໑. ທຬ຺ຫວຄ຺ໂຄ

[໑໕໑] ໑. ຣາໂຊວາທຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ທຬ຺ຫໍ ທຬ຺ຫສ຺ສ ຂິປຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຣາໂຊວາທໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ເຕສກຸຓຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໑໗.໑ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ປນ ທິວເສ ໂກສລຣາຊາ ເອກໍ ອຄຕິຄຕໍ ທຸພ຺ພິນິຈ຺ຉຍໍ ອຑ຺ຑໍ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ອລ຺ລຫຕ຺ໂຖວ ອລງ຺ກຕຣຖໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຜຸລ຺ລປທຸມສສ຺ສິຣິເກສຸ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຫນ຺ທ ກຸໂຕ ນຸ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ອາຄຈ຺ຉສິ ທິວາ ທິວສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຊ ເອກໍ ອຄຕິຄຕໍ ທຸພ຺ພິນິຈ຺ຉຍໍ ອຑ຺ຑໍ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ໂຕ ໂອກາສໍ ອລຠິຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໍ ຕີເຣຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອລ຺ລຫຕ຺ໂຖວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຘມ຺ເມນ ສເມນ ອຑ຺ຑວິນິຈ຺ຉຍໍ ນາມ ກຸສລໍ, ສຄ຺ຄມຄ຺ໂຄ ເອສ. ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ມາທິສສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ໂອວາທໍ ລຠມານາ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ອຑ຺ຑໍ ວິນິຈ຺ຉິເນຍ຺ຍາຖ. ເອຕເທວ ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຍໍ ປຸພ຺ເພ ຣາຊາໂນ ອສພ຺ພຎ຺ຎູນມ຺ປິ ປຓ຺ຑິຕານໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ອຑ຺ຑໍ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຄຕິຄມນານິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທສ ຣາຊຘມ຺ເມ ອໂກເປຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຸຣໍ ປູຣຍມານາ ອຄມິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ລທ຺ຘຄພ຺ຠປຣິຫາໂຣ ໂສຕ຺ຖິນາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫາ ນິກ຺ຂມິ. ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ປນສ຺ສ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕກຸມາໂຣ’’ຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂສຬສວສ຺ສກາເລ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ວາ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ, ຉນ຺ທາທິວເສນ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ອນຸສາສິ. ຕສ຺ມິໍ ເອວໍ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ອມຈ຺ຈາປິ ຘມ຺ເມເນວ ໂວຫາຣໍ ວິນິຈ຺ຉິນິໍສຸ. ໂວຫາເຣສຸ ຘມ຺ເມນ ວິນິຈ຺ຉຍມາເນສຸ ກູຏຑ຺ຑກາຣກາ ນາມ ນາເຫສຸໍ, ເຕສໍ ອຠາວາ ອຑ຺ຑຕ຺ຖາຍ ຣາຊງ຺ຄເຓ ອຸປຣໂວ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊິ. ອມຈ຺ຈາ ທິວສມ຺ປິ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ກຎ຺ຈິ ວິນິຈ຺ຉຍຕ຺ຖາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອທິສ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ປກ຺ກມນ຺ຕິ, ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐານໍ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພຠາວໍ ປາປຸຓິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍິ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຸປຣໂວ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊິ, ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐານໍ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພຠາວໍ ປຕ຺ຕໍ, ອິທານິ ມຍາ ອຕ຺ຕໂນ ອຄຸຓໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ‘ອຍໍ ນາມ ເມ ອຄຸໂຓ’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ປຫາຍ ຄຸເຓສຸເຍວ ວຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເມ ໂກຈິ ອຄຸຓວາທີ’’ຕິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕວຬຎ຺ຊການໍ ອນ຺ຕເຣ ກຎ຺ຈິ ອຄຸຓວາທິໍ ອທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓກຖເມວ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເອເຕ ມຍ຺ຫໍ ຠເຍນາປິ ອຄຸຓໍ ອວຕ຺ວາ ຄຸຓເມວ ວເທຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ພຫິວຬຎ຺ຊນເກ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖາປິ ອທິສ຺ວາ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ພຫິນຄເຣ ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ຈຕຸຄາມເກ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ຕຕ຺ຖາປິ ກຎ຺ຈິ ອຄຸຓວາທິໍ ອທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓກຖເມວ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຊນປທໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອມຈ຺ເຈ ຣຊ຺ຊໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ຣຖໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສາຣຖິເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຊນປທໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫມາໂນ ຍາວ ປຈ຺ຈນ຺ຕຠູມິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຎ຺ຈິ ອຄຸຓວາທິໍ ອທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓກຖເມວ ສຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕສີມໂຕ ມຫາມຄ຺ເຄນ ນຄຣາຠິມຸໂຂເຍວ ນິວຕ຺ຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ພລ຺ລິໂກ ນາມ ໂກສລຣາຊາປິ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ອຄຸຓກຖໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕວຬຎ຺ຊກາທີສຸ ອຄຸຓວາທິໍ ອທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓກຖເມວ ສຸຕ຺ວາ ຊນປທໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕໍ ປເທສໍ ອຄມາສິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ເອກສ຺ມິໍ ນິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ສກຏມຄ຺ເຄ ອຠິມຸຂາ ອເຫສຸໍ, ຣຖສ຺ສ ອຸກ຺ກມນຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖິ. ອຖ ພລ຺ລິກຣຎ຺ໂຎ ສາຣຖິ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ສາຣຖິໍ ‘‘ຕວ ຣຖໍ ອຸກ຺ກມາເປຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສປິ ‘‘ອມ຺ໂຠ ສາຣຖິ, ຕວ ຣຖໍ ອຸກ຺ກມາເປຫິ, ອິມສ຺ມິໍ ຣເຖ ພາຣາຓສິຣຊ຺ຊສາມິໂກ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕມຫາຣາຊາ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕໂຣປິ ນໍ ‘‘ອມ຺ໂຠ ສາຣຖິ, ອິມສ຺ມິໍ ຣເຖ ໂກສລຣຊ຺ຊສາມິໂກ ພລ຺ລິກມຫາຣາຊາ ນິສິນ຺ໂນ, ຕວ ຣຖໍ ອຸກ຺ກມາເປຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ຣຖສ຺ສ ໂອກາສໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ສາຣຖິ ‘‘ອຍມ຺ປິ ກິຣ ຣາຊາເຍວ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ເຖໂສ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ວຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ທຫຣສ຺ສ ຣຖໍ ອຸກ຺ກມາເປຕ຺ວາ ມຫລ຺ລກສ຺ສ ໂອກາສໍ ທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ສາຣຖິໍ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ວຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສມານວຍຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊປຣິມາຓໍ ພລໍ ຘນໍ ຍສໍ ຊາຕິໍ ໂຄຕ຺ຕໍ ກຸລປເທສນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຸໂຠປິ ຕິໂຍຊນສຕິກສ຺ສ ຣຊ຺ຊສ຺ສ ສາມິໂນ ສມານພລຘນຍສຊາຕິໂຄຕ຺ຕກຸລປເທສາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສີລວນ຺ຕສ຺ສ ໂອກາສໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ສາຣຖິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ສີລາຈາໂຣ ກີທິໂສ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ອຍຎ຺ຈ ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ສີລາຈາໂຣ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຎ຺ໂຎ ອຄຸຓເມວ ຄຸຓໂຕ ປກາເສນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑. ‘‘ທຬ຺ຫໍ ທຬ຺ຫສ຺ສ ຂິປຕິ, ພລ຺ລິໂກ ມຸທຸນາ ມຸທຸໍ;

ສາຘຸມ຺ປິ ສາຘຸນາ ເຊຕິ, ອສາຘຸມ຺ປິ ອສາຘຸນາ;

ເອຕາທິໂສ ອຍໍ ຣາຊາ, ມຄ຺ຄາ ອຸຍ຺ຍາຫິ ສາຣຖີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທຬ຺ຫໍ ທຬ຺ຫສ຺ສ ຂິປຕີຕິ ໂຍ ທຬ຺ໂຫ ໂຫຕິ ພລວທຬ຺ເຫນ ປຫາເຣນ ວາ ວຈເນນ ວາ ຊິນິຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ສ ທຬ຺ຫເມວ ປຫາຣໍ ວາ ວຈນໍ ວາ ຂິປຕິ. ເອວໍ ທຬ຺ໂຫວ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ຊິນາຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ພລ຺ລິໂກຕິ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ນາມໍ. ມຸທຸນາ ມຸທຸນ຺ຕິ ມຸທຸປຸຄ຺ຄລໍ ສຍມ຺ປິ ມຸທຸ ຫຸຕ຺ວາ ມຸທຸນາວ ອຸປາເຍນ ຊິນາຕິ. ສາຘຸມ຺ປິ ສາຘຸນາ ເຊຕີຕິ ເຍ ສາຘູ ສປ຺ປຸຣິສາ, ເຕ ສຍມ຺ປິ ສາຘຸ ຫຸຕ຺ວາ ສາຘຸນາວ ອຸປາເຍນ ຊິນາຕິ. ອສາຘຸມ຺ປິ ອສາຘຸນາຕິ ເຍ ປນ ອສາຘູ, ເຕ ສຍມ຺ປິ ອສາຘຸ ຫຸຕ຺ວາ ອສາຘຸນາວ ອຸປາເຍນ ຊິນາຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕາທິໂສ ອຍໍ ຣາຊາຕິ ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ໂກສລຣາຊາ ສີລາຈາເຣນ ເອວຣູໂປ. ມຄ຺ຄາ ອຸຍ຺ຍາຫິ ສາຣຖີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຖໍ ມຄ຺ຄາ ອຸກ຺ກມາເປຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາຫິ, ອຸປ຺ປເຖນ ຍາຫິ, ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ມຄ຺ຄໍ ເທຫີຕິ ວທຕິ.

