໔. ອສທິສວຄ຺ໂຄ

[໑໘໑] ໑. ອສທິສຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຘນຸຄ຺ຄໂຫ ອສທິໂສຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກທິວສຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ຠຄວໂຕ ມຫານິກ຺ຂມປາຣມິໍ ວຓ຺ເຓນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອິທາເນວ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ປຫາຍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ຕສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິນາ ຊາຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ‘‘ອສທິສກຸມາໂຣ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອຖສ຺ສ ອາຘາວິຕ຺ວາ ປຣິຘາວິຕ຺ວາ ວິຈຣຓກາເລ ອຎ຺ໂຎ ປຸຎ຺ຎວາ ສຕ຺ໂຕ ເທວິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ຕສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິນາ ຊາຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕກຸມາໂຣ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ເຕສຸ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂສຬສວສ຺ສກາເລ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທິສາປາໂມກ຺ຂສ຺ສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕໂຍ ເວເທ ອຏ຺ຐາຣສ ຈ ສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເຕສຸ ອິສ຺ສາສສິປ຺ເປ ອສທິໂສ ຫຸຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ປຈ຺ຈາຄມິ. ຣາຊາ ກາລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອສທິສກຸມາຣສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ໂອປຣຊ຺ຊໍ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກາລມກາສິ. ຕສ຺ມິໍ ກາລກເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຣຊ຺ເຊ ທີຍມາເນ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ຣຊ຺ເຊນຕ຺ໂຖ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕໍ ຣຊ຺ເຊ ອຠິສິຎ຺ຈິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຣຊ຺ເຊນ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ກິຎ຺ຈິປິ ນ ອິຈ຺ຉິ, ກນິຏ຺ເຐ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ປກຕິຍາ ວສນາກາເຣເນວ ວສິ. ຣາຊປາທມູລິກາ ‘‘ອສທິສກຸມາໂຣ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ເຖຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຣິຠິນ຺ທິໍສຸ. ໂສປິ ເຕສໍ ວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ‘‘ຠາຕຣໍ ເມ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ມນຸສ຺ເສ ປໂຍເຊສິ.

ອເຖໂກ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຈຣໂກ ຕໍ ກາຣຓໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກນິຏ຺ຐຠາຕິກສ຺ສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຣຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເອໂກ ຘນຸຄ຺ຄໂຫ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊທ຺ວາເຣ ຐິໂຕ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈາເປສິ. ຣາຊາ ‘‘ກິຕ຺ຕກໍ ໂຠຄໍ ອິຈ຺ຉສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເອກສໍວຈ຺ຉເຣນ ສຕສຫສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສມີເປ ຐິຕໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕ຺ວໍ ຘນຄ຺ຄໂຫສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫສ຺ສູ’’ຕິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣາຊານໍ ອຸປຏ຺ຐຫິ. ຕສ຺ສ ປຣິພ຺ພຍໍ ທີຍມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຕິພຫຸໍ ລຠຕີ’’ຕິ ໂປຣາຓກຘນຸຄ຺ຄຫາ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ. ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມງ຺ຄລສິລາປຏ຺ຏສມີເປ ສາຓິປາກາຣໍ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂມູເລ ມຫາສຍເນ ນິປນ຺ໂນ ອຸທ຺ຘໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຣຸກ຺ຂຄ຺ເຄ ເອກໍ ອມ຺ພປິຓ຺ຑິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ນ ສກ຺ກາ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຘນຸຄ຺ຄເຫ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ອມ຺ພປິຓ຺ຑິໍ ສເຣນ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາເຕຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ນ ຕໍ, ເທວ, ອມ຺ຫາກໍ ຄຣຸ, ເທເວນ ປນ ໂນ ພຫຸວາເຣ ກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ, ອຘຸນາຄໂຕ ຘນຸຄ຺ຄໂຫ ອມ຺ເຫຫິ ພຫຸຕຣໍ ລຠຕິ, ຕໍ ປາຕາເປຖາຕິ.

ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສສິ, ຕາຕ, ເອຕໍ ປາເຕຕຸ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ເອກໍ ໂອກາສໍ ລຠມາໂນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກຕໂຣກາສ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຍນສ຺ສ ອນ຺ໂຕກາສ’’ນ຺ຕິ. ຣາຊາ ສຍນໍ ຫຣາເປຕ຺ວາ ໂອກາສໍ ກາເຣສິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຘນຸ ນຕ຺ຖິ, ນິວາສນນ຺ຕເຣ ຘນຸໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສາຓິໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສາຓິໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ປຣິກ຺ຂິປາເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕສາຓິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸປຣິນິວຕ຺ຖໍ ເສຕວຕ຺ຖໍ ຫຣິຕ຺ວາ ເອກໍ ຣຕ຺ຕປຏໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກຈ຺ຉໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເອກໍ ຣຕ຺ຕປຏໍ ອຸທເຣ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປສິພ຺ພກໂຕ ສນ຺ຘິຍຸຕ຺ຕໍ ຂຄ຺ຄໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວາມປສ຺ເສ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓກຎ຺ຈຸກໍ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຈາປນາຬິໍ ປິຏ຺ຐິຍໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ສນ຺ຘິຍຸຕ຺ຕເມຓ຺ຑກມຫາຘນຸໍ ອາທາຍ ປວາຬວຓ຺ຓໍ ຊິຍໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຸຓ຺ຫີສໍ ສີເສ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕິຂິຓຂຸຣປ຺ປໍ ນເຂຫິ ປຣິວຕ຺ຕຍມາໂນ ສາຓິໍ ທ຺ວິຘາ ກຕ຺ວາ ປຖວິໍ ຜາເລຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕນາຄກຸມາໂຣ ວິຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຣຂິປນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຂຸຣປ຺ປໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອາຫ – ‘‘ກິໍ, ມຫາຣາຊ, ເອຕໍ ອມ຺ພປິຓ຺ຑິໍ ອຸທ຺ຘໍ ອາໂຣຫນກຓ຺ເຑນ ປາເຕມິ, ອຸທາຫຸ ອໂຘ ໂອໂຣຫນກຓ຺ເຑນາ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ພຫູ ມຍາ ອາໂຣຫນກຓ຺ເຑນ ປາເຕນ຺ຕາ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພາ, ໂອໂຣຫນກຓ຺ເຑນ ປນ ປາເຕນ຺ຕາ ມຍາ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພາ, ໂອໂຣຫນກຓ຺ເຑນ ປາເຕຫີ’’ຕິ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ອິທໍ ກຓ຺ຑໍ ທູຣໍ ອາໂຣຫິສ຺ສຕິ, ຍາວ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກຠວນໍ, ຕາວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຍໍ ໂອໂຣຫິສ຺ສຕິ, ຍາວສ຺ສ ໂອໂຣຫນໍ, ຕາວ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຘິວາເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.

ອຖ ນໍ ປຸນ ອາຫ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ອິທໍ ກຓ຺ຑໍ ປນ ອາໂຣຫມານໍ ອມ຺ພປິຓ຺ຑິວຓ຺ຏໍ ຍາວມຊ຺ຌໍ ກນ຺ຕມານໍ ອາໂຣຫິສ຺ສຕິ, ໂອໂຣຫມານໍ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອິໂຕ ວາ ເອຕ຺ໂຕ ວາ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຊຸຎ຺ເຎວ ປຕິຕ຺ວາ ອມ຺ພປິຓ຺ຑິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອຕຣິສ຺ສຕິ, ປສ຺ສ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ເວຄໍ ຊເນຕ຺ວາ ກຓ຺ຑໍ ຂິປິ. ຕໍ ກຓ຺ຑໍ ອມ຺ພປິຓ຺ຑິວຓ຺ຏໍ ຍາວມຊ຺ຌໍ ກນ຺ຕມານໍ ອຠິຣຸຫິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອິທານິ ຕໍ ກຓ຺ຑໍ ຍາວ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກຠວນໍ ຄຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຐມໍ ຂິຕ຺ຕກຓ຺ຑໂຕ ອຘິກຕຣໍ ເວຄໍ ຊເນຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ກຓ຺ຑໍ ຂິປິ, ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຣິມກຓ຺ຑປຸງ຺ເຂ ປຫຣິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສຍໍ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ອຠິຣຸຫິ. ຕຕ຺ຖ ນໍ ເທວຕາ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ, ນິວຕ຺ຕນກຓ຺ຑສ຺ສ ວາຕຉິນ຺ນສທ຺ໂທ ອສນິສທ຺ໂທ ວິຍ ອໂຫສິ. ມຫາຊເນນ ‘‘ກິໍ ເອໂສ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ນິວຕ຺ຕນກຓ຺ຑສ຺ສ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີເຣ ກຓ຺ຑສ຺ສ ປຕນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຠີຕຕສິຕໍ ມຫາຊນໍ ‘‘ມາ ຠາຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ‘‘ກຓ຺ຑສ຺ສ ຠູມິຍໍ ປຕິຕຸໍ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ກຓ຺ຑໍ ໂອຕຣມານໍ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອິໂຕ ວາ ເອຕ຺ໂຕ ວາ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຊຸຎ຺ເຎວ ປຕິຕ຺ວາ ອມ຺ພປິຓ຺ຑິໍ ຉິນ຺ທິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອມ຺ພປິຓ຺ຑິຍາ ຈ ກຓ຺ຑສ຺ສ ຈ ຠູມິຍໍ ປຕິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ອາກາເສເຍວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ອມ຺ພປິຓ຺ຑິໍ, ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ກຓ຺ຑໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ມຫາຊໂນ ຕໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ນ ໂນ ເອວຣູປໍ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ມຫາປຸຣິສໍ ປສໍສຕິ ອຸນ຺ນທຕິ ອປ຺ໂຜເຏຕິ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ວິຘູນຕິ, ເຈລຸກ຺ເຂປສຫສ຺ສານິ ປວຕ຺ເຕຕິ. ຣາຊປຣິສາຍ ຕຸຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາຍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ທິນ຺ນຘນໍ ໂກຏິມຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ຣາຊາປິສ຺ສ ຘນວສ຺ສໍ ວສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຍ ພຫຸໍ ຘນໍ ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ຍສໍ ອທາສິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ເຕນ ຣຎ຺ຎາ ສກ຺ກເຕ ຄຣຸກເຕ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ເຕ ‘‘ອສທິສກຸມາໂຣ ກິຣ ພາຣາຓສິຍໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ສຕ຺ຕ ຣາຊາໂນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສິນຄຣໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ‘‘ຣຊ຺ຊໍ ວາ ເທຕຸ ຍຸທ຺ຘໍ ວາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ປຓ຺ຓໍ ເປເສສຸໍ. ຣາຊາ ມຣຓຠຍຠີໂຕ ‘‘ກຸຫິໍ ເມ ຠາຕາ ວສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເອກໍ ສາມນ຺ຕຣາຊານໍ ອຸປຏ຺ຐຫຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມມ ຠາຕິເກ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ມຍ຺ຫໍ ຊີວິຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຄຈ຺ຉຖ ຕສ຺ສ ມມ ວຈເນນ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຂມາເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ທູເຕ ປາເຫສິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ຣາຊານໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ‘‘ມາ ຠາຍີ’’ຕິ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ກຓ຺ເຑ ອກ຺ຂຣານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ອສທິສກຸມາໂຣ ອາຄໂຕ, ອຎ຺ຎໍ ເອກກຓ຺ຑໍ ຂິປນ຺ໂຕ ສພ຺ເພສໍ ໂວ ຊີວິຕໍ ຫຣິສ຺ສາມິ, ຊີວິເຕນ ອຕ຺ຖິກາ ປລາຍນ຺ຕູ’’ຕິ ອຏ຺ຏາລເກ ຐຕ຺ວາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຣາຊູນໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ກຎ຺ຈນປາຕິມກຸເລເຍວ ກຓ຺ຑໍ ປາເຕສິ. ເຕ ອກ຺ຂຣານິ ທິສ຺ວາ ມຣຓຠຍຠີຕາ ສພ຺ເພວ ປລາຍິໍສຸ. ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາຍ ປິວນມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ຣາຊາໂນ ປລາເປຕ຺ວາ ກນິຏ຺ຐຠາຕຣໍ ອປໂລເກຕ຺ວາ ກາເມ ປຫາຍ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສທິສກຸມາໂຣ ສຕ຺ຕ ຣາຊາໂນ ປລາເປຕ຺ວາ ວິຊິຕສງ຺ຄາໂມ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໖໑. ‘‘ຘນຸຄ຺ຄໂຫ ອສທິໂສ, ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ມຫພ຺ພໂລ;

ທູເຣປາຕີ ອກ຺ຂຓເວຘີ, ມຫາກາຍປ຺ປທາລໂນ.

໖໒. ‘‘ສພ຺ພາມິຕ຺ເຕ ຣຓໍ ກຕ຺ວາ, ນ ຈ ກຎ຺ຈິ ວິເຫຐຍິ;

ຠາຕຣໍ ໂສຕ຺ຖິໍ ກຕ຺ວານ, ສໍຍມໍ ອຊ຺ຌຸປາຄມີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອສທິໂສຕິ ນ ເກວລໍ ນາເມເນວ, ພລວີຣິຍປຎ຺ຎາຫິປິ ອສທິໂສວ. ມຫພ຺ພໂລຕິ ກາຍພເລນປິ ປຎ຺ຎາພເລນປິ ມຫພ຺ພໂລ. ທູເຣປາຕີຕິ ຍາວ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກຠວນາ ຕາວຕິໍສຠວນາ ຈ ກຓ຺ຑໍ ເປເສຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາຍ ທູເຣປາຕີ. ອກ຺ຂຓເວຘີຕິ ອວິຣາຘິຕເວຘີ. ອຖ ວາ ອກ຺ຂຓາ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິຊ຺ຊຸ, ຍາວ ເອກາ ວິຊ຺ຊຸ ນິຈ຺ຉຣຕິ, ຕາວ ເຕໂນຠາເສນ ສຕ຺ຕຏ຺ຐ ວາເຣ ກຓ຺ຑານິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຊ຺ຌຕີຕິ ອກ຺ຂຓເວຘີ. ມຫາກາຍປ຺ປທາລໂນຕິ ມຫນ຺ເຕ ກາເຍ ປທາເລຕິ. ຈມ຺ມກາໂຍ, ທາຣຸກາໂຍ, ໂລຫກາໂຍ, ອໂຍກາໂຍ, ວາລິກກາໂຍ, ອຸທກກາໂຍ, ຜລກກາໂຍຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕ ມຫາກາຍາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ໂຎ ຈມ຺ມກາຍປທາລໂນ ມຫິໍສຈມ຺ມໍ ວິນິວິຊ຺ຌຕິ, ໂສ ປນ ສຕມ຺ປິ ມຫິໍສຈມ຺ມານໍ ວິນິວິຊ຺ຌຕິເຍວ. ອຎ຺ໂຎ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລພຫລໍ ອຸທຸມ຺ພຣປທຣໍ, ຈຕຸຣງ຺ຄຸລພຫລໍ ອສນປທຣໍ ວິນິວິຊ຺ຌຕິ, ໂສ ປນ ຜລກສຕມ຺ປິ ເອກໂຕ ພທ຺ຘໍ ວິນິວິຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ທ຺ວງ຺ຄຸລພຫລໍ ຕມ຺ພໂລຫປຏ຺ຏໍ, ອງ຺ຄຸລພຫລໍ ອຍປຏ຺ຏໍ. ວາລິກສກຏສ຺ສ ພທຣສກຏສ຺ສ ປລາລສກຏສ຺ສ ວາ ປຈ຺ຉາຠາເຄນ ກຓ຺ຑໍ ປເວເສຕ຺ວາ ປຸເຣຠາເຄນ ອຕິປາເຕຕິ, ປກຕິຍາ ອຸທເກ ຈຕຸອຸສຠຏ຺ຐານໍ ກຓ຺ຑໍ ເປເສຕິ, ຖເລ ອຏ຺ຐອຸສຠນ຺ຕິ ເອວໍ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ມຫາກາຍານໍ ປທາລນໂຕ ມຫາກາຍປ຺ປທາລໂນ. ສພ຺ພາມິຕ຺ເຕຕິ ສພ຺ເພ ອມິຕ຺ເຕ. ຣຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ຍຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ປລາເປສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຈ ກຎ຺ຈິ ວິເຫຐຍີຕິ ເອກມ຺ປິ ນ ວິເຫເຐສິ. ອວິເຫຐຍນ຺ໂຕເຍວ ປນ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຓ຺ຑເປສເນເນວ ຣຓໍ ກຕ຺ວາ. ສໍຍມໍ ອຊ຺ຌຸປາຄມີຕິ ສີລສໍຍມໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປຄໂຕ.

ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ອສທິສກຸມາໂຣ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອສທິສຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໑໘໒] ໒. ສງ຺ຄາມາວຈຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສງ຺ຄາມາວຈໂຣ ສູໂຣຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສຕ຺ຖຣິ ຫິ ປຐມຄມເນນ ກປິລປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກນິຏ຺ຐຠາຕິກໍ ນນ຺ທຣາຊກຸມາຣໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ກປິລປຸຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຕຖາຄເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເຄຫາ ນິກ຺ຂມນກາເລ ‘‘ນນ຺ທກຸມາໂຣ ກິຣ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ອຑ຺ຒຸລ຺ລິຂິເຕຫິ ເກເສຫິ ວາຕປານນ຺ຕເຣນ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ຕຸວຏໍ ໂຂ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອິທໍ ຊນປທກລ຺ຍາຓິຍາ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາໂຕ ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ນນ຺ທໍ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວສນປຣິເວຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ກຈ຺ຈິ, ນນ຺ທ, ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ອຠິຣມສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຊນປທກລ຺ຍາຓິຍາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນາຠິຣມາມີ’’ຕິ. ‘‘ຫິມວນ຺ຕຈາຣິກໍ ຄຕປຸພ຺ໂພສິ ນນ຺ທາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຄຕປຸພ຺ໂພ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອິທ຺ຘິ, ກຕາຫໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຫໍ ຕໍ, ນນ຺ທ, ມມ ອິທ຺ຘິພເລນ ເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຖຣໍ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກສ຺ມິໍ ຌາມເຂຕ຺ເຕ ຌາມຂາຓຸເກ ນິສິນ຺ນໍ ຉິນ຺ນກຓ຺ຓນາສນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ຌາມໂລມໍ ຉິນ຺ນຉວິໍ ຈມ຺ມມຕ຺ຕໍ ໂລຫິຕປລິຄຸຓ຺ຐິຕໍ ເອກໍ ປລຸຏ຺ຐມກ຺ກຏິໍ ທສ຺ເສສິ – ‘‘ປສ຺ສສິ, ນນ຺ທ, ເອຕໍ ມກ຺ກຏິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິໂຍຊນິກໍ ມໂນສິລາຕລໍ, ອໂນຕຕ຺ຕທຫາທໂຍ ສຕ຺ຕ ມຫາສເຣ, ປຎ຺ຈ ມຫານທິໂຍ, ສຸວຓ຺ຓປພ຺ພຕຣຊຕປພ຺ພຕມຓິປພ຺ພຕປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ອເນກສຕຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ຫິມວນ຺ຕປພ຺ພຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ຕາວຕິໍສຠວນໍ ເຕ, ນນ຺ທ, ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນ, ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເອຫິ, ນນ຺ທ, ຕາວຕິໍສຠວນໍ ເຕ ທສ຺ສຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ເນຕ຺ວາ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາສເນ ນິສີທິ. ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ທ຺ວີສຸ ເທວໂລເກສຸ ເທວສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຑ຺ຒຕິຍໂກຏິສງ຺ຂາ ຕສ຺ສ ປຣິຈາຣິກາ ປຎ຺ຈສຕາ ກກຸຏປາທາ ເທວຈ຺ຉຣາໂຍປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ຕາ ປຎ຺ຈສຕາ ອຈ຺ຉຣາ ກິເລສວເສນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ໂອໂລກາເປສິ. ‘‘ປສ຺ສສິ, ນນ຺ທ, ອິມາ ກກຸຏປາທິນິໂຍ ອຈ຺ຉຣາໂຍ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕາ ໂສຠນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ຊນປທກລ຺ຍາຓີ’’ຕິ. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຊນປທກລ຺ຍາຓິໍ ອຸປນິຘາຍ ສາ ປລຸຏ຺ຐມກ຺ກຏີ, ເອວເມວ ອິມາ ອຸປນິຘາຍ ຊນປທກລ຺ຍາຓີ’’ຕິ. ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສສິ ນນ຺ທາ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ, ຠນ຺ເຕ, ອິມາ ອຈ຺ຉຣາ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອິມາສໍ ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ຠຄວາ ປາຏິໂຠໂຄ ໂຫຕິ, ອຫໍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກໂຣຫິ, ນນ຺ທ, ອຫໍ ເຕ ປາຏິໂຠໂຄ’’ຕິ. ເອວໍ ເຖໂຣ ເທວສງ຺ຆສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ຕຖາຄຕໍ ປາຏິໂຠຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ມາ, ຠນ຺ເຕ, ອຕິປປຎ຺ຈໍ ກໂຣຖ, ເອຖ ຄຈ຺ຉາມ, ອຫໍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ອາທາຍ ເຊຕວນເມວ ປຈ຺ຈາຄມິ. ເຖໂຣ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ອາຣຠິ.

ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ມຍ຺ຫໍ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ນນ຺ໂທ ຕາວຕິໍສເທວໂລເກ ເທວສງ຺ຆສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ເທວຈ຺ຉຣານໍ ກາຣຓາ ມໍ ປາຏິໂຠຄໍ ອຄ຺ຄເຫສີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສາຕິ ອສີຕິຍາ ມຫາສາວການໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຈ ເສສຠິກ຺ຂູນໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ຘມ຺ມເສນາປຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ນນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ນນ຺ທ, ຕາວຕິໍສເທວໂລເກ ເທວສງ຺ຆສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ‘ເທວຈ຺ຉຣາ ລຠນ຺ໂຕ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ທສພລໍ ປາຏິໂຠຄໍ ຄຓ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ນນຸ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕວ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ມາຕຸຄາມສນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ກິເລສສນ຺ນິສ຺ສິໂຕ, ຕສ຺ສ ເຕ ອິຕ຺ຖີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຠຕິຍາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ກມ຺ມກາຣເກນ ສທ຺ຘິໍ ກິໍ ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ເຖຣໍ ລຊ຺ຊາເປສິ ນິຕ຺ເຕຊໍ ອກາສິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ສພ຺ເພປິ ອສີຕິມຫາສາວກາ ອວເສສຠິກ຺ຂູ ຈ ຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ລຊ຺ຊາປຍິໍສຸ.

ໂສ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ ວຕ ເມ ກຕ’’ນ຺ຕິ ຫິຣິຍາ ຈ ໂອຕ຺ຕປ຺ເປນ ຈ ວີຣິຍໍ ທຬ຺ຫໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສວໍ ມຸຎ຺ຈາມີ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ຍທາ ຕ຺ວໍ, ນນ຺ທ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕທາເຍວາຫໍ ປຏິສ຺ສວາ ມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ຍາວ ໂອວາທກ຺ຂໂມ ຈາຍໍ, ອາວຸໂສ, ນນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ເອໂກວາເທເນວ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ນນ຺ໂທ ໂອວາທກ຺ຂໂມເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍສິປ຺ເປ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກໍ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ສປຕ຺ຕຣາຊານໍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖິໍ ສຸສິກ຺ຂິຕໍ ກຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາເປສິ. ໂສ ຣາຊາ ‘‘ພາຣາຓສິຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖິໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ມຫຕິຍາ ເສນາຍ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ‘‘ຣຊ຺ຊໍ ວາ ເທຕຸ ຍຸທ຺ຘໍ ວາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ປຓ຺ຓໍ ເປເສສິ. ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ‘‘ຍຸທ຺ຘໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາກາຣທ຺ວາຣຏ຺ຏາລກໂຄປຸເຣສຸ ພລກາຍໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຍຸທ຺ຘໍ ອທາສິ. ສປຕ຺ຕຣາຊາ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖິໍ ວມ຺ເມນ ຉາເທຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ວມ຺ມໍ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘວຣຄໂຕ ຕິຂິຓໍ ອງ຺ກຸສໍ ອາທາຍ ‘‘ນຄຣໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕໍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫຕ຺ຖິໍ ນຄຣາຠິມຸຂໍ ເປເສສິ. ໂສ ອຸຓ຺ຫກລລານິ ເຈວ ຍນ຺ຕປາສາເຓ ຈ ນານປ຺ປກາຣານິ ຈ ປຫຣຓານິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ມຣຓຠຍຠີໂຕ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ກມິ. ອຖ ນໍ ຫຕ຺ຖາຈຣິໂຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ສູໂຣ ສງ຺ຄາມາວຈໂຣ, ເອວຣູເປ ຐາເນ ປຏິກ຺ກມນໍ ນາມ ຕຸຍ຺ຫໍ ນານຸຈ຺ຉວິກ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິໍ ໂອວທນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໖໓. ‘‘ສງ຺ຄາມາວຈໂຣ ສູໂຣ, ພລວາ ອິຕິ ວິສ຺ສຸໂຕ;

ກິໍ ນຸ ໂຕຣຓມາສຊ຺ຊ, ປຏິກ຺ກມສິ ກຸຎ຺ຊຣ.

໖໔. ‘‘ໂອມທ຺ທ ຂິປ຺ປໍ ປລິຆໍ, ເອສິການິ ຈ ອພ຺ພຫ;

ໂຕຣຓານິ ຈ ມທ຺ທິຕ຺ວາ, ຂິປ຺ປໍ ປວິສ ກຸຎ຺ຊຣາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອິຕິ ວິສ຺ສຸໂຕຕິ, ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ປວຕ຺ຕສມ຺ປຫາຣໍ ສງ຺ຄາມໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ອວຈຣຓໂຕ ສງ຺ຄາມາວຈໂຣ, ຖິຣຫທຍຕາຍ ສູໂຣ, ຖາມສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ພລວາຕິ ເອວໍ ວິສ຺ສຸໂຕ ປຎ຺ຎາໂຕ ປາກໂຏ. ໂຕຣຓມາສຊ຺ຊາຕິ ນຄຣທ຺ວາຣສງ຺ຂາຕໍ ໂຕຣຓໍ ປຕ຺ວາ. ປຏິກ຺ກມສີຕິ ກິໍ ນຸ ໂຂ ໂອສກ຺ກສິ, ເກນ ກາຣເຓນ ນິວຕ຺ຕສີຕິ ວທຕິ. ໂອມທ຺ທາຕິ ອວມທ຺ທ ອໂຘ ປາຕຍ. ເອສິການິ ຈ ອພ຺ພຫາຕິ ນຄຣທ຺ວາເຣ ໂສຬສຣຕນໍ ອຏ຺ຐຣຕນໍ ຠູມິຍໍ ປເວເສຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈລໍ ກຕ຺ວາ ນິຂາຕາ ເອສິກຕ຺ຖມ຺ຠາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ຂິປ຺ປໍ ອຸທ຺ຘຣ ລຸຎ຺ຈາຫີຕິ ອາຓາເປຕິ. ໂຕຣຓານິ ຈ ມທ຺ທິຕ຺ວາຕິ ນຄຣທ຺ວາຣສ຺ສ ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາເຏ ມທ຺ທິຕ຺ວາ. ຂິປ຺ປໍ ປວິສາຕິ ສີຆໍ ນຄຣໍ ປວິສ. ກຸຎ຺ຊຣາຕິ ນາຄໍ ອາລປຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ນາໂຄ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ເອໂກວາເທເນວ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອສິກຕ຺ຖມ຺ເຠ ໂສຓ຺ຑາຍ ປລິເວເຐຕ຺ວາ ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕການິ ວິຍ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂຕຣຓໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ປລິຆໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາຣໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອທາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຫຕ຺ຖີ ນນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ຫຕ຺ຖາຈຣິໂຍ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສງ຺ຄາມາວຈຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໑໘໓] ໓. ວາໂລທກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ວາໂລທກໍ ອປ຺ປຣສໍ ນິຫີນນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈສເຕ ວິຆາສາເທ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ປຎ຺ຈສຕາ ອຸປາສກາ ຆຣາວາສປລິໂພຘໍ ປຸຕ຺ຕທາຣສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ຕາ ເອກໂຕວ ວິຈຣນ຺ຕິ. ເຕສຸ ເກຈິ ໂສຕາປນ຺ນາ, ເກຈິ ສກທາຄາມິໂນ, ເກຈິ ອນາຄາມິໂນ, ເອໂກປິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕາປິ ເຕ ອຸປາສເກ ອນ຺ໂຕກຣິຕ຺ວາວ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ. ເຕສໍ ປນ ທນ຺ຕກຏ຺ຐມຸໂຂທກວຕ຺ຖຄນ຺ຘມາລທາຍກາ ປຎ຺ຈສຕາ ຈູຬຸປຏ຺ຐາກາ ວິຆາສາທາ ຫຸຕ຺ວາ ວສນ຺ຕິ. ເຕ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາສາ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຈິຣວຕິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນທີຕີເຣ ອຸນ຺ນທນ຺ຕາ ມລ຺ລຍຸທ຺ຘໍ ຍຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເຕ ປນ ປຎ຺ຈສຕາ ອຸປາສກາ ອປ຺ປສທ຺ທາ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສາ ປຏິສລ຺ລານມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ວິຆາສາທານໍ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເອໂສ, ອານນ຺ທ, ສທ຺ໂທ’’ຕິ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ວິຆາສາທສທ຺ໂທ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ອິເມ ວິຆາສາທາ ອິທາເນວ ວິຆາສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອຸນ຺ນທນ຺ຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ອຸນ຺ນທນ຺ຕິເຍວ, ອິເມປິ ອຸປາສກາ ນ ອິທາເນວ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ, ປຸພ຺ເພປິ ສນ຺ນິສິນ຺ນາເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖເຣນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອມຈ຺ຈກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຖຘມ຺ມານຸສາສໂກ ອໂຫສິ. ອເຖກສ຺ມິໍ ກາເລ ໂສ ຣາຊາ ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກຸປິໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສເຕ ສິນ຺ຘເວ ກປ຺ປາເປຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ພາຣາຓສິເມວ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສິນ຺ຘວາ ກິລນ຺ຕາ ອລ຺ລຣສເມວ ເນສໍ ມຸທ຺ທິກປານໍ ເທຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ສິນ຺ຘວາ ຄນ຺ຘປານໍ ປິວິຕ຺ວາ ອສ຺ສສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຐາເນສຸ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເຕສໍ ປນ ທິນ຺ນາວສິຏ຺ຐກໍ ອປ຺ປຣສໍ ພຫຸກສຏໍ ອໂຫສິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອິທໍ ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ຣາຊານໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ຣາຊາ ອຸທເກນ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ມກຈິປິໂລຕິກາຫິ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ‘‘ເຍ ຄທ຺ຣຠາ ສິນ຺ຘວານໍ ນິວາປໍ ປຫິໍສຸ, ເຕສໍ ທາເປຖາ’’ຕິ ທາເປສິ. ຄທ຺ຣຠາ ກສຏອຸທກໍ ປິວິຕ຺ວາ ມຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຣວນ຺ຕາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ວິຈຣິໍສຸ. ຣາຊາ ມຫາວາຕປານໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄຓໍ ໂອໂລກຍມາໂນ ສມີເປ ຐິຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສ, ອິເມ ຄທ຺ຣຠາ ກສໂຏທກໍ ປິວິຕ຺ວາ ມຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຣວນ຺ຕາ ອຸປ຺ປຕນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ສິນ຺ຘວກຸເລ ຊາຕສິນ຺ຘວາ ປນ ຄນ຺ຘປານໍ ປິວິຕ຺ວາ ນິສ຺ສທ຺ທາ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ນ ອຸປ຺ປິລວນ຺ຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໕. ‘‘ວາໂລທກໍ ອປ຺ປຣສໍ ນິຫີນໍ, ປິຕ຺ວາ ມໂທ ຊາຍຕິ ຄທ຺ຣຠານໍ;

ອິມຎ຺ຈ ປິຕ຺ວານ ຣສໍ ປຓີຕໍ, ມໂທ ນ ສຎ຺ຊາຍຕິ ສິນ຺ຘວານ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວາໂລທກນ຺ຕິ ມກຈິວາເລຫິ ປຣິສ຺ສາວິຕອຸທກໍ. ‘‘ວາລຸທກ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ນິຫີນນ຺ຕິ ນິຫີນຣສຠາເວນ ນິຫີນໍ. ນ ສຎ຺ຊາຍຕີຕິ ສິນ຺ຘວານໍ ມໂທ ນ ຊາຍຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ.

ອຖສ຺ສ ກາຣຓໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໖໖. ‘‘ອປ຺ປໍ ປິວິຕ຺ວານ ນິຫີນຊຈ຺ໂຈ, ໂສ ມຊ຺ຊຕີ ເຕນ ຊນິນ຺ທ ປຸຏ຺ໂຐ;

ໂຘຣຍ຺ຫສີລີ ຈ ກຸລມ຺ຫິ ຊາໂຕ, ນ ມຊ຺ຊຕີ ອຄ຺ຄຣສໍ ປິວິຕ຺ວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຕນ ຊນິນ຺ທ ປຸຏ຺ໂຐຕິ ຊນິນ຺ທ ອຸຕ຺ຕມຣາຊ ໂຍ ນິຫີນຊຈ຺ໂຈ, ເຕນ ນິຫີນຊຈ຺ຈຠາເວນ ປຸຏ຺ໂຐ ມຊ຺ຊຕິ ປມຊ຺ຊຕິ. ໂຘຣຍ຺ຫສີລີຕິ ໂຘຣຍ຺ຫສີໂລ ຘຸຣວຫນກອາຈາເຣນ ສມ຺ປນ຺ໂນ ຊາຕິສິນ຺ຘໂວ. ອຄ຺ຄຣສນ຺ຕິ ສພ຺ພປຐມໍ ຄຫິຕໍ ມຸທ຺ທິກຣສໍ ປິວິຕ຺ວາປິ ນ ມຊ຺ຊຕິ.

ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຄທ຺ຣເຠ ຣາຊງ຺ຄຓາ ນີຫຣາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ໂອວາເທ ຐິໂຕ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ປຎ຺ຈສຕາ ຄທ຺ຣຠາ ອິເມ ວິຆາສາທາ ອເຫສຸໍ, ປຎ຺ຈສຕາ ສິນ຺ຘວາ ອິເມ ອຸປາສກາ, ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ປຓ຺ຑິຕາມຈ຺ໂຈ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ວາໂລທກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໑໘໔] ໔. ຄິຣິທຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ທູສິໂຕ ຄິຣິທຕ຺ເຕນາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ວິປກ຺ຂເສວິໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ມຫິຬາມຸຂຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑.໒໖) ກຖິຕເມວ. ສຕ຺ຖາ ປນ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອິທາເນວ ວິປກ຺ຂໍ ເສວຕິ, ປຸພ຺ເພເປສ ວິປກ຺ຂເສວໂກເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ສາມຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອມຈ຺ຈກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຘມ຺ມານຸສາສໂກ ອໂຫສິ. ຣຎ຺ໂຎ ປນ ປຓ຺ຑໂວ ນາມ ມງ຺ຄລສ຺ໂສ, ຕສ຺ສ ຄິຣິທຕ຺ໂຕ ນາມ ອສ຺ສພນ຺ໂຘ, ໂສ ຂຎ຺ໂຊ ອໂຫສິ. ອສ຺ໂສ ມຸຂຣຊ຺ຊຸເກ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມໍ ເອສ ສິກ຺ຂາເປຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຕສ຺ສ ອນຸສິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຂຎ຺ໂຊ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ອສ຺ສສ຺ສ ຂຎ຺ຊຠາວໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ, ຣາຊາ ເວຊ຺ເຊ ເປເສສິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອສ຺ສສ຺ສ ສຣີເຣ ໂຣຄໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ‘‘ໂຣຄມສ຺ສ ນ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ກຖຍິໍສຸ. ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ເປເສສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ ວຍສ຺ສ, ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ຊານາຫີ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຂຎ຺ຊອສ຺ສພນ຺ຘສໍສຄ຺ເຄນ ຕສ຺ສ ຂຎ຺ຊຠູຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ສໍສຄ຺ຄໂທເສນ ນາມ ເອວໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –-

໖໗. ‘‘ທູສິໂຕ ຄິຣິທຕ຺ເຕນ, ຫໂຍ ສາມສ຺ສ ປຓ຺ຑໂວ;

ໂປຣາຓໍ ປກຕິໍ ຫິຕ຺ວາ, ຕສ຺ເສວານຸວິຘິຍ຺ຍຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຫໂຍ ສາມສ຺ສາຕິ ສາມສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ມງ຺ຄລສ຺ໂສ. ໂປຣາຓໍ ປກຕິໍ ຫິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ໂປຣາຓປກຕິໍ ສິງ຺ຄາຣຠາວໍ ປຫາຍ. ອນຸວິຘິຍ຺ຍຕີຕິ ອນຸສິກ຺ຂຕິ.

ອຖ ນໍ ຣາຊາ ‘‘ອິທານິ ວຍສ຺ສ ກິໍ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ສຸນ຺ທຣໍ ອສ຺ສພນ຺ຘໍ ລຠິຕ຺ວາ ຍຖາ ໂປຣາໂຓ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໖໘. ‘‘ສເຈ ຈ ຕນຸໂຊ ໂປໂສ, ສິຂຣາກາຣກປ຺ປິໂຕ;

ອານເນ ນໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ມຓ຺ຑເລ ປຣິວຕ຺ຕເຍ;

ຂິປ຺ປເມວ ປຫນ຺ຕ຺ວານ, ຕສ຺ເສວານຸວິຘິຍ຺ຍຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕນຸໂຊຕິ ຕສ຺ສ ອນຸໂຊ. ອນຸຣູປໍ ຊາໂຕ ຫິ ອນຸໂຊ, ຕສ຺ສ ອນຸໂຊ ຕນຸໂຊ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສເຈ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ຕສ຺ສ ສິງ຺ຄາຣສ຺ສ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອສ຺ສສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ຊາໂຕ ສິງ຺ຄາໂຣ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ໂປໂສ. ສິຂຣາກາຣກປ຺ປິໂຕຕິ ສິຂເຣນ ສຸນ຺ທເຣນ ອາກາເຣນ ກປ຺ປິຕເກສມສ຺ສຸ ຕໍ ອສ຺ສໍ ອານເນ ຄເຫຕ຺ວາ ອສ຺ສມຓ຺ຑເລ ປຣິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ຂິປ຺ປເມເວສ ຕໍ ຂຎ຺ຊຠາວໍ ປຫາຍ ‘‘ອຍໍ ສິງ຺ຄາໂຣ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອສ຺ສໂຄປໂກ ມໍ ສິກ຺ຂາເປຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຂິປ຺ປເມວ ຕສ຺ສ ອນຸວິຘິຍ຺ຍຕິ ອນຸສິກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ປກຕິຠາເວເຍວ ຐສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣາຊາ ຕຖາ ກາເຣສິ, ອສ຺ໂສ ປກຕິຠາເວ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານານມ຺ປິ ນາມ ອາສຍໍ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ອທາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຄິຣິທຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ອສ຺ໂສ ວິປກ຺ຂເສວໂກ ຠິກ຺ຂຸ, ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ອມຈ຺ຈປຓ຺ຑິໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຄິຣິທຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໑໘໕] ໕. ອນຠິຣຕິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍໂຖທເກ ອາວິເລ ອປ຺ປສນ຺ເນຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ເອໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາໂຣ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ພຫູ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາເຣ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາເຣ ຈ ມນ຺ເຕ ວາເຈສິ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ຆຣາວາສໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣທາສທາສິເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸໂຄມຫິໍສປຸຕ຺ຕທາຣາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຈິນ຺ຕຍມາໂນ ຣາຄໂທສໂມຫວສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອາວິລຈິຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ມນ຺ເຕ ປຏິປາຏິຍາ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ມນ຺ຕາ ນ ປຏິຠໍສຸ. ໂສ ເອກທິວສໍ ພຫຸໍ ຄນ຺ຘມາລາທິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປູເຊຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ມາຓວ, ມນ຺ເຕ ວາເຈສິ, ປຄຸຓາ ເຕ ມນ຺ຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ປຸພ຺ເພ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ມນ຺ຕາ ປຄຸຓາ ອເຫສຸໍ, ຆຣາວາສສ຺ສ ປນ ຄຫິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ເມ ອາວິລໍ ຊາຕໍ, ເຕນ ເມ ມນ຺ຕາ ນ ປຄຸຓາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ໂຂ, ມາຓວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນາວິລກາເລ ຕວ ມນ຺ຕາ ປຄຸຓາ ອເຫສຸໍ, ຣາຄາທີຫິ ປນ ອາວິລກາເລ ຕວ ມນ຺ຕາ ນ ປຏິຠໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ມນ຺ເຕ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຍໍ ພຫູ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາເຣ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາເຣ ຈ ມນ຺ເຕ ວາເຈສິ. ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເອໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມາຓໂວ ຕໂຍ ເວເທ ປຄຸເຓ ອກາສິ, ເອກປເທປິ ນິກ຺ກງ຺ໂຂ ປິຏ຺ຐິອາຈຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ມນ຺ເຕ ວາເຈສິ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ຆຣາວາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆຣາວາສຈິນ຺ຕາຍ ອາວິລຈິຕ຺ໂຕ ມນ຺ເຕ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຖ ນໍ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕໍ ‘‘ກິໍ, ມາຓວ, ປຄຸຓາ ເຕ ມນ຺ຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຆຣາວາສຄຫິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ອາວິລໍ ຊາຕໍ, ມນ຺ເຕ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕາຕ, ອາວິເລ ຈິຕ຺ຕມ຺ຫິ ປຄຸຓາປິ ມນ຺ຕາ ນ ປຏິຠນ຺ຕິ, ອນາວິເລ ປນ ຈິຕ຺ເຕ ອປ຺ປຏິຠາຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອາຫ –

໖໙. ‘‘ຍໂຖທເກ ອາວິເລ ອປ຺ປສນ຺ເນ, ນ ປສ຺ສຕິ ສິປ຺ປິກສມ຺ພຸກຎ຺ຈ;

ສກ຺ຂຣໍ ວາລຸກໍ ມຈ຺ຉຄຸມ຺ພໍ, ເອວໍ ອາວິລມ຺ຫິ ຈິຕ຺ເຕ;

ນ ໂສ ປສ຺ສຕິ ອຕ຺ຕທຕ຺ຖໍ ປຣຕ຺ຖໍ.

໗໐. ‘‘ຍໂຖທເກ ອຈ຺ເຉ ວິປ຺ປສນ຺ເນ, ໂສ ປສ຺ສຕິ ສິປ຺ປິກສມ຺ພຸກຎ຺ຈ;

ສກ຺ຂຣໍ ວາລຸກໍ ມຈ຺ຉຄຸມ຺ພໍ, ເອວໍ ອນາວິລມ຺ຫິ ຈິຕ຺ເຕ;

ໂສ ປສ຺ສຕິ ອຕ຺ຖທຕ຺ຖໍ ປຣຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອາວິເລຕິ ກທ຺ທມາລຸຬິເຕ. ອປ຺ປສນ຺ເນຕິ ຕາເຍວ ອາວິລຕາຍ ອວິປ຺ປສນ຺ເນ. ສິປ຺ປິກສມ຺ພຸກຎ຺ຈາຕິ ສິປ຺ປິກຎ຺ຈ ສມ຺ພຸກຎ຺ຈ. ມຈ຺ຉຄຸມ຺ພນ຺ຕິ ມຈ຺ຉຆຏໍ. ເອວໍ ອາວິລມ຺ຫີຕິ ເອວເມວ ຣາຄາທີຫິ ອາວິເລ ຈິຕ຺ເຕ. ອຕ຺ຕທຕ຺ຖໍ ປຣຕ຺ຖນ຺ຕິ ເນວ ອຕ຺ຕທຕ຺ຖໍ ນ ປຣຕ຺ຖໍ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ປສ຺ສຕີຕິ ເອວເມວ ອນາວິເລ ຈິຕ຺ເຕ ໂສ ປຸຣິໂສ ອຕ຺ຕທຕ຺ຖໍ ປຣຕ຺ຖຎ຺ຈ ປສ຺ສຕີຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາໂຣ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ມາຓໂວ ອຍເມວ ມາຓໂວ ອໂຫສິ, ອາຈຣິໂຍ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອນຠິຣຕິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໑໘໖] ໖. ທຘິວາຫນຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສູເປໂຕຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິປກ຺ຂເສວິໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕເມວ. ສຕ຺ຖາ ປນ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອສາຘຸສນ຺ນິວາໂສ ນາມ ປາໂປ ອນຕ຺ຖກໂຣ, ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສຠູຕານໍ ຕາວ ປາປສນ຺ນິວາສສ຺ສ ອນຕ຺ຖກຣຕາຍ ກິໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ປຸພ຺ເພ ປນ ອສາເຕນ ອມຘຸເຣນ ນິມ຺ພຣຸກ຺ເຂນ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ນິວາສມາຄມ຺ມ ມຘຸຣຣໂສ ທິພ຺ພຣສປຏິຠາໂຄ ອເຈຕໂນ ອມ຺ພຣຸກ຺ໂຂປິ ອມຘຸໂຣ ຕິຕ຺ຕໂກ ຊາໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠາຕໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ປຏິປາຏິຍາ ປຓ຺ຓສາລາ ກຕ຺ວາ ວາສໍ ກປ຺ເປສຸໍ. ເຕສໍ ເຊຏ຺ຐກຠາຕາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ສກ຺ກຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ສຕ຺ຕຏ຺ຐທິວສຈ຺ຈເຍນ ເຕສໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ເຊຏ຺ຐກຕາປສໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິຕ຺ວາ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເກນ ເຕ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ປຓ຺ຑຸໂຣໂຄ ຕາປໂສ ‘‘ອຄ຺ຄິນາ ເມ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວາສິຜຣສຸກໍ ອທາສິ. ວາສິຜຣສຸໂກ ນາມ ທຓ຺ເຑ ປເວສນວເສນ ວາສິປິ ໂຫຕິ ຜຣສຸປິ. ຕາປໂສ ‘‘ໂກ ເມ ອິມໍ ອາທາຍ ທາຣູນິ ອາຫຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສກ຺ໂກ ເອວມາຫ – ‘‘ຍທາ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ທາຣູຫິ ອຕ຺ໂຖ, ອິມໍ ຜຣສຸໍ ຫຕ຺ເຖນ ປຫຣິຕ຺ວາ ‘ທາຣູນິ ເມ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ກໂຣຫີ’ຕິ ວເທຍ຺ຍາສິ, ທາຣູນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ວາສິຜຣສຸກໍ ທຕ຺ວາ ທຸຕິຍມ຺ປິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເກນ ເຕ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕສ຺ສ ປຓ຺ຓສາລາຍ ຫຕ຺ຖິມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ໂສ ຫຕ຺ຖີຫິ ອຸປທ຺ທຸໂຕ ‘‘ຫຕ຺ຖີນໍ ເມ ວເສນ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕ ປລາເປຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສກ຺ໂກ ຕສ຺ສ ເອກໍ ເຠຣິໍ ອຸປນາເມຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ຕເລ ປຫເຏ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕາ ປລາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ຕເລ ປຫເຏ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ປຣິວາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ເຠຣິໍ ທຕ຺ວາ ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເກນ ເຕ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສປິ ປຓ຺ຑຸໂຣຄຘາຕຸໂກວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທຘິນາ ເມ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ສກ຺ໂກ ຕສ຺ສ ເອກໍ ທຘິຆຏໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ອິຈ຺ຉມານາ ອິມໍ ອາສິຎ຺ເຈຍ຺ຍາຖ, ມຫານທີ ຫຸຕ຺ວາ ມໂຫຆໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖປິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວາສິຜຣສຸໂກ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກສ຺ສ ອຄ຺ຄິໍ ກໂຣຕິ, ອິຕເຣນ ເຠຣິຕເລ ປຫເຏ ຫຕ຺ຖີ ປລາຍນ຺ຕິ, ກນິຏ຺ໂຐ ທຘິໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ເອໂກ ສູກໂຣ ເອກສ຺ມິໍ ປຸຣາຓຄາມຏ຺ຐາເນ ຈຣນ຺ໂຕ ອານຸຠາວສມ຺ປນ຺ນໍ ເອກໍ ມຓິກ຺ຂນ຺ຘໍ ອທ຺ທສ. ໂສ ຕໍ ມຓິກ຺ຂນ຺ຘໍ ມຸເຂນ ຑໍສິຕ຺ວາ ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ເອກໍ ທີປກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຖ ທານິ ມຍາ ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ເອກສ຺ສ ອຸທຸມ຺ພຣຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ມຓິກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຸຣໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ. ອເຖໂກ ກາສິຣຏ຺ຐວາສີ ມນຸສ຺ໂສ ‘‘ນິຣຸປກາໂຣ ເອສ ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ມາຕາປິຕູຫິ ເຄຫາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິໂຕ ເອກໍ ປຏ຺ຏນຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນາວິການໍ ກມ຺ມກາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ນາວໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນາຍ ນາວາຍ ຜລເກ ນິປນ຺ໂນ ຕໍ ທີປກໍ ປຕ຺ວາ ຜລາຜລານິ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ຕໍ ສູກຣໍ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຓິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຓິກ຺ຂນ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຸທຸມ຺ພຣຣຸກ຺ເຂ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ສູກໂຣ ອິມສ຺ສ ມຓິກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ອາກາສຈາຣິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອິຘ ວສຕິ ມຎ຺ເຎ, ມຍາ ປຐມເມວ ອິມໍ ສູກຣໍ ມາເຣຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ເອກໍ ທຓ຺ຑກໍ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສີເສ ປາເຕຕິ. ສູກໂຣ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມຓິໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ກມ຺ປມາໂນ ວິຘາວຕິ, ຣຸກ຺ເຂ ນິສິນ຺ນປຸຣິໂສ ຫສິ. ສູກໂຣ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ສີເສນ ປຫຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ມໂຕ.

ໂສ ປຸຣິໂສ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມໍສໍ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທິຕ຺ວາ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕມຕ຺ຖເກນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອສ຺ສມປທໍ ທິສ຺ວາ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກສ຺ສ ຕາປສສ຺ສ ອສ຺ສເມ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ທ຺ວີຫຕີຫໍ ວສິຕ຺ວາ ຕາປສສ຺ສ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ອກາສິ, ວາສິຜຣສຸກສ຺ສ ອານຸຠາວຎ຺ຈ ປສ຺ສິ. ໂສ ‘‘ອິມໍ ມຍາ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ມຓິກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອານຸຠາວໍ ຕາປສສ຺ສ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ມຓິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາສິຜຣສຸກໍ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕາປໂສ ອາກາເສນ ຈຣິຕຸກາໂມ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາສິຜຣສຸກໍ ອທາສິ. ໂສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວາສິຜຣສຸກໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ວາສິຜຣສຸກ ຕາປສສ຺ສ ສີສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຓິກ຺ຂນ຺ຘໍ ເມ ອາຫຣາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕາປສສ຺ສ ສີສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຓິກ຺ຂນ຺ຘໍ ອາຫຣິ. ໂສ ວາສິຜຣສຸກໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຕາປສສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕິປາຫໍ ວສິຕ຺ວາ ເຠຣິຍາ ອານຸຠາວໍ ທິສ຺ວາ ມຓິກ຺ຂນ຺ຘໍ ທຕ຺ວາ ເຠຣິໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ຕສ຺ສປິ ສີສໍ ຉິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ກນິຏ຺ຐໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ທຘິຆຏສ຺ສ ອານຸຠາວໍ ທິສ຺ວາ ມຓິກ຺ຂນ຺ຘໍ ທຕ຺ວາ ທຘິຆຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ຕສ຺ສ ສີສໍ ຉິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ມຓິກ຺ຂນ຺ຘຎ຺ຈ ວາສິຜຣສຸກຎ຺ຈ ເຠຣິຎ຺ຈ ທຘິຆຏຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຍາ ອວິທູເຣ ຐຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ‘‘ຍຸທ຺ຘໍ ວາ ເມ ເທຕຸ ຣຊ຺ຊໍ ວາ’’ຕິ ເອກສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປຓ຺ຓໍ ປາເຫສິ.

ຣາຊາ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາວ ‘‘ໂຈຣໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິ. ໂສ ເອກໍ ເຠຣິຕລໍ ປຫຣິ, ຈຕຸຣງ຺ຄິນີ ເສນາ ປຣິວາເຣສິ. ຣຎ຺ໂຎ ອວຕ຺ຖຣຓຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ທຘິຆຏໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ມຫານທີ ປວຕ຺ຕິ. ມຫາຊໂນ ທຘິມ຺ຫິ ໂອສີທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ວາສິຜຣສຸກໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ສີສໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ອາຫ, ວາສິຜຣສຸໂກ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສີສໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປາທມູເລ ນິກ຺ຂິປິ. ເອໂກປິ ອາວຸຘໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ໂສ ມຫນ຺ເຕນ ພເລນ ປຣິວຸໂຕ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຠິເສກໍ ກາເຣຕ຺ວາ ທຘິວາຫໂນ ນາມ ຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ.

ຕສ຺ເສກທິວສໍ ມຫານທິຍໍ ຊາລກຣຓ຺ຑເກ ກີຬນ຺ຕສ຺ສ ກຓ຺ຓມຸຓ຺ຑທຫໂຕ ເທວປຣິໂຠຄໍ ເອກໍ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຊາເລ ລຄ຺ຄິ, ຊາລໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອທໍສຸ. ຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ຆຏປ຺ປມາຓໍ ປຣິມຓ຺ຑລໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ‘‘ກິສ຺ສ ຜລໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ ວນຈຣເກ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ພຜລ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຏ຺ຐິໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຍ຺ຍາເນ ໂຣປາເປຕ຺ວາ ຂີໂຣທເກນ ສິຎ຺ຈາເປສິ. ຣຸກ຺ໂຂ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຕິເຍ ສໍວຈ຺ຉເຣ ຜລໍ ອທາສິ. ອມ຺ພສ຺ສ ສກ຺ກາໂຣ ມຫາ ອໂຫສິ, ຂີໂຣທເກນ ສິຎ຺ຈນ຺ຕິ, ຄນ຺ຘປຎ຺ຈງ຺ຄຸລິກໍ ເທນ຺ຕິ, ມາລາທາມານິ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ຄນ຺ຘເຕເລນ ທີປໍ ຊາເລນ຺ຕິ, ປຣິກ຺ເຂໂປ ປນສ຺ສ ປຏສາຓິຍາ ອໂຫສິ. ຜລານິ ມຘຸຣານິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓານິ ອເຫສຸໍ. ທຘິວາຫນຣາຊາ ອຎ຺ເຎສໍ ຣາຊູນໍ ອມ຺ພຜລໍ ເປເສນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐິໂຕ ຣຸກ຺ຂນິພ຺ພຕ຺ຕນຠເຍນ ອງ຺ກຸຣນິພ຺ພຕ຺ຕນຏ຺ຐານໍ ມຓ຺ຑູກກຓ຺ຏເກນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເປເສສິ. ເຕສໍ ອມ຺ພໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິ ໂຣປິຕໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕໍ ກາຣຓໍ ຊານິໍສຸ.

ອເຖໂກ ຣາຊາ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ‘‘ທຘິວາຫນສ຺ສ ອມ຺ພຜລານໍ ຣສໍ ນາເສຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຕກຠາວໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ເປເສສິ. ໂສ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເອໂກ ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ອາຄໂຕ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ເຕນ ປກ຺ໂກສາປິໂຕ ປວິສິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ອຸຍ຺ຍານປາໂລ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາວໍ ວຓ຺ເຓສິ. ຣາຊາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ອມ຺ຫາກໍ ອຸຍ຺ຍານປາລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ໂຫຫີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ເວ ຊນາ ອຸຍ຺ຍານໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕິ. ອຘຸນາຄໂຕ ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ອກາລປຸປ຺ຜານິ ສຸຏ຺ຐຸ ປຸປ຺ຜາເປນ຺ໂຕ ອກາລຜລານິ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ໂຕ ອຸຍ຺ຍານໍ ຣມຓີຍໍ ອກາສິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ປສີທິຕ຺ວາ ໂປຣາຓກອຸຍ຺ຍານປາລໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ອຸຍ຺ຍານໍ ອທາສິ. ໂສ ອຸຍ຺ຍານສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິມ຺ເພ ຈ ຜຄ຺ຄວວລ຺ລິໂຍ ຈ ໂຣເປສິ, ອນຸປຸພ຺ເພນ ນິມ຺ພາ ວຑ຺ຒິໍສຸ, ມູເລຫິ ມູລານິ, ສາຂາຫິ ຈ ສາຂາ ສໍສຏ຺ຐາ ໂອນທ຺ຘວິນທ຺ຘາ ອເຫສຸໍ. ເຕນ ອສາຕອມຘຸຣສໍສຄ຺ເຄນ ຕາວມຘຸຣຜໂລ ອມ຺ໂພ ຕິຕ຺ຕໂກ ຊາໂຕ ນິມ຺ພປຓ຺ຓສທິສຣໂສ, ອມ຺ພຜລານໍ ຕິຕ຺ຕກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ປລາຍິ.

ທຘິວາຫໂນ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອມ຺ພຜລໍ ຂາທນ຺ໂຕ ມຸເຂ ປວິຏ຺ຐໍ ອມ຺ພຣສໍ ນິມ຺ພກສຏໍ ວິຍ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ກກ຺ກາເຣຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐຸຠິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຘມ຺ມານຸສາສໂກ ອມຈ຺ໂຈ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ປຓ຺ຑິຕ, ອິມສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ໂປຣາຓກປຣິຫາຣໂຕ ປຣິຫີນໍ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິສ຺ສ ຜລໍ ຕິຕ຺ຕກໍ ຊາຕໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໗໑. ‘‘ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສູເປໂຕ, ອມ຺ໂພຍໍ ອຫຸວາ ປຸເຣ;

ຕເມວ ປູຊໍ ລຠມາໂນ, ເກນມ຺ໂພ ກຏຸກປ຺ຜໂລ’’ຕິ.

ອຖສ຺ສ ກາຣຓໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໗໒. ‘‘ປຸຈິມນ຺ທປຣິວາໂຣ, ອມ຺ໂພ ເຕ ທຘິວາຫນ;

ມູລໍ ມູເລນ ສໍສຏ຺ຐໍ, ສາຂາ ສາຂາ ນິເສວເຣ;

ອສາຕສນ຺ນິວາເສນ, ເຕນມ຺ໂພ ກຏຸກປ຺ຜໂລ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຈິມນ຺ທປຣິວາໂຣຕິ ນິມ຺ພຣຸກ຺ຂປຣິວາໂຣ. ສາຂາ ສາຂາ ນິເສວເຣຕິ ປຸຈິມນ຺ທສ຺ສ ສາຂາໂຍ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສາຂາໂຍ ນິເສວນ຺ຕິ. ອສາຕສນ຺ນິວາເສນາຕິ ອມຘຸເຣຫິ ປຸຈິມນ຺ເທຫິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ນິວາເສນ. ເຕນາຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ອຍໍ ອມ຺ໂພ ກຏຸກປ຺ຜໂລ ອສາຕຜໂລ ຕິຕ຺ຕກຜໂລ ຊາໂຕຕິ.

ຣາຊາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ປຸຈິມນ຺ເທ ຈ ຜຄ຺ຄວວລ຺ລິໂຍ ຈ ຉິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ມູລານິ ອຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ອມຘຸຣປໍສຸໍ ຫຣາເປຕ຺ວາ ມຘຸຣປໍສຸໍ ປກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ຂີໂຣທກສກ຺ຂໂຣທກຄນ຺ໂຘທເກຫິ ອມ຺ພໍ ປຏິຊຄ຺ຄາເປສິ. ໂສ ມຘຸຣສໍສຄ຺ເຄນ ປຸນ ມຘຸໂຣວ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ປກຕິອຸຍ຺ຍານປາລສ຺ເສວ ອຸຍ຺ຍານໍ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອຫເມວ ປຓ຺ຑິຕາມຈ຺ໂຈ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ທຘິວາຫນຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໑໘໗] ໗. ຈຕຸມຏ຺ຐຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຸຈ຺ເຈ ວິຏຠິມາຣຸຍ຺ຫາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມຫລ຺ລກຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກທິວສໍ ກິຣ ທ຺ວີສຸ ອຄ຺ຄສາວເກສຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນວິສ຺ສຊ຺ຊນກຖາຍ ນິສິນ຺ເນສຸ ເອໂກ ມຫລ຺ລໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍມ຺ປິ ຕຸມ຺ເຫ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມ, ຕຸມ຺ເຫປິ ອຕ຺ຕໂນ ກງ຺ຂໍ ອມ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖຣາ ຕໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ປກ຺ກມິໍສຸ. ເຖຣານໍ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸໍ ນິສິນ຺ນປຣິສາ ສມາຄມສ຺ສ ຠິນ຺ນກາເລ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອກາເລ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ກາຣຓໍ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ເອຕໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອກເຖຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ປກ຺ກມິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ອໂຫສິ. ອຖ ທ຺ເວ ຫໍສໂປຕກາ ຈິຕ຺ຕກູຏປພ຺ພຕາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ນິສີທິຕ຺ວາ ໂຄຈຣາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕາປິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕກູຏໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ເຕສໍ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາໂສ ອໂຫສິ. ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຈ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ໂມທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ອເຖກທິວສໍ ເຕສຸ ຣຸກ຺ຂຄ຺ເຄ ນິສີທິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ເຕສຸ ເອໂກ ສິງ຺ຄາໂລ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ຐຕ຺ວາ ເຕຫິ ຫໍສໂປຕເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໗໓. ‘‘ອຸຈ຺ເຈ ວິຏຠິມາຣຸຍ຺ຫ, ມນ຺ຕຍວ຺ໂຫ ຣໂຫຄຕາ;

ນີເຈ ໂອຣຸຍ຺ຫ ມນ຺ຕວ຺ໂຫ, ມິຄຣາຊາປິ ໂສສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸຈ຺ເຈ ວິຏຠິມາຣຸຍ຺ຫາຕິ ປກຕິຍາ ຈ ອຸຈ຺ເຈ ອິມສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ອຸຈ຺ຈຕຣໍ ເອກໍ ວິຏປໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ. ມນ຺ຕຍວ຺ໂຫຕິ ມນ຺ເຕຖ ກເຖຖ. ນີເຈ ໂອຣຸຍ຺ຫາຕິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນີເຈ ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ມນ຺ເຕຖ. ມິຄຣາຊາປິ ໂສສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ຕານໍ ມິຄຣາຊານໍ ກຕ຺ວາ ອາຫ. ຫໍສໂປຕກາ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຈິຕ຺ຕກູຏເມວ ຄຕາ.

ເຕສໍ ຄຕກາເລ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສິງ຺ຄາລສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໗໔. ‘‘ຍໍ ສຸວຓ຺ໂຓ ສຸວຓ຺ເຓນ, ເທໂວ ເທເວນ ມນ຺ຕເຍ;

ກິໍ ເຕຕ຺ຖ ຈຕຸມຏ຺ຐສ຺ສ, ພິລໍ ປວິສ ຊມ຺ພຸກາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸວຓ຺ໂຓຕິ ສຸນ຺ທຣວຓ຺ໂຓ. ສຸວຓ຺ເຓນາຕິ ທຸຕິເຍນ ຫໍສໂປຕເກນ. ເທໂວ ເທເວນາຕິ ເຕເຍວ ທ຺ເວ ເທເວ ກຕ຺ວາ ກເຖຕິ. ຈຕຸມຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ສຣີເຣນ ຊາຕິຍາ ສເຣນ ຄຸເຓນາຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ມຏ຺ຐສ຺ສ ສຸທ຺ຘສ຺ສາຕິ ອກ຺ຂຣຕ຺ໂຖ. ອສຸທ຺ຘໍເຍວ ປນ ຕໍ ປສໍສາວຈເນນ ນິນ຺ທນ຺ໂຕ ເອວມາຫ, ຈຕູຫິ ລາມກສ຺ສ ກິໍ ເຕ ເອຕ຺ຖ ສິງ຺ຄາລສ຺ສາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ພິລໍ ປວິສາ’’ຕິ ອິທໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຠຣວາຣມ຺ມຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໍ ປລາເປນ຺ໂຕ ອາຫ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສິງ຺ຄາໂລ ມຫລ຺ລໂກ ອໂຫສິ, ທ຺ເວ ຫໍສໂປຕກາ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ, ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຈຕຸມຏ຺ຐຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໑໘໘] ໘. ສີຫໂກຕ຺ຖຸຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສີຫງ຺ຄຸລີ ສີຫນໂຂຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກກາລິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກທິວສໍ ກິຣ ໂກກາລິໂກ ອຎ຺ເຎສຸ ພຫຸສ຺ສຸເຕສຸ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ເຕສຸ ສຍມ຺ປິ ກເຖຕຸກາໂມ ອໂຫສີຕິ ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ຕໍ ປນ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກກາລິໂກ ອິທາເນວ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ເທນ ປາກໂຏ ຊາໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ປາກໂຏ ອໂຫສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ສີໂຫ ຫຸຕ຺ວາ ເອກາຍ ສິງ຺ຄາລິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ປຸຕ຺ຕໍ ປຏິລຠິ. ໂສ ອງ຺ຄຸລີຫິ ນເຂຫິ ເກສເຣນ ວຓ຺ເຓນ ສຓ຺ຐາເນນາຕິ ອິເມຫິ ອາກາເຣຫິ ປິຕຸສທິໂສ ອໂຫສິ, ສທ຺ເທນ ມາຕຸສທິໂສ. ອເຖກທິວສໍ ເທເວ ວສ຺ສິຕ຺ວາ ວິຄເຕ ສີເຫສຸ ນທິຕ຺ວາ ສີຫກີຬໍ ກີຬນ຺ເຕສຸ ໂສປິ ເຕສໍ ອນ຺ຕເຣ ນທິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ສິງ຺ຄາລິກໍ ນາທໍ ນທິ. ອຖສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ສີຫາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ. ຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອປໂຣ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສຊາຕິປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ຕາຕ, ອຍໍ ສີໂຫ ວຓ຺ຓາທີຫິ ອມ຺ເຫຫິ ສມາໂນ, ສທ຺ໂທ ປນສ຺ສ ອຎ຺ຎາທິໂສ, ໂກ ນາເມໂສ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໗໕. ‘‘ສີຫງ຺ຄຸລີ ສີຫນໂຂ, ສີຫປາທປຕິຏ຺ຐິໂຕ;

ໂສ ສີໂຫ ສີຫສງ຺ຆມ຺ຫິ, ເອໂກ ນທຕິ ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສີຫປາທປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ ສີຫປາເທເຫວ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ເອໂກ ນທຕິ ອຎ຺ຎຖາຕິ ເອໂກວ ອວເສສສີເຫຫິ ອສທິເສນ ສິງ຺ຄາລສທ຺ເທນ ນທນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ນທຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຕາຕ, ເອສ ຕວ ຠາຕາ ສິງ຺ຄາລິຍາ ປຸຕ຺ໂຕ, ຣູເປນ ມຍາ ສທິໂສ, ສທ຺ເທນ ມາຕຣາ ສທິໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສິງ຺ຄາລິປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິຘ ວສນ຺ໂຕ ອປ຺ປສທ຺ໂທ ວສ, ສເຈ ປຸນ ນທິສ຺ສສິ, ສິງ຺ຄາລຠາວໍ ເຕ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ໂອວທນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໗໖. ‘‘ມາ ຕ຺ວໍ ນທິ ຣາຊປຸຕ຺ຕ, ອປ຺ປສທ຺ໂທ ວເນ ວສ;

ສເຣນ ໂຂ ຕໍ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ນ ຫິ ເຕ ເປຕ຺ຕິໂກ ສໂຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຣາຊປຸຕ຺ຕາຕິ ສີຫສ຺ສ ມິຄຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ຕ. ອິມຎ຺ຈ ປນ ໂອວາທໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸນ ໂສ ນທິຕຸໍ ນາມ ນ ອຸສ຺ສຫິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສິງ຺ຄາໂລ ໂກກາລິໂກ ອໂຫສິ, ສຊາຕິປຸຕ຺ໂຕ ຣາຫຸໂລ, ມິຄຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສີຫໂກຕ຺ຖຸຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໑໘໙] ໙. ສີຫຈມ຺ມຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເນຕໍ ສີຫສ຺ສ ນທິຕນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກກາລິກຎ຺ເຎວ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ສຣຠຎ຺ຎໍ ຠຓິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກສ຺ສກກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ກສິກມ຺ເມນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ເອໂກ ວາຓິໂຊ ຄທ຺ຣຠຠາຣເກນ ໂວຫາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ໂສ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ຄທ຺ຣຠສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຠຓ຺ຑິກໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຄທ຺ຣຠໍ ສີຫຈມ຺ເມນ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ສາລິຍວເຂຕ຺ເຕສຸ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ເຂຕ຺ຕຣກ຺ຂກາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສີໂຫ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ໂສ ວາຓິໂຊ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມທ຺ວາເຣ ນິວາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຕຣາສໍ ປຈາເປນ຺ໂຕ ຕໂຕ ຄທ຺ຣຠໍ ສີຫຈມ຺ມໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຍວເຂຕ຺ເຕ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ເຂຕ຺ຕຣກ຺ຂກາ ‘‘ສີໂຫ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສກລຄາມວາສິໂນ ອາວຸຘານິ ຄເຫຕ຺ວາ ສງ຺ເຂ ຘເມນ຺ຕາ ເຠຣິໂຍ ວາເທນ຺ຕາ ເຂຕ຺ຕສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸນ຺ນທິໍສຸ, ຄທ຺ຣໂຠ ມຣຓຠຍຠີໂຕ ຄທ຺ຣຠຣວໍ ຣວິ. ອຖສ຺ສ ຄທ຺ຣຠຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໗໗. ‘‘ເນຕໍ ສີຫສ຺ສ ນທິຕໍ, ນ ພ຺ຍຄ຺ຆສ຺ສ ນ ທີປິໂນ;

ປາຣຸໂຕ ສີຫຈມ຺ເມນ, ຊມ຺ໂມ ນທຕິ ຄທ຺ຣໂຠ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຊມ຺ໂມຕິ ລາມໂກ. ຄາມວາສິໂນປິ ຕສ຺ສ ຄທ຺ຣຠຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ອຏ຺ຐີນິ ຠຎ຺ຊນ຺ຕາ ໂປເຖຕ຺ວາ ສີຫຈມ຺ມໍ ອາທາຍ ອຄມໍສຸ.

ອຖ ໂສ ວາຓິໂຊ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ພ຺ຍສນຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ຄທ຺ຣຠໍ ທິສ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໗໘. ‘‘ຈິຣມ຺ປິ ໂຂ ຕໍ ຂາເທຍ຺ຍ, ຄທ຺ຣໂຠ ຫຣິຕໍ ຍວໍ;

ປາຣຸໂຕ ສີຫຈມ຺ເມນ, ຣວມາໂນວ ທູສຍີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ອຍໍ ຄທ຺ຣໂຠ ອຕ຺ຕໂນ ຄທ຺ຣຠຠາວໍ ອຊານາເປຕ຺ວາ ສີຫຈມ຺ເມນ ປາຣຸໂຕ ຈິຣມ຺ປິ ກາລໍ ຫຣິຕໍ ຍວໍ ຂາເທຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣວມາໂນວ ທູສຍີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປນ ຄທ຺ຣຠຣວໍ ຣວມາໂນເວສ ອຕ຺ຕານໍ ທູສຍິ, ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ສີຫຈມ຺ມສ຺ສ ໂທໂສຕິ. ຕສ຺ມິໍ ເອວໍ ກເຖນ຺ເຕເຍວ ຄທ຺ຣໂຠ ຕຕ຺ເຖວ ນິປນ຺ໂນ ມຣິ, ວາຓິໂຊປິ ຕໍ ປຫາຍ ປກ຺ກາມິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ວາຓິໂຊ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ຄທ຺ຣໂຠ ໂກກາລິໂກ, ປຓ຺ຑິຕກສ຺ສໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສີຫຈມ຺ມຊາຕກວຓ຺ຓນາ ນວມາ.

[໑໙໐] ໑໐. ສີລານິສໍສຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ປສ຺ສ ສທ຺ຘາຍ ສີລສ຺ສາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ສທ຺ຘໍ ອຸປາສກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ສທ຺ໂຘ ປສນ຺ໂນ ອຣິຍສາວໂກ ເອກທິວສໍ ເຊຕວນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສາຍໍ ອຈິຣວຕິນທີຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນາວິເກ ນາວໍ ຕີເຣ ຐເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ຄເຕ ຕິຕ຺ເຖ ນາວໍ ອທິສ຺ວາ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ປີຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນທິໍ ໂອຕຣິ, ປາທາ ອຸທກມ຺ຫິ ນ ໂອສີທິໍສຸ. ໂສ ປຖວີຕເລ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ເວມຊ຺ຌໍ ຄຕກາເລ ວີຈິໍ ປສ຺ສິ. ອຖສ຺ສ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ ປີຕິ ມນ຺ທາ ຊາຕາ, ປາທາ ໂອສີທິຕຸໍ ອາຣຠິໍສຸ, ໂສ ປຸນ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ປີຕິໍ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ອຸທກປິຏ຺ເຐເນວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຸປາສກ, ກຈ຺ຈິ ມຄ຺ຄໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອປ຺ປກິລມເຖນ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ປີຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຖວິໍ ມທ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ໂຂ ປນ, ອຸປາສກ, ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐໍ ລທ຺ໂຘ, ປຸພ຺ເພປິ ອຸປາສກາ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ ນາວາຍ ຠິນ຺ນາຍ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕາ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຣິຍສາວໂກ ເອເກນ ນ຺ຫາປິຕກຸຏຸມ຺ພິເກນ ສທ຺ຘິໍ ນາວໍ ອຠິຣຸຫິ, ຕສ຺ສ ນ຺ຫາປິຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ‘‘ອຍ຺ຍ, ອິມສ຺ສ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ຕວ ຠາໂຣ’’ຕິ ນ຺ຫາປິຕໍ ຕສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ນິກ຺ຂິປິ. ອຖ ສາ ນາວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນາ, ເຕປິ ທ຺ເວ ຊນາ ເອກສ຺ມິໍ ຜລເກ ນິປນ຺ນາ ເອກໍ ທີປກໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ໂສ ນ຺ຫາປິໂຕ ສກຸເຓ ມາເຣຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທນ຺ໂຕ ອຸປາສກສ຺ສປິ ເທຕິ. ອຸປາສໂກ ‘‘ອລໍ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ນ ຂາທຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອມ຺ຫາກໍ ຐເປຕ຺ວາ ຕີຓິ ສຣຓານິ ອຎ຺ຎາ ປຕິຏ຺ຐາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣິ. ອຖສ຺ສານຸສຣນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ທີປເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ນາຄຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣໍ ມຫານາວໍ ກຕ຺ວາ ມາເປສິ, ສມຸທ຺ທເທວຕາ ນິຍາມໂກ ອໂຫສິ, ນາວາ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ປູຣຍິຕ຺ຖ, ຕໂຍ ກູປກາ ອິນ຺ທນີລມຓິມຍາ ອເຫສຸໍ, ສຸວຓ຺ຓມໂຍ ລງ຺ກາໂຣ, ຣຊຕມຍານິ ໂຍຕ຺ຕານິ, ສຸວຓ຺ຓມຍານິ ຍຏ຺ຐິຜິຍານິ.

ສມຸທ຺ທເທວຕາ ນາວາຍ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຊມ຺ພຸທີປຄມິກາ’’ຕິ ໂຆເສສິ. ອຸປາສໂກ ‘‘ມຍໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ຫິ ເອຫິ, ນາວໍ ອຠິຣຸຫາຕິ. ໂສ ນາວໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ນ຺ຫາປິຕໍ ປກ຺ໂກສິ, ສມຸທ຺ທເທວຕາ – ‘‘ຕຸຍ຺ຫຎ຺ເຎວ ລພ຺ຠຕິ, ນ ເອຕສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ເອຕສ຺ສ ສີລຄຸຓາຈາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ກາຣຓໍ. ອຫຎ຺ຫິ ຕຸຍ຺ຫໍ ນາວໍ ອາຫຣິໍ, ນ ເອຕສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ອຫໍ ອຕ຺ຕນາ ທິນ຺ນທາເນນ ຣກ຺ຂິຕສີເລນ ຠາວິຕຠາວນາຍ ເອຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ. ນ຺ຫາປິໂຕ ‘‘ອນຸໂມທາມິ, ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ເທວຕາ ‘‘ອິທານິ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕມ຺ປິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ຊເນ ສມຸທ຺ທາ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາ ນທິຍາ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເຕສໍ ເຄເຫ ຘນໍ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ປຓ຺ຑິເຕເຫວ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຫິ ອິມສ຺ສ ນ຺ຫາປິຕສ຺ສ ອິມິນາ ອຸປາສເກນ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຄ຺ໂຄ ນາຠວິສ຺ສ, ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌເຍວ ນສ຺ສິສ຺ສາ’’ຕິ ປຓ຺ຑິຕສໍສຄ຺ຄຄຸຓໍ ກຖຍມານາ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໗໙. ‘‘ປສ຺ສ ສທ຺ຘາຍ ສີລສ຺ສ, ຈາຄສ຺ສ ຈ ອຍໍ ຜລໍ;

ນາໂຄ ນາວາຍ ວຓ຺ເຓນ, ສທ຺ຘໍ ວຫຕຸປາສກໍ.

໘໐. ‘‘ສພ຺ຠິເຣວ ສມາເສຖ, ສພ຺ຠິ ກຸພ຺ເພຖ ສນ຺ຖວໍ;

ສຕຎ຺ຫິ ສນ຺ນິວາເສນ, ໂສຕ຺ຖິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນ຺ຫາປິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປສ຺ສາຕິ ກຎ຺ຈິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ປສ຺ສຖາຕິ ອາລປຕິ. ສທ຺ຘາຍາຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາຍ ສທ຺ຘາຍ. ສີເລປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຈາຄສ຺ສາຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາຄສ຺ສ ເຈວ ກິເລສປຣິຈ຺ຈາຄສ຺ສ ຈ. ອຍໍ ຜລນ຺ຕິ ອິທໍ ຜລໍ, ຄຸຓໍ ອານິສໍສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຈາຄສ຺ສ ຈ ຜລໍ ປສ຺ສ, ອຍໍ ນາໂຄ ນາວາຍ ວຓ຺ເຓນາຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນາວາຍ ວຓ຺ເຓນາຕິ ນາວາຍ ສຓ຺ຐາເນນ. ສທ຺ຘນ຺ຕິ ຕີສຸ ຣຕເນສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕສທ຺ຘໍ. ສພ຺ຠິເຣວາຕິ ປຓ຺ຑິເຕຫິເຍວ. ສມາເສຖາຕິ ເອກໂຕ ອາວເສຍ຺ຍ, ອຸປວເສຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸພ຺ເພຖາຕິ ກເຣຍ຺ຍ. ສນ຺ຖວນ຺ຕິ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວໍ. ຕຓ຺ຫາສນ຺ຖໂວ ປນ ເກນຈິປິ ສທ຺ຘິໍ ນ ກາຕພ຺ໂພ. ນ຺ຫາປິໂຕຕິ ນ຺ຫາປິຕກຸຏຸມ຺ພິໂກ. ‘‘ນຫາປິໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ.

ເອວໍ ສມຸທ຺ທເທວຕາ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ໂອວທິຕ຺ວາ ນາຄຣາຊານໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິມານເມວ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸປາສໂກ ສກທາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ໂສຕາປນ຺ນອຸປາສໂກ ປຣິນິພ຺ພາຍິ, ນາຄຣາຊາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ສມຸທ຺ທເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສີລານິສໍສຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທສມາ.

ອສທິສວຄ຺ໂຄ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ອສທິສຎ຺ຈ ສງ຺ຄາມໍ, ວາໂລທກໍ ຄິຣິທຕ຺ຕໍ;

ນຠິຣຕິ ທຘິວາຫໍ, ຈຕຸມຏ຺ຐໍ ສີຫໂກຏ຺ຐໍ;

ສີຫຈມ຺ມໍ ສີລານິສໍສໍ.