໒. ສນ຺ຖວວຄ຺ໂຄ

[໑໖໑] ໑. ອິນ຺ທສມານໂຄຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນ ສນ຺ຖວໍ ກາປຸຣິເສນ ກຍິຣາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ທຸພ຺ພຈຊາຕິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ນວກນິປາເຕ ຄິຊ຺ຌຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໙.໑ ອາທໂຍ) ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ສຕ຺ຖາ ປນ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ‘‘ປຸພ຺ເພປິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ທຸພ຺ພຈຕາຍ ປຓ຺ຑິຕານໍ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ ມຕ຺ຕຫຕ຺ຖິປາເທຫິ ສຎ຺ຈຸຓ຺ຓິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິສິສຕານໍ ຄຓສຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ຕທາ ເຕສຸ ຕາປເສສຸ ອິນ຺ທສມານໂຄຕ຺ໂຕ ນາເມໂກ ຕາປໂສ ອໂຫສິ ທຸພ຺ພໂຈ ອໂນວາທໂກ. ໂສ ເອກໍ ຫຕ຺ຖິໂປຕກໍ ໂປເສສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຫຕ຺ຖິໂປຕກໍ ໂປເສສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ອາຈຣິຍ, ມຕມາຕິກໍ ເອກໍ ຫຕ຺ຖິໂປຕກໍ ໂປເສມີ’’ຕິ. ‘‘ຫຕ຺ຖິໂນ ນາມ ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ຕາ ໂປສເກເຍວ ມາເຣນ຺ຕິ, ມາ ຕໍ ໂປເສຫີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ວິນາ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ ອາຈຣິຍາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສສີ’’ຕິ. ໂສ ເຕນ ໂປສິຍມາໂນ ອປຣຠາເຄ ມຫາສຣີໂຣ ອໂຫສິ.

ອເຖກສ຺ມິໍ ກາເລ ເຕ ອິສໂຍ ວນມູລຜລາຜລຕ຺ຖາຍ ທູຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ກຕິປາຫໍ ວສິໍສຸ. ຫຕ຺ຖີປິ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິຓວາເຕ ປຠິນ຺ນມໂທ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຓ຺ຓສາລໍ ວິທ຺ຘໍເສຕ຺ວາ ປານີຍຆຏໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາສາຓຜລກໍ ຂິປິຕ຺ວາ ອາລມ຺ພນຜລກໍ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ‘‘ຕໍ ຕາປສໍ ມາເຣຕ຺ວາວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກໍ ຄຫນຏ຺ຐານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອາຄມນມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອິນ຺ທສມານໂຄຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ໂຄຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ປຸຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປກຕິສຎ຺ຎາເຍວສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ໂສ ຫຕ຺ຖີ ຄຫນຏ຺ຐານາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂສຓ຺ຑາຍ ປຣາມສິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປາເຕຕ຺ວາ ສີສໍ ປາເທນ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ໂກຎ຺ຈນາທໍ ກຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປາວິສິ. ເສສຕາປສາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ກາປຸຣິເສຫິ ນາມ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຄ຺ໂຄ ນ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອາຫ –

໒໑. ‘‘ນ ສນ຺ຖວໍ ກາປຸຣິເສນ ກຍິຣາ, ອຣິໂຍ ອນຣິເຍນ ປຊານມຕ຺ຖໍ;

ຈິຣານຸວຸຕ຺ໂຖປິ ກໂຣຕິ ປາປໍ, ຄໂຊ ຍຖາ ອິນ຺ທສມານໂຄຕ຺ຕໍ.

໒໒. ‘‘ຍໍ ຕ຺ເວວ ຊຎ຺ຎາ ສທິໂສ ມມນ຺ຕິ, ສີເລນ ປຎ຺ຎາຍ ສຸເຕນ ຈາປິ;

ເຕເນວ ເມຕ຺ຕິໍ ກຍິຣາຖ ສທ຺ຘິໍ, ສຸໂຂ ຫເວ ສປ຺ປຸຣິເສນ ສງ຺ຄໂມ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ສນ຺ຖວໍ ກາປຸຣິເສນ ກຍິຣາຕິ ກຸຈ຺ຉິເຕນ ໂກຘປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ຕຓ຺ຫາສນ຺ຖວໍ ວາ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວໍ ວາ ນ ກຍິຣາຖ. ອຣິໂຍ ອນຣິເຍນ ປຊານມຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຣິໂຍຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍາ ອາຈາຣອຣິໂຍ ລິງ຺ຄອຣິໂຍ ທສ຺ສນອຣິໂຍ ປຏິເວຘອຣິໂຍຕິ. ເຕສຸ ອາຈາຣອຣິໂຍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂສ ປຊານມຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຖໍ ປຊານນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖກຸສໂລ ອາຈາເຣ ຐິໂຕ ອຣິຍປຸຄ຺ຄໂລ ອນຣິເຍນ ນິລ຺ລຊ຺ເຊນ ທຸສ຺ສີເລນ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວໍ ນ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ກາຣຓາ? ຈິຣານຸວຸຕ຺ໂຖປິ ກໂຣຕິ ປາປນ຺ຕິ, ຍສ຺ມາ ອນຣິໂຍ ຈິຣໍ ເອກໂຕ ອນຸວຸຕ຺ໂຖປິ ຕໍ ເອກໂຕ ນິວາສໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ກໂຣຕິ ປາປໍ ລາມກກມ຺ມໍ ກໂຣຕິເຍວ. ຍຖາ ກິໍ? ຄໂຊ ຍຖາ ອິນ຺ທສມານໂຄຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຍຖາ ໂສ ຄໂຊ ອິນ຺ທສມານໂຄຕ຺ຕໍ ມາເຣນ຺ໂຕ ປາປໍ ອກາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ຕ຺ເວວ ຊຎ຺ຎາ ສທິໂສ ມມນ຺ຕິອາທີສຸ ຍໍ ຕ຺ເວວ ປຸຄ຺ຄລໍ ‘‘ອຍໍ ມມ ສີລາທີຫິ ສທິໂສ’’ຕິ ຊາເນຍ຺ຍ, ເຕເນວ ສທ຺ຘິໍ ເມຕ຺ຕິໍ ກຍິຣາຖ, ສປ຺ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ສມາຄໂມ ສຸຂາວໂຫຕິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອໂນວາທເກນ ນາມ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ສຸສິກ຺ຂິເຕນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິສິຄຓໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ອິນ຺ທສມານໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກາເຣຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອິນ຺ທສມານໂຄຕ຺ໂຕ ອຍໍ ທຸພ຺ພໂຈ ອໂຫສິ, ຄຓສຕ຺ຖາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອິນ຺ທສມານໂຄຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໑໖໒] ໒. ສນ຺ຖວຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນ ສນ຺ຖວສ຺ມາ ປຣມຕ຺ຖິ ປາປິໂຍຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິຊຸຫນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑.໑໔໔ ອາທໂຍ) ກຖິຕສທິສເມວ. ຠິກ຺ຂູ ເຕ ອຄ຺ຄິໍ ຊຸຫນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຊຏິລາ ນານປ຺ປກາຣໍ ມິຈ຺ຉາຕປໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເອຕ຺ຖ ວຸຑ຺ຒີ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕ຺ຖກາຈິ ວຸຑ຺ຒິ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາປິ ອຄ຺ຄິຊຸຫເນ ວຸຑ຺ຒິ ອຕ຺ຖີຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຈິຣໍ ອຄ຺ຄິໍ ຊຸຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ກມ຺ເມ ອວຸຑ຺ຒິເມວ ທິສ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ອຸທເກນ ນິພ຺ພາເປຕ຺ວາ ສາຂາທີຫິ ໂປເຖຕ຺ວາ ປຸນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາປິ ນ ໂອໂລເກສຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ມາຕາປິຕໂຣ ຕສ຺ສ ຊາຕຄ຺ຄິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທເສ ຐິຕໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ກິໍ, ຕາຕ, ຊາຕຄ຺ຄິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣິສ຺ສສິ, ອຸທາຫຸ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ຆຣາວາສໍ ວສິສ຺ສສີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ນ ເມ ຆຣາວາເສນ ອຕ຺ໂຖ, ອຣຎ຺ເຎ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຊາຕຄ຺ຄິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລາຍ ວາສໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ນິມນ຺ຕິຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສປ຺ປິນາ ປາຍາສໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ປາຍາສໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຍຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ປາຍາສໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລຕ຺ວາ ‘‘ອຄ຺ຄິໍ ຕາວ ຠວນ຺ຕໍ ສປ຺ປິຍຸຕ຺ຕໍ ປາຍາສໍ ປາເຍມີ’’ຕິ ປາຍາສໍ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິປິ. ພຫຸສິເນເຫ ປາຍາເສ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ອຄ຺ຄິ ຊລິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕາຫິ ອຈ຺ຈີຫິ ປຓ຺ຓສາລໍ ຌາເປສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠີຕຕສິໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ພຫິ ຐຕ຺ວາ ‘‘ກາປຸຣິເສຫິ ນາມ ສນ຺ຖໂວ ນ ກາຕພ຺ໂພ, ອິທານິ ເມ ອິມິນາ ອຄ຺ຄິນາ ກິຈ຺ເຉນ ກຕາ ປຓ຺ຓສາລາ ຌາປິຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໓. ‘‘ນ ສນ຺ຖວສ຺ມາ ປຣມຕ຺ຖິ ປາປິໂຍ, ໂຍ ສນ຺ຖໂວ ກາປຸຣິເສນ ໂຫຕິ;