ອຖ ນໍ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ສາຣຖິ ‘‘ອມ຺ໂຠ, ກິໍ ປນ ຕຍາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຎ຺ໂຎ ຄຸຓກຖາ ກຖິຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຍທິ ປນ ເອເຕ ຄຸຓາຕິ ວທສິ, ອຄຸຓາ ປນ ກີທິສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ເອເຕ ຕາວ ອຄຸຓາ ໂຫນ຺ຕຸ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ກີທິໂສ ຄຸໂຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ສຸຓາຫີ’’ຕິ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໒. ‘‘ອກ຺ໂກເຘນ ຊິເນ ໂກຘໍ, ອສາຘຸໍ ສາຘຸນາ ຊິເນ;

ຊິເນ ກທຣິຍໍ ທາເນນ, ສຈ຺ເຈນາລິກວາທິນໍ;

ເອຕາທິໂສ ອຍໍ ຣາຊາ, ມຄ຺ຄາ ອຸຍ຺ຍາຫິ ສາຣຖີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອຕາທິໂສຕິ ເອເຕຫິ ‘‘ອກ຺ໂກເຘນ ຊິເນ ໂກຘ’’ນ຺ຕິອາທິວເສນ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຍຎ຺ຫິ ກຸທ຺ຘໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສຍໍ ອກ຺ໂກໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອກ຺ໂກເຘນ ຊິນາຕິ, ອສາຘຸໍ ປນ ສຍໍ ສາຘຸ ຫຸຕ຺ວາ ສາຘຸນາວ ອຸປາເຍນ ຊິນາຕິ, ກທຣິຍໍ ຖທ຺ຘມຈ຺ຉຣິໍ ສຍໍ ທາຍໂກ ຫຸຕ຺ວາ ທາເນນ ຊິນາຕິ. ສຈ຺ເຈນາລິກວາທິນນ຺ຕິ ມຸສາວາທິໍ ສຍໍ ສຈ຺ຈວາທີ ຫຸຕ຺ວາ ສຈ຺ເຈນ ຊິນາຕິ. ມຄ຺ຄາ ອຸຍ຺ຍາຫິ ສາຣຖີຕິ, ສມ຺ມ ສາຣຖິ, ມຄ຺ຄໂຕ ອປຄຈ຺ຉ. ເອວໍວິຘສີລາຈາຣຄຸຓຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ມຄ຺ຄໍ ເທຫິ, ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິໂກຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ພລ຺ລິກຣາຊາ ຈ ສາຣຖິ ຈ ອຸໂຠປິ ຣຖາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອສ຺ເສ ໂມເຈຕ຺ວາ ຣຖໍ ອປເນຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ມຄ຺ຄໍ ອທໍສຸ. ພາຣາຓສິຣາຊາ ພລ຺ລິກຣຎ຺ໂຎ ‘‘ຣຎ຺ຎາ ນາມ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ສຄ຺ຄປຸຣໍ ປູເຣສິ. ພລ຺ລິກຣາຊາປິ ຕສ຺ສ ໂອວາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊນປທໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຄຸຓວາທິໍ ອທິສ຺ວາວ ສກນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ສຄ຺ຄປຸຣເມວ ປູເຣສິ.

ສຕ຺ຖາ ໂກສລຣາຊສ຺ສ ໂອວາທຕ຺ຖາຍ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ພລ຺ລິກຣຎ຺ໂຎ ສາຣຖິ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອໂຫສິ, ພລ຺ລິກຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ສາຣຖິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ພາຣາຓສິຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຣາໂຊວາທຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໑໕໒] ໒. ສິງ຺ຄາລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອສເມກ຺ຂິຕກມ຺ມນ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເວສາລິວາສິກໍ ເອກໍ ນ຺ຫາປິຕປຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ປິຕາ ຣາຊູນໍ ຣາໂຊໂຣຘານໍ ຣາຊກຸມາຣານໍ ຣາຊກຸມາຣິການຎ຺ຈ ມສ຺ສຸກຣຓເກສສຓ຺ຐປນອຏ຺ຐປທຏ຺ຐປນາທີນິ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກໂຣຕິ ສທ຺ໂຘ ປສນ຺ໂນ ຕິສຣຓຄໂຕ ສມາທິນ຺ນປຎ຺ຈສີໂລ, ອນ຺ຕຣນ຺ຕເຣ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ກາລໍ ວີຕິນາເມຕິ. ໂສ ເອກສ຺ມິໍ ທິວເສ ຣາຊນິເວສເນ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄໂຕ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ເອກໍ ເທວຈ຺ຉຣາປຏິຠາຄໍ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ລິຈ຺ຉວິກຸມາຣິກໍ ທິສ຺ວາ ກິເລສວເສນ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປິຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊນິເວສນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ກຸມາຣິກໍ ລຠມາໂນ ຊີວິສ຺ສາມິ, ອລຠມານສ຺ສ ເມ ເອຕ຺ເຖວ ມຣຓ’’ນ຺ຕິ ອາຫາຣຸປຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ມຎ຺ຈກໍ ປຣິສ຺ສຊິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ.

ອຖ ນໍ ປິຕາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ອວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຉນ຺ທຣາຄໍ ມາ ກຣິ, ຫີນຊຈ຺ໂຈ ຕ຺ວໍ ນ຺ຫາປິຕປຸຕ຺ໂຕ, ລິຈ຺ຉວິກຸມາຣິກາ ຂຕ຺ຕິຍຘີຕາ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນາ, ນ ສາ ຕຸຍ຺ຫໍ ອນຸຈ຺ຉວິກາ, ອຎ຺ຎໍ ເຕ ຊາຕິໂຄຕ຺ເຕຫິ ສທິສໍ ກຸມາຣິກໍ ອາເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ປິຕຸ ກຖໍ ນ ຄຓ຺ຫິ. ອຖ ນໍ ມາຕາ ຠາຕາ ຠຄິນີ ຈູຬປິຕາ ຈູຬມາຕາຕິ ສພ຺ເພປິ ຎາຕກາ ເຈວ ມິຕ຺ຕສຸຫຊ຺ຊາ ຈ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາເປນ຺ຕາປິ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ປຣິສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິ. ອຖສ຺ສ ປິຕາ ສຣີຣກິຈ຺ຈເປຕກິຈ຺ຈານິ ກຕ຺ວາ ຕນຸໂສໂກ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ພຫຸໍ ຄນ຺ຘມາລາວິເລປນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປູເຊຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອຸປາສກ, ພຫູນິ ທິວສານິ ນ ທິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ໂຂ, ອຸປາສກ, ອິທາເນວ ຕວ ປຸຕ຺ໂຕ ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຉນ຺ທຣາຄໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ວິນາສໍ ປາປຸຓິ, ປຸພ຺ເພປິ ປຕ຺ໂຕເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ສີຫໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຉ ກນິຏ຺ຐຠາຕໂຣ ເອກາ ຈ ຠຄິນີ ອໂຫສິ, ສພ຺ເພປິ ກຎ຺ຈນຄຸຫາຍໍ ວສນ຺ຕິ. ຕສ຺ສາ ປນ ຄຸຫາຍ ອວິທູເຣ ຣຊຕປພ຺ພເຕ ເອກາ ຜລິກຄຸຫາ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ເຖໂກ ສິງ຺ຄາໂລ ວສຕິ. ອປຣຠາເຄ ສີຫານໍ ມາຕາປິຕໂຣ ກາລມກໍສຸ. ເຕ ຠຄິນິໍ ສີຫໂປຕິກໍ ກຎ຺ຈນຄຸຫາຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍສໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ເທນ຺ຕິ. ໂສ ສິງ຺ຄາໂລ ຕໍ ສີຫໂປຕິກໍ ທິສ຺ວາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສາ ປນ ມາຕາປິຕູນໍ ຘຣມານກາເລ ໂອກາສໍ ນາລຕ຺ຖ, ໂສ ສຕ຺ຕນ຺ນມ຺ປິ ເຕສໍ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກນ຺ຕກາເລ ຜລິກຄຸຫາຍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ກຎ຺ຈນຄຸຫາຍ ທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສີຫໂປຕິກາຍ ປຸຣໂຕ ໂລກາມິສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ເອວຣູປໍ ຣຫສ຺ສກຖໍ ກເຖສິ – ‘‘ສີຫໂປຕິເກ, ອຫມ຺ປິ ຈຕຸປ຺ປໂທ, ຕ຺ວມ຺ປິ ຈຕຸປ຺ປທາ, ຕ຺ວໍ ເມ ປຊາປຕີ ໂຫຫິ, ອຫໍ ເຕ ປຕິ ຠວິສ຺ສາມິ, ເຕ ມຍໍ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ວສິສ຺ສາມ, ຕ຺ວໍ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມໍ ກິເລສວເສນ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ສາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ສິງ຺ຄາໂລ ຈຕຸປ຺ປທານໍ ອນ຺ຕເຣ ຫີໂນ ປຏິກຸຏ຺ໂຐ ຈຓ຺ຑາລສທິໂສ, ມຍໍ ອຸຕ຺ຕມຣາຊກຸລສມ຺ມຕາ, ເອສ ໂຂ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ອສພ຺ຠິໍ ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ກຖໍ ກເຖຕິ, ອຫໍ ເອວຣູປໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຊີວິເຕນ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ນາສາວາຕໍ ສນ຺ນິຣຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເອວເມວ ມຣຓໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ, ຠາຕິກາ ຕາວ ເມ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ເຕສໍ ກເຖຕ຺ວາ ມຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສິງ຺ຄາໂລປິ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິກາ ປຏິວຈນໍ ອລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ເອສາ ມຍ຺ຫໍ ກຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ຜລິກຄຸຫາຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ.

ອເຖໂກ ສີຫໂປຕໂກ ມຫິໍສວາຣຓາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວຘິຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຠຄິນິຍາ ຠາຄໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ມໍສໍ ຂາທສ຺ສູ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຠາຕິກ, ນາຫໍ ມໍສໍ ຂາທາມິ, ມຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ? ສາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ‘‘ອິທານິ ກຫໍ ໂສ ສິງ຺ຄາໂລ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ຜລິກຄຸຫາຍໍ ນິປນ຺ນໍ ສິງ຺ຄາລໍ ‘‘ອາກາເສ ນິປນ຺ໂນ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ‘‘ຠາຕິກ, ກິໍ ນ ປສ຺ສສິ, ເອໂສ ຣຊຕປພ຺ພເຕ ອາກາເສ ນິປນ຺ໂນ’’ຕິ. ສີຫໂປຕໂກ ຕສ຺ສ ຜລິກຄຸຫາຍໍ ນິປນ຺ນຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ອາກາເສ ນິປນ຺ໂນ’’ຕິ ສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ມາເຣສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ສີຫເວເຄນ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ຜລິກຄຸຫໍ ຫທເຍເນວ ປຫຣິ. ໂສ ຫທເຍນ ຜລິເຕນ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ວາ ປພ຺ພຕປາເທ ປຕິ. ອຖາປໂຣ ອາຄຈ຺ຉິ, ສາ ຕສ຺ສປິ ຕເຖວ ກເຖສິ. ໂສປິ ຕເຖວ ກຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ວາ ປພ຺ພຕປາເທ ປຕິ.

ເອວໍ ຉສຸປິ ຠາຕິເກສຸ ມເຕສຸ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉິ. ສາ ຕສ຺ສປິ ຕໍ ກາຣຓໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ໂສ ກຸຫິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເອໂສ ຣຊຕປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ອາກາເສ ນິປນ຺ໂນ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສິງ຺ຄາລານໍ ອາກາເສ ປຕິຏ຺ຐາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຜລິກຄຸຫາຍໍ ນິປນ຺ນໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ປພ຺ພຕປາທໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຉ ຠາຕິເກ ມເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມ ອຕ຺ຕໂນ ພາລຕາຍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນປຎ຺ຎາຍ ອຠາເວນ ຜລິກຄຸຫຠາວໍ ອຊານິຕ຺ວາ ຫທເຍນ ປຫຣິຕ຺ວາ ມຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອສເມກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຕິຕຸຣິຕໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ກມ຺ມໍ ນາມ ເອວຣູປໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໓. ‘‘ອສເມກ຺ຂິຕກມ຺ມນ຺ຕໍ, ຕຸຣິຕາຠິນິປາຕິນໍ;

ສານິ ກມ຺ມານິ ຕປ຺ເປນ຺ຕິ, ອຸຓ຺ຫໍວຊ຺ໂຌຫິຕໍ ມຸເຂ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອສເມກ຺ຂິຕກມ຺ມນ຺ຕໍ, ຕຸຣິຕາຠິນິປາຕິນນ຺ຕິ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ໂທສໍ ອສເມກ຺ຂິຕ຺ວາ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ຕຸຣິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເວເຄເນວ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ອຠິນິປຕຕິ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ອສເມກ຺ຂິຕກມ຺ມນ຺ຕໍ ຕຸຣິຕາຠິນິປາຕິນໍ ເອວໍ ສານິ ກມ຺ມານິ ຕປ຺ເປນ຺ຕິ, ໂສເຈນ຺ຕິ ກິລເມນ຺ຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ອຸຓ຺ຫໍວຊ຺ໂຌຫິຕໍ ມຸເຂຕິ, ຍຖາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ ‘‘ອິທໍ ສີຕລໍ ອິທໍ ອຸຓ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ອຸຓ຺ຫໍ ອຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ ມຸເຂ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕໍ ຐປິຕໍ ມຸຂມ຺ປິ ກຓ຺ຐມ຺ປິ ກຸຈ຺ຉິມ຺ປິ ທຫຕິ ໂສເຈຕິ ກິລເມຕິ, ເອວໍ ຕຖາຣູປໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສານິ ກມ຺ມານິ ຕປ຺ເປນ຺ຕິ.

ອິຕິ ໂສ ສີໂຫ ອິມໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ມມ ຠາຕິກາ ອນຸປາຍກຸສລຕາຍ ‘ສິງ຺ຄາລໍ ມາເຣສ຺ສາມາ’ຕິ ອຕິເວເຄນ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ສຍໍ ມຕາ, ອຫໍ ປນ ເອວຣູປໍ ອກຕ຺ວາ ສິງ຺ຄາລສ຺ສ ຜລິກຄຸຫາຍໍ ນິປນ຺ນສ຺ເສວ ຫທຍໍ ຜາເລສ຺ສາມີ’’ຕິ ສິງ຺ຄາລສ຺ສ ອາໂຣຫນໂອໂຣຫນມຄ຺ຄໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕທຠິມຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນທິ, ປຖວິຍາ ສທ຺ຘິໍ ອາກາສໍ ເອກນິນ຺ນາທໍ ອໂຫສິ. ສິງ຺ຄາລສ຺ສ ຜລິກຄຸຫາຍໍ ນິປນ຺ນສ຺ເສວ ສີຕຕສິຕສ຺ສ ຫທຍໍ ຜລິ, ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ ໂສ ສິງ຺ຄາໂລ ສີຫນາທໍ ສຸຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໔. ‘‘ສີໂຫ ຈ ສີຫນາເທນ, ທທ຺ທຣໍ ອຠິນາທຍິ;

ສຸຕ຺ວາ ສີຫສ຺ສ ນິຄ຺ໂຆສໍ, ສິງ຺ຄາໂລ ທທ຺ທເຣ ວສໍ;

ຠີໂຕ ສນ຺ຕາສມາປາທິ, ຫທຍຎ຺ຈສ຺ສ ອປ຺ຜລີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສີໂຫຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສີຫາ – ຕິຓສີໂຫ, ປຓ຺ຑຸສີໂຫ, ກາຬສີໂຫ, ສຸຣຕ຺ຕຫຕ຺ຖປາໂທ ເກສຣສີໂຫຕິ. ເຕສຸ ເກສຣສີໂຫ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ທທ຺ທຣໍ ອຠິນາທຍີຕິ ເຕນ ອສນິປາຕສທ຺ທສທິເສນ ເຠຣວຕເຣນ ສີຫນາເທນ ຕໍ ຣຊຕປພ຺ພຕໍ ອຠິນາທຍິ ເອກນິນ຺ນາທໍ ອກາສິ. ທທ຺ທເຣ ວສນ຺ຕິ ຜລິກມິສ຺ສເກ ຣຊຕປພ຺ພເຕ ວສນ຺ໂຕ. ຠີໂຕ ສນ຺ຕາສມາປາທີຕິ ມຣຓຠເຍນ ຠີໂຕ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສໍ ອາປາທິ. ຫທຍຎ຺ຈສ຺ສ ອປ຺ຜລີຕິ ເຕນ ຈສ຺ສ ຠເຍນ ຫທຍໍ ຜລີຕິ.

ເອວໍ ສີໂຫ ສິງ຺ຄາລໍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ຠາຕໂຣ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ເຕສໍ ມຕຠາວໍ ຠຄິນິຍາ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕໍ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ກຎ຺ຈນຄຸຫາຍໍ ວສິຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ສິງ຺ຄາໂລ ນ຺ຫາປິຕປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ສີຫໂປຕິກາ ລິຈ຺ຉວິກຸມາຣິກາ, ຉ ກນິຏ຺ຐຠາຕໂຣ ອຎ຺ຎຕຣເຖຣາ ອເຫສຸໍ, ເຊຏ຺ຐຠາຕິກສີໂຫ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສິງ຺ຄາລຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໑໕໓] ໓. ສູກຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຈຕຸປ຺ປໂທ ອຫໍ, ສມ຺ມາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ທິວເສ ຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ວຕ຺ຕມາເນ ສຕ຺ຖຣິ ຄນ຺ຘກຸຏິທ຺ວາເຣ ຣມຓີເຍ ໂສປານຜລເກ ຐຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສຸຄໂຕວາທໍ ທຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິຏ຺ເຐ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິເວຓໍ ອຄມາສິ. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນປິ ປຣິເວຓເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ, ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ຄຄນຕເລ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທໍ ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປາກຏມກາສິ. ຈຕສ຺ໂສປິ ປຣິສາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓມານາ ນິສີທິໍສຸ. ຕຕ຺ເຖໂກ ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ອິມິສ຺ສາ ປຣິສາຍ ມຊ຺ເຌ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອາລຸເຬນ຺ໂຕ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ອຍໍ ເມ ປຣິສາ ‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອຍ’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຣິສນ຺ຕຣາ ອຸຏ຺ຐາຍ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ມຍມ຺ປິ ຕໍ ເອກໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉາມ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ໂອກາສໍ ກໂຣຫິ, ເທຫິ ເມ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ອາເວຘິກາຍ ວາ ນິເວຘິກາຍ ວາ ນິຄ຺ຄເຫ ວາ ປຄ຺ຄເຫ ວາ ວິເສເສ ວາ ປຏິວິເສເສ ວາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມຫລ຺ລໂກ ອິຈ຺ຉາຈາເຣ ຐິໂຕ ຕຸຈ຺ໂຉ ນ ກິຎ຺ຈິ ຊານາຕີ’’ຕິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອກເຖຕ຺ວາວ ລຊ຺ຊມາໂນ ພີຊນິໍ ຐເປຕ຺ວາ ອາສນາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຣິເວຓໍ ປາວິສິ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິເວຓເມວ ອຄມາສິ.

ມນຸສ຺ສາ ອຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ຄຓ຺ຫເຖຕໍ ຕຸຈ຺ຉມຫລ຺ລກໍ, ມຘຸຣຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ໂນ ໂສຕຸໍ ນ ອທາສີ’’ຕິ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ. ໂສ ປລາຍນ຺ໂຕ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ຠິນ຺ນປທຣາຍ ວຈ຺ຈກຸຏິຍາ ປຕິຕ຺ວາ ຄູຖມກ຺ຂິໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອຸປາສກາ ອເວລາຍ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ, ມນຸສ຺ສາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ໂຂ ອຸປາສກາ ອິທາເນເວສ ມຫລ຺ລໂກ ອຸປ຺ປິລາວິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ພລໍ ອຊານິຕ຺ວາ ມຫາພເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ປໂຍເຊຕ຺ວາ ຄູຖມກ຺ຂິໂຕ ຊາໂຕ, ປຸພ຺ເພເປສ ອຸປ຺ປິລາວິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ພລໍ ອຊານິຕ຺ວາ ມຫາພເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ປໂຍເຊຕ຺ວາ ຄູຖມກ຺ຂິໂຕ ອໂຫສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສີໂຫ ຫຸຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ປພ຺ພຕຄຸຫາຍ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ຕສ຺ສາ ອວິທູເຣ ເອກໍ ສຣໍ ນິສ຺ສາຍ ພຫູ ສູກຣາ ນິວາສໍ ກປ຺ເປສຸໍ. ຕເມວ ສຣໍ ນິສ຺ສາຍ ຕາປສາປິ ປຓ຺ຓສາລາສຸ ວາສໍ ກປ຺ເປສຸໍ. ອເຖກທິວສໍ ສີໂຫ ມຫິໍສວາຣຓາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວຘິຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຕໍ ສຣໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເອໂກ ຖູລສູກໂຣ ຕໍ ສຣໍ ນິສ຺ສາຍ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ສີໂຫ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ເອກທິວສໍ ອິມໍ ຂາທິສ຺ສາມິ, ມໍ ໂຂ ປນ ທິສ຺ວາ ປຸນ ນ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອນາຄມນຠເຍນ ສຣໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ຄນ຺ຕຸໍ ອາຣຠິ. ສູກໂຣ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ເອສ ມໍ ທິສ຺ວາ ມມ ຠເຍນ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຠເຍນ ປລາຍຕິ, ອຊ຺ຊ ມຍາ ອິມິນາ ສີເຫນ ສທ຺ຘິໍ ປໂຍເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໍ ຍຸທ຺ຘຕ຺ຖາຍ ອວ຺ຫຍນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໕. ‘‘ຈຕຸປ຺ປໂທ ອຫໍ ສມ຺ມ, ຕ຺ວມ຺ປິ ສມ຺ມ ຈຕຸປ຺ປໂທ;

ເອຫິ ສມ຺ມ ນິວຕ຺ຕສ຺ສຸ, ກິໍ ນຸ ຠີໂຕ ປລາຍສີ’’ຕິ.

ສີໂຫ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ ສູກຣ, ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຄາໂມ ນຕ຺ຖິ, ອິໂຕ ປນ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ສງ຺ຄາໂມ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສູກໂຣ ‘‘ສີເຫນ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຄາເມສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎາຕການໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຠີຕຕສິຕາ ‘‘ອິທານິ ຕ຺ວໍ ສພ຺ເພປິ ອມ຺ເຫ ນາເສສ຺ສສິ, ອຕ຺ຕໂນ ພລໍ ອຊານິຕ຺ວາ ສີເຫນ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຄາມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມຕິ, ສີໂຫ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ອມ຺ເຫ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສ຺ສຕິ, ສາຫສິກກມ຺ມໍ ມາ ກຣີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສປິ ຠີຕຕສິໂຕ ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສູກຣາ ‘‘ສມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ເອເຕສໍ ຕາປສານໍ ອຸຈ຺ຈາຣຠູມິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປູຕິຄູເຖ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ສຣີຣໍ ປຣິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສຣີຣໍ ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທູຫິ ເຕເມຕ຺ວາ ສີຫສ຺ສ ອາຄມນໂຕ ປຸຣິມຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວາຕໂຍຄໍ ຎຕ຺ວາ ອຸປຣິວາເຕ ຕິຏ຺ຐ, ສຸຈິຊາຕິໂກ ສີໂຫ ຕວ ສຣີຣຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ຕຸຍ຺ຫໍ ຊຍໍ ທຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐາສິ. ສີໂຫ ຕສ຺ສ ສຣີຣຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ຄູຖມກ຺ຂິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ ສູກຣ, ສຸນ຺ທໂຣ ເຕ ເລໂສ ຈິນ຺ຕິໂຕ, ສເຈ ຕ຺ວໍ ຄູຖມກ຺ຂິໂຕ ນາຠວິສ຺ສ, ອິເຘວ ຕໍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ອປາເປສ຺ສໍ, ອິທານິ ປນ ເຕ ສຣີຣໍ ເນວ ມຸເຂນ ຑໍສິຕຸໍ, ນ ປາເທນ ປຫຣິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຊຍໍ ເຕ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໖. ‘‘ອສຸຈິ ປູຕິໂລໂມສິ, ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ວາສິ ສູກຣ;

ສເຈ ຍຸຊ຺ຊິຕຸກາໂມສິ, ຊຍໍ ສມ຺ມ ທທາມິ ເຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປູຕິໂລໂມຕິ ມີຬ຺ຫມກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໂລໂມ. ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ວາສີຕິ ອນິຏ຺ຐເຊຄຸຈ຺ຉປຏິກູລຄນ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ວາຍສິ. ຊຍໍ, ສມ຺ມ, ທທາມິ ເຕຕິ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຊຍໍ ເທມິ, ອຫໍ ປຣາຊິໂຕ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ສີໂຫ ຕໂຕວ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຄຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສເຣ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ປພ຺ພຕຄຸຫເມວ ຄໂຕ. ສູກໂຣປິ ‘‘ສີໂຫ ເມ ຊິໂຕ’’ຕິ ຎາຕການໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕ ຠີຕຕສິຕາ ‘‘ປຸນ ເອກທິວສໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສີໂຫ ສພ຺ເພວ ອມ຺ເຫ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສ຺ສຕີ’’ຕິ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄມໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສູກໂຣ ມຫລ຺ລໂກ ອໂຫສິ, ສີໂຫ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສູກຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໑໕໔] ໔. ອຸຣຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອິຘູຣຄານໍ ປວໂຣ ປວິຏ຺ໂຐຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເສຓິຠຓ຺ຑນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ກິຣ ເສວກາ ເສຓິປມຸຂາ ທ຺ເວ ມຫາມຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ທິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເວຣິຠາໂວ ສກລນຄເຣ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ເຕ ເນວ ຣາຊາ, ນ ຎາຕິມິຕ຺ຕາ ສມຄ຺ເຄ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິໍສຸ. ອເຖກທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂພຘເນຍ຺ຍພນ຺ຘເວ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເຕສໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ປຸນທິວເສ ເອກໂກວ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ເຕສຸ ເອກສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອນ຺ໂຕນິເວສນໍ ປເວເສຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ນິສີທາເປສິ. ສຕ຺ຖາ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ອານິສໍສໍ ກເຖຕ຺ວາ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕຕໍ ຎຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ, ໂສ ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ.

ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕເມວ ປຕ຺ຕໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ອິຕຣສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ໂສປິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ປວິສຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຆຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ນິສີທາເປສິ. ອິຕໂຣປິ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ປາວິສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ເອກາທສ ເມຕ຺ຕານິສໍເສ ວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕຕໍ ຎຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂສປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ອິຕິ ເຕ ອຸໂຠປິ ໂສຕາປນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຈ຺ຈຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຂມາເປຕ຺ວາ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ເອກຊ຺ຌາສຍາ ອເຫສຸໍ. ຕໍ ທິວສຎ຺ເຎວ ຈ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາວ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ເຕ ພຫູນິ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນານິ ເຈວ ສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ຈ ອາທາຍ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ວຕ຺ເຕ ທສ຺ສິເຕ ສຸຄໂຕວາທໍ ທຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປາວິສິ.

ຠິກ຺ຂູ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສຕ຺ຖຸ ຄຸຓກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ສຕ຺ຖາ ອທນ຺ຕທມໂກ, ເຍ ນາມ ທ຺ເວ ມຫາມຕ຺ເຕ ຈິຣໍ ວາຍມມາໂນປິ ເນວ ຣາຊາ ສມຄ຺ເຄ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິ, ນ ຎາຕິມິຕ຺ຕາທໂຍ ສກ຺ຂິໍສຸ, ເຕ ເອກທິວເສເນວ ຕຖາຄເຕນ ທມິຕາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວາຫໍ ອິເມ ທ຺ເວ ຊເນ ສມຄ຺ເຄ ອກາສິໍ, ປຸພ຺ເພເປເຕ ມຍາ ສມຄ຺ຄາ ກຕາເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ອຸສ຺ສເວ ໂຆສິເຕ ມຫາສມຊ຺ຊໍ ອໂຫສິ. ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ເຈວ ເທວນາຄສຸປຓ຺ຓາທໂຍ ຈ ສມຊ຺ຊທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ຕຕ຺ເຣກສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອໂກ ນາໂຄ ຈ ສຸປຓ຺ໂຓ ຈ ສມຊ຺ຊໍ ປສ຺ສມານາ ເອກໂຕ ອຏ຺ຐໍສຸ. ນາໂຄ ສຸປຓ຺ຓສ຺ສ ສຸປຓ຺ຓຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອໍເສ ຫຕ຺ຖໍ ຐເປສິ. ສຸປຓ຺ໂຓ ‘‘ເກນ ເມ ອໍເສ ຫຕ຺ໂຖ ຐປິໂຕ’’ຕິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນາຄໍ ສຎ຺ຊານິ. ນາໂຄປິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສຸປຓ຺ຓໍ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ນທີປິຏ຺ເຐນ ປລາຍິ. ສຸປຓ຺ໂຓປິ ‘‘ຕໍ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ອນຸພນ຺ຘິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕາປໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ນທິຍາ ຕີເຣ ປຓ຺ຓສາລາຍ ວສມາໂນ ທິວາ ທຣຖປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນຕ຺ຖໍ ອຸທກສາຏິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ວກ຺ກລໍ ພຫິ ຐເປຕ຺ວາ ນທິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍຕິ. ນາໂຄ ‘‘ອິມໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິຕໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປກຕິວຓ຺ຓໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ມຓິກ຺ຂນ຺ຘວຓ຺ຓໍ ມາເປຕ຺ວາ ວກ຺ກລນ຺ຕຣໍ ປາວິສິ. ສຸປຓ຺ໂຓ ອນຸພນ຺ຘມາໂນ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ປວິຏ຺ຐໍ ທິສ຺ວາ ວກ຺ກເລ ຄຣຸຠາເວນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ຉາໂຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ວກ຺ກລໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ນາຄໍ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ປກາເສຕຸໍ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໗. ‘‘ອິຘູຣຄານໍ ປວໂຣ ປວິຏ຺ໂຐ, ເສລສ຺ສ ວຓ຺ເຓນ ປໂມກ຺ຂມິຈ຺ຉໍ;

ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຈ ວຓ຺ຓໍ ອປຈາຍມາໂນ, ພຸຠຸກ຺ຂິໂຕ ໂນ ວິຕຣາມິ ໂຠຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອິຘູຣຄານໍ ປວໂຣ ປວິຏ຺ໂຐຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວກ຺ກເລ ອຸຣຄານໍ ປວໂຣ ນາຄຣາຊາ ປວິຏ຺ໂຐ. ເສລສ຺ສ ວຓ຺ເຓນາຕິ ມຓິວຓ຺ເຓນ, ມຓິກ຺ຂນ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ປວິຏ຺ໂຐຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປໂມກ຺ຂມິຈ຺ຉນ຺ຕິ ມມ ສນ຺ຕິກາ ໂມກ຺ຂໍ ອິຈ຺ຉມາໂນ. ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຈ ວຓ຺ຓໍ ອປຈາຍມາໂນຕິ ອຫໍ ປນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ພ຺ຣຫ຺ມວຓ຺ຓໍ ເສຏ຺ຐວຓ຺ຓໍ ປູເຊນ຺ໂຕ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ພຸຠຸກ຺ຂິໂຕ ໂນ ວິຕຣາມິ ໂຠຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ເອຕໍ ນາຄໍ ວກ຺ກລນ຺ຕຣໍ ປວິຏ຺ຐໍ ຉາໂຕປິ ສມາໂນ ຠກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸທເກ ຐິໂຕເຍວ ສຸປຓ຺ຓຣາຊສ຺ສ ຖຸຕິໍ ກຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໘. ‘‘ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຄຸຕ຺ໂຕ ຈິຣເມວ ຊີວ, ທິພ຺ຍາ ຈ ເຕ ປາຕຸຠວນ຺ຕຸ ຠກ຺ຂາ;

ໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມວຓ຺ຓໍ ອປຈາຍມາໂນ, ພຸຠຸກ຺ຂິໂຕ ໂນ ວິຕຣາສິ ໂຠຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຄຸຕ຺ໂຕຕິ ໂສ ຕ຺ວໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂຄປິໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ທິພ຺ຍາ ຈ ເຕ ປາຕຸຠວນ຺ຕຸ ຠກ຺ຂາຕິ ເທວຕານໍ ປຣິໂຠຄາຣຫາ ຠກ຺ຂາ ຈ ຕວ ປາຕຸຠວນ຺ຕຸ, ມາ ປາຓາຕິປາຕໍ ກຕ຺ວາ ນາຄມໍສຂາທໂກ ອໂຫສິ.

ອິຕິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸທເກ ຐິໂຕວ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ວກ຺ກລໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເຕ ອຸໂຠປິ ຄເຫຕ຺ວາ ອສ຺ສມປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ທ຺ເວປິ ຊເນ ສມຄ຺ເຄ ອກາສິ. ເຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ສຸຂໍ ວສິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ນາໂຄ ຈ ສຸປຓ຺ໂຓ ຈ ອິເມ ທ຺ເວ ມຫາມຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ, ຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອຸຣຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໑໕໕] ໕. ຠຄ຺ຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຊີວ ວສ຺ສສຕໍ ຠຄ຺ຄາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວນສມີເປ ປເສນທິໂກສເລນ ຣຎ຺ຎາ ກາຣິເຕ ຣາຊກາຣາເມ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຂິປິຕກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ທິວເສ ສຕ຺ຖາ ຣາຊກາຣາເມ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຂິປິ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ຊີວຕຸ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ຊີວຕຸ, ສຸຄໂຕ’’ຕິ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທໍ ມຫາສທ຺ທໍ ອກໍສຸ, ເຕນ ສທ຺ເທນ ຘມ຺ມກຖາຍ ອນ຺ຕຣາໂຍ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂິປິເຕ ‘ຊີວາ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຊີເວຍ຺ຍ ວາ ມເຣຍ຺ຍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂິປິເຕ ‘ຊີວາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ໂຍ ວເທຍ຺ຍ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໘໘). ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຂິປິເຕ ‘‘ຊີວຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນາລປນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ‘ຊີວຖ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາ ນາລປິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຄິຫີ, ຠິກ຺ຂເວ, ມງ຺ຄລິກາ, ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິຫີນໍ ‘‘ຊີວຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນນ ‘‘ຈິຣໍ ຊີວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຊີວປຏິຊີວໍ ນາມ ກທາ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ? ສຕ຺ຖາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຊີວປຏິຊີວໍ ນາມ ໂປຣາຓກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ເອກສ຺ມິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ປິຕາ ໂວຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ, ໂສ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ມຓິກຠຓ຺ຑໍ ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ຄາມນິຄມາທີສຸ ຈຣນ຺ໂຕ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ໂທວາຣິກສ຺ສ ຆເຣ ຠຕ຺ຕໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ນິວາສຏ຺ຐານໍ ອລຠນ຺ໂຕ ‘‘ອເວລາຍ ອາຄຕາ ອາຄນ຺ຕຸກາ ກຕ຺ຖ ວສນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ພຫິນຄເຣ ເອກາ ສາລາ ອຕ຺ຖິ, ສາ ປນ ອມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫິຕາ. ສເຈ ອິຈ຺ຉຖ, ຕຕ຺ຖ ວສຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ເອຖ, ຕາຕ, ຄຈ຺ຉາມ, ມາ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຠາຍິຕ຺ຖ, ອຫໍ ຕໍ ທເມຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາເທສຸ ປາເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ປິຕຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄໂຕ. ອຖສ຺ສ ປິຕາ ຜລເກ ນິປຊ຺ຊິ, ສຍໍ ປິຕຸ ປາເທ ສມ຺ພາຫນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ຕຕ຺ຖ ອຘິວຕ຺ໂຖ ຍກ຺ໂຂ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ເວສ຺ສວຓໍ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕໍ ສາລໍ ລຠນ຺ໂຕ ‘‘ອິມໍ ສາລໍ ປວິຏ຺ຐມນຸສ຺ເສສຸ ໂຍ ຂິປິເຕ ‘ຊີວາ’ຕິ ວທຕິ, ໂຍ ຈ ‘ຊີວາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ປຏິຊີວາ’ຕິ ວທຕິ, ເຕ ຊີວປຏິຊີວຠາຓິໂນ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສເສ ຂາເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ລຠິ. ໂສ ປິຏ຺ຐິວໍສຖູຓາຍ ວສຕິ. ໂສ ‘‘ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປິຕຣໍ ຂິປາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ສຸຂຸມຈຸຓ຺ຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ຈຸຓ຺ໂຓ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນາສປຸເຏ ປາວິສິ. ໂສ ຜລເກ ນິປນ຺ນໂກວ ຂິປິ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນ ‘‘ຊີວາ’’ຕິ ອາຫ. ຍກ຺ໂຂ ຕໍ ຂາທິຕຸໍ ຖູຓາຍ ໂອຕຣຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ໂອຕຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ເມ ປິຕາ ຂິປາປິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ໂສ ຂິປິເຕ ‘ຊີວາ’ຕິ ອວທນ຺ຕໍ ຂາທກຍກ຺ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປິຕຣໍ ອາຣພ຺ຠ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໙. ‘‘ຊີວ ວສ຺ສສຕໍ ຠຄ຺ຄ, ອປຣານິ ຈ ວີສຕິໍ;

ມາ ມໍ ປິສາຈາ ຂາທນ຺ຕຸ, ຊີວ ຕ຺ວໍ ສຣໂທສຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຠຄ຺ຄາຕິ ປິຕຣໍ ນາເມນາລປຕິ. ອປຣານິ ຈ ວີສຕິນ຺ຕິ ອປຣານິ ຈ ວີສຕິ ວສ຺ສານິ ຊີວ. ມາ ມໍ ປິສາຈາ ຂາທນ຺ຕູຕິ ມໍ ປິສາຈາ ມາ ຂາທນ຺ຕຸ. ຊີວ ຕ຺ວໍ ສຣໂທສຕນ຺ຕິ ຕ຺ວໍ ປນ ວີສຸຕ຺ຕຣໍ ວສ຺ສສຕໍ ຊີວາຕິ. ສຣໂທສຕຎ຺ຫິ ຄຓິຍມານໍ ວສ຺ສສຕເມວ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຸຣິເມຫິ ວີສາຍ ສທ຺ຘິໍ ວີສຸຕ຺ຕຣໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ຍກ຺ໂຂ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຕາວ ມາຓວໍ ‘ຊີວາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຂາທິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ປິຕຣໍ ປນສ຺ສ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ໂສ ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ໂສ ‘ປຏິຊີວາ’ຕິ ອຠຓນ຺ຕານໍ ຂາທກຍກ຺ໂຂ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຏິຊີວໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ປຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐. ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ ວສ຺ສສຕໍ ຊີວໍ, ອປຣານິ ຈ ວີສຕິໍ;

ວິສໍ ປິສາຈາ ຂາທນ຺ຕຸ, ຊີວ ຕ຺ວໍ ສຣໂທສຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວິສໍ ປິສາຈາ ຂາທນ຺ຕູຕິ ປິສາຈາ ຫລາຫລວິສໍ ຂາທນ຺ຕຸ.

ຍກ຺ໂຂ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຸໂຠປິ ເມ ນ ສກ຺ກາ ຂາທິຕຸ’’ນ຺ຕິ ປຏິນິວຕ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ໂຠ ຍກ຺ຂ, ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ສາລໍ ປວິຏ຺ຐມນຸສ຺ເສ ຂາທສີ’’ຕິ? ‘‘ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ເວສ຺ສວຓໍ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ສພ຺ເພວ ຂາທິຕຸໍ ລຠສີ’’ຕິ? ‘‘ຊີວປຏິຊີວຠາຓິໂນ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສເສ ຂາທາມີ’’ຕິ. ‘‘ຍກ຺ຂ, ຕ຺ວໍ ປຸພ຺ເພປິ ອກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ກກ຺ຂໂຬ ຜຣຸໂສ ປຣວິຫິໍສໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອິທານິປິ ຕາທິສໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໂມ ຕມປຣາຍໂຓ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວິຣມສ຺ສູ’’ຕິ ຕໍ ຍກ຺ຂໍ ທເມຕ຺ວາ ນິຣຍຠເຍນ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຍກ຺ຂໍ ເປສນກາຣກໍ ວິຍ ອກາສິ.

ປຸນທິວເສ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາ ຍກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ຈສ຺ສ ທມິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ເທວ, ເອໂກ ມາຓໂວ ຕໍ ຍກ຺ຂໍ ທເມຕ຺ວາ ເປສນກາຣກໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ຐິໂຕ’’ຕິ. ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ເສນາປຕິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ, ປິຕຸ ຈສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ອທາສິ. ໂສ ຍກ຺ຂໍ ພລິປຏິຄ຺ຄາຫກໍ ກຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຸຣໍ ປູເຣສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ຊີວປຏິຊີວໍ ນາມ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຍກ຺ໂຂ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ອໂຫສິ, ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ປິຕາ ກສ຺ສໂປ, ປຸຕ຺ໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຠຄ຺ຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໑໕໖] ໖. ອລີນຈິຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອລີນຈິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ເອກາທສນິປາເຕ ສໍວຣຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໑.໙໗ ອາທໂຍ) ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ໂສ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖາຣາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ວີຣິຍໍ ໂອສ຺ສຊີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນນຸ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຸພ຺ເພ ວີຣິຍໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມໍສເປສິສທິສສ຺ສ ທຫຣກຸມາຣສ຺ສ ທ຺ວາທສໂຍຊນິເກ ພາຣາຓສິນຄເຣ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອທາສິ, ອິທານິ ກສ຺ມາ ເອວຣູເປ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວີຣິຍໍ ໂອສ຺ສຊສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ພາຣາຓສິໂຕ ອວິທູເຣ ວຑ຺ຒກີຄາໂມ ອໂຫສິ, ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈສຕາ ວຑ຺ຒກີ ວສນ຺ຕິ. ເຕ ນາວາຍ ອຸປຣິໂສຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ເຄຫສມ຺ຠາຣທາຣູນິ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ເອກຠູມິກທ຺ວິຠູມິກາທິເຠເທ ເຄຫສມ຺ຠາເຣ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຖມ຺ຠໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພທາຣູສຸ ສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ນທີຕີຣໍ ເນຕ຺ວາ ນາວໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອນຸໂສເຕນ ນຄຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຍ ຍາທິສານິ ເຄຫານິ ອາກງ຺ຂນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕາທິສານິ ກຕ຺ວາ ກຫາປເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ຕຕ຺ເຖວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຄຫສມ຺ຠາເຣ ອາຫຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ເຕສໍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕານໍ ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທາຣູນິ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕານໍ ອວິທູເຣ ເອໂກ ຫຕ຺ຖີ ຂທິຣຂາຓຸກໍ ອກ຺ກມິ. ຕສ຺ສ ໂສ ຂາຓຸໂກ ປາທໍ ວິຊ຺ຌິ, ພລວເວທນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປາໂທ ອຸທ຺ຘຸມາຍິຕ຺ວາ ປຸພ຺ພໍ ຄຓ຺ຫິ. ໂສ ເວທນາປ຺ປຕ຺ໂຕ ເຕສໍ ທາຣຸໂກຏ຺ຏນສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ວຑ຺ຒກີ ນິສ຺ສາຍ ມຍ຺ຫໍ ໂສຕ຺ຖິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ຕີຫິ ປາເທຫິ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ນິປຊ຺ຊິ, ວຑ຺ຒກີ ຕໍ ອຸທ຺ຘຸມາຕປາທໍ ທິສ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປາເທ ຂາຓຸກໍ ທິສ຺ວາ ຕິຂິຓວາສິຍາ ຂາຓຸກສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ໂອຘິໍ ທຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊຸຍາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕາ ຂາຓຸໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປຸພ຺ພໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ໂຘວິຕ຺ວາ ຕທນຸຣູເປຫິ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ວຓໍ ຜາສຸກໍ ກຣິໍສຸ.

ຫຕ຺ຖີ ອໂຣໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍາ ອິເມ ວຑ຺ຒກີ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິຕໍ ລທ຺ຘໍ, ອິທານິ ເຕສໍ ມຍາ ອຸປກາຣໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຑ຺ຒກີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣຸກ຺ເຂ ນີຫຣຕິ, ຕຈ຺ເຉນ຺ຕານໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເທຕິ, ວາສິອາທີນິ ອຸປສໍຫຣຕິ, ໂສຓ຺ຑາຍ ເວເຐຕ຺ວາ ກາຬສຸຕ຺ຕໂກຏິຍໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ວຑ຺ຒກີປິສ຺ສ ໂຠຊນເວລາຍ ເອເກກໍ ປິຓ຺ຑໍ ເທນ຺ຕາ ປຎ຺ຈ ປິຓ຺ຑສຕານິ ເທນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ປນ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ສພ຺ພເສໂຕ ຫຕ຺ຖາຊານີຍໂປຕໂກ ອຕ຺ຖິ, ເຕນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ ເອຕຣຫິ ມຫລ຺ລໂກ. ອິທານິ ມຍາ ອິເມສໍ ວຑ຺ຒກີນໍ ກມ຺ມກຣຓຕ຺ຕາຍ ປຸຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ວຑ຺ຒກີນໍ ອນາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາວ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຫຕ຺ຖິໂປຕໂກ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຍ຺ຫໍ ຊີວິຕໍ ທິນ຺ນໍ, ອຫໍ ໂວ ເວຊ຺ຊເວຕນຕ຺ຖາຍ ອິມໍ ທມ຺ມິ, ອຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກມ຺ມານິ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ປຸຕ຺ຕກ, ຍໍ ມຍາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ, ຕໍ ຕ຺ວໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒກີນໍ ທຕ຺ວາ ສຍໍ ອຣຎ຺ຎໍ ປາວິສິ.

ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ຖິໂປຕໂກ ວຑ຺ຒກີນໍ ວຈນກໂຣ ໂອວາທກ຺ຂໂມ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກໂຣຕິ. ເຕປິ ຕໍ ປຎ຺ຈຫິ ປິຓ຺ຑສເຕຫິ ໂປເສນ຺ຕິ, ໂສ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ນທິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ກີຬິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ວຑ຺ຒກີທາຣກາປິ ຕໍ ໂສຓ຺ຑາທີສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທເກປິ ຖເລປິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກີຬນ຺ຕິ. ອາຊານີຍາ ປນ ຫຕ຺ຖິໂນປິ ອສ຺ສາປິ ປຸຣິສາປິ ອຸທເກ ອຸຈ຺ຈາຣໍ ວາ ປສ຺ສາວໍ ວາ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສປິ ອຸທເກ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວໍ ອກຕ຺ວາ ພຫິນທີຕີເຣເຍວ ກໂຣຕິ. ອເຖກສ຺ມິໍ ທິວເສ ອຸປຣິນທິຍາ ເທໂວ ວສ຺ສິ, ອຖ ສຸກ຺ຂໍ ຫຕ຺ຖິລຓ຺ຑໍ ອຸທເກນ ນທິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ພາຣາຓສີນຄຣຕິຕ຺ເຖ ເອກສ຺ມິໍ ຄຸມ຺ເພ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ຖິໂຄປກາ ‘‘ຫຕ຺ຖີ ນ຺ຫາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖິສຕານິ ນຍິໍສຸ. ອາຊານີຍລຓ຺ຑສ຺ສ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ເອໂກປິ ຫຕ຺ຖີ ນທິໍ ໂອຕຣິຕຸໍ ນ ອຸສ຺ສຫິ. ສພ຺ເພປິ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປລາຍິຕຸໍ ອາຣຠິໍສຸ, ຫຕ຺ຖິໂຄປກາ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍານໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເຕ ‘‘ອຸທເກ ປຣິປນ຺ເຖນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຸທກໍ ໂສຘາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຄຸມ຺ເພ ຕໍ ອາຊານີຍລຓ຺ຑໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທເມຕ຺ຖ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ຈາຏິໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອຸທກສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖີນໍ ສຣີເຣ ສິຎ຺ຈາເປສຸໍ, ສຣີຣານິ ສຸຄນ຺ຘານິ ອເຫສຸໍ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ເຕ ນທິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິໍສຸ.

ຫຕ຺ຖາຈຣິຍາ ຣຎ຺ໂຎ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ຕໍ ຫຕ຺ຖາຊານີຍໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອາເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເທວາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ນາວາສງ຺ຆາເຏຫິ ນທິໍ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍຄາມີຫິ ນາວາສງ຺ຆາເຏຫິ ວຑ຺ຒກີນໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ຫຕ຺ຖິໂປຕໂກ ນທິຍໍ ກີຬນ຺ໂຕ ເຠຣິສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຑ຺ຒກີນໍ ສນ຺ຕິເກ ອຏ຺ຐາສິ. ວຑ຺ຒກີ ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ສເຈ ທາຣູຫິ ອຕ຺ໂຖ, ກິໍ ກາຣຓາ ອາຄຕຕ຺ຖ, ກິໍ ເປເສຕ຺ວາ ອາຫຣາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ນາຫໍ, ຠເຓ, ທາຣູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕ, ອິມສ຺ສ ປນ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖ, ເທວາ’’ຕິ. ຫຕ຺ຖິໂປຕໂກ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິ. ‘‘ກິໍ ກາຣາເປຕິ, ຠເຓ, ຫຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ວຑ຺ຒກີນໍ ໂປສາວນິກໍ ອາຫຣາເປຕິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠເຓ’’ຕິ ຣາຊາ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ຈຕຸນ຺ນໍ ປາທານໍ ໂສຓ຺ຑາຍ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐສ຺ສ ຈ ສນ຺ຕິເກ ສຕສຫສ຺ສສຕສຫສ຺ສກຫາປເຓ ຐປາເປສິ. ຫຕ຺ຖີ ເອຕ຺ຕເກນາປິ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພວຑ຺ຒກີນໍ ທຸສ຺ສຍຸເຄສຸ ວຑ຺ຒກີຠຣິຍານໍ ນິວາສນສາຏເກສຸ ທິນ຺ເນສຸ ສທ຺ຘິໍກີຬິຕານໍ ທາຣການຎ຺ຈ ທາຣກປຣິຫາເຣ ກເຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒກີ ຈ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຈ ທາຣເກ ຈ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ອຄມາສິ.

ຣາຊາ ຕໍ ອາທາຍ ນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄຣຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖິສາລຎ຺ຈ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິໍ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິສາລໍ ປເວເສຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອຠິເສກໍ ທຕ຺ວາ ໂອປວຍ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາຍຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒຣຊ຺ຊໍ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສມານປຣິຫາຣໍ ອກາສິ. ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ອາຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣຎ຺ໂຎ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ຣຊ຺ຊໍ ຫຕ຺ຖຄຕເມວ ອໂຫສິ. ເອວໍ ກາເລ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ສາ ຄພ຺ຠປຣິປາກກາເລ ຣາຊາ ກາລມກາສິ. ຫຕ຺ຖີ ປນ ສເຈ ຣຎ຺ໂຎ ກາລກຕຠາວໍ ຊາເນຍ຺ຍ, ຕຕ຺ເຖວສ຺ສ ຫທຍໍ ຜເລຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ຫຕ຺ຖິໍ ຣຎ຺ໂຎ ກາລກຕຠາວໍ ອຊານາເປຕ຺ວາວ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຣຎ຺ໂຎ ປນ ກາລກຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຕຸຈ຺ຉໍ ກິຣ ຣຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣສາມນ຺ຕໂກສລຣາຊາ ມຫຕິຍາ ເສນາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປຣິວາເຣສິ. ນຄຣວາສິໂນ ທ຺ວາຣານິ ປິທຫິຕ຺ວາ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ສາສນໍ ປຫິຓິໍສຸ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສີ ປຣິປຸຓ຺ຓຄພ຺ຠາ ‘ອິໂຕ ກິຣ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ ອງ຺ຄວິຊ຺ຊາປາຐກາ ອາຫໍສຸ. ສເຈ ສາ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິສ຺ສຕິ, ມຍໍ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຍຸທ຺ຘໍ ທສ຺ສາມ, ນ ຣຊ຺ຊໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອາຄເມຖາ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.

ເທວີ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ປນ ມຫາຊນສ຺ສ ອລີນຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຊາໂຕຕິ ‘‘ອລີນຈິຕ຺ຕກຸມາໂຣ’’ຕ຺ເວວສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຊາຕທິວສໂຕເຍວ ປນສ຺ສ ປຏ຺ຐາຍ ນາຄຣາ ໂກສລຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌິໍສຸ. ນິນ຺ນາຍກຕ຺ຕາ ສງ຺ຄາມສ຺ສ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ພລໍ ຍຸຊ຺ຌມານໍ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ໂອສກ຺ກຕິ. ອມຈ຺ຈາ ເທວິຍາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ເອວໍ ໂອສກ຺ກມາເນ ພເລ ປຣາຊຍຠາວສ຺ສ ຠາຍາມ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ກາລກຕຠາວໍ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕຠາວໍ, ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຸຊ຺ຌານຠາວຎ຺ຈ ຣຎ຺ໂຎ ສຫາຍໂກ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖີ ນ ຊານາຕິ, ຊານາເປມ ນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ປາສາທາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ອມຈ຺ຈຄຓປຣິວຸຕາ ຫຕ຺ຖິສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ‘‘ສາມິ, ສຫາໂຍ ເຕ ກາລກໂຕ, ມຍໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ຫທຍຜາລນຠເຍນ ນາໂຣຈຍິມ຺ຫ, ອຍໍ ເຕ ສຫາຍສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ, ໂກສລຣາຊາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຕວ ປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌຕິ, ພລໍ ໂອສກ຺ກຕິ, ຕວ ປຸຕ຺ຕໍ ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ວາ ມາເຣຫິ, ຣຊ຺ຊໍ ວາສ຺ສ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ.

ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຫຕ຺ຖີ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ໂສຓ຺ຑາຍ ປຣາມສິຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຸມ຺ເຠ ຐເປຕ຺ວາ ໂຣທິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ເທວິຍາ ຫຕ຺ເຖ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ‘‘ໂກສລຣາຊໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫຕ຺ຖິສາລໂຕ ນິກ຺ຂມິ. ອຖສ຺ສ ອມຈ຺ຈາ ວມ຺ມໍ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາຣໍ ອວາປຸຣິຕ຺ວາ ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ຫຕ຺ຖີ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂກຎ຺ຈນາທໍ ກຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ສນ຺ຕາເສຕ຺ວາ ປລາເປຕ຺ວາ ພລໂກຏ຺ຐກໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ໂກສລຣາຊານໍ ຈູຬາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາເນຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ມາຣຓຕ຺ຖາຍສ຺ສ ອຸຏ຺ຐິເຕ ວາເຣຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ໂຫຫິ, ‘ກຸມາໂຣ ທຫໂຣ’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ມາ ກຣີ’’ຕິ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ຣຊ຺ຊໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖຄຕເມວ ຊາຕໍ, ອຎ຺ໂຎ ປຏິສຕ຺ຕຸ ນາມ ອຸຏ຺ຐຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາໂຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລ ອຠິເສກໍ ກຕ຺ວາ ອລີນຈິຕ຺ຕຣາຊາ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ສຄ຺ຄປຸຣໍ ປູເຣສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ –

໑໑. ‘‘ອລີນຈິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ, ປຫຏ຺ຐາ ມຫຕີ ຈມູ;

ໂກສລໍ ເສນາສນ຺ຕຸຏ຺ຐໍ, ຊີວຄ຺ຄາຫໍ ອຄາຫຍິ.

໑໒. ‘‘ເອວໍ ນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ, ຠິກ຺ຂຸ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ;

ຠາວຍໍ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ, ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ;

ປາປຸເຓ ອນຸປຸພ຺ເພນ, ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອລີນຈິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ອລີນຈິຕ຺ຕໍ ຣາຊກຸມາຣໍ ນິສ຺ສາຍ. ປຫຏ຺ຐາ ມຫຕີ ຈມູຕິ ‘‘ປເວຓີຣຊ຺ຊໍ ໂນ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ ມຫຕີ ເສນາ. ໂກສລໍ ເສນາສນ຺ຕຸຏ຺ຐນ຺ຕິ ໂກສລຣາຊານໍ ເສນ ຣຊ຺ເຊນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐໍ ປຣຣຊ຺ຊໂລເຠນ ອາຄຕໍ. ຊີວຄ຺ຄາຫໍ ອຄາຫຍີຕິ ອມາເຣຕ຺ວາວ ສາ ຈມູ ຕໍ ຣາຊານໍ ຫຕ຺ຖິນາ ຊີວຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫາເປສິ. ເອວໍ ນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ຍຖາ ສາ ຈມູ, ເອວໍ ອຎ຺ໂຎປິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘໍ ວາ ພຸທ຺ຘສາວກໍ ວາ ນິສ຺ສຍໍ ລຠິຕ຺ວາ. ຠິກ຺ຂູຕິ ປຣິສຸທ຺ຘາຘິວຈນເມຕໍ. ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍຕິ ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິໂຍ ຈຕຸໂທສາປຄເຕນ ວີຣິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຠາວຍໍ ກຸສລໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ກຸສລໍ ນິຣວຊ຺ຊໍ ສຕ຺ຕຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍສງ຺ຂາຕໍ ຘມ຺ມໍ ຠາເວນ຺ໂຕ. ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາຕິ ຈຕູຫິ ໂຍເຄຫິ ເຂມສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ປາປຸຓນຕ຺ຖາຍ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ຠາເວນ຺ໂຕ. ປາປຸເຓ ອນຸປຸພ຺ເພນ, ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂຍນ຺ຕິ ເອວໍ ວິປສ຺ສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິມໍ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ໂສ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວິປສ຺ສນາຎາຓານິ ຈ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄຜລານິ ຈ ປາປຸຓນ຺ໂຕ ປຣິໂຍສາເນ ທສນ຺ນມ຺ປິ ສໍໂຍຊນານໍ ຂຍນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂຍສງ຺ຂາຕໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ຍສ຺ມາ ວາ ນິພ຺ພານໍ ອາຄມ຺ມ ສພ຺ພສໍໂຍຊນານິ ຂີຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂຍເມວ, ເອວໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕໍ ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຕິ ຠຄວາ ອມຕມຫານິພ຺ພາເນນ ຘມ຺ມເທສນາຍ ກູຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິປິ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ມາຕາ ມຫາມາຍາ, ປິຕາ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ ອໂຫສິ, ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທິນ຺ນຫຕ຺ຖີ ອຍໍ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິໂຍ ຠິກ຺ຂຸ, ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ປິຕາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ສາມນ຺ຕໂກສລຣາຊາ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ, ອລີນຈິຕ຺ຕກຸມາໂຣ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອລີນຈິຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໑໕໗] ໗. ຄຸຓຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເຍນ ກາມໍ ປຓາເມຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສາຏກສຫສ຺ສລາຠໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເຖຣສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ອນ຺ເຕປຸເຣ ຘມ຺ມວາຈນວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ມຫາສາຣຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑.໙໒) ອາຄຕເມວ. ອິຕິ ເຖເຣ ຣຎ຺ໂຎ ອນ຺ເຕປຸເຣ ຘມ຺ມໍ ວາເຈນ຺ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນິການໍ ສາຏການໍ ສຫສ຺ສໍ ອາຫຣິຍິຕ຺ຖ. ຣາຊາ ຕໂຕ ປຎ຺ຈ ສາຏກສຕານິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ເທວີສຕານໍ ອທາສິ. ຕາ ສພ຺ພາປິ ເຕ ສາຏເກ ຐເປຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທຕ຺ວາ ສຍໍ ປຸຣາຓສາຏເກເຍວ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປາຕຣາສຏ຺ຐານໍ ອຄມໍສຸ.

ຣາຊາ ‘‘ມຍາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກາ ສາຏກາ ທາປິຕາ, ກສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫ ເຕ ອປາຣຸປິຕ຺ວາວ ອາຄຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເທວ, ອມ຺ເຫຫິ ເຕ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທິນ຺ນາ’’ຕິ. ‘‘ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ສພ຺ເພ ຄຫິຕາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຕິຈີວຣໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ທຸສ຺ສວຓິຊ຺ຊໍ ມຎ຺ເຎ ກຣິສ຺ສຕິ, ອຕິພຫູ ເຕນ ສາຏກາ ຄຫິຕາ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປຣິເວຓໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອປິ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ຆເຣ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ວາ ສຸຓນ຺ຕິ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ຄເຫຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ໂສຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ສຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ຕາ ສຸຓນ຺ຕິເຍວ, ອຸທາຫຸ ຕຸມ຺ຫາກໍ ນິວາສນໍ ວາ ປາຣຸປນໍ ວາ ທທນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ຕາ ອຊ຺ຊ, ມຫາຣາຊ, ສຫສ຺ສຄ຺ຆນິການິ ປຎ຺ຈ ສາຏກສຕານິ ອທໍສູ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ຄຫິຕານິ ຕານິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຖາຣາ ຕິຈີວຣເມວ ອນຸຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕິຈີວຣເມວ ປຣິໂຠຄສີເສນ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ປນ ອວາຣິຕໍ, ຕສ຺ມາ ມຍາປິ ອຎ຺ເຎສໍ ຊິຓ຺ຓຈີວຣິການໍ ທາຕຸໍ ເຕ ສາຏກາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ປນ ຠິກ຺ຂູ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກາ ສາຏເກ ລຠິຕ຺ວາ ໂປຣາຓຈີວຣານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂປຣາຓສງ຺ຆາຏິໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂປຣາຓອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອນ຺ຕຣວາສກໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂປຣາຓອນ຺ຕຣວາສກໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂປຣາຓປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ຠຸມ຺ມຕ຺ຖຣຓໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂປຣາຓຠຸມ຺ມຕ຺ຖຣຓໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ປາທປຸຎ຺ຉນໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂປຣາຓປາທປຸຎ຺ຉນໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ມຫາຣາຊ, ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ນາມ ວິນິປາເຕຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ໂປຣາຓປາທປຸຎ຺ຉນໍ ວາສິຍາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ມຕ຺ຕິກາຍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ເສນາສເນສຸ ມຕ຺ຕິກາເລປນໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ທິນ຺ນໍ ຍາວ ປາທປຸຎ຺ຉນາປິ ນສ຺ສິຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ອມ຺ຫາກໍ ທິນ຺ນໍ ນສ຺ສິຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ປຣິໂຠຄເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຣາຊາ ຕຸຏ຺ໂຐ ໂສມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອິຕຣານິປິ ເຄເຫ ຐປິຕານິ ປຎ຺ຈ ສາຏກສຕານິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ທຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ເຖໂຣ ປຐມລທ຺ຘານິ ປຎ຺ຈ ສາຏກສຕານິ ຊິຓ຺ຓຈີວຣິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອທາສິ. ເຖຣສ຺ສ ປນ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສຕານິ, ເຕສຸ ເອໂກ ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ເຖຣສ຺ສ ພຫູປກາໂຣ ປຣິເວຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊຕິ, ປານີຍປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕິ, ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ມຸໂຂທກໍ ນ຺ຫາໂນທກໍ ເທຕິ, ວຈ຺ຈກຸຏິຊນ຺ຕາຆຣເສນາສນານິ ປຏິຊຄ຺ຄຕິ, ຫຕ຺ຖປຣິກມ຺ມປາທປຣິກມ຺ມປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ມາທີນິ ກໂຣຕິ. ເຖໂຣ ປຈ຺ຉາ ລທ຺ຘານິ ປຎ຺ຈ ສາຏກສຕານິ ‘‘ອຍໍ ເມ ພຫູປກາໂຣ’’ຕິ ຍຸຕ຺ຕວເສນ ສພ຺ພານິ ຕສ຺ເສວ ອທາສິ. ໂສປິ ສພ຺ເພ ເຕ ສາຏເກ ຠາເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສມານຸປຊ຺ຌາຍານໍ ອທາສິ.

ເອວໍ ສພ຺ເພປິ ເຕ ລທ຺ຘສາຏກາ ຠິກ຺ຂູ ສາຏເກ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຣຊິຕ຺ວາ ກຓິກາຣປຸປ຺ຜວຓ຺ຓານິ ກາສາຍານິ ນິວາເສຕ຺ວາ ຈ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ມຸໂຂໂລກນທານໍ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວການໍ ມຸໂຂໂລກນທານໍ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກຕ຺ເຖເຣນ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນິການໍ ສາຏການໍ ປຎ຺ຈ ສຕານິ ເອກສ຺ເສວ ທຫຣຠິກ຺ຂຸໂນ ທິນ຺ນານິ, ໂສ ປນ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ເຘ ຠາເຊຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ອທາສີ’’ຕິ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອານນ຺ໂທ ມຸໂຂໂລກນຠິກ຺ຂໍ ເທຕິ, ໂສ ປນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸ ພຫູປກາໂຣ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣສ຺ສ ອຸປກາຣວເສນ ຄຸຓວເສນ ຍຸຕ຺ຕວເສນ ‘ອຸປກາຣສ຺ສ ນາມ ປຈ຺ຈຸປກາໂຣ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ກຕຎ຺ຎຸກຕເວທິຠາເວນ ອທາສິ. ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາປິ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣານຎ຺ເຎວ ປຈ຺ຈຸປກາຣໍ ກຣິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສີໂຫ ຫຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຕຄຸຫາຍໍ ວສຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຄຸຫາຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຕປາທໍ ໂອໂລເກສິ, ຕໍ ປນ ປພ຺ພຕປາທໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຫາສໂຣ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ ອຸນ຺ນຕຏ຺ຐາເນ ອຸປຣິຖທ຺ຘກທ຺ທມປິຏ຺ເຐ ມຸທູນິ ຫຣິຕຕິຓານິ ຊາຍິໍສຸ. ສສກາ ເຈວ ຫຣິຓາທໂຍ ຈ ສລ຺ລຫຸກມິຄາ ກທ຺ທມມຕ຺ຖເກ ວິຈຣນ຺ຕາ ຕານິ ຂາທນ຺ຕິ. ຕໍ ທິວສມ຺ປິ ເອໂກ ມິໂຄ ຕານິ ຂາທນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ສີໂຫ ‘‘ຕໍ ມິຄໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖກາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ສີຫເວເຄນ ປກ຺ຂນ຺ທິ, ມິໂຄ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ວິຣວນ຺ໂຕ ປລາຍິ. ສີໂຫ ເວຄໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ກລລປິຏ຺ເຐ ນິປຕິຕ຺ວາ ໂອສີທິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາທາ ຖມ຺ຠາ ວິຍ ໂອສີທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາຫາໂຣ ອຏ຺ຐາສິ.

ອຖ ນໍ ເອໂກ ສິງ຺ຄາໂລ ໂຄຈຣປ຺ປສຸໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠເຍນ ປລາຍິ. ສີໂຫ ຕໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ສິງ຺ຄາລ, ມາ ປລາຍິ, ອຫໍ ກລເລ ລຄ຺ໂຄ, ຊີວິຕໍ ເມ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສິງ຺ຄາໂລ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຕໍ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍໍ, ອຸທ຺ຘໂຏ ປນ ມໍ ຂາເທຍ຺ຍາສີຕິ ຠາຍາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມາ ຠາຍິ, ນາຫໍ ຕໍ ຂາທິສ຺ສາມິ, ມຫນ຺ຕໍ ປນ ເຕ ຄຸຓໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ເອເກນຸປາເຍນ ມໍ ອຸທ຺ຘຣາຫີ’’ຕິ. ສິງ຺ຄາໂລ ຕສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ປາທານໍ ສມນ຺ຕາ ກລເລ ອປເນຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ປາທານໍ ຈຕສ຺ໂສ ມາຕິກາ ຂຓິຕ຺ວາ ອຸທກາຠິມຸຂໍ ອກາສິ, ອຸທກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ກລລໍ ມຸທຸໍ ອກາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສິງ຺ຄາໂລ ສີຫສ຺ສ ອຸທຣນ຺ຕຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ສີສໍ ປເວເສຕ຺ວາ ‘‘ວາຍາມໍ ກໂຣຫິ, ສາມີ’’ຕິ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສີເສນ ອຸທຣໍ ປຫຣິ. ສີໂຫ ເວຄໍ ຊເນຕ຺ວາ ກລລາ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ຖເລ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ສຣໍ ໂອຣຸຍ຺ຫ ກທ຺ທມໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ທຣຖໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕ຺ວາ ເອກໍ ມຫິໍສໍ ວຘິຕ຺ວາ ທາຐາຫິ ໂອວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມໍສໍ ອຸພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຂາທ, ສມ຺ມາ’’ຕິ ສິງ຺ຄາລສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ເຕນ ຂາທິເຕ ປຈ຺ຉາ ອຕ຺ຕນາ ຂາທິ. ປຸນ ສິງ຺ຄາໂລ ເອກໍ ມໍສເປສິໍ ຑໍສິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິ. ‘‘ອິທໍ ກິມຕ຺ຖາຍ, ສມ຺ມາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ທາສີ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສາ ຠາໂຄ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ສີໂຫ ‘‘ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ສີຫິຍາ ອຕ຺ຖາຍ ມໍສໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ສມ຺ມ, ອມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິ ຐຕ຺ວາ ສຂິຍາ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທາເປຕ຺ວາ ສິງ຺ຄາລຎ຺ຈ ສິງ຺ຄາລິຎ຺ຈ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິທານິ ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ເນຕ຺ວາ ຄຸຫາຍ ທ຺ວາເຣ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ຄຸຫາຍ ວສາເປສິ. ເຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂຄຈຣາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ສີຫິຎ຺ຈ ສິງ຺ຄາລິຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ສິງ຺ຄາເລນ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນານາມິເຄ ວຘິຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ຕຕ຺ເຖວ ມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອິຕຣາສມ຺ປິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ.

ເອວໍ ກາເລ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ສີຫີ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ເຕ ວິຊາຍິ, ສິງ຺ຄາລີປິ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ເຕ ວິຊາຍິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິໍສຸ. ອເຖກທິວສໍ ສີຫິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ສີໂຫ ສິງ຺ຄາລຎ຺ຈ ສິງ຺ຄາລິຎ຺ຈ ສິງ຺ຄາລໂປຕເກ ຈ ອຕິວິຍ ປິຍາຍຕິ, ນູນມສ຺ສ ສິງ຺ຄາລິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖໂວ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ສິເນຫໍ ກໂຣຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ປີເຬຕ຺ວາ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອິໂຕ ປລາເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ສາ ສີຫສ຺ສ ສິງ຺ຄາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຄຈຣາຍ ຄຕກາເລ ສິງ຺ຄາລິໍ ປີເຬສິ ຕຊ຺ເຊສິ ‘‘ກິໍກາຣຓາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສຕິ, ນ ປລາຍສີ’’ຕິ? ປຸຕ຺ຕາປິສ຺ສາ ສິງ຺ຄາລິປຸຕ຺ເຕ ຕເຖວ ຕຊ຺ຊຍິໍສຸ. ສິງ຺ຄາລີ ຕມຕ຺ຖໍ ສິງ຺ຄາລສ຺ສ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ສີຫສ຺ສ ວຈເນນ ເອຕາຍ ເອວໍ ກຕຠາວມ຺ປິ ນ ຊານາມ, ຈິຣໍ ວສິມ຺ຫາ, ນາສາເປຍ຺ຍາປິ ໂນ, ອມ຺ຫາກໍ ວສນຏ຺ຐານເມວ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫ. ສິງ຺ຄາໂລ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສີຫໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ສາມິ, ຈິຣໍ ອມ຺ເຫຫິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ນິວຸຕ຺ຖໍ, ອຕິຈິຣໍ ວສນ຺ຕາ ນາມ ອປ຺ປິຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກນ຺ຕກາເລ ສີຫີ ສິງ຺ຄາລິໍ ວິເຫເຐຕິ ‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ກສ຺ມາ ວສຖ, ປລາຍຖາ’ຕິ ຕຊ຺ເຊຕິ, ສີຫໂປຕກາປິ ສິງ຺ຄາລໂປຕເກ ຕຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ໂຍ ນາມ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ວາສໍ ນ ໂຣເຈຕິ, ເຕນ ໂສ ‘ຍາຫີ’ຕິ ນີຫຣິຕພ຺ໂພວ, ວິເຫຐນໍ ນາມ ກິມຕ຺ຖິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓. ‘‘ເຍນ ກາມໍ ປຓາເມຕິ, ຘມ຺ໂມ ພລວຕໍ ມິຄີ;

ອຸນ຺ນທນ຺ຕີ ວິຊານາຫິ, ຊາຕໍ ສຣຓໂຕ ຠຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຍນ ກາມໍ ປຓາເມຕິ, ຘມ຺ໂມ ພລວຕນ຺ຕິ ພລວາ ນາມ ອິສ຺ສໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ເສວກໍ ເຍນ ທິສາຠາເຄນ ອິຈ຺ຉຕິ, ເຕນ ທິສາຠາເຄນ ໂສ ປຓາເມຕິ ນີຫຣຕິ. ເອສ ຘມ຺ໂມ ພລວຕໍ ອຍໍ ອິສ຺ສຣານໍ ສຠາໂວ ປເວຓິຘມ຺ໂມວ, ຕສ຺ມາ ສເຈ ອມ຺ຫາກໍ ວາສໍ ນ ໂຣເຈຖ, ອຸຊຸກເມວ ໂນ ນີຫຣຖ, ວິເຫຐເນນ ໂກ ອຕ຺ໂຖຕິ ທີເປນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ມິຄີຕິ ສີຫໍ ອາລປຕິ. ໂສ ຫິ ມິຄຣາຊຕາຍ ມິຄາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ມິຄີ. ອຸນ຺ນທນ຺ຕີຕິປິ ຕເມວ ອາລປຕິ. ໂສ ຫິ ອຸນ຺ນຕານໍ ທນ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ອຸນ຺ນຕາ ທນ຺ຕາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸນ຺ນທນ຺ຕີ. ‘‘ອຸນ຺ນຕທນ຺ຕີ’’ຕິປິ ປາໂຐເຍວ. ວິຊານາຫີຕິ ‘‘ເອສ ອິສ຺ສຣານໍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ເອວໍ ຊານາຫິ. ຊາຕໍ ສຣຓໂຕ ຠຍນ຺ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຕຸມ຺ເຫ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ສຣຓໍ, ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ເຎວ ສນ຺ຕິກາ ຠຍໍ ຊາຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ຄມິສ຺ສາມາຕິ ທີເປຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ຕວ ມິຄີ ສີຫີ ອຸນ຺ນທນ຺ຕີມມ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ຕຊ຺ເຊນ຺ຕີ ເຍນ ກາມໍ ປຓາເມຕິ, ເຍນ ເຍນາກາເຣນ ອິຈ຺ຉຕິ, ເຕນ ປຓາເມຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ວິເຫເຐຕິປິ ປລາເປຕິປິ, ເອວໍ ຕ຺ວໍ ວິຊານາຫິ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ສກ຺ກາ ອມ຺ເຫຫິ ກາຕຸໍ. ຘມ຺ໂມ ພລວຕໍ ເອສ ພລວນ຺ຕານໍ ສຠາໂວ, ອິທານິ ມຍໍ ຄມິສ຺ສາມ. ກສ຺ມາ? ຊາຕໍ ສຣຓໂຕ ຠຍນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສີໂຫ ສີຫິໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ກາເລ ມມ ໂຄຈຣຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອິມິນາ ສິງ຺ຄາເລນ ອິມາຍ ຈ ສິງ຺ຄາລິຍາ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຕຠາວໍ ສຣສີ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ສຣາມີ’’ຕິ. ‘‘ຊານາສິ ປນ ມຍ຺ຫໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ອນາຄມນສ຺ສ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມິ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ຠທ຺ເທ, ອຫໍ ‘ເອກໍ ມິຄໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’ຕິ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກລເລ ລຄ຺ໂຄ, ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາຫາໂຣ ອຏ຺ຐາສິໍ, ສ຺ວາຫໍ ອິມໍ ສິງ຺ຄາລໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິຕໍ ລຠິໍ, ອຍໍ ເມ ຊີວິຕທາຍໂກ ສຫາໂຍ. ມິຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຫິ ມິຕ຺ໂຕ ທຸພ຺ພໂລ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍສ຺ສ ຈ ສຫາຍິກາຍ ຈ ປຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ເອວຣູປໍ ອວມານໍ ມາ ອກາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສີໂຫ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔. ‘‘ອປິ ເຈປິ ທຸພ຺ພໂລ ມິຕ຺ໂຕ, ມິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ຕິຏ຺ຐຕິ;

ໂສ ຎາຕໂກ ຈ ພນ຺ຘຸ ຈ, ໂສ ມິຕ຺ໂຕ ໂສ ຈ ເມ ສຂາ;

ທາຐິນິ ມາຕິມຎ຺ຎິຕ຺ໂຖ, ສິງ຺ຄາໂລ ມມ ປາຓໂທ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປິ ເຈປີຕິ ເອໂກ ອປິສທ຺ໂທ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ໂຖ, ເອໂກ ສມ຺ຠາວນຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ໂຍຊນາ – ທຸພ຺ພໂລປິ ເຈ ມິຕ຺