໓. ກລ຺ຍາຓວຄ຺ໂຄ

[໑໗໑] ໑. ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ພຘິຣສສ຺ສຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິຍຎ຺ຫິ ເອໂກ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ສທ຺ໂຘ ປສນ຺ໂນ ຕິສຣຓຄໂຕ ປຎ຺ຈສີເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ໂສ ເອກທິວສໍ ພຫູນິ ສປ຺ປິອາທີນິ ເຠສຊ຺ຊານິ ເຈວ ປຸປ຺ຜຄນ຺ຘວຕ຺ຖາທີນິ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເຊຕວເນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຄມາສິ. ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຄຕກາເລ ສສ຺ສຸ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ທຏ຺ຐຸກາມາ ຕໍ ເຄຫໍ ອຄມາສິ, ສາ ຈ ໂຖກໍ ພຘິຣຘາຕຸກາ ໂຫຕິ. ສາ ຘີຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ຠຸຕ຺ຕໂຠຊນາ ຠຕ຺ຕສມ຺ມທໍ ວິໂນທຍມານາ ຘີຕຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ, ອມ຺ມ, ຠຕ຺ຕາ ເຕ ສມ຺ໂມທມາໂນ ອວິວທມາໂນ ປິຍສໍວາສໍ ວສຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ, ອມ຺ມ, ກເຖຖ ຍາທິໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຊາມາຕາ ສີເລນ ເຈວ ອາຈາຣສມ຺ປທາຍ ຈ, ຕາທິໂສ ປພ຺ພຊິໂຕປິ ທຸລ຺ລໂຠ’’ຕິ. ອຸປາສິກາ ຘີຕຸ ວຈນໍ ສາຘຸກໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ປທເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ກສ຺ມາ ເຕ ຠຕ຺ຕາ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ມຫາສທ຺ທໍ ອກາສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສກລເຄຫວາສິໂນ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ກິຣ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ວິຣວິໍສຸ. ເຕສໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣນ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕາ ‘‘ກິໍ ນາມ ກິເຣຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກິຣ ເຄເຫ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ. ໂສປິ ໂຂ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ທສພລສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ນຄຣໍ ປາວິສິ.

ອຖ ນໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄເຍວ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ທິສ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ກິຣ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ຕວ ເຄເຫ ປຸຕ຺ຕທາຣປຣິຊໂນ ປຣິເທວຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ອປພ຺ພຊິຕເມວ ກິຣ ມໍ ‘ປພ຺ພຊິໂຕ’ຕິ ວທຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຂ ປນ ເມ ກລ຺ຍາຓສທ຺ໂທ ນ ອນ຺ຕຣຘາເປຕພ຺ໂພ, ອຊ຺ເຊວ ມຍາ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຕໂຕວ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອຸປາສກ, ອິທາເນວ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິທາເນວ ປຈ຺ຈາຄໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກລ຺ຍາຓສທ຺ໂທ ນາມ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ນ ອນ຺ຕຣຘາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ລຠິຕ຺ວາ ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ໂນ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອິທໍ ກິຣ ກາຣຓໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປາກຏໍ ຊາຕໍ. ອເຖກທິວສໍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸໂກ ນາມ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ‘ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ກລ຺ຍາຓສທ຺ໂທ ນ ອນ຺ຕຣຘາເປຕພ຺ໂພ’ຕິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອິທານິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາປິ ‘ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ກລ຺ຍາຓສທ຺ໂທ ວິຣາເຘຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ປພ຺ພຊິໍສຸເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ນິເວສນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ອຖສ຺ສ ສສ຺ສຸ ‘‘ຘີຕຣໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ເຄຫໍ ອຄມາສິ, ສາ ໂຖກໍ ພຘິຣຘາຕຸກາຕິ ສພ຺ພໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸສທິສເມວ. ຕໍ ປນ ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກິຣ ປພ຺ພຊິຕາຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ມຫາປຣິເທໂວ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ກລ຺ຍາຓສທ຺ໂທ ນາມ ນ ອນ຺ຕຣຘາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຕໂຕວ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ມຫາເສຏ຺ຐິ, ອິທາເນວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເທວ, ເຄຫຊໂນ ກິຣ ມໍ ອປພ຺ພຊິຕເມວ ‘ປພ຺ພຊິໂຕ’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຣິເທວຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຂ ປນ ກລ຺ຍາຓສທ຺ໂທ ນ ອນ຺ຕຣຘາເປຕພ຺ໂພ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມຫໍ, ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ເມ ອນຸຊານາຫີ’’ຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສຕຸໍ ອິມາ ຄາຖາ ອາຫ –

໔໑. ‘‘ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມຕິ ຍທາ ຊນິນ຺ທ, ໂລເກ ສມຎ຺ຎໍ ອນຸປາປຸຓາຕິ;

ຕສ຺ມາ ນ ຫິຍ຺ເຍຖ ນໂຣ ສປຎ຺ໂຎ, ຫິຣິຍາປິ ສນ຺ໂຕ ຆຸຣມາທິຍນ຺ຕິ.

໔໒. ‘‘ສາຍໍ ສມຎ຺ຎາ ອິຘ ມຊ຺ຊ ປຕ຺ຕາ, ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມຕິ ຊນິນ຺ທ ໂລເກ;

ຕາຫໍ ສເມກ຺ຂໍ ອິຘ ປພ຺ພຊິສ຺ສໍ, ນ ຫິ ມຕ຺ຖິ ຉນ຺ໂທ ອິຘ ກາມໂຠເຄ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມຕິ ສຸນ຺ທຣຘມ຺ໂມ. ສມຎ຺ຎໍ ອນຸປາປຸຓາຕີຕິ ຍທາ ສີລວາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ອິທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂວຫາຣໍ ປາປຸຓາຕິ. ຕສ຺ມາ ນ ຫິຍ຺ເຍຖາຕິ ຕໂຕ ສາມຎ຺ຎໂຕ ນ ປຣິຫາເຍຖ. ຫິຣິຍາປິ ສນ຺ໂຕ ຘຸຣມາທິຍນ຺ຕີຕິ, ມຫາຣາຊ, ສປ຺ປຸຣິສາ ນາມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິຕາຍ ຫິຣິຍາ ພຫິທ຺ຘສມຸຏ຺ຐິເຕນ ໂອຕ຺ຕປ຺ເປນປິ ເອຕໍ ປພ຺ພຊິຕຘຸຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ອິຘ ມຊ຺ຊ ປຕ຺ຕາຕິ ອິຘ ມຍາ ອຊ຺ຊ ປຕ຺ຕາ. ຕາຫໍ ສເມກ຺ຂນ຺ຕິ ຕໍ ອຫໍ ຄຸຓວເສນ ລທ຺ຘສມຎ຺ຎໍ ສເມກ຺ຂນ຺ໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ. ນ ຫິ ມຕ຺ຖິ ຉນ຺ໂທຕິ ນ ຫິ ເມ ອຕ຺ຖິ ຉນ຺ໂທ. ອິຘ ກາມໂຠເຄຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ກິເລສກາມວຕ຺ຖຸກາມປຣິໂຠເຄຫິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໑໗໒] ໒. ທທ຺ທຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂກ ນຸ ສທ຺ເທນ ມຫຕາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກກາລິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ ພຫູ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຠິກ຺ຂູ ມໂນສິລາຕເລ ນທມານາ ຕຣຸຓສີຫາ ວິຍ ອາກາສຄງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣນ຺ຕາ ວິຍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ສຣຠາຓໍ ຠຓນ຺ຕິ. ໂກກາລິໂກ ເຕສຸ ສຣຠາຓໍ ຠຓນ຺ເຕສຸ ອຕ຺ຕໂນ ຕຸຈ຺ຉຠາວໍ ອຊານິຕ຺ວາວ ‘‘ອຫມ຺ປິ ສຣຠາຓໍ ຠຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສຣຠາຓໍ ນ ປາເປນ຺ຕິ. ສເຈ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ປາເປຍ຺ຍຸໍ, ມຍມ຺ປິ ຠເຓຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ນາມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາວ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກເຖນ຺ໂຕ ອາຫິຓ຺ຑຕິ. ຕສ຺ສ ສາ ກຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປາກຏາ ຊາຕາ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ວີມໍສິສ຺ສາມ ຕາວ ນ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ອາວຸໂສ ໂກກາລິກ, ອຊ຺ຊ ສງ຺ຆສ຺ສ ສຣຠາຓໍ ຠຓາຫີ’’ຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ພລໍ ອຊານິຕ຺ວາວ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ສຣຠາຓໍ ຠຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສປ຺ປາຍໍ ຍາຄຸໍ ປິວິ, ຂຊ຺ຊກໍ ຂາທິ, ສປ຺ປາເຍເນວ ສູເປນ ຠຸຎ຺ຊິ.

ສູຣິເຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ຘມ຺ມສ຺ສວນກາເລ ໂຆສິເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ສນ຺ນິປຕິ. ໂສ ກຓ຺ຏກຸຣຓ຺ຑກວຓ຺ຓໍ ກາສາວໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກຓິກາຣປຸປ຺ຜວຓ຺ຓໍ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເຖເຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕຣຕນມຓ຺ຑເປ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣຘມ຺ມາສນໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຣພີຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສຣຠາຓໍ ຠຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິສີທິ, ຕາວເທວສ຺ສ ສຣີຣາ ເສທາ ມຸຈ຺ຈິໍສຸ, ສາຣຊ຺ຊໍ ໂອກ຺ກມິ, ປຸພ຺ພຄາຖາຍ ປຐມໍ ປທໍ ອຸທາຫຣິຕ຺ວາ ອນນ຺ຕຣໍ ນ ປສ຺ສິ. ໂສ ກມ຺ປມາໂນ ອາສນາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ລຊ຺ຊິໂຕ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໂຕ ອປກ຺ກມ຺ມ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິເວຓໍ ອຄມາສິ. ອຎ຺ໂຎ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສຣຠາຓໍ ຠຓິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ຕຸຈ຺ຉຠາວໍ ຊານິໍສຸ. ອເຖກທິວສໍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ປຐມໍ ໂກກາລິກສ຺ສ ຕຸຈ຺ຉຠາໂວ ທຸຊ຺ຊາໂນ, ອິທານິ ປເນສ ສຍໍ ນທິຕ຺ວາ ປາກໂຏ ຊາໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກກາລິໂກ ອິທາເນວ ນທິຕ຺ວາ ປາກໂຏ ຊາໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ນທິຕ຺ວາ ປາກໂຏ ອໂຫສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ສີຫໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ພຫູນໍ ສີຫານໍ ຣາຊາ ອໂຫສິ. ໂສ ອເນກສີຫປຣິວາໂຣ ຣຊຕຄຸຫາຍໍ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ເອກິສ຺ສາຍ ຄຸຫາຍ ເອໂກ ສິງ຺ຄາໂລປິ ວສຕິ. ອເຖກທິວສໍ ເທເວ ວສ຺ສິຕ຺ວາ ວິຄເຕ ສພ຺ເພ ສີຫາ ສີຫຣາຊສ຺ເສວ ຄຸຫທ຺ວາເຣ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ຕາ ສີຫກີຬໍ ກີຬິໍສຸ. ເຕສໍ ເອວໍ ນທິຕ຺ວາ ກີຬນກາເລ ໂສປິ ສິງ຺ຄາໂລ ນທຕິ. ສີຫາ ຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສິງ຺ຄາໂລ ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ນທຕີ’’ຕິ ລຊ຺ຊິຕາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ. ເຕສໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕກາເລ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ສີຫໂປຕໂກ ‘‘ຕາຕ, ອິເມ ສີຫາ ນທິຕ຺ວາ ສີຫກີຬໍ ກີຬນ຺ຕາ ເອຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ລຊ຺ຊາຍ ຕຸຓ຺ຫີ ຊາຕາ, ໂກ ນາເມສ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ເທນ ອຕ຺ຕານໍ ຊານາເປຕີ’’ຕິ ປິຕຣໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໓. ‘‘ໂກ ນຸ ສທ຺ເທນ ມຫຕາ, ອຠິນາເທຕິ ທທ຺ທຣໍ;

ຕໍ ສີຫາ ນປ຺ປຏິນທນ຺ຕິ, ໂກ ນາເມໂສ ມິຄາຘິຠູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຠິນາເທຕິ ທທ຺ທຣນ຺ຕິ ທທ຺ທຣໍ ຣຊຕປພ຺ພຕໍ ເອກນາທໍ ກໂຣຕິ. ມິຄາຘິຠູຕິ ປິຕຣໍ ອາລປຕິ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ມິຄາຘິຠູ ມິຄເຊຏ຺ຐກ ສີຫຣາຊ ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ ‘‘ໂກ ນາເມໂສ’’ຕິ.

ອຖສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ປິຕາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໔໔. ‘‘ອຘໂມ ມິຄຊາຕານໍ, ສິງ຺ຄາໂລ ຕາຕ ວສ຺ສຕິ;

ຊາຕິມສ຺ສ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕາ, ຕຸຓ຺ຫີ ສີຫາ ສມຈ຺ຈເຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສມຈ຺ຈເຣຕິ ສນ຺ຕິ ອຸປສຄ຺ຄມຕ຺ຕໍ, ອຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕຸຓ຺ຫີ ຫຸຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ‘‘ສມຈ຺ຉເຣ’’ຕິ ລິຂນ຺ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກກາລິໂກ ອິທາເນວ ອຕ຺ຕໂນ ນາເທນ ອຕ຺ຕານໍ ປາກຏໍ ກໂຣຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ອກາສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສິງ຺ຄາໂລ ໂກກາລິໂກ ອໂຫສິ, ສີຫໂປຕໂກ ຣາຫຸໂລ, ສີຫຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ທທ຺ທຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໑໗໓] ໓. ມກ຺ກຏຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຕາຕມາຓວໂກ ເອໂສຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ກຸຫກຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ປກິຓ຺ຓກນິປາເຕ ອຸທ຺ທາລກຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໔.໖໒ ອາທໂຍ) ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ຕທາ ປນ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ນາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອິທາເນວ ກຸຫໂກ, ປຸພ຺ເພປິ ມກ຺ກໂຏ ຫຸຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ກາຣຓາ ໂກຫຎ຺ຎໍ ອກາສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ກາສິຄາມເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຆຣາວາສໍ ສຓ຺ຐເປສິ. ອຖສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ເອກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຘາວິຕ຺ວາ ປຣິຘາວິຕ຺ວາ ວິຈຣຓກາເລ ກາລມກາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ເປຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເມ ທານິ ຆຣາວາເສນ, ປຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອສ຺ສຸມຸຂໍ ຎາຕິມິຕ຺ຕວຄ຺ຄໍ ປຫາຍ ປຸຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວນມູລຜລາຫາໂຣ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ວສ຺ສານກາເລ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ສາຣທາຣູນິ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລຕ຺ວາ ວິສິພ຺ພນ຺ໂຕ ຜລກຕ຺ຖເຣ ນິປຊ຺ຊິ, ປຸຕ຺ໂຕປິສ຺ສ ຕາປສກຸມາຣໂກ ປິຕຸ ປາເທ ສມ຺ພາຫນ຺ໂຕວ ນິສີທິ.

ອເຖໂກ ວນມກ຺ກໂຏ ສີເຕນ ປີຬິຍມາໂນ ຕສ຺ສ ປຓ຺ຓສາລາຍ ຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຈາຫໍ ເອຕ຺ຖ ປວິສິສ຺ສາມິ, ‘ມກ຺ກໂຏ ມກ຺ກໂຏ’ຕິ ມໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ນີຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຄ຺ຄິໍ ວິສິພ຺ເພຕຸໍ ນ ລຠິສ຺ສາມິ, ອຕ຺ຖິ ທານິ ເມ ອຸປາໂຍ, ຕາປສເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂກຫຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ປວິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ມຕຕາປສສ຺ສ ວກ຺ກລານິ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິຎ຺ຈ ອງ຺ກຸສຍຏ຺ຐິຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ເອກໍ ຕາລຣຸກ຺ຂໍ ນິສ຺ສາຍ ສໍກຸຏິໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຕາປສກຸມາຣໂກ ຕໍ ທິສ຺ວາ ມກ຺ກຏຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ເອໂກ ມຫລ຺ລກຕາປໂສ ສີເຕນ ປີຬິໂຕ ອຄ຺ຄິໍ ວິສິພ຺ເພຕຸໍ ອາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປິຕຸ ຕາປສສ຺ສ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ປຓ຺ຓສາລໍ ປເວເສຕ຺ວາ ວິສິພ຺ພາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ອາລປນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໕. ‘‘ຕາຕ ມາຓວໂກ ເອໂສ, ຕາລມູລໍ ອປສ຺ສິໂຕ;

ອຄາຣກຎ຺ຈິທໍ ອຕ຺ຖິ, ຫນ຺ທ ເທມສ຺ສຄາຣກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມາຓວໂກຕິ ສຕ຺ຕາຘິວຈນໍ. ເຕນ ‘‘ຕາຕ, ເອໂສ ເອໂກ ມາຓວໂກ ສຕ຺ໂຕ ເອໂກ ຕາປໂສ’’ຕິ ທີເປຕິ. ຕາລມູລໍ ອປສ຺ສິໂຕຕິ ຕາລກ຺ຂນ຺ຘໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິໂຕ. ອຄາຣກຎ຺ຈິທໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອິທຎ຺ຈ ອມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊິຕາຄາຣໍ ອຕ຺ຖິ, ປຓ຺ຓສາລໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຫນ຺ທາຕິ ວວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ເທມສ຺ສຄາຣກນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ເອກມນ຺ເຕ ວສນຕ຺ຖາຍ ອຄາຣກໍ ເທມ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ມກ຺ກຏຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ມນຸສ຺ສານໍ ນາມ ນ ເອວຣູປໍ ມຸຂໍ ໂຫຕິ, ມກ຺ກໂຏ ເອສ, ນຍິຘ ປກ຺ໂກສິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໔໖. ‘‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ ຕາຕ ປກ຺ໂກສິ, ທູເສຍ຺ຍ ໂນ ອຄາຣກໍ;

ເນຕາທິສໍ ມຸຂໍ ໂຫຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສຸສີລິໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທູເສຍ຺ຍ ໂນ ອຄາຣກນ຺ຕິ ອຍຎ຺ຫິ ອິຘ ປວິຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ອິມໍ ກິຈ຺ເຉນ ກຕໍ ປຓ຺ຓສາລໍ ອຄ຺ຄິນາ ວາ ຌາເປນ຺ໂຕ ອຸຈ຺ຈາຣາທີນິ ວາ ກໂຣນ຺ໂຕ ທູເສຍ຺ຍ. ເນຕາທິສນ຺ຕິ ‘‘ເອຕາທິສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສຸສີລິໂນ ມຸຂໍ ນ ໂຫຕິ, ມກ຺ກໂຏ ເອໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກໍ ອຸມ຺ມຸກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເອຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐສີ’’ຕິ ຂິປິຕ຺ວາ ຕໍ ປລາເປສິ. ມກ຺ກໂຏ ວກ຺ກລານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ວນສຓ຺ຑໍ ປາວິສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມກ຺ກໂຏ ອຍໍ ກຸຫກຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ຕາປສກຸມາໂຣ ຣາຫຸໂລ, ຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມກ຺ກຏຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໑໗໔] ໔. ທຸພ຺ຠິຍມກ຺ກຏຊາຕກຓ຺ຓນາ

ອທມ຺ຫ ເຕ ວາຣິ ປຫູຕຣູປນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກທິວສຎ຺ຫິ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອກຕຎ຺ຎຸມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠິຠາວໍ ກເຖນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ ອກຕຎ຺ຎູ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠີ, ປຸພ຺ເພປິ ເອວຣູໂປ ອໂຫສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ກາສິຄາມເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຆຣາວາສໍ ສຓ຺ຐເປສິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ສມເຍ ກາສິຣຏ຺ເຐ ວຕ຺ຕນິມຫາມຄ຺ເຄ ເອໂກ ຄມ຺ຠີໂຣ ອຸທປາໂນ ໂຫຕິ ອໂນຕຣຓີໂຍ ຕິຣຈ຺ຉານານໍ, ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນາ ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສາ ທີຆຣຊ຺ຊຸເກນ ວາຣເກນ ອຸທກໍ ອຸສ຺ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເອກິສ຺ສາ ໂທຓິຍາ ປູເຣຕ຺ວາ ຕິຣຈ຺ຉານານໍ ປານີຍໍ ເທນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ສາມນ຺ຕໂຕ ມຫນ຺ຕໍ ອຣຎ຺ຎໍ, ຕຕ຺ຖ ພຫູ ມກ຺ກຏາ ວສນ຺ຕິ. ອຖ ຕສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ທ຺ເວ ຕີຓິ ທິວສານິ ມນຸສ຺ສສຎ຺ຈາໂຣ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊິ, ຕິຣຈ຺ຉານາ ປານີຍໍ ນ ລຠິໍສຸ. ເອໂກ ມກ຺ກໂຏ ປິປາສາຕຸໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ອຸທປານສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວິຈຣຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປານີຍໍ ອຸຕ຺ຕາເຣຕ຺ວາ ປິວິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຕໍ ມກ຺ກຏໍ ອທ຺ທສ. ອຖສ຺ສ ປິປາສິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປານີຍໍ ອຸສ຺ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂທຓິຍໍ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອທາສິ, ທຕ຺ວາ ຈ ປນ ‘‘ວິສ຺ສມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິປຊ຺ຊິ. ມກ຺ກໂຏ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ມຸຂມກ຺ກຏິກໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຠິໍສາເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຕໍ ກິຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອເຣ ທຸຏ຺ຐມກ຺ກຏ, ອຫໍ ຕວ ປິປາສິຕສ຺ສ ກິລນ຺ຕສ຺ສ ພຫຸໍ ປານີຍໍ ອທາສິໍ, ອິທານິ ຕ຺ວໍ ມຍ຺ຫໍ ມຸຂມກ຺ກຏິກໍ ກໂຣສິ, ອໂຫ ປາປຊນສ຺ສ ນາມ ກໂຕ ອຸປກາໂຣ ນິຣຕ຺ຖໂກ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໗. ‘‘ອທມ຺ຫ ເຕ ວາຣິ ປຫູຕຣູປໍ, ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ຕສ຺ສ ປິປາສິຕສ຺ສ;

ໂສ ທານິ ປິຕ຺ວານ ກິຣິງ຺ກໂຣສິ, ອສງ຺ຄໂມ ປາປຊເນນ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂສ ທານິ ປິຕ຺ວານ ກິຣິງ຺ກໂຣສີຕິ ໂສ ອິທານິ ຕ຺ວໍ ມຍາ ທິນ຺ນປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ມຸຂມກ຺ກຏິກໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ກິຣິ ກິຣີ’’ຕິ ສທ຺ທໍ ກໂຣສິ. ອສງ຺ຄໂມ ປາປຊເນນ ເສຍ຺ໂຍຕິ ປາປຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຄໂມ ນ ເສຍ຺ໂຍ, ອສງ຺ຄໂມວ ເສຍ຺ໂຍຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠີ ມກ຺ກໂຏ ‘‘ຕ຺ວໍ ‘ເອຕ຺ຕເກນເວຕໍ ນິຏ຺ຐິຕ’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎໍ ກໂຣສິ, ອິທານິ ເຕ ສີເສ ວຈ຺ຈໍ ປາເຕຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໔໘. ‘‘ໂກ ເຕ ສຸໂຕ ວາ ທິຏ຺ໂຐ ວາ, ສີລວາ ນາມ ມກ຺ກໂຏ;

ອິທານິ ໂຂ ຕໍ ໂອຫຈ຺ຉໍ, ເອສາ ອສ຺ມາກ ຘມ຺ມຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ໂຠ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ‘‘ມກ຺ກໂຏ ກຕຄຸຓຊານນໂກ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ສີລວາ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ກຫໍ ຕຍາ ສຸໂຕ ວາ ທິຏ຺ໂຐ ວາ, ອິທານິ ໂຂ ອຫໍ ຕໍ ໂອຫຈ຺ຉໍ ວຈ຺ຈໍ ເຕ ສີເສ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິສ຺ສາມິ, ອສ຺ມາກຎ຺ຫິ ມກ຺ກຏານໍ ນາມ ເອສາ ຘມ຺ມຕາ ອຍໍ ຊາຕິສຠາໂວ, ຍທິທໍ ອຸປກາຣກສ຺ສ ສີເສ ວຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຕຸໍ ອາຣຠິ. ມກ຺ກໂຏ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ສາຂາຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ໂອລມ຺ພກໍ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຕສ຺ສ ສີເສ ວຈ຺ຈໍ ປາເຕຕ຺ວາ ວິຣວນ຺ໂຕ ວນສຓ຺ຑໍ ປາວິສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນ຺ຫຕ຺ວາ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ເທວທຕ຺ໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ມຍາ ກຕຄຸຓໍ ນ ຊານາສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມກ຺ກໂຏ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ທຸພ຺ຠິຍມກ຺ກຏຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໑໗໕] ໕. ອາທິຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສພ຺ເພສຸ ກິຣ ຠູເຕສູຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ກຸຫກຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕສທິສເມວ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ມຫາປຣິວາໂຣ ຄຓສຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ເຕ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຈິຣໍ ວສິຕ຺ວາ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຕາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ເອກໍ ຄາມໍ ນິສ຺ສາຍ ປຓ຺ຓສາລາຍໍ ວາສໍ ອຸປຄຎ຺ຉິ. ອເຖໂກ ໂລລມກ຺ກໂຏ ອິສິຄເຓ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄເຕ ອສ຺ສມປທໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລາ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓາ ກໂຣຕິ, ປານີຍຆເຏສຸ ອຸທກໍ ຉຑ຺ເຑຕິ, ກຸຓ຺ຑິກໍ ຠິນ຺ທຕິ, ອຄ຺ຄິສາລາຍໍ ວຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ. ຕາປສາ ວສ຺ສໍ ວສິຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ຫິມວນ຺ໂຕ ປຸປ຺ຜຜລສມິທ຺ໂຘ ຣມຓີໂຍ, ຕຕ຺ເຖວ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມວາສິເກ ອາປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ສ຺ເວ, ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອສ຺ສມປທໍ ອາຄມິສ຺ສາມ, ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາວ ຄມິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ປຫູຕໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຄມໍສຸ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂສ ມກ຺ກໂຏ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ໂກຫຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ອາຫຣາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕາປສຈຣຓໍ ຈຣນ຺ໂຕ ວິຍ ສີລວາ ວິຍ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ຕາປສານໍ ອວິທູເຣ ສູຣິຍໍ ນມສ຺ສມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສີລວນ຺ຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ວສນ຺ຕາ ສີລວນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໙. ‘‘ສພ຺ເພສຸ ກິຣ ຠູເຕສຸ, ສນ຺ຕິ ສີລສມາຫິຕາ;

ປສ຺ສ ສາຂມິຄໍ ຊມ຺ມໍ, ອາທິຈ຺ຈມຸປຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕິ ສີລສມາຫິຕາຕິ ສີເລນ ສມນ຺ນາຄຕາ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສີລວນ຺ຕາ ຈ ສມາຫິຕາ ຈ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ຊມ຺ມນ຺ຕິ ລາມກໍ. ອາທິຈ຺ຈມຸປຕິຏ຺ຐຕີຕິ ສູຣິຍໍ ນມສ຺ສມາໂນ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ເອວໍ ເຕ ມນຸສ຺ເສ ຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອິມສ຺ສ ໂລລມກ຺ກຏສ຺ສ ສີລາຈາຣໍ ອຊານິຕ຺ວາ ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ປສນ຺ນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໕໐. ‘‘ນາສ຺ສ ສີລໍ ວິຊານາຖ, ອນຎ຺ຎາຍ ປສໍສຖ;

ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຸຫນ຺ນໍ, ທ຺ເວ ຈ ຠິນ຺ນາ ກມຓ຺ຑລູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນຎ຺ຎາຍາຕິ ອຊານິຕ຺ວາ. ອຸຫນ຺ນນ຺ຕິ ອິມິນາ ປາປມກ຺ກເຏນ ອູຫທໍ. ກມຓ຺ຑລູຕິ ກຸຓ຺ຑິກາ. ‘‘ທ຺ເວ ຈ ກຸຓ຺ຑິກາ ເຕນ ຠິນ຺ນາ’’ຕິ ເອວມສ຺ສ ອຄຸຓໍ ກເຖສິ.

ມນຸສ຺ສາ ມກ຺ກຏສ຺ສ ກຸຫກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເລຑ຺ຑຸຎ຺ຈ ຍຏ຺ຐິຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ໂປເຖຕ຺ວາ ປລາເປຕ຺ວາ ອິສິຄຓສ຺ສ ຠິກ຺ຂໍ ອທໍສຸ. ອິສໂຍປິ ຫິມວນ຺ຕເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌານາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍຓາ ອເຫສຸໍ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມກ຺ກໂຏ ອຍໍ ກຸຫໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ອິສິຄໂຓ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ຄຓສຕ຺ຖາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອາທິຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໑໗໖] ໖. ກຬາຍມຸຏ຺ຐິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ພາໂລ ວຕາຍໍ ທຸມສາຂໂຄຈໂຣຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກສລຣາຊານໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ວສ຺ສກາເລ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກຸປິ. ຕຕ຺ຖ ຐິຕາ ໂຍຘາ ທ຺ເວ ຕີຓິ ຍຸທ຺ຘານິ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກ ອຠິຠວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຣຎ຺ໂຎ ສາສນໍ ເປເສສຸໍ. ຣາຊາ ອກາເລ ວສ຺ສາເນເຍວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຊຕວນສມີເປ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ອກາເລ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ກນ຺ທຣປທຣາທໂຍ ອຸທກປູຣາ, ທຸຄ຺ຄໂມ ມຄ຺ໂຄ, ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມິ, ໂສ ມໍ ‘ກຫໍ ຄຈ຺ຉສິ, ມຫາຣາຊາ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ອຖາຫໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສ຺ສາມິ, ນ ໂຂ ປນ ມໍ ສຕ຺ຖາ ສມ຺ປຣາຍິເກເນວຕ຺ເຖນ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິເກນາປິ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິເຍວ, ຕສ຺ມິໍ ສເຈ ເມ ຄມເນນ ອວຸຑ຺ຒິ ຠວິສ຺ສຕິ, ‘ອກາໂລ, ມຫາຣາຊາ’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ສເຈ ປນ ວຸຑ຺ຑິ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ເຊຕວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຫນ຺ທ ກຸໂຕ ນຸ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ອາຄຈ຺ຉສິ ທິວາ ທິວສ຺ສາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕຸໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘ຕຸມ຺ເຫ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’ຕິ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ປຸພ຺ເພປິ, ມຫາຣາຊ, ຣາຊາໂນ ເສນາຍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉມານາຍ ປຓ຺ຑິຕານໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອກາເລ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄມນໍ ນາມ ນ ຄມິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຘມ຺ມານຸສາສໂກ ສພ຺ພຕ຺ຖກອມຈ຺ໂຈ ອໂຫສິ. ອຖ ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ກຸປິເຕ ປຈ຺ຈນ຺ຕໂຍຘາ ປຓ຺ຓໍ ເປເສສຸໍ. ຣາຊາ ວສ຺ສກາເລ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອສ຺ສານໍ ກຬາເຍ ເສເທຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂທຓິຍໍ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ອຸຍ຺ຍາເນ ມກ຺ກເຏສຸ ເອໂກ ມກ຺ກໂຏ ຣຸກ຺ຂາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕໂຕ ກຬາເຍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຸຂໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖຫິປິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ເຂ ນິສີທິຕ຺ວາ ຂາທິຕຸໍ ອາຣຠິ, ອຖສ຺ສ ຂາທມານສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂກ ເອໂກ ກຬາໂຍ ຠູມິຍໍ ປຕິ. ໂສ ມຸເຂນ ຈ ຫຕ຺ເຖຫິ ຈ ຄຫິເຕ ສພ຺ເພ ກຬາເຍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຕເມວ ກຬາຍໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ກຬາຍໍ ອທິສ຺ວາວ ປຸນ ຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ອຑ຺ເຑ ສຫສ຺ສປຣາຊິໂຕ ວິຍ ໂສຈມາໂນ ທຸມ຺ມຸໂຂ ຣຸກ຺ຂສາຂາຍໍ ນິສີທິ. ຣາຊາ ມກ຺ກຏສ຺ສ ກິຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສຖ, ກິໍ ນາເມຕໍ ມກ຺ກເຏນ ກຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມຫາຣາຊ, ພຫຸໍ ອນວໂລເກຕ຺ວາ ອປ຺ປໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ທຸພ຺ພຸທ຺ຘິໂນ ພາລາ ເອວຣູປໍ ກໂຣນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໕໑. ‘‘ພາໂລ ວຕາຍໍ ທຸມສາຂໂຄຈໂຣ, ປຎ຺ຎາ ຊນິນ຺ທ ນຍິມສ຺ສ ວິຊ຺ຊຕິ;

ກຬາຍມຸຏ຺ຐິໍ ອວກິຣິຍ ເກວລໍ, ເອກໍ ກຬາຍໍ ປຕິຕໍ ຄເວສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸມສາຂໂຄຈໂຣຕິ ມກ຺ກໂຏ. ໂສ ຫິ ທຸມສາຂາສຸ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສາວ ອສ຺ສ ໂຄຈໂຣ ສຎ຺ຈຣຓຠູມິຠູຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທຸມສາຂໂຄຈໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຊນິນ຺ທາຕິ ຣາຊານໍ ອາລປຕິ. ຣາຊາ ຫິ ປຣມິສ຺ສຣຠາເວນ ຊນສ຺ສ ອິນ຺ໂທຕິ ຊນິນ຺ໂທ. ກຬາຍມຸຏ຺ຐິນ຺ຕິ ຈຓກມຸຏ຺ຐິໍ. ‘‘ກາຬຣາຊມາສມຸຏ຺ຐິ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິເຍວ. ອວກິຣິຍາຕິ ອວກິຣິຕ຺ວາ. ເກວລນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ. ຄເວສຕີຕິ ຠູມິຍໍ ປຕິຕໍ ເອກເມວ ປຣິເຍສຕິ.

ເອວໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໕໒. ‘‘ເອວເມວ ມຍໍ ຣາຊ, ເຍ ຈຎ຺ເຎ ອຕິໂລຠິໂນ;

ອປ຺ເປນ ພຫຸໍ ຊິຍ຺ຍາມ, ກຬາເຍເນວ ວານໂຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ມຫາຣາຊ, ເອວເມວ ມຍຎ຺ຈ ເຍ ຈຎ຺ເຎ ໂລຠາຠິຠູຕາ ຊນາ ສພ຺ເພປິ ອປ຺ເປນ ພຫຸໍ ຊິຍ຺ຍາມ. ມຍຎ຺ຫິ ເອຕຣຫິ ອກາເລ ວສ຺ສານສມເຍ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອປ຺ປກສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣຓາ ພຫຸກາ ອຕ຺ຖາ ປຣິຫາຍາມ. ກຬາເຍເນວ ວານໂຣຕິ ຍຖາ ອຍໍ ວານໂຣ ເອກໍ ກຬາຍໍ ປຣິເຍສມາໂນ ເຕເນເກນ ກຬາເຍນ ສພ຺ພກຬາເຍຫິ ປຣິຫີໂນ, ເອວໍ ມຍມ຺ປິ ອກາເລນ ກນ຺ທຣປທຣາທີສຸ ປູເຣສຸ ຄຈ຺ຉມານາ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ອຕ຺ຖໍ ປຣິເຍສມານາ ພຫູຫິ ຫຕ຺ຖິວາຫນອສ຺ສວາຫນາທີຫິ ເຈວ ພລກາເຍນ ຈ ປຣິຫາຍິສ຺ສາມ. ຕສ຺ມາ ອກາເລ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຣຎ຺ໂຎ ໂອວາທໍ ອທາສິ.

ຣາຊາ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິເມວ ປາວິສິ. ໂຈຣາປິ ‘‘ຣາຊາ ກິຣ ໂຈຣມທ຺ທນໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ນຄຣາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໂຕ ປລາຍິໍສຸ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນປິ ໂຈຣາ ‘‘ໂກສລຣາຊາ ກິຣ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປລາຍິໍສຸ. ຣາຊາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິເມວ ປາວິສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ປຓ຺ຑິຕາມຈ຺ໂຈ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກຬາຍມຸຏ຺ຐິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໑໗໗] ໗. ຕິນ຺ທຸກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຘນຸຫຕ຺ຖກລາເປຫີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາປາຣມິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສຕ຺ຖາ ຫິ ມຫາໂພຘິຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໑໘.໑໒໔ ອາທໂຍ) ວິຍ ອຸມງ຺ຄຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໒.໕໙໐ ອາທໂຍ) ວິຍ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາຍ ວຓ຺ຓໍ ວຓ຺ຓິຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ຕຖາຄໂຕ ປຎ຺ຎວາ, ປຸພ຺ເພປິ ປຎ຺ຎວາ ອຸປາຍກຸສໂລເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ວານຣໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອສີຕິສຫສ຺ສວານຣຄຓປຣິວາໂຣ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ຕສ຺ສາສນ຺ເນ ເອໂກ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໂກ ກທາຈິ ວສຕິ, ກທາຈິ ອຸພ຺ພສຕິ. ຕສ຺ສ ປນ ຄາມສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ສາຂາວິຏປສມ຺ປນ຺ໂນ ມຘຸຣຜໂລ ເອໂກ ຕິນ຺ທຸກຣຸກ຺ໂຂ ອຕ຺ຖິ, ວານຣຄໂຓ ອຸພ຺ພສິຕກາເລ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຜລານິ ຂາທຕິ. ອຖາປຣສ຺ມິໍ ຜລວາເຣ ໂສ ຄາໂມ ປຸນ ອາວາໂສ ອໂຫສິ ທຬ຺ຫປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ທ຺ວາຣຍຸຕ຺ໂຕ, ໂສປິ ຣຸກ຺ໂຂ ຜລຠາຣນມິຕສາໂຂ ອຏ຺ຐາສິ. ວານຣຄໂຓ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ອສຸກຄາເມ ຕິນ຺ທຸກຜລານິ ຂາທາມ, ຜລິໂຕ ນຸ ໂຂ ໂສ ເອຕຣຫິ ຣຸກ຺ໂຂ, ອຸທາຫຸ ໂນ, ອາວສິໂຕ ໂສ ຄາໂມ, ອຸທາຫຸ ໂນ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ອິມໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຊານາຫີ’’ຕິ ເອກໍ ວານຣໍ ເປເສສິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ຜລິຕຠາວໍ ຄາມສ຺ສ ຈ ຄາຬ຺ຫວາສຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວານຣານໍ ອາໂຣເຈສິ.

ວານຣາ ຕສ຺ສ ຜລິຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມຘຸຣານິ ຕິນ຺ທຸກຜລານິ ຂາທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫຊາຕາ ວານຣິນ຺ທສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ວານຣິນ຺ໂທ ‘‘ຄາໂມ ອາວາໂສ ອນາວາໂສ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາວາໂສ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ມນຸສ຺ສາ ຫິ ພຫຸມາຍາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເທວ, ມນຸສ຺ສານໍ ປຏິສລ຺ລານເວລາຍ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍ ຂາທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ພຫູ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວານຣິນ຺ທໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອວິທູເຣ ມນຸສ຺ສານໍ ປຏິສລ຺ລານກາລໍ ອາຄມຍມານາ ມຫາປາສາຓປິຏ຺ເຐ ສຍິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ມນຸສ຺ເສສຸ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມນ຺ເຕສຸ ຣຸກ຺ຂໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຜລານິ ຂາທິໍສຸ. ອເຖໂກ ປຸຣິໂສ ສຣີຣກິຈ຺ເຈນ ເຄຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄາມມຊ຺ຌຄໂຕ ວານເຣ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ຘນຸກລາປໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ນານາວຸຘຫຕ຺ຖາ ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີນິ ອາທາຍ ‘‘ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ວານເຣ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຣຸກ຺ຂໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອສີຕິສຫສ຺ສວານຣາ ມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິຕາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂນ ອຎ຺ຎໍ ປຏິສ຺ສຣຓໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວານຣິນ຺ເທນາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫໍສຸ –

໕໓. ‘‘ຘນຸຫຕ຺ຖກລາເປຫິ, ເນຕ຺ຕິໍສວຣຘາຣິຠິ;

ສມນ຺ຕາ ປຣິກິຓ຺ຓມ຺ຫ, ກຖໍ ໂມກ຺ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘນຸຫຕ຺ຖກລາເປຫີຕິ ຘນຸກລາປຫຕ຺ເຖຫິ, ຘນູນິ ເຈວ ສຣກລາເປ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິເຕຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເນຕ຺ຕິໍສວຣຘາຣິຠີຕິ ເນຕ຺ຕິໍສາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຂຄ຺ຄາ, ອຸຕ຺ຕມຂຄ຺ຄຘາຣີຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິກິຓ຺ຓມ຺ຫາຕິ ປຣິວາຣິຕມ຺ຫ. ກຖນ຺ຕິ ເກນ ນຸ ໂຂ ອຸປາເຍນ ອມ຺ຫາກໍ ໂມກ຺ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ວານຣິນ຺ໂທ ‘‘ມາ ຠາຍິຕ຺ຖ, ມນຸສ຺ສາ ນາມ ພຫຸກິຈ຺ຈາ, ອຊ຺ຊປິ ມຊ຺ຌິມຍາໂມ ວຕ຺ຕຕິ, ອປິ ນາມ ເຕສໍ ‘ອມ຺ເຫ ມາເຣສ຺ສາມາ’ຕິ ປຣິວາຣິຕານໍ ອິມສ຺ສ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍກຣໍ ອຎ຺ຎໍ ກິຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ວານເຣ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໕໔. ‘‘ອປ຺ເປວ ພຫຸກິຈ຺ຈານໍ, ອຕ຺ໂຖ ຊາເຍຖ ໂກຈິ ນໍ;

ອຕ຺ຖິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ຂຊ຺ຊຖຎ຺ເຎວ ຕິນ຺ທຸກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ອປ຺ເປວ ພຫຸກິຈ຺ຈານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຍເມເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຜລານໍ ອາກຑ຺ຒນປຣິກຑ຺ຒນວເສນ ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ ພຫຸ ຐານໍ ອຕ຺ຖິ. ຂຊ຺ຊຖຎ຺ເຎວ ຕິນ຺ທຸກນ຺ຕິ ຕິນ຺ທຸກຜລໍ ຂຊ຺ຊຖຎ຺ເຎວ. ຕຸມ຺ເຫ ຫິ ຍາວຕເກນ ໂວ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຕກໍ ຂາທຖ, ອມ຺ຫາກໍ ປຫຣຓກາລໍ ຊານິສ຺ສາມາຕິ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ກປິຄຓໍ ສມສ຺ສາເສສິ. ເອຕ຺ຕກຎ຺ຫິ ອສ຺ສາສໍ ອລຠມານາ ສພ຺ເພປິ ເຕ ຜລິເຕນ ຫທເຍນ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍຸໍ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ປນ ເອວໍ ວານຣຄຓໍ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ເພ ວານເຣ ສມາເນຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສມາເນນ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຠາຄິເນຍ຺ຍໍ ເສນກໍ ນາມ ວານຣໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ເສນໂກ ນາຄໂຕ’’ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ສເຈ ເສນໂກ ນາຄໂຕ, ຕຸມ຺ເຫ ມາ ຠາຍິຕ຺ຖ, ອິທານິ ໂວ ໂສ ໂສຕ຺ຖິໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເສນໂກປິ ໂຂ ວານຣຄຓສ຺ສ ຄມນກາເລ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ປພຸທ຺ໂຘ ກຎ຺ຈິ ອທິສ຺ວາ ປທານຸປທິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາ ‘‘ວານຣຄຓສ຺ສ ຠຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ປຣິຍນ຺ເຕ ເຄເຫ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕໍ ກນ຺ຕນ຺ຕິຍາ ມຫລ຺ລກິຕ຺ຖິຍາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຄາມທາຣໂກ ວິຍ ເອກໍ ອຸມ຺ມຸກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຣິວາເຕ ຐຕ຺ວາ ຄາມໍ ປທີເປສິ. ມນຸສ຺ສາ ມກ຺ກເຏ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ນິພ຺ພາເປຕຸໍ ອຄມໍສຸ. ວານຣາ ປລາຍນ຺ຕາ ເສນກສ຺ສຕ຺ຖາຍ ເອເກກໍ ຜລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປລາຍິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ເສນໂກ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ອໂຫສິ, ວານຣຄໂຓ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ວານຣິນ຺ໂທ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຕິນ຺ທຸກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໑໗໘] ໘. ກຈ຺ຉປຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຊນິຕ຺ຕໍ ເມ ຠວິຕ຺ຕໍ ເມຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອຫິວາຕກໂຣຄມຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ເອກສ຺ມິໍ ກຸເລ ອຫິວາຕກໂຣໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ມາຕາປິຕໂຣ ປຸຕ຺ຕໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຕາຕ, ມາ ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ວສ, ຠິຕ຺ຕິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປລາຍິຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊີວິຕໍ ຣກ຺ຂ, ປຈ຺ຉາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ນາມ ຐາເນ ມຫານິຘານໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ສຸເຂນ ຊີເວຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ປຸຕ຺ໂຕ ເຕສໍ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຠິຕ຺ຕິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂຣເຄ ວູປສນ຺ເຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫານິຘານໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ຆຣາວາສໍ ວສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ສປ຺ປິເຕລາທີນິ ເຈວ ວຕ຺ຖຈ຺ຉາທນາທີນິ ຈ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ອຫິວາຕກໂຣໂຄ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ອສ຺ສຸມ຺ຫ, ກິນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ມຸຕ຺ໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ, ໂສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ປຸພ຺ເພປິ ໂຂ, ອຸປາສກ, ຠເຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ອາລຍໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄຕາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິໍສຸ, ອນາລຍໍ ປນ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຕາ ຊີວິຕໍ ລຠິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາສິຄາມເກ ກຸມ຺ຠກາຣກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກຸມ຺ຠກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ໂປເສສິ. ຕທາ ປນ ພາຣາຓສິຍໍ ມຫານທິຍາ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ໂຘ ມຫາຊາຕສ຺ສໂຣ ອໂຫສິ. ໂສ ພຫຸອຸທກກາເລ ນທິຍາ ສທ຺ຘິໍ ເອໂກທໂກ ໂຫຕິ, ອຸທເກ ມນ຺ທີຠູເຕ ວິສຸໍ ໂຫຕິ. ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາ ປນ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສໍວຈ຺ຉເຣ ສຸວຸຏ຺ຐິກາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ສໍວຈ຺ຉເຣ ທຸພ຺ພຸຏ຺ຐິກາ’’ຕິ ຊານນ຺ຕິ. ອຖ ຕສ຺ມິໍ ສເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສໍວຈ຺ຉເຣ ທຸພ຺ພຸຏ຺ຐິກາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຸທກສ຺ສ ເອກາພທ຺ຘກາເລເຍວ ຕມ຺ຫາ ສຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ນທິໍ ອຄມິໍສຸ. ເອໂກ ປນ ກຈ຺ຉໂປ ‘‘ອິທໍ ເມ ຊາຕຏ຺ຐານໍ ວຑ຺ຒິຕຏ຺ຐານໍ, ມາຕາປິຕູຫິ ວສິຕຏ຺ຐານໍ, ນ ສກ຺ໂກມິ ອິມໍ ຊຫິຕຸ’’ນ຺ຕິ ນທິໍ ນ ອຄມາສິ. ອຖ ນິທາຆສມເຍ ຕຕ຺ຖ ອຸທກໍ ຉິຊ຺ຊິ, ໂສ ກຈ຺ຉໂປ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມຕ຺ຕິກຄຫຓຏ຺ຐາເນ ຠູມິໍ ຂຓິຕ຺ວາ ປາວິສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມຕ຺ຕິກໍ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາກຸທ຺ທາເລນ ຠູມິໍ ຂຓນ຺ໂຕ ກຈ຺ຉປສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຕ຺ຕິກປິຓ຺ຑໍ ວິຍ ກຸທ຺ທາເລເນວ ນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຖເລ ປາເຕສິ. ໂສ ເວທນາປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ວສນຏ຺ຐາເນ ອາລຍໍ ຊຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເອວໍ ວິນາສໍ ປາປຸຓິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຣິເທວມາໂນ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໕໕. ‘‘ຊນິຕ຺ຕໍ ເມ ຠວິຕ຺ຕໍ ເມ, ອິຕິ ປງ຺ເກ ອວສ຺ສຍິໍ;

ຕໍ ມໍ ປງ຺ໂກ ອຊ຺ຌຠວິ, ຍຖາ ທຸພ຺ພລກໍ ຕຖາ;

ຕໍ ຕໍ ວທາມິ ຠຄ຺ຄວ, ສຸໂຓຫິ ວຈນໍ ມມ.

໕໖. ‘‘ຄາເມ ວາ ຍທິ ວາຣຎ຺ເຎ, ສຸຂໍ ຍຕ຺ຣາຘິຄຈ຺ຉຕິ;

ຕໍ ຊນິຕ຺ຕໍ ຠວິຕ຺ຕຎ຺ຈ, ປຸຣິສສ຺ສ ປຊານໂຕ;

ຍມ຺ຫິ ຊີເວ ຕມ຺ຫິ ຄຈ຺ເຉ, ນ ນິເກຕຫໂຕ ສິຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຊນິຕ຺ຕໍ ເມ ຠວິຕ຺ຕໍ ເມຕິ ອິທໍ ມມ ຊາຕຏ຺ຐານໍ, ອິທໍ ມມ ວຑ຺ຒິຕຏ຺ຐານໍ. ອິຕິ ປງ຺ເກ ອວສ຺ສຍິນ຺ຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນາຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ກທ຺ທເມ ອວສ຺ສຍິໍ ນິປຊ຺ຊິໍ, ວາສໍ ກປ຺ເປສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ຌຠວີຕິ ອຘິອຠວິ ວິນາສໍ ປາເປສິ. ຠຄ຺ຄວາຕິ ກຸມ຺ຠກາຣໍ ອາລປຕິ. ກຸມ຺ຠກາຣານຎ຺ຫິ ນາມໂຄຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ເອສາ, ຍທິທໍ ຠຄ຺ຄວາຕິ. ສຸຂນ຺ຕິ ກາຍິກເຈຕສິກສ຺ສາທໍ. ຕໍ ຊນິຕ຺ຕໍ ຠວິຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ຕໍ ຊາຕຏ຺ຐານຎ຺ຈ ວຑ຺ຒິຕຏ຺ຐານຎ຺ຈ. ‘‘ຊານິຕ຺ຕໍ ຠາວິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ທີຆວເສນປິ ປາໂຐ, ໂສເຍວຕ຺ໂຖ. ປຊານໂຕຕິ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ກາຣຓາກາຣຓໍ ຊານນ຺ຕສ຺ສ. ນ ນິເກຕຫໂຕ ສິຍາຕິ ນິເກເຕ ອາລຍໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ນິເກເຕນ ຫໂຕ, ເອວຣູປໍ ມຣຓທຸກ຺ຂໍ ປາປິໂຕ ນ ຠເວຍ຺ຍາຕິ.

ເອວໍ ໂສ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ໂຕ ກາລມກາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສກລຄາມວາສິໂນ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ເຕ ມນຸສ຺ເສ ໂອວທນ຺ໂຕ ເອວມາຫ – ‘‘ປສ຺ສຖ ອິມໍ ກຈ຺ຉປໍ, ອຍໍ ອຎ຺ເຎສໍ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປານໍ ມຫານທິໍ ຄມນກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ອາລຍໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ມມ ມຕ຺ຕິກຄຫຓຏ຺ຐານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖສ຺ສາຫໍ ມຕ຺ຕິກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ມຫາກຸທ຺ທາເລນ ປິຏ຺ຐິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຕ຺ຕິກປິຓ຺ຑໍ ວິຍ ນໍ ຖເລ ປາເຕສິໍ, ອຍໍ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິ ຄາຖາຫິ ປຣິເທວິຕ຺ວາ ກາລມກາສິ. ເອວເມສ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ອາລຍໍ ກຕ຺ວາ ມຣຓໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕຸມ຺ເຫປິ ມາ ອິມິນາ ກຈ຺ຉເປນ ສທິສາ ອຫຸວຕ຺ຖ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘ມຍ຺ຫໍ ຣູປໍ ມຍ຺ຫໍ ສທ຺ໂທ ມຍ຺ຫໍ ຄນ຺ໂຘ ມຍ຺ຫໍ ຣໂສ ມຍ຺ຫໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ໂພ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ມຍ຺ຫໍ ຘີຕາ ມຍ຺ຫໍ ທາສທາສິປຣິຈ຺ເຉໂທ ມຍ຺ຫໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓ’ນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາວເສນ ອຸປໂຠຄວເສນ ມາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ຖ, ເອກໂກເວສ ສຕ຺ໂຕ ຕີສຸ ຠເວສຸ ປຣິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ພຸທ຺ຘລີລາຍ ມຫາຊນສ຺ສ ໂອວາທມທາສິ, ໂສ ໂອວາໂທ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕານິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອຏ຺ຐາສິ. ມຫາຊໂນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ສຄ຺ຄປຸຣໍ ປູເຣສິ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຕເຖວ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຸຣໍ ປູເຣສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ‘‘ຕທາ ກຈ຺ຉໂປ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ກຸມ຺ຠກາໂຣ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກຈ຺ຉປຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໑໗໙] ໙. ສຕຘມ຺ມຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຕຎ຺ຈ ອປ຺ປນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກວີສຕິວິຘໍ ອເນສນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ເວຊ຺ຊກມ຺ເມນ ທູຕກມ຺ເມນ ປຫິຓກມ຺ເມນ ຊງ຺ຆເປສນິເກນ ປິຓ຺ຑປຏິປິຓ຺ເຑນາຕິ ເອວຣູປາຍ ເອກວີສຕິວິຘາຍ ອເນສນາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສຸໍ. ສາ ສາເກຕຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໒.໑໗໓-໑໗໔) ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຕຖາ ຊີວິກກປ຺ປນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ເອຕຣຫິ ໂຂ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ອເນສນາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ, ເຕ ປນ ເອວໍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ຍກ຺ຂຕ຺ຕຠາວາ ເປຕຕ຺ຕຠາວາ ນ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕິ, ຘຸຣໂຄຓາ ຫຸຕ຺ວາວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ນິຣເຍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອເຕສໍ ຫິຕຕ຺ຖາຍ ສຸຂຕ຺ຖາຍ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍໍ ສກປຏິຠານໍ ເອກໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກວີສຕິວິຘາຍ ອເນສນາຍ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ. ອເນສນາຍ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອາທິຕ຺ຕໂລຫຄຸຬສທິໂສ ຫລາຫລວິສູປໂມ. ອເນສນາ ຫິ ນາເມສາ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວເກຫິ ຄຣຫິຕພ຺ພາ ປຏິກຸຏ຺ຐາ. ອເນສນາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ຫາໂສ ວາ ໂສມນສ຺ສໍ ວາ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຫິ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ມມ ສາສເນ ຈຓ຺ຑາລສ຺ສ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐໂຠຊນສທິໂສ, ຕສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ ສຕຘມ຺ມມາຓວສ຺ສ ຈຓ຺ຑາລຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຠຕ຺ຕປຣິໂຠໂຄ ວິຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈຓ຺ຑາລໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ປາເຖຍ຺ຍຕຓ຺ຑຸເລ ຈ ຠຕ຺ຕປຸຏຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ ພາຣາຓສິຍໍ ເອໂກ ມາຓໂວ ອຕ຺ຖິ ສຕຘມ຺ໂມ ນາມ ອຸທິຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ໂສປິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ຕຓ຺ຑຸເລ ຈ ຠຕ຺ຕປຸຏຎ຺ຈ ອຄເຫຕ຺ວາວ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ, ເຕ ອຸໂຠປິ ມຫາມຄ຺ເຄ ສມາຄຈ຺ຉິໍສຸ. ມາຓໂວ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ‘‘ກິໍຊາຕິໂກສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ອຫໍ ຈຓ຺ຑາໂລ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ກິໍຊາຕິໂກສີ’’ຕິ ມາຓວໍ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຸທິຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຫ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ເຕ ອຸໂຠປິ ມຄ຺ຄໍ ອຄມໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປາຕຣາສເວລາຍ ອຸທກຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ໂຘວິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕປຸຏໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ‘‘ມາຓວ, ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ນຕ຺ຖິ, ອເຣ ຈຓ຺ຑາລ, ມມ ຠຕ຺ເຕນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຸຏກຠຕ຺ຕໍ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐໍ ອກຕ຺ວາວ ອຕ຺ຕໂນ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປຓ຺ເຓ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຏກຠຕ຺ຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ໂຘຕຫຕ຺ຖປາໂທ ຕຓ຺ຑຸເລ ຈ ເສສຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ອາທາຍ ‘‘ຄຈ຺ຉາມ, ມາຓວາ’’ຕິ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ.

ເຕ ສກລທິວສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາຍໍ ອຸໂຠປິ ເອກສ຺ມິໍ ອຸທກຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ນ຺ຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕປຸຏໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ມາຓວໍ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອາຣຠິ. ມາຓໂວ ສກລທິວສໍ ມຄ຺ຄຄມເນນ ກິລນ຺ໂຕ ຉາຕຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ‘‘ສເຈ ເມ ຠຕ຺ຕໍ ທສ຺ສຕິ, ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອິຕໂຣ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊເຕວ. ມາຓໂວ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ຈຓ຺ຑາໂລ ມຍ຺ຫໍ ອວຕ຺ວາວ ສພ຺ພໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ ນິປ຺ປີເຬຕ຺ວາປິ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຣິ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຠຕ຺ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ເສສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິ. ອຖສ຺ສ ຠຸຕ຺ຕມຕ຺ຕສ຺ເສວ ‘‘ມຍາ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕກຸລປເທສານໍ ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ກຕໍ, ຈຓ຺ຑາລສ຺ສ ນາມ ເມ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຠຕ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ພລວວິປ຺ປຏິສາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ຕາວເທວສ຺ສ ສໂລຫິຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສ ວຕ ເມ ກາຣຓາ ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນພລວໂສກຕາຍ ປຣິເທວມາໂນ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໕໗. ‘‘ຕຎ຺ຈ ອປ຺ປຎ຺ຈ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐໍ, ຕຎ຺ຈ ກິຈ຺ເຉນ ໂນ ອທາ;

ໂສຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຊາຕິໂກ, ຍໍ ຠຸຕ຺ຕໍ ຕມ຺ປິ ອຸຄ຺ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍໍ ມຍາ ຠຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອປ຺ປຎ຺ຈ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຎ຺ຈ, ຕຎ຺ຈ ໂສ ຈຓ຺ຑາໂລ ນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ມໍ ອທາສິ, ອຖ ໂຂ ນິປ຺ປີຬິຍມາໂນ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ອທາສິ, ໂສຫໍ ປຣິສຸທ຺ຘພ຺ຣາຫ຺ມຓຊາຕິໂກ, ເຕເນວ ເມ ຍໍ ຠຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ສທ຺ຘິໍ ໂລຫິເຕນ ອຸຄ຺ຄຕນ຺ຕິ.

ເອວໍ ມາຓໂວ ປຣິເທວິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ທານິ ເມ ເອວຣູປໍ ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຊີວິເຕນາ’’ຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ກສ຺ສຈິ ອຕ຺ຕານໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາວ ອນາຖມຣຓໍ ປຕ຺ໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕຘມ຺ມມາຓວສ຺ສ ຕໍ ຈຓ຺ຑາລຸຈ຺ຉິຏ຺ຐກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຍຸຕ຺ຕໂຠຊນສ຺ສ ຠຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເນວ ຫາໂສ, ນ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ເອວເມວ ໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິໂຕ ອເນສນາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ຕຖາລທ຺ຘປຈ຺ຈຍໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘປຏິກຸຏ຺ຐຄຣຫິຕຊີວິຕຠາວໂຕ ເນວ ຫາໂສ, ນ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໕໘. ‘‘ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ນິຣໍກຕ຺ວາ, ໂຍ ອຘມ຺ເມນ ຊີວຕິ;

ສຕຘມ຺ໂມວ ລາເຠນ, ລທ຺ເຘນປິ ນ ນນ຺ທຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລຘມ຺ມໍ. ນິຣໍກຕ຺ວາຕິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ. ອຘມ຺ເມນາຕິ ເອກວີສຕິຍາ ອເນສນສງ຺ຂາເຕນ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ. ສຕຘມ຺ໂມຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ, ‘‘ສນ຺ຕຘມ຺ໂມ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ນ ນນ຺ທຕີຕິ ຍຖາ ສຕຘມ຺ໂມ ມາຓໂວ ‘‘ຈຓ຺ຑາລຸຈ຺ຉິຏ຺ຐກໍ ເມ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ເຕນ ລາເຠນ ນ ນນ຺ທຕິ, ເອວໍ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ສາສເນ ປພ຺ພຊິໂຕ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອເນສນາຍ ລທ຺ຘລາຠໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ນ ນນ຺ທຕິ ນ ຕຸສ຺ສຕິ, ‘‘ພຸທ຺ຘຄຣຫິຕຊີວິກາຍ ຊີວາມີ’’ຕິ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອເນສນາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ ສຕຘມ຺ມມາຓວສ຺ເສວ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອນາຖມຣຓໍ ມຣິຕຸໍ ວຣນ຺ຕິ.

ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ເທເສຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສຸ. ‘‘ຕທາ ມາຓໂວ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ອຫເມວ ຈຓ຺ຑາລປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສຕຘມ຺ມຊາຕກວຓ຺ຓນາ ນວມາ.

[໑໘໐] ໑໐. ທຸທ຺ທທຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ທຸທ຺ທທໍ ທທມານານນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຄຓທານໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ທ຺ເວ ສຫາຍກາ ກຸຏຸມ຺ພິຍປຸຕ຺ຕາ ຉນ຺ທກໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ສພ຺ພປຣິກ຺ຂາຣທານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສພ຺ພປຣິກ຺ຂາເຣ ອທໍສຸ. ເຕສຸ ຄຓເຊຏ຺ຐໂກ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ທາເນ ພຫຸທາຍກາປິ ອຕ຺ຖິ ອປ຺ປທາຍກາປິ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ‘ອິທໍ ທານໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕູ’’’ຕິ ທານໍ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ໂຂ ອຸປາສກາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ເອວໍ ນິຍ຺ຍາເທນ຺ເຕຫິ ມຫາກມ຺ມໍ ກຕໍ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາປິ ທານໍ ທຕ຺ວາ ເອວເມວ ນິຍ຺ຍາທິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຄຓສຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ຈິຣໍ ວສິຕ຺ວາ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ທ຺ວາຣຄາເມ ສປຣິວາໂຣ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣິ. ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂໍ ອທໍສຸ. ປຸນທິວເສ ພາຣາຓສິຍໍ ຈຣິ, ມນຸສ຺ສາ ສມ຺ປິຍາຍມານາ ຠິກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ຄຓພນ຺ຘເນນ ຉນ຺ທກໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ທານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອິສິຄຓສ຺ສ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ຕຍິໍສຸ. ທານປຣິໂຍສາເນ ຄຓເຊຏ຺ຐໂກ ເອວເມວ ວຕ຺ວາ ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ທານໍ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອາວຸໂສ, ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທ ສຕິ ອປ຺ປກໍ ນາມ ທານໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

໕໙. ‘‘ທຸທ຺ທທໍ ທທມານານໍ, ທຸກ຺ກຣໍ ກມ຺ມ ກຸພ຺ພຕໍ;

ອສນ຺ໂຕ ນານຸກຸພ຺ພນ຺ຕິ, ສຕໍ ຘມ຺ໂມ ທຸຣນ຺ນໂຍ.

໖໐. ‘‘ຕສ຺ມາ ສຕຎ຺ຈ ອສຕໍ, ນານາ ໂຫຕິ ອິໂຕ ຄຕິ;

ອສນ຺ໂຕ ນິຣຍໍ ຍນ຺ຕິ, ສນ຺ໂຕ ສຄ຺ຄປຣາຍຓາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸທ຺ທທນ຺ຕິ ທານໍ ນາມ ໂລຠໂທສວສິເກຫິ ອປຓ຺ຑິເຕຫິ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທຸທ຺ທທ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ທທມານານໍ. ທຸກ຺ກຣໍ ກມ຺ມ ກຸພ຺ພຕນ຺ຕິ ຕເທວ ທານກມ຺ມໍ ສພ຺ເພຫິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ທຸກ຺ກຣໍ. ຕໍ ກຸຣຸມານານໍ. ອສນ຺ໂຕຕິ ອປຓ຺ຑິຕາ ພາລາ. ນານຸກຸພ຺ພນ຺ຕີຕິ ຕໍ ກມ຺ມໍ ນານຸກໂຣນ຺ຕິ. ສຕໍ ຘມ຺ໂມຕິ ປຓ຺ຑິຕານໍ ສຠາໂວ. ທານໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຣນ຺ນໂຍຕິ ຜລສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ທຸຊ຺ຊາໂນ, ເອວຣູປສ຺ສ ທານສ຺ສ ເອວຣູໂປ ຜລວິປາໂກ ໂຫຕີຕິ ທຸຣນຸໂພໂຘ. ອປິຈ ທຸຣນ຺ນໂຍຕິ ທຸຣຘິຄໂມ, ອປຓ຺ຑິເຕຫິ ທານໍ ທຕ຺ວາ ທານຜລໍ ນາມ ລທ຺ຘຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ນານາ ໂຫຕິ ອິໂຕ ຄຕີຕິ ອິໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ປຣໂລກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໍ ນານາ ໂຫຕິ. ອສນ຺ໂຕ ນິຣຍໍ ຍນ຺ຕີຕິ ອປຓ຺ຑິຕາ ທຸສ຺ສີລາ ທານໍ ອທຕ຺ວາ ສີລໍ ອຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ນິຣຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສນ຺ໂຕ ສຄ຺ຄປຣາຍຓາຕິ ປຓ຺ຑິຕາ ປນ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຣິຕ຺ວາ ຕີຓິ ສຸຈຣິຕານິ ປູເຣຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຣາຍຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ມຫນ຺ຕໍ ສຄ຺ຄສຸຂສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ຕີຕິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວສ຺ສິເກ ມາເສ ຕຕ຺ເຖວ ວສິຕ຺ວາ ວສ຺ສາຕິກ຺ກເມ ຫິມວນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອິສິຄໂຓ ພຸທ຺ຘປຣິສາ ອໂຫສິ, ຄຓສຕ຺ຖາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ທຸທ຺ທທຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທສມາ.

ກລ຺ຍາຓວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມໍ ທທ຺ທຣໍ, ມກ຺ກຏິ ທຸພ຺ຠິມກ຺ກຏໍ;

ອາທິຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຎ຺ເຈວ, ກຬາຍມຸຏ຺ຐິ ຕິນ຺ທຸກໍ;

ກຈ຺ຉປໍ ສຕຘມ຺ມຎ຺ຈ, ທຸທ຺ທທນ຺ຕິ ຈ ເຕ ທສ.