປິ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນ ປຏິນນ຺ທຕິ, ສາຘຸ ສຸຠາສິຕນ຺ຕິ ນ ຈານຸໂມທຕິ. ຈກ຺ຂູນິ ຈສ຺ສ ນ ທທາຕີຕິ ຈກ຺ຂຸນາ ຈກ຺ຂຸໍ ອາຫຈ຺ຈ ປຏິມຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ນ ໂອໂລເກຕິ, ອຎ຺ຎໂຕ ຈກ຺ຂູນິ ຫຣຕິ. ປຏິໂລມຎ຺ຈ ວຕ຺ຕຕີຕິ ຕສ຺ສ ກາຍກມ຺ມມ຺ປິ ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ນ ໂຣເຈຕິ, ປຏິໂລມຄາຫໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ປຈ຺ຈນີກຄາຫໍ. ອາກາຣາຕິ ກາຣຓານິ. ເຍຫິ ອມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຍຫິ ກາຣເຓຫິ ຕານິ ກາຣຓານິ ທິສ຺ວາ ສຸຕ຺ວາ ຈ ປຓ຺ຑິໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ອຍໍ ເມ ອມິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຊາເນຍ຺ຍ, ຕໂຕ ວິປຣີເຕຫິ ປນ ມິຕ຺ຕຠາໂວ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມິຕ຺ຕາມິຕ຺ຕຠາວກາຣຓານິ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຫຕ຺ຖິໂປສກຕາປໂສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ອໂຫສິ, ຫຕ຺ຖີ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ອິສິຄໂຓ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ຄຓສຕ຺ຖາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມິຕ຺ຕາມິຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໑໙໘] ໘. ຣາຘຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ປວາສາ ອາຄໂຕ ຕາຕາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ສຕ຺ຖາຣາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເອກໍ ອລງ຺ກຕອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ກິເລສວເສນາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ມາຕຸຄາໂມ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ນ ສກ຺ກາ ຣກ຺ຂິຕຸໍ, ປຸພ຺ເພປິ ໂທວາຣິເກ ຐເປຕ຺ວາ ຣກ຺ຂນ຺ຕາປິ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິໍສຸ, ກິໍ ເຕ ອິຕ຺ຖິຍາ, ລທ຺ຘາປິ ສາ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຸວໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ‘‘ຣາໂຘ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ, ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ປນສ຺ສ ໂປຏ຺ຐປາໂທ ນາມ. ເຕ ອຸໂຠປິ ຕຣຸຓກາເລເຍວ ເອໂກ ລຸທ຺ທໂກ ຄເຫຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອທາສິ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕ ປຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ອຣກ຺ຂິຕາ ທຸສ຺ສີລາ. ໂສ ໂວຫາຣກຣຓຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຕ ສຸວໂປຕເກ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕາ, ອຫໍ ໂວຫາຣກຣຓຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉາມິ, ກາເລ ວາ ວິກາເລ ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມາຕຸ ກຣຓກມ຺ມໍ ໂອໂລເກຍ຺ຍາຖ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຄມນຠາວໍ ວາ ອຄມນຠາວໍ ວາ ຊາເນຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ສຸວໂປຕການໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ສາ ຕສ຺ສ ນິກ຺ຂນ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນາຈາຣໍ ຈຣິ, ຣຕ຺ຕິມ຺ປິ ທິວາປິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕານຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານຎ຺ຈ ປມາຓໍ ນຕ຺ຖິ.

ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂປຏ຺ຐປາໂທ ຣາຘໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອິມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ອມ຺ຫາກໍ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ຄໂຕ, ອຍຎ຺ຈ ປາປກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ວທາມິ ນ’’ນ຺ຕິ. ຣາໂຘ ‘‘ມາ ວທາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ກິໍກາຣຓາ ປາປກມ຺ມໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ຕໍ ມາເຣຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ນາມ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ກຣິສ຺ສາມິ, ເອຫິ, ຕາຕ, ຕາວາ’’ຕິ ປິຍາຍມານາ ວິຍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ອາຄຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ມໍ ໂອວທສິ, ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ນ ຊານາສີ’’ຕິ ຄີວໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ມາເຣຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘນນ຺ຕເຣສຸ ປກ຺ຂິປິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ‘‘ກິໍ, ຕາຕ ຣາຘ, ມາຕາ ເຕ ອນາຈາຣໍ ກໂຣຕິ, ນ ກໂຣຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໕. ‘‘ປວາສາ ອາຄໂຕ ຕາຕ, ອິທານິ ນຈິຣາຄໂຕ;

ກຈ຺ຈິນ຺ນຸ ຕາຕ ເຕ ມາຕາ, ນ ອຎ຺ຎມຸປເສວຕີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອຫໍ, ຕາຕ ຣາຘ, ປວາສາ ອາຄໂຕ, ໂສ ຈມ຺ຫິ ອິທາເນວ ອາຄໂຕ ນຈິຣາຄໂຕ, ເຕນ ປວຕ຺ຕິໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມິ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ນຸ ເຕ, ຕາຕ, ມາຕາ ອຎ຺ຎໍ ປຸຣິສໍ ນ ອຸປເສວຕີ’’ຕິ.

ຣາໂຘ ‘‘ຕາຕ, ປຓ຺ຑິຕາ ນາມ ຠູຕໍ ວາ ອຠູຕໍ ວາ ອນິຍ຺ຍານິກໍ ນາມ ນ ກເຖສຸ’’ນ຺ຕິ ຎາເປນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໙໖. ‘‘ນ ໂຂ ປເນຕໍ ສຸຠຓໍ, ຄິຣໍ ສຈ຺ຈຸປສໍຫິຕໍ;

ສເຍຖ ໂປຏ຺ຐປາໂທວ, ມຸມ຺ມຸເຣ ອຸປກູຖິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຄິຣນ຺ຕິ ວຈນໍ. ຕຎ຺ຫິ ຍຖາ ອິທານິ ຄິຣາ, ເອວໍ ຕທາ ‘‘ຄິຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ສຸວໂປຕໂກ ລິງ຺ຄໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຕາຕ, ປຓ຺ຑິເຕນ ນາມ ສຈ຺ຈຸປສໍຫິຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ອຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕໍ ສຠາວວຈນມ຺ປິ ອນິຍ຺ຍານິກໍ ນ ສຸຠຓໍ. ອນິຍ຺ຍານິກຎ຺ຈ ສຈ຺ຈໍ ຠຓນ຺ໂຕ ສເຍຖ ໂປຏ຺ຐປາໂທວ, ມຸມ຺ມຸເຣ ອຸປກູຖິໂຕ, ຍຖາ ໂປຏ຺ຐປາໂທ ກຸກ຺ກຸເຬ ຌາໂມ ສຍຕິ, ເອວໍ ສເຍຍ຺ຍາຕິ. ‘‘ອຸປກູຘິໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ‘‘ມຍາປິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎເມວ ປາວິສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ໂປຏ຺ຐປາໂທ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ຣາໂຘ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຣາຘຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໑໙໙] ໙. ຄຫປຕິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຸຠຍໍ ເມ ນ ຂມຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕເມວ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ກເຖນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ມາຕຸຄາໂມ ນາມ ອຣກ຺ຂິໂຕ, ປາປກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ສາມິກໍ ວຎ຺ເຈຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ຄຫປຕິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຆຣາວາສໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ທຸສ຺ສີລາ ຄາມໂຠຊເກນ ສທ຺ຘິໍ ອນາຈາຣໍ ຈຣຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ຎຕ຺ວາ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຈຣຕິ. ຕທາ ປນ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ພີເຊສຸ ນີຫເຏສຸ ຉາຕກໍ ອໂຫສິ, ສສ຺ສານໍ ຄພ຺ຠຄຫຓກາໂລ ຊາໂຕ. ສກລຄາມວາສິໂນ ‘‘ອິໂຕ ມາສທ຺ວເຍນ ສສ຺ສານິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວີຫິໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຄາມໂຠຊກສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ ຊຣໂຄຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິໍສຸ.

ອເຖກທິວສໍ ຄາມຠາຊໂກ ຂຓໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ພຫິຄຕເວລາຍໍ ເຄຫໍ ປາວິສິ. ເຕສໍ ສຸຂນິປນ຺ນກ຺ຂເຓເຍວ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຄາມທ຺ວາເຣນ ປວິສິຕ຺ວາ ເຄຫາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ. ສາ ອິຕ຺ຖີ ຄາມທ຺ວາຣາຠິມຸຂີ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ເອໂສ’’ຕິ ອຸມ຺ມາເຣ ຐຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ‘‘ໂສເຍວາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຄາມໂຠຊກສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິ, ຄາມໂຠຊໂກ ຠີໂຕ ປກມ຺ປິ. ອຖ ນໍ ສາ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ອຕ຺ເຖໂກ ອຸປາໂຍ, ອມ຺ເຫຫິ ຕວ ຫຕ຺ຖໂຕ ໂຄຓມໍສໍ ຂາທິຕໍ, ຕ຺ວໍ ມໍສມູລໍ ໂສເຘນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຫິ, ອຫໍ ໂກຏ຺ຐໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ໂກຏ຺ຐທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ‘ວີຫິ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ວກ຺ຂາມິ. ຕ຺ວໍ ເຄຫມຊ຺ເຌ ຐຕ຺ວາ ‘ອມ຺ຫາກໍ ຆເຣ ທາຣກາ ຉາຕາ, ມໍສມູລໍ ເມ ເທຫີ’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ໂຈເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂກຏ຺ຐໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ໂກຏ຺ຐທ຺ວາເຣ ນິສີທິ. ອິຕໂຣ ເຄຫມຊ຺ເຌ ຐຕ຺ວາ ‘‘ມໍສມູລໍ ເທຫີ’’ຕິ ວທຕິ. ສາ ໂກຏ຺ຐທ຺ວາເຣ ນິສິນ຺ນາ ‘‘ໂກຏ຺ເຐ ວີຫິ ນຕ຺ຖິ, ສສ຺ເສ ອຸທ຺ຘຣນ຺ເຕ ທສ຺ສາມິ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ອາຫ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເຕສໍ ກິຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ປາປາຍ ກຕອຸປາໂຍ ເອສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຄາມໂຠຊກໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ໂສ ຄາມໂຠຊກ ອມ຺ເຫ ຕວ ຊຣໂຄຓສ຺ສ ມໍສໍ ຂາທນ຺ຕາ ‘ອິໂຕ ມາສທ຺ວເຍນ ວີຫິໍ ທສ຺ສາມາ’ຕິ ຂາທິມ຺ຫ, ຕ຺ວໍ ອຑ຺ຒມາສມ຺ປິ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອິທາເນວ ກສ຺ມາ ອາຫຣາເປສິ, ນ ຕ຺ວໍ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ອາຄໂຕ, ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນ ອາຄໂຕ ຠວິສ຺ສສິ, ມຍ຺ຫໍ ຕວ ກິຣິຍາ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ອຍມ຺ປິ ອນາຈາຣາ ປາປຘມ຺ມາ ໂກຏ຺ເຐ ວີຫີນໍ ອຠາວໍ ຊານາຕິ, ສາ ທານິ ໂກຏ຺ຐໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ‘ວີຫິ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ວທຕິ, ຕ຺ວມ຺ປິ ‘ເທຫີ’ຕິ ວທຕິ, ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ໂວ ກຣຓໍ ມຍ຺ຫໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໙໗. ‘‘ອຸຠຍໍ ເມ ນ ຂມຕິ, ອຸຠຍໍ ເມ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ;

ຍາຈາຍໍ ໂກຏ຺ຐໂມຕິຓ຺ຓາ, ນທສ຺ສໍ ອິຕິ ຠາສຕິ.

໙໘. ‘‘ຕໍ ຕໍ ຄາມປຕິ ພ຺ຣູມິ, ກທເຣ ອປ຺ປສ຺ມິ ຊີວິເຕ;

ທ຺ເວ ມາເສ ສງ຺ຄຣໍ ກຕ຺ວາ, ມໍສໍ ຊຣຄ຺ຄວໍ ກິສໍ;

ອປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ໂຈເທສິ, ຕມ຺ປິ ມຍ຺ຫໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕໍ ຕໍ ຄາມປຕິ ພ຺ຣູມີຕິ, ອມ຺ໂຠ ຄາມເຊຏ຺ຐກ, ເຕນ ກາຣເຓນ ຕໍ ວທາມິ. ກທເຣ ອປ຺ປສ຺ມິ ຊີວິເຕຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຊີວິຕໍ ນາມ ກທຣຎ຺ເຈວ ຖທ຺ຘໍ ລູຂໍ ກສິຣໍ ອປ຺ປຎ຺ຈ ມນ຺ທໍ ປຣິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ໂນ ເອວຣູເປ ຊີວິເຕ ວຕ຺ຕມາເນ. ທ຺ເວ ມາເສ ສງ຺ຄຣໍ ກຕ຺ວາ, ມໍສໍ ຊຣຄ຺ຄວໍ ກິສນ຺ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ມໍສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ຊຣຄ຺ຄວໍ ກິສໍ ທຸພ຺ພລໍ ຊຣໂຄຓໍ ທທມາໂນ ຕ຺ວໍ ‘‘ທ຺ວີຫິ ມາເສຫິ ມູລໍ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ທ຺ເວ ມາເສ ສງ຺ຄຣໍ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ. ອປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ໂຈເທສີຕິ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອສມ຺ປຕ຺ເຕ ອນ຺ຕຣາວ ໂຈເທສິ. ຕມ຺ປິ ມຍ຺ຫໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ຍາ ຈາຍໍ ປາປຘມ຺ມາ ທຸສ຺ສີລາ ອນ຺ໂຕໂກຏ຺ເຐ ວີຫີນໍ ນຕ຺ຖິຠາວໍ ຊານມານາວ ອຊານນ຺ຕີ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ໂກຏ຺ຐໂມຕິຓ຺ຓາ ໂກຏ຺ຐທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ນ ທສ຺ສໍ ອິຕິ ຠາສຕິ, ຍຎ຺ຈ ຕ຺ວໍ ອກາເລ ໂຈເທສິ, ຕມ຺ປີຕິ ອິທໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ມມ ເນວ ຂມຕິ ນ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ເອວໍ ໂສ ກເຖນ຺ໂຕວ ຄາມໂຠຊກໍ ຈູຬາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ເຄຫມຊ຺ເຌ ປາເຕຕ຺ວາ ‘‘ຄາມໂຠຊໂກມ຺ຫີຕິ ປຣສ຺ສ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິຕຠຓ຺ເຑ ອປຣຊ຺ຌສີ’’ຕິອາທີຫິ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ໂປເຖຕ຺ວາ ທຸພ຺ພລໍ ກຕ຺ວາ ຄີວາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຄຫາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ທຸຏ຺ຐອິຕ຺ຖິໍ ເກເສສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ໂກຏ຺ຐາ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ນິປ຺ໂປເຖຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ປຸນ ເອວຣູປໍ ກໂຣສິ, ຊານິສ຺ສສີ’’ຕິ ສນ຺ຕຊ຺ເຊສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄາມໂຠຊໂກ ຕໍ ເຄຫໍ ໂອໂລເກຕຸມ຺ປິ ນ ວິສຫິ, ສາປິ ປາປາ ປຸນ ມນສາປິ ອຕິຈຣິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ຄາມໂຠຊໂກ ເທວທຕ຺ໂຕ, ນິຄ຺ຄຫກາຣໂກ ຄຫປຕິ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຄຫປຕິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ນວມາ.

[໒໐໐] ໑໐. ສາຘຸສີລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສຣີຣທພ຺ຍນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ຈຕສ຺ໂສ ຘີຕໂຣ ອເຫສຸໍ. ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິ, ເຕສຸ ເອໂກ ອຠິຣູໂປ ສຣີຣສມ຺ປນ຺ໂນ, ເອໂກ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ມຫລ຺ລໂກ, ເອໂກ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ໂນ, ເອໂກ ສີລວາ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຘີຕໂຣ ນິເວເສນ຺ເຕນ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ເຕນ ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ທາຕພ຺ພາ, ກິໍ ຣູປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ, ອຸທາຫຸ ວຍປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ, ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນສີລວນ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສາ’’ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕປິ ອຊານິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ກາຣຓໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຊານິສ຺ສຕິ, ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເອເຕສໍ ອນ຺ຕເຣ ອນຸຈ຺ຉວິກສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຘມາລາທີນິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ຊເນສຸ ກສ຺ສ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ປຸພ຺ເພປິ ປຓ຺ຑິຕາ ເອຕໍ ປຎ຺ຫໍ ກຖຍິໍສຸ, ຠວສງ຺ເຂປຄຕຕ຺ຕາ ປນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຍໍ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ອໂຫສິ. ອເຖກສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຈຕສ຺ໂສ ຘີຕໂຣ ອເຫສຸໍ, ຕາ ເອວເມວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ປຕ຺ຖຍິໍສຸ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ທາຕພ຺ພາ’’ຕິ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ອາຈຣິຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໙. ‘‘ສຣີຣທພ຺ຍໍ ວຸຑ຺ຒພ຺ຍໍ, ໂສຊຈ຺ຈໍ ສາຘຸສີລິຍໍ;

ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເຕວ ປຸຈ຺ຉາມ, ກນ຺ນຸ ເຕສໍ ວນິມ຺ຫເສ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຣີຣທພ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ ເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວິຊ຺ຊມາເນ ຄຸເຓ ປກາເສຕິ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຘີຕໂຣ ເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິ, ເຕສຸ ເອກສ຺ສ ສຣີຣທພ຺ຍມຕ຺ຖິ, ສຣີຣສມ຺ປທາ ອຠິຣູປຠາໂວ ສໍວິຊ຺ຊຕິ. ເອກສ຺ສ ວຸຑ຺ຒພ຺ຍໍ ວຸຑ຺ຒິຠາໂວ ມຫລ຺ລກຕາ ອຕ຺ຖິ. ເອກສ຺ສ ໂສຊຈ຺ຈໍ ສຸຊາຕິຕາ ຊາຕິສມ຺ປທາ ອຕ຺ຖິ. ‘‘ສຸຊຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ເອກສ຺ສ ສາຘຸສີລິຍໍ ສຸນ຺ທຣສີລຠາໂວ ສີລສມ຺ປທາ ອຕ຺ຖິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເຕວ ປຸຈ຺ຉາມາຕິ ເຕສຸ ອສຸກສ຺ສ ນາເມຕາ ທາຕພ຺ພາຕິ ອຊານນ຺ຕາ ມຍໍ ຠວນ຺ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຎ຺ເຎວ ປຸຈ຺ຉາມ. ກນ຺ນຸ ເຕສໍ ວນິມ຺ຫເສຕິ ເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຊນານໍ ກໍ ວນິມ຺ຫເສ, ກໍ ອິຈ຺ຉາມ, ກສ຺ສ ຕາ ກຸມາຣິກາ ທທາມາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຈຣິໂຍ ‘‘ຣູປສມ຺ປທາທີສຸ ວິຊ຺ຊມານາສຸປິ ວິປນ຺ນສີໂລ ຄາຣຍ຺ໂຫ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ນປ຺ປມາຓໍ, ອມ຺ຫາກໍ ສີລວນ຺ຕຠາໂວ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐໐. ‘‘ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ ສຣີຣສ຺ມິໍ, ວຸຑ຺ຒພ຺ຍສ຺ສ ນໂມ ກເຣ;

ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ ສຸຊາຕສ຺ມິໍ, ສີລໍ ອສ຺ມາກ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ ສຣີຣສ຺ມິນ຺ຕິ ຣູປສມ຺ປນ຺ເນ ສຣີເຣປິ ອຕ຺ໂຖ ວິເສໂສ ວຸທ຺ຘິ ອຕ຺ຖິເຍວ, ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ນ ວທາມິ. ວຸຑ຺ຒພ຺ຍສ຺ສ ນໂມ ກເຣຕິ ວຸຑ຺ຒຠາວສ຺ສ ປນ ນມກ຺ກາຣເມວ ກໂຣມິ. ວຸຑ຺ຒຠາໂວ ຫິ ວນ຺ທນມານນໍ ລຠຕິ. ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ ສຸຊາຕສ຺ມິນ຺ຕິ ສຸຊາເຕປິ ປຸຣິເສ ວຸຑ຺ຒິ ອຕ຺ຖິ, ຊາຕິສມ຺ປຕ຺ຕິປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາເຍວ. ສີລໍ ອສ຺ມາກ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ອມ຺ຫາກໍ ປນ ສີລເມວ ຣຸຈ຺ຈຕິ. ສີລວາ ຫິ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ສຣີຣທພ຺ຍວິຣຫິໂຕປິ ປຸຊ຺ໂຊ ປາສໍໂສຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສີລວນ຺ຕສ຺ເສວ ຘີຕໂຣ ອທາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຍເມວ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອໂຫສິ, ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສາຘຸສີລຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທສມາ.

ຣຸຫກວຄ຺ໂຄ ປຎ຺ຈໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ຣຸຫກໍ ສິຣິກາຬກໍ, ປທຸມໍ ມຓິໂຈຣກໍ;

ປພ຺ພຕູປຕ຺ຖຣວລາຫໍ, ມິຕ຺ຕາມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ຣາຘຎ຺ຈ;

ຄຫປຕິ ສາຘຸສີລໍ.