ສນ຺ຕປ຺ປິໂຕ ສປ຺ປິນາ ປາຍເສນ, ກິຈ຺ຉາກຕໍ ປຓ຺ຓກຸຏິໍ ອທຍ຺ຫີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ສນ຺ຖວສ຺ມາຕິ ຕຓ຺ຫາສນ຺ຖວາປິ ຈ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວາປິ ຈາຕິ ທຸວິຘາປິ ເອຕສ຺ມາ ສນ຺ຖວາ ປຣໍ ອຸຕ຺ຕຣິ ອຎ຺ຎໍ ປາປຕຣໍ ນຕ຺ຖິ, ລາມກຕຣໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ສນ຺ຖໂວ ກາປຸຣິເສນາຕິ ໂຍ ປາປເກນ ກາປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ທຸວິໂຘປິ ສນ຺ຖໂວ, ຕໂຕ ປາປຕຣໍ ອຎ຺ຎໍ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ສນ຺ຕປ຺ປິໂຕ …ເປ…ອທຍ຺ຫີຕິ, ຍສ຺ມາ ສປ຺ປິນາ ຈ ປາຍາເສນ ຈ ສນ຺ຕປ຺ປິໂຕປິ ອຍໍ ອຄ຺ຄິ ມຍາ ກິຈ຺ເຉນ ກຕໍ ປຓ຺ຓສາລໍ ຌາເປສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ນ ເມ ຕຍາ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠິນາ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ອຸທເກນ ນິພ຺ພາເປຕ຺ວາ ສາຂາຫິ ໂປເຖຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເອກໍ ສາມມິຄິໍ ສີຫສ຺ສ ຈ ພ຺ຍຄ຺ຆສ຺ສ ຈ ທີປິໂນ ຈ ມຸຂໍ ເລຫນ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສປ຺ປຸຣິເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວາ ປຣໍ ເສຍ຺ໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໒໔. ‘‘ນ ສນ຺ຖວສ຺ມາ ປຣມຕ຺ຖິ ເສຍ຺ໂຍ, ໂຍ ສນ຺ຖໂວ ສປ຺ປຸຣິເສນ ໂຫຕິ;

ສີຫສ຺ສ ພ຺ຍຄ຺ຆສ຺ສ ຈ ທີປິໂນ ຈ, ສາມາ ມຸຂໍ ເລຫຕິ ສນ຺ຖເວນາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສາມາ ມຸຂໍ ເລຫຕິ ສນ຺ຖເວນາຕິ ສາມາ ນາມ ມິຄີ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຊນານໍ ສນ຺ຖເວນ ສິເນເຫນ ມຸຂໍ ເລຫຕີຕິ.

ເອວໍ ວຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ເຕນ ສມເຍນ ຕາປໂສ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສນ຺ຖວຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໑໖໓] ໓. ສຸສີມຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກາຬາ ມິຄາ ເສຕທນ຺ຕາ ຕວີເມຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຉນ຺ທກທານໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິຍຎ຺ຫິ ກທາຈິ ເອກເມວ ກຸລໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ເທຕິ, ກທາຈິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ເທຕິ, ກທາຈິ ຄຓພນ຺ຘເນນ ພຫູ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ກທາຈິ ວີຖິສຠາເຄນ, ກທາຈິ ສກລນຄຣວາສິໂນ ຉນ຺ທກໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ທານໍ ເທນ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ສກລນຄຣວາສິໂນ ຉນ຺ທກໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ສພ຺ພປຣິກ຺ຂາຣທານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ຫຸຕ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ອິມໍ ສພ຺ພປຣິກ຺ຂາຣທານໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ. ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຖາຍ ວຕ຺ຕມານາຍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານຎ຺ເຎວ, ພຸທ຺ຘສາວເກຫິ ‘‘‘ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ເສວາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສມ຺ພຫຸລໍ ກຣິສາມາ’’ຕິ ສມ຺ພຫຸລາຍ ກຖາຍ ‘‘ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕາເຍວ ພຫຸກາ ຊາຕາ, ເຕສຎ຺ເຎວ ກຖາ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍສາວກາ ພຸທ຺ຘານໍ ທາຕພ຺ພທານສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ນາຄຣາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສພ຺ພປຣິກ຺ຂາເຣ ອທໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ມຄ຺ຄຜເລຫິ ປໂພເຘຕ຺ວາ ເຊຕວນວິຫາຣເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ວຕ຺ເຕ ທສ຺ສິເຕ ຄນ຺ຘກຸຏິປ຺ປມຸເຂ ຐຕ຺ວາ ສຸຄໂຕວາທໍ ທຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປາວິສິ.

ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍສາວກາ ພຸທ຺ຘານໍ ທາຕພ຺ພທານສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍກຣຓຕ຺ຖາຍ ວາຍມນ຺ຕາປິ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ, ຕໍ ສພ຺ພປຣິກ຺ຂາຣທານໍ ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ປາທມູລໍ ອາຄຕໍ, ອໂຫ ພຸທ຺ຘພລໍ ນາມ ມຫນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍສາວກາ ອິທາເນວ ມຍ຺ຫໍ ທາຕພ຺ພທານສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍກຣຓຕ຺ຖາຍ ວາຍມນ຺ຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ວາຍມິໍສຸ, ໂສ ປນ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ສພ຺ພກາເລປິ ມເມວ ປາທມູລໍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ສຸສີໂມ ນາມ ຣາຊາ ອໂຫສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ຕສ຺ສ ໂສຬສວສ຺ສິກກາເລ ປິຕາ ກາລມກາສິ. ໂສ ປນ ຘຣມານກາເລ ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ຖິມງ຺ຄລກາຣໂກ ອໂຫສິ. ຫຕ຺ຖີນໍ ມງ຺ຄລກຣຓຏ຺ຐາເນ ອາຠຕອຸປກຣຓຠຓ຺ຑຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖາລງ຺ກາຣຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ໂສເຍວ ອລຕ຺ຖ. ເອວມສ຺ສ ເອເກກສ຺ມິໍ ມງ຺ຄເລ ໂກຏິມຕ຺ຕໍ ຘນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຫຕ຺ຖິມງ຺ຄລຉໂຓ ສມ຺ປາປຸຓິ. ເສສາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຫຕ຺ຖິມງ຺ຄລຉໂຓ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ, ມງ຺ຄລໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸໂຣຫິຕພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປນ ປຸຕ຺ໂຕ ອຕິທຫໂຣ, ເນວ ຕໂຍ ເວເທ ຊານາຕິ, ນ ຫຕ຺ຖິສຸຕ຺ຕໍ, ມຍໍ ຫຕ຺ຖິມງ຺ຄລໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຸໂຣຫິຕປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິມງ຺ຄລໍ ກາຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ‘‘ຫຕ຺ຖິມງ຺ຄລໍ ກຕ຺ວາ ມຍໍ ຘນໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ອຖ ‘‘ຈຕຸຕ຺ເຖ ທິວເສ ຫຕ຺ຖິມງ຺ຄລໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຫຕ຺ຖິມງ຺ຄລກຣຓໍ ນາມ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ກຸລປຣິວຏ຺ຏາ ອມ຺ຫາກໍ ວໍໂສ, ວໍໂສ ຈ ໂນ ໂອສກ຺ກິສ຺ສຕິ, ຘນາ ຈ ປຣິຫາຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອນຸໂສຈມານາ ປໂຣທິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ກສ຺ມາ, ອມ຺ມ, ໂຣທສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ກາຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນນຸ, ອມ຺ມ, ອຫໍ ມງ຺ຄລໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ເນວ ຕໂຍ ເວເທ ຊານາສິ, ນ ຫຕ຺ຖິສຸຕ຺ຕໍ, ກຖໍ ມງ຺ຄລໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ກທາ ປນ ຫຕ຺ຖິມງ຺ຄລໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິໂຕ ຈຕຸຕ຺ເຖ ທິວເສ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ຕໂຍ ປນ ເວເທ ປຄຸເຓ ກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິສຸຕ຺ຕໍ ຊານນກອາຈຣິໂຍ ກຫໍ ວສຕີ’’ຕິ? ‘‘ຕາຕ, ເອວຣູໂປ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ອິໂຕ ວີສໂຍຊນສຕມຕ຺ຖເກ ຄນ຺ຘາຣຣຏ຺ເຐ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ວສຕີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ອມ຺ຫາກໍ ວໍສໍ ນ ນາເສສ຺ສາມິ, ອຫໍ ສ຺ເວ ເອກທິວເສເນວ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກຣຕ຺ເຕເນວ ຕໂຍ ເວເທ ຈ ຫຕ຺ຖິສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ເຖ ທິວເສ ຫຕ຺ຖິມງ຺ຄລໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ມາ ໂຣທີ’’ຕິ ມາຕຣໍ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປາໂຕວ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກໂກວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເອກທິວເສເນວ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ອຖ ນໍ ອາຈຣິໂຍ ‘‘ກຸໂຕ ອາຄໂຕສິ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ພາຣາຓສິໂຕ, ອາຈຣິຍາ’’ຕິ. ‘‘ເກນຕ຺ເຖນາ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ຕໂຍ ເວເທ ຈ ຫຕ຺ຖິສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕ, ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອາຈຣິຍ, ມຍ຺ຫໍ ກມ຺ມໍ ອຈ຺ຈາຍິກ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ເອກທິວເສເນວ ວີສໂຍຊນສຕໍ ອາຄໂຕ, ອຊ຺ເຊເວກຣຕ຺ຕິໍ ມຍ຺ຫເມວ ໂອກາສໍ ກໂຣຖ, ອິໂຕ ຕຕິຍທິວເສ ຫຕ຺ຖິມງ຺ຄລໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ເອເກເນວ ອຸທ຺ເທສມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ໂອກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຠຸຕ຺ຕກາເລ ສຍໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ສຫສ຺ສຕ຺ຖວິກໍ ປຸຣໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຣຸເຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຕໂຍ ເວເທ ຈ ຫຕ຺ຖິສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ໂຎປິ ອຕ຺ຖິ, ອາຈຣິຍາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ຕາຕ, ສພ຺ພໍ ນິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອາຈຣິຍ, ອິມສ຺ມິໍ ຄນ຺ເຖ ເອຕ຺ຕກໍ ປທປຈ຺ຈາຠຏ຺ຐໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ສຊ຺ຌາຍສມ຺ໂມຫຏ຺ຐານໍ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຸມ຺ເຫ ອນ຺ເຕວາສິເກ ເອວໍ ວາເຈຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສິປ຺ປໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ປາໂຕວ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກທິວເສເນວ ພາຣາຓສິໍ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ເຕ, ຕາຕ, ສິປ຺ປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອາມ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ປຣິໂຕເສສິ.

ປຸນທິວເສ ຫຕ຺ຖິມງ຺ຄລຉໂຓ ປຏິຍາທິຍິຕ຺ຖ. ສຕມຕ຺ເຕ ຫຕ຺ຖິໂສຓ຺ຑາລງ຺ກາເຣ ຈ ສຸວຓ຺ຓທ຺ຘເຊ ເຫມຊາລສຎ຺ຉນ຺ເນ ກຕ຺ວາ ຐເປສຸໍ, ຣາຊງ຺ຄຓໍ ອລງ຺ກຣິໍສຸ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ມຍໍ ຫຕ຺ຖິມງ຺ຄລໍ ກຣິສ຺ສາມ, ມຍໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຓ຺ຑິຕປສາຘິຕາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ສຸສີໂມປິ ຣາຊາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ອຸປກຣຓຠຓ຺ຑໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ມງ຺ຄລຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ກຸມາຣປຣິຫາເຣນ ອລງ຺ກໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສາຍ ປຸຣກ຺ຂຕປຣິວາຣິໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ມຫາຣາຊ, ຕຸມ຺ເຫ ອມ຺ຫາກໍ ວໍສຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ວໍສຎ຺ຈ ນາເສຕ຺ວາ ‘ອຎ຺ເຎຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ຫຕ຺ຖິມງ຺ຄລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖາລງ຺ກາຣຎ຺ຈ ອຸປກຣຓານິ ຈ ເຕສໍ ທສ຺ສາມາ’ຕິ ອວຈຸຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໕. ‘‘ກາຬາ ມິຄາ ເສຕທນ຺ຕາ ຕວີເມ, ປໂຣສຕໍ ເຫມຊາລາຠິຉນ຺ນາ;

ເຕ ເຕ ທທາມີຕິ ສຸສີມ ພ຺ຣູສິ, ອນຸສ຺ສຣໍ ເປຕ຺ຕິປິຕາມຫານ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຕ ເຕ ທທາມີຕິ ສຸສີມ ພ຺ຣູສີຕິ ເຕ ເອເຕ ຕວ ສນ຺ຕເກ ‘‘ກາຬາ ມິຄາ ເສຕທນ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍ ຄເຕ ປໂຣສຕໍ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິເຕ ຫຕ຺ຖີ ອຎ຺ເຎສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ທທາມີຕິ ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ໂຠ ສຸສີມ, ເອວໍ ພ຺ຣູສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸສ຺ສຣໍ ເປຕ຺ຕິປິຕາມຫານນ຺ຕິ ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ວໍເສ ປິຕຸປິຕາມຫານໍ ອາຈິຓ຺ຓໍ ສຣນ຺ໂຕເຍວ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ມຫາຣາຊ, ຍາວ ສຕ຺ຕມກຸລປຣິວຏ຺ຏາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເປຕ຺ຕິປິຕາມຫານໍ ອມ຺ຫາກໍ ເປຕ຺ຕິປິຕາມຫາ ຈ ຫຕ຺ຖິມງ຺ຄລໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕປິ ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ວໍສໍ ນາເສຕ຺ວາ ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ເອວໍ ພ຺ຣູສີຕິ.

ສຸສີໂມ ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໒໖. ‘‘ກາຬາ ມິຄາ ເສຕທນ຺ຕາ ມມີເມ, ປໂຣສຕໍ ເຫມຊາລາຠິຉນ຺ນາ;

ເຕ ເຕ ທທາມີຕິ ວທາມິ ມາຓວ, ອນຸສ຺ສຣໍ ເປຕ຺ຕິປິຕາມຫານ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຕ ເຕ ທທາມີຕິ ເຕ ເອເຕ ຫຕ຺ຖີ ອຎ຺ເຎສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ທທາມີຕິ ສຈ຺ຈເມວ ມາຓວ ວທາມິ, ເນວ ຫຕ຺ຖີ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ທທາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ ເປຕ຺ຕິປິຕາມຫານໍ ກິຣິຍໍ ອນຸສ຺ສຣາມິເຍວ, ໂນ ນານຸສ຺ສຣາມິ, ອມ຺ຫາກໍ ເປຕ຺ຕິປິຕາມຫານໍ ຫຕ຺ຖິມງ຺ຄລໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເປຕ຺ຕິປິຕາມຫາ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ປນ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕປິ ເອວໍ ວທາມິເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍເນວມາຫ.

ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ວໍສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕເຍວ ກສ຺ມາ ມໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ຫຕ຺ຖິມງ຺ຄລໍ ກາຣາເປຖາ’’ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ກິຣ, ຕາຕ, ຕໂຍ ເວເທ ຫຕ຺ຖິສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ນ ຊານາສີ’’ຕິ ມຍ຺ຫໍ ອາໂຣເຈສຸໍ, ເຕນາຫໍ ອຎ຺ເຎຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ກາຣາເປມີຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ເອຕ຺ຕເກສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ເອກພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ຕີສຸ ເວເທສຸ ວາ ຫຕ຺ຖິສຸຕ຺ເຕສຸ ວາ ເອກເທສມ຺ປິ ຍທິ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕຸໍ ສມຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ, ອຸຏ຺ຐຫຕຸ, ຕໂຍປິ ເວເທ ຫຕ຺ຖິສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ສທ຺ຘິໍ ຫຕ຺ຖິມງ຺ຄລກຣເຓນ ມໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ສກລຊມ຺ພຸທີເປປິ ຊານນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ສີຫນາທໍ ນທິ. ເອກພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ຕສ຺ສ ປຏິສຕ຺ຕຸ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລວໍສໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ມງ຺ຄລໍ ກຕ຺ວາ ພຫຸໍ ຘນໍ ອາທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສນໍ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ເກຈິ ໂສຕາປນ຺ນາ ອເຫສຸໍ, ເກຈິ ສກທາຄາມິໂນ, ເກຈິ ອນາຄາມິໂນ, ເກຈິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ‘‘ຕທາ ມາຕາ ມຫາມາຍາ ອໂຫສິ, ປິຕາ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ, ສຸສີໂມ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ມາຓໂວ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສຸສີມຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໑໖໔] ໔. ຄິຊ຺ຌຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍໍ ນຸ ຄິຊ຺ໂຌ ໂຍຊນສຕນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ມາຕຸໂປສກຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ສາມຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໒.໒໙໖ ອາທໂຍ) ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ສຕ຺ຖາ ປນ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຄິຫີ ໂປເສສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ມາຕາປິຕໂຣ ເມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ ສາຘູ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸຊ຺ຌາຍິຕ຺ຖ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາປິ ຄຸຓວເສນ ອຎ຺ຎາຕການມ຺ປິ ອຸປກາຣໍ ອກໍສຸ, ອິມສ຺ສ ປນ ມາຕາປິຕູນໍ ອຸປກາຣກຣຓໍ ຠາໂຣເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຄິຊ຺ຌກູຏປພ຺ພເຕ ຄິຊ຺ຌໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ໂປເສຕິ. ອເຖກສ຺ມິໍ ກາເລ ມຫຕີ ວາຕວຸຏ຺ຐິ ອໂຫສິ. ຄິຊ຺ຌາ ວາຕວຸຏ຺ຐິໍ ສຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ສີຕຠເຍນ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາກາຣສມີເປ ຈ ປຣິຂາສມີເປ ຈ ສີເຕນ ກມ຺ປມານາ ນິສີທິໍສຸ. ຕທາ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຕ ຄິຊ຺ເຌ ກິລມນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອໂນວສ຺ສກຏ຺ຐາເນ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ໂຄສຸສານໍ ເປເສຕ຺ວາ ໂຄມໍສໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ທາເປຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປສິ. ຄິຊ຺ຌາ ວູປສນ຺ຕາຍ ວາຕວຸຏ຺ຐິຍາ ກລ຺ລສຣີຣາ ຫຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຕເມວ ອຄມໍສຸ. ເຕ ຕຕ຺ເຖວ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ເອວໍ ມນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິນາ ອມ຺ຫາກໍ ອຸປກາໂຣ ກໂຕ, ກຕູປກາຣສ຺ສ ຈ ນາມ ປຈ຺ຈຸປກາຣໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຸມ຺ເຫສຸ ໂຍ ຍໍ ວຕ຺ຖໍ ວາ ອາຠຣຓໍ ວາ ລຠຕິ, ເຕນ ຕໍ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເຄເຫ ອາກາສງ຺ຄເຓ ປາເຕຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄິຊ຺ຌາ ມນຸສ຺ສານໍ ວຕ຺ຖາຠຣຓານິ ອາຕເປ ສຸກ຺ຂາເປນ຺ຕານໍ ປມາທໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເສນາ ວິຍ ມໍສເປສິໍ ສຫສາ ຄເຫຕ຺ວາ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເຄເຫ ອາກາສງ຺ຄເຓ ປາເຕນ຺ຕິ. ໂສ ຄິຊ຺ຌານໍ ອາຫຣຓຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສພ຺ພານິ ຕານິ ວິສຸໍເຍວ ຐເປສິ. ‘‘ຄິຊ຺ຌາ ນຄຣໍ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕີ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ເອກໍ ຄິຊ຺ຌມ຺ປິ ຕາວ ຄຓ຺ຫຖ, ສພ຺ພໍ ອາຫຣາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປາເສ ເຈວ ຊາລານິ ຈ ໂອຑ຺ຑາເປສິ. ມາຕຸໂປສກຄິຊ຺ໂຌ ປາເສ ພຊ຺ຌິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສ຺ສາມາ’’ຕິ ເນນ຺ຕິ. ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິ ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຕ ມນຸສ຺ເສ ຄິຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ມາ ອິມໍ ຄິຊ຺ຌໍ ພາຘຍິໍສູ’’ຕິ ສທ຺ຘິຎ຺ເຎວ ອຄມາສິ. ຄິຊ຺ຌໍ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ນຄຣໍ ວິລຸມ຺ປິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖາທີນິ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ສ ຕານິ ທິນ຺ນານີ’’ຕິ? ‘‘ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເຕນ ຊີວິຕໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ, ອຸປກາຣສ຺ສ ນາມ ປຈ຺ຈຸປກາຣໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ອທມ຺ຫາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ‘‘ຄິຊ຺ຌາ ກິຣ ໂຍຊນສຕມຕ຺ຖເກ ຐຕ຺ວາ ກຸຓປໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂອຑ຺ຑິຕໍ ປາສໍ ນ ປສ຺ສສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໗. ‘‘ຍໍ ນຸ ຄິຊ຺ໂຌ ໂຍຊນສຕໍ, ກຸຓປານິ ອເວກ຺ຂຕິ;

ກສ຺ມາ ຊາລຎ຺ຈ ປາສຎ຺ຈ, ອາສຊ຺ຊາປິ ນ ພຸຊ຺ຌສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ນູຕິ ນາມຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຄິຊ຺ໂຌ ນາມ ໂຍຊນສຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິຕານິ ກຸຓປານິ ອເວກ຺ຂຕິ, ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາສຊ຺ຊາປີຕິ ອາສາເທຕ຺ວາປິ, ສມ຺ປາປຸຓິຕ຺ວາປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ໂອຑ຺ຑິຕໍ ຊາລຎ຺ຈ ປາສຎ຺ຈ ປຕ຺ວາປິ ກສ຺ມາ ນ ພຸຊ຺ຌສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ.

ຄິຊ຺ໂຌ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໒໘. ‘‘ຍທາ ປຣາຠໂວ ໂຫຕິ, ໂປໂສ ຊີວິຕສງ຺ຂເຍ;

ອຖ ຊາລຎ຺ຈ ປາສຎ຺ຈ, ອາສຊ຺ຊາປິ ນ ພຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຣາຠໂວຕິ ວິນາໂສ. ໂປໂສຕິ ສຕ຺ໂຕ.

ຄິຊ຺ຌສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ເສຏ຺ຐິໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ມຫາເສຏ຺ຐິ, ຄິຊ຺ເຌຫິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ວຕ຺ຖາທີນິ ອາຠຕານີ’’ຕິ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກຫໍ ຕານີ’’ຕິ? ‘‘ເທວ, ມຍາ ຕານິ ສພ຺ພານິ ວິສຸໍ ຐປິຕານິ, ຍໍ ເຍສໍ ສນ຺ຕກໍ, ຕໍ ເຕສໍ ທສ຺ສາມິ, ອິມໍ ຄິຊ຺ຌໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຖາ’’ຕິ ຄິຊ຺ຌໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ມຫາເສຏ຺ຐິໍ ສພ຺ເພສໍ ສນ຺ຕການິ ທາເປສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ມາຕຸໂປສກຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ມາຕຸໂປສກຄິຊ຺ໂຌ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຄິຊ຺ຌຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໑໖໕] ໕. ນກຸລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສທ຺ຘິໍ ກຕ຺ວາ ອມິຕ຺ເຕນາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເສຓິຠຓ຺ຑນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ອຸຣຄຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໒.໗-໘) ກຖິຕສທິສເມວ. ອິຘາປິ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມ ທ຺ເວ ມຫາມຕ຺ຕາ ອິທາເນວ ມຍາ ສມຄ຺ຄາ ກຕາ, ປຸພ຺ເພປາຫໍ ອິເມ ສມຄ຺ເຄ ອກາສິໍເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍາຍ ວນມູລຜລາຫາໂຣ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ຕສ຺ສ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ເອກສ຺ມິໍ ວມ຺ມິເກ ນກຸໂລ, ຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ເອກສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂພິເລ ສປ຺ໂປ ຈ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ອຫິນກຸລາ ນິຈ຺ຈກາລໍ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຕສໍ ກລເຫ ອາທີນວຎ຺ຈ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ຈ ອານິສໍສໍ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ກລຫໍ ນາມ ອກຕ຺ວາ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ເຕ ສມຄ຺ເຄ ອກາສິ. ອຖ ສປ຺ປສ຺ສ ພຫິນິກ຺ຂນ຺ຕກາເລ ນກຸໂລ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ວມ຺ມິກສ຺ສ ພິລທ຺ວາເຣ ສີສໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ ອສ຺ສສນ຺ໂຕ ປສ຺ສສນ຺ໂຕ ນິທ຺ທໍ ອຸປຄຎ຺ຉິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ຕຖາ ນິທ຺ທາຍມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເຕ ນິສ຺ສາຍ ຠຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໙. ‘‘ສນ຺ຘິໍ ກຕ຺ວາ ອມິຕ຺ເຕນ, ອຓ຺ຑເຊນ ຊລາພຸຊ;

ວິວຣິຍ ທາຐໍ ເສສິ, ກຸໂຕ ເຕ ຠຍມາຄຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຘິໍ ກຕ຺ວາຕິ ມິຕ຺ຕຠາວໍ ກຣິຕ຺ວາ. ອຓ຺ຑເຊນາຕິ ອຓ຺ຑໂກເສ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ນາເຄນ. ຊລາພຸຊາຕິ ນກຸລໍ ອາລປຕິ. ໂສ ຫິ ຊລາພຸມ຺ຫິ ຊາຕຕ຺ຕາ ‘‘ຊລາພຸໂຊ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິວຣິຍາຕິ ວິວຣິຕ຺ວາ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ໂຕ ນກຸໂລ ‘‘ອຍ຺ຍ, ປຈ຺ຈາມິຕ຺ໂຕ ນາມ ນ ອວຊານິຕພ຺ໂພ ອາສງ຺ກິຕພ຺ໂພເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໓໐. ‘‘ສງ຺ເກເຖວ ອມິຕ຺ຕສ຺ມິໍ, ມິຕ຺ຕສ຺ມິມ຺ປິ ນ ວິສ຺ສເສ;

ອຠຍາ ຠຍມຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອປິ ມູລານິ ກນ຺ຕຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຠຍາ ຠຍມຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ນ ອິໂຕ ເຕ ຠຍມຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອຠໂຍ, ໂກ ໂສ? ມິຕ຺ໂຕ. ຍຎ຺ຫິ ມິຕ຺ຕສ຺ມິມ຺ປິ ວິສ຺ສາເສ ສຕິ ຕໂຕ ຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ມູລານິປິ ກນ຺ຕຕິ, ມິຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພຣນ຺ຘານໍ ວິທິຕຕ຺ຕາ ມູລຆຈ຺ຈາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ຍຖາ ສປ຺ໂປ ຕຍິ ນ ທຸພ຺ຠຕິ, ເອວມຫໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ມິໍ ອາສງ຺ກໍ ມາ ກຣີ’’ຕິ ໂອວທິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ. ເຕປິ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄຕາ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສປ຺ໂປ ຈ ນກຸໂລ ຈ ອິເມ ທ຺ເວ ມຫາມຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ, ຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ນກຸລຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໑໖໖] ໖. ອຸປສາຬກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຸປສາຬກນາມານີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອຸປສາຬກໍ ນາມ ສຸສານສຸທ຺ຘິກໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ອຑ຺ໂຒ ອໂຫສິ ມຫທ຺ຘໂນ, ທິຏ຺ຐິຄຕິກຕ຺ຕາ ປນ ຘຸຣວິຫາເຣ ວສນ຺ຕານມ຺ປິ ພຸທ຺ຘານໍ ສງ຺ຄຫໍ ນາມ ນ ອກາສິ. ປຸຕ຺ໂຕ ປນສ຺ສ ປຓ຺ຑິໂຕ ອໂຫສິ ຎາຓສມ຺ປນ຺ໂນ. ໂສ ມຫລ຺ລກກາເລ ປຸຕ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ມາ ໂຂ ມໍ, ຕາຕ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວສລສ຺ສ ຌາປິຕສຸສາເນ ຌາເປຫິ, ເອກສ຺ມິໍ ປນ ອນຸຈ຺ຉິຏ຺ຐສຸສາເນເຍວ ມໍ ຌາເປຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຌາເປຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ນ ຊານາມິ, ສາຘຸ ວຕ ມໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ມໍ ຌາເປຍ຺ຍາສີ’ຕິ ຕຸມ຺ເຫວ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕາ’’ຕິ ຕໍ ອາທາຍ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄິຊ຺ຌກູຏມຕ຺ຖກໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ອິທໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວສລສ຺ສ ອຌາປິຕຏ຺ຐານໍ, ເອຕ຺ຖ ມໍ ຌາເປຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປພ຺ພຕາ ໂອຕຣິຕຸໍ ອາຣຠິ.

ສຕ຺ຖາ ປນ ຕໍ ທິວສໍ ປຈ຺ຈູສກາເລ ໂພຘເນຍ຺ຍພນ຺ຘເວ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເຕສໍ ປິຕາປຸຕ຺ຕານໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ອທ຺ທສ. ຕສ຺ມາ ມຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕລຸທ຺ທໂກ ວິຍ ປພ຺ພຕປາທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖກາ ໂອຕຣນ຺ຕານໍ ອາຄມຍມາໂນ ນິສີທິ, ເຕ ໂອຕຣນ຺ຕາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອທ຺ທສໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ກຫໍ ຄມິສ຺ສຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ມາຓໂວ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເຕນ ຫິ ເອຫິ, ຕວ ປິຕຣາ ອາຈິກ຺ຂິຕຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອຸໂຠ ປິຕາປຸຕ຺ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖກໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ‘‘ກຕຣໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ມາຓໂວ ‘‘ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປພ຺ພຕານໍ ອນ຺ຕຣໍ ອາຈິກ຺ຂິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ໂຂ, ມາຓວ, ຕວ ປິຕາ ອິທາເນວ ສຸສານສຸທ຺ຘິໂກ, ປຸພ຺ເພປິ ສຸສານສຸທ຺ຘິໂກວ, ນ ເຈສ ອິທາເນວ ‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ມໍ ຌາເປຍ຺ຍາສີ’ຕິ ຕວ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ອຕ຺ຕໂນ ຌາປິຕຠາວໍ ອາຈິກ຺ຂີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ອິມສ຺ມິຎ຺ເຎວ ຣາຊຄເຫ ອຍເມວ ອຸປສາຬໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຍເມວສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓສິປ຺ໂປ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານກີຬໍ ກີຬນ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ຈິຣໍ ວສິຕ຺ວາ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປຓ຺ຓສາລາຍໍ ວິຫາສິ. ຕທາ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ປຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕນ ‘‘ຕຸມ຺ເຫເຍວ ເມ ຕຖາຣູປໍ ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິທເມວ ຐານ’’ນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ມາຓວສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ຕວ ປິຕຣາ ອາຈິກ຺ຂິຕຏ຺ຐານສ຺ສ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຠາວໍ ວາ ອນຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຠາວໍ ວາ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖກໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ‘‘ອິທໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປພ຺ພຕານໍ ອນ຺ຕຣໍ ອນຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ມາຓເວນ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມາຓວ, ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ຌາປິຕການໍ ປມາຓໍ ນຕ຺ຖິ, ຕເວວ ປິຕາ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຣາຊຄເຫ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸປສາຬໂກເຍວ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣ ຈຸທ຺ທສ ຊາຕິສຫສ຺ສານິ ຌາປິໂຕ. ປຖວິຍຎ຺ຫິ ອຌາປິຕຏ຺ຐານໍ ວາ ອສຸສານຏ຺ຐານໍ ວາ ສີສານໍ ອນິເວສິຕຏ຺ຐານໍ ວາ ລທ຺ຘຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ –

໓໑. ‘‘ອຸປສາຬກນາມານິ, ສຫສ຺ສານິ ຈຕຸທ຺ທສ;

ອສ຺ມິໍ ປເທເສ ທຑ຺ຒານິ, ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ອນາມຕໍ.

໓໒. ‘‘ຍມ຺ຫິ ສຈ຺ຈຎ຺ຈ ຘມ຺ໂມ ຈ, ອຫິໍສາ ສໍຍໂມ ທໂມ;

ເອຕໍ ອຣິຍາ ເສວນ຺ຕິ, ເອຕໍ ໂລເກ ອນາມຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນາມຕນ຺ຕິ ມຕຏ຺ຐານໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຸປຈາຣວເສນ ‘‘ອມຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ ‘‘ອນາມຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ອນມຕ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ໂລກສ຺ມິຎ຺ຫິ ອນມຕຏ຺ຐານໍ ອສຸສານໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍມ຺ຫິ ສຈ຺ຈຎ຺ຈ ຘມ຺ໂມ ຈາຕິ ຍສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ຈຕຸສຈ຺ຈວຕ຺ຖຸກໍ ປຸພ຺ພຠາຄສຈ຺ຈຎາຓຎ຺ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ຈ ອຕ຺ຖິ. ອຫິໍສາຕິ ປເຣສໍ ອວິເຫສາ ອວິເຫຐນາ. ສໍຍໂມຕິ ສີລສໍຍໂມ. ທໂມຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍທມນໍ. ອິທຎ຺ຈ ຄຸຓຊາຕໍ ຍມ຺ຫິ ປຸຄ຺ຄເລ ອຕ຺ຖິ, ເອຕໍ ອຣິຍາ ເສວນ຺ຕີຕິ, ອຣິຍາ ພຸທ຺ຘາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ພຸທ຺ຘສາວກາ ຈ ເອຕໍ ຐານໍ ເສວນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ ຠຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕໍ ໂລເກ ອນາມຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ຄຸຓຊາຕໍ ໂລເກ ອມຕຠາວສາຘນໂຕ ອນາມຕໍ ນາມ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປິຕາປຸຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸໂຠ ປິຕາປຸຕ຺ຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ‘‘ຕທາ ປິຕາປຸຕ຺ຕາວ ເອຕຣຫິ ປິຕາປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ, ຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອຸປສາຬກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໑໖໗] ໗. ສມິທ຺ຘິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຠຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂສິ ຠິກ຺ຂູຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຕໂປທາຣາເມ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສມິທ຺ຘິເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກທິວສຎ຺ຫິ ອາຍສ຺ມາ ສມິທ຺ຘິ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ປຘານໍ ປທຫິຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນເວລາຍ ນ຺ຫຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ສຸກ຺ຂາປຍມາໂນ ອນ຺ຕຣວາສກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ ສຸປຣິກມ຺ມກຕາ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓປຏິມາ. ອຕ຺ຕຠາວສມິທ຺ຘິຍາເຍວ ຫິສ຺ສ ‘‘ສມິທ຺ຘີ’’ຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ສຣີຣໂສຠຄ຺ຄໍ ທິສ຺ວາ ເອກາ ເທວຘີຕາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ເຖຣໍ ເອວມາຫ – ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ, ຠິກ຺ຂຸ, ທຫໂຣ ຍຸວາ ສຸສຸ ກາຬເກໂສ ຠທ຺ເຣນ ໂຍພ຺ພເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຠິຣູໂປ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ, ເອວຣູປສ຺ສ ຕວ ກາເມ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ໂກ ອຕ຺ໂຖ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ, ກາເມ ຕາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ, ປຈ຺ຉາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ເທວຘີເຕ, ‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ວເຍ ຐິໂຕ ມຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ມມ ມຣຓກາລໍ ນ ຊານາມິ, ເອສ ເມ ກາໂລ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ຕຣຸຓກາເລເຍວ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອນ຺ຕຣຘາຍິ. ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ໂຂ, ສມິທ຺ຘິ, ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ເອຕຣຫິ ເທວຘີຕາຍ ປໂລຠິໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ເທວຘີຕໂຣ ປພ຺ພຊິເຕ ປໂລຠິໍສຸເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ກາສິຄາມເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສພ຺ພສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ເອກໍ ຊາຕສ຺ສຣໍ ນິສ຺ສາຍ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ປຘານໍ ປທຫິຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນເວລາຍ ນ຺ຫຕ຺ວາ ເອກໍ ວກ຺ກລໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ໂວທກໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖສ຺ສ ຣູປໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ເອກາ ເທວຘີຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປໂລຠຍມານາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໓. ‘‘ອຠຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂສິ ຠິກ຺ຂຸ, ນ ຫິ ຠຸຕ຺ວານ ຠິກ຺ຂສິ;

ຠຸຕ຺ວານ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂສ຺ສຸ, ມາ ຕໍ ກາໂລ ອຸປຈ຺ຈຄາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຠຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂສິ ຠິກ຺ຂູຕິ ຠິກ຺ຂຸ ຕ຺ວໍ ທຫຣກາເລ ກິເລສກາມວເສນ ວຕ຺ຖຸກາເມ ອຠຸຕ຺ວາວ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣສິ. ນ ຫິ ຠຸຕ຺ວານ ຠິກ຺ຂສີຕິ ນນຸ ນາມ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ຠຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ກາເມ ອຠຸຕ຺ວາວ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຸປຄໂຕສິ. ຠຸຕ຺ວານ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂສ຺ສູຕິ ຠິກ຺ຂຸ ທຫຣກາເລ ຕາວ ກາເມ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ມຫລ຺ລກກາເລ ຠິກ຺ຂສ຺ສຸ. ມາ ຕໍ ກາໂລ ອຸປຈ຺ຈຄາຕິ ອຍໍ ກາເມ ຠຸຎ຺ຊນກາໂລ ທຫຣກາໂລ, ຕໍ ມາ ອຕິກ຺ກມຕູຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເທວຕາຍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສຍໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໓໔. ‘‘ກາລໍ ໂວຫໍ ນ ຊານາມິ, ຉນ຺ໂນ ກາໂລ ນ ທິສ຺ສຕິ;

ຕສ຺ມາ ອຠຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາມິ, ມາ ມໍ ກາໂລ ອຸປຈ຺ຈຄາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາລໍ ໂວຫໍ ນ ຊານາມີຕິ ໂວຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອຫໍ ປນ ‘‘ປຐມວເຍ ວາ ມຍາ ມຣິຕພ຺ພໍ ມຊ຺ຌິມວເຍ ວາ ປຈ຺ຉິມວເຍ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ມຣຓກາລໍ ນ ຊານາມິ. ປຓ຺ຑິເຕນ ຫິ ປຸຄ຺ຄເລນ –

‘‘ຊີວິຕໍ ພ຺ຍາຘິ ກາໂລ ຈ, ເທຫນິກ຺ເຂປນໍ ຄຕິ;

ປຎ຺ເຈເຕ ຊີວໂລກສ຺ມິໍ, ອນິມິຕ຺ຕາ ນ ນາຍເຣ’’ຕິ.

ຉນ຺ໂນ ກາໂລ ນ ທິສ຺ສຕີຕິ ຍສ຺ມາ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ວຍກາເລ ເຫມນ຺ຕາທິອຸຕຸກາເລ ວາ ມຍາ ມຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ມຍ຺ຫມ຺ເປສ ຉນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ກາໂລ ນ ທິສ຺ສຕິ, ສຸປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຐິໂຕ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ອຠຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາມີຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ອຠຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາມິ. ມາ ມໍ ກາໂລ ອຸປຈ຺ຈຄາຕິ ມໍ ສມຓຘມ຺ມກຣຓກາໂລ ມາ ອຕິກ຺ກມຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ກາຣເຓນ ທຫໂຣວ ສມາໂນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣມີຕິ. ເທວຘີຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອນ຺ຕຣຘາຍິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ເທວຘີຕາ ອຍໍ ເທວຘີຕາ ອໂຫສິ, ອຫເມວ ເຕນ ສມເຍນ ຕາປໂສ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສມິທ຺ຘິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໑໖໘] ໘. ສກຸຓຄ຺ຆິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເສໂນ ພລສາ ປຕມາໂນຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍໍ ສກຸໂຓວາທສຸຕ຺ຕໍ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໒) ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກທິວສຎ຺ຫິ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຖ ສເກ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໒) ອິມໍ ສໍຍຸຕ຺ຕມຫາວຄ຺ເຄ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ກເຖນ຺ໂຕ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຕາວ ຕິຏ຺ຐຖ, ປຸພ຺ເພ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາປິ ສກໍ ເປຕ຺ຕິກວິສຍໍ ປຫາຍ ອໂຄຈເຣ ຈຣນ຺ຕາ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕານໍ ຫຕ຺ຖປຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປາຍໂກສລ຺ເລນ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕານໍ ຫຕ຺ຖາ ມຸຈ຺ຈິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ລາປສກຸຓໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນງ຺ຄລກຏ຺ຐກຣເຓ ເລຑ຺ຑຸຏ຺ຐາເນ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ‘‘ສກວິສເຍ ໂຄຈຣຄຫຓໍ ປຫາຍ ປຣວິສເຍ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຏວິປຣິຍນ຺ຕໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ຕຕ຺ຖ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສກຸຓຄ຺ຆິ ສຫສາ ອຊ຺ຌປ຺ປຕ຺ຕາ ອຄ຺ຄເຫສິ. ໂສ ສກຸຓຄ຺ຆິຍາ ຫຣິຍມາໂນ ເອວໍ ປຣິເທວສິ – ‘‘ມຍເມວມ຺ຫ ອລກ຺ຂິກາ, ມຍໍ ອປ຺ປປຸຎ຺ຎາ, ເຍ ມຍໍ ອໂຄຈເຣ ຈຣິມ຺ຫ ປຣວິສເຍ, ສເຈຊ຺ຊ ມຍໍ ໂຄຈເຣ ຈເຣຍ຺ຍາມ ສເກ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ, ນ ມ຺ຍາຍໍ ສກຸຓຄ຺ຆິ ອລໍ ອຠວິສ຺ສ ຍທິທໍ ຍຸທ຺ຘາຍາ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ປນ, ເຕ ລາປ, ໂຄຈໂຣ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍ’’ຕິ? ‘‘ຍທິທໍ ນງ຺ຄລກຏ຺ຐກຣຓໍ ເລຑ຺ຑຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ສກຸຓຄ຺ຆິ ສເກ ພເລ ອປຕ຺ຖທ຺ຘາ ອມຸຎ຺ຈິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ ໂຂ, ຕ຺ວໍ ລາປ, ຕຕ຺ຣປິ ເມ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ໂມກ຺ຂສີ’’ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ເລຑ຺ຑຸໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ ໂຂ ທານິ ສກຸຓຄ຺ຆີ’’ຕິ ເສນໍ ອວ຺ຫຍນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ສກຸຓຄ຺ຆິ ສເກ ພເລ ອປຕ຺ຖທ຺ຘາ ອຸໂຠ ປກ຺ເຂ ສນ຺ນຍ຺ຫ ລາປສກຸຓໍ ສຫສາ ອຊ຺ຌປ຺ປຕ຺ຕາ. ຍທາ ປນ ຕໍ ລາໂປ ‘‘ພຫຸອາຄຕາ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ສກຸຓຄ຺ຆີ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ, ອຖ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ເລຑ຺ຑຸສ຺ສ ອນ຺ຕຣໍ ປຈ຺ຈາປາທິ. ສກຸຓຄ຺ຆິ ເວຄໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ຕຕ຺ເຖວ ອຸຣໍ ປຈ຺ຈຕາເຬສິ. ເອວໍ ສາ ຠິນ຺ເນນ ຫທເຍນ ນິກ຺ຂນ຺ເຕຫິ ອກ຺ຂີຫິ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາປິ ອໂຄຈເຣ ຈຣນ຺ຕາ ສປຕ຺ຕຫຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂຄຈເຣ ປນ ສເກ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ ຈຣນ຺ຕາ ສປຕ຺ເຕ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫປິ ມາ ອໂຄຈເຣ ຈຣຖ ປຣວິສເຍ. ອໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຕໍ ປຣວິສເຍ ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ໂອຕາຣໍ, ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ. ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອໂຄຈໂຣ ປຣວິສໂຍ? ຍທິທໍ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ…ເປ… ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອໂຄຈໂຣ ປຣວິສໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໕. ‘‘ເສໂນ ພລສາ ປຕມາໂນ, ລາປໍ ໂຄຈຣຐາຍິນໍ;

ສຫສາ ອຊ຺ຌປ຺ປຕ຺ໂຕວ, ມຣຓໍ ເຕນຸປາຄມີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພລສາ ປຕມາໂນຕິ ‘‘ລາປໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ພເລນ ຖາເມນ ປຕມາໂນ. ໂຄຈຣຐາຍິນນ຺ຕິ ສກວິສຍາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂຄຈຣຕ຺ຖາຍ ອຏວິປຣິຍນ຺ເຕ ຐິຕໍ. ອຊ຺ຌປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ. ມຣຓໍ ເຕນຸປາຄມີຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ມຣຓໍ ປຕ຺ໂຕ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ມຣຓໍ ປຕ຺ເຕ ລາໂປ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ‘‘ທິຏ຺ຐາ ວຕ ເມ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຫທເຍ ຐຕ຺ວາ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໓໖. ‘‘ໂສຫໍ ນເຍນ ສມ຺ປນ຺ໂນ, ເປຕ຺ຕິເກ ໂຄຈເຣ ຣໂຕ;

ອເປຕສຕ຺ຕຸ ໂມທາມິ, ສມ຺ປສ຺ສໍ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນເຍນາຕິ ອຸປາເຍນ. ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໂນຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອໂຣຄຠາວສງ຺ຂາຕໍ ວຸຑ຺ຒິໍ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສຸ. ‘‘ຕທາ ເສໂນ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ລາໂປ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສກຸຓຄ຺ຆິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໑໖໙] ໙. ອຣກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂຍ ເວ ເມຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເມຕ຺ຕາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອາເສວິຕາຍ ຠາວິຕາຍ ພຫຸລີກຕາຍ ຍານີກຕາຍ ວຕ຺ຖຸກຕາຍ ອນຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິຈິຕາຍ ສຸສມາຣທ຺ຘາຍ ເອກາທສານິສໍສາ ປາຏິກງ຺ຂາ. ກຕເມ ເອກາທສ? ສຸຂໍ ສຸປຕິ, ສຸຂໍ ປຏິພຸຊ຺ຌຕິ, ນ ປາປກໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ, ອມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ, ເທວຕາ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ນາສ຺ສ ອຄ຺ຄິ ວາ ວິສໍ ວາ ສຕ຺ຖໍ ວາ ກມຕິ, ຕຸວຏໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ, ມຸຂວຓ຺ໂຓ ວິປ຺ປສີທຕິ, ອສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ອຸຕ຺ຕຣິ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ໂຫຕິ. ເມຕ຺ຕາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອາເສວິຕາຍ…ເປ… ສຸສມາຣທ຺ຘາຍ ອິເມ ເອກາທສານິສໍສາ ປາຏິກງ຺ຂາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໑.໑໕). ອິເມ ເອກາທສານິສໍເສ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕໍ ເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ໂອທິສ຺ສກາໂນທິສ຺ສກວເສນ ເມຕ຺ຕາ ຠາເວຕພ຺ພາ, ຫິໂຕປິ ຫິເຕນ ຜຣິຕພ຺ໂພ, ອຫິໂຕປິ ຫິເຕນ ຜຣິຕພ຺ໂພ, ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕປິ ຫິເຕນ ຜຣິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ໂອທິສ຺ສກາໂນທິສ຺ສກວເສນ ເມຕ຺ຕາ ຠາເວຕພ຺ພາ, ກຣຸຓາ ມຸທິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ ຠາເວຕພ຺ພາ, ຈຕູສຸ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣສຸ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພເມວ. ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຫິ ມຄ຺ຄໍ ວາ ຜລໍ ວາ ອລຠນ຺ໂຕປິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາປິ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສ຺ມິໍເຍວ ວສິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ເອກສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ກາເມ ປຫາຍ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣານໍ ລາຠີ ອຣໂກ ນາມ ສຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ, ຕສ຺ສ ມຫາ ປຣິວາໂຣ ອໂຫສິ. ໂສ ອິສິຄຓໍ ໂອວທນ຺ໂຕ ‘‘ປພ຺ພຊິເຕນ ນາມ ເມຕ຺ຕາ ຠາເວຕພ຺ພາ, ກຣຸຓາ ມຸທິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ ຠາເວຕພ຺ພາ. ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ນາເມຕໍ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍຓຕໍ ສາເຘຕີ’’ຕິ ເມຕ຺ຕາຍ ອານິສໍສໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອາຫ –

໓໗. ‘‘ໂຍ ເວ ເມຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ, ສພ຺ພໂລການຸກມ຺ປຕິ;

ອຸທ຺ຘໍ ອໂຘ ຈ ຕິຣິຍໍ, ອປ຺ປມາເຓນ ສພ຺ພໂສ.

໓໘. ‘‘ອປ຺ປມາຓໍ ຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ສຸຠາວິຕໍ;

ຍໍ ປມາຓກຕໍ ກມ຺ມໍ, ນ ຕໍ ຕຕ຺ຣາວສິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂຍ ເວ ເມຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ, ສພ຺ພໂລການຸກມ຺ປຕີຕິ ຂຕ຺ຕິຍາທີສຸ ວາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ວາ ໂຍ ໂກຈິ ອປ຺ປມາເຓນ ເມຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ສກລໍ ສຕ຺ຕໂລກໍ ອນຸກມ຺ປຕິ. ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ປຖວິໂຕ ຍາວ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ. ອໂຘຕິ ປຖວິຍາ ເຫຏ຺ຐາ ອຸສ຺ສເທ ມຫານິຣເຍ. ຕິຣິຍນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສໂລເກ, ຍຕ຺ຕການິ ຈກ຺ກວາຬານິ ຈ ເຕສຸ ສພ຺ເພສຸ ເອຕ຺ຕເກ ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອເວຣາ ໂຫນ຺ຕຸ, ອພ຺ຍາປຊ຺ຌາ ອນີຆາ, ສຸຂີ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣນ຺ຕູຕິ ເອວໍ ຠາວິເຕນ ເມຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປມາເຓນາຕິ ອປ຺ປມາຓສຕ຺ຕານໍ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ອປ຺ປມາເຓນ. ສພ຺ພໂສຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ, ອຸທ຺ຘໍ ອໂຘ ຕິຣິຍນ຺ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕິວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປ຺ປມາຓໍ ຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອປ຺ປມາຓໍ ກຕ຺ວາ ຠາວິຕໍ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ຫິຕຈິຕ຺ຕໍ. ປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ອວິກລໍ. ສຸຠາວິຕນ຺ຕິ ສຸວຑ຺ຒິຕໍ, ອປ຺ປນາຈິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ຍໍ ປມາຓກຕໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ຍໍ ‘‘ອປ຺ປມາຓໍ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິກວເສນ ຈ ວສີຠາວປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ຈ ອວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ກຕໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ກາມາວຈຣກມ຺ມໍ. ນ ຕໍ ຕຕ຺ຣາວສິສ຺ສຕີຕິ ຕໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ກມ຺ມໍ ຍໍ ຕໍ ‘‘ອປ຺ປມາຓໍ ຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂຄຕໍ ຣູປາວຈຣກມ຺ມໍ, ຕຕ຺ຣ ນ ອວສິສ຺ສຕິ. ຍຖາ ນາມ ມໂຫເຆນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏໍ ປຣິຕ຺ໂຕທກໍ ໂອຆສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເຕນ ອສໍຫີຣມານໍ ນາວສິສ຺ສຕິ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຖ ໂຂ ມໂຫໂຆວ ຕໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວເມວ ຕໍ ປຣິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ຕສ຺ສ ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເຕນ ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ເມນ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຫິຕວິປາໂກກາສໍ ຫຸຕ຺ວາ ນ ອວສິສ຺ສຕິ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ, ອຖ ໂຂ ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມເມວ ຕໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ວິປາກໍ ເທຕີຕິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ອານິສໍສໍ ກເຖຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ ນ ອິມໍ ໂລກໍ ປຸນ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອິສິຄໂຓ ພຸທ຺ຘປຣິສາ ອໂຫສິ, ອຣໂກ ປນ ສຕ຺ຖາ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອຣກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ນວມາ.

[໑໗໐] ໑໐. ກກຓ຺ຏກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນາຍໍ ປຸເຣ ອຸຓ຺ຓມຕີຕິ ອິທໍ ກກຓ຺ຏກຊາຕກໍ ມຫາອຸມງ຺ຄຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໒.໕໙໐ ອາທໂຍ) ອາວິຠວິສ຺ສຕິ.

ກກຓ຺ຏກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທສມາ.

ສນ຺ຖວວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ອິນ຺ທສມານໂຄຕ຺ຕຎ຺ຈ, ສນ຺ຖວໍ ສຸສີມໍ ຄິຊ຺ຌໍ;

ນກຸລໍ ອຸປສາຬກໍ, ສມິທ຺ຘິ ຈ ສກຸຓຄ຺ຆິ;

ອຣກຎ຺ຈ ກກຓ຺ຏກໍ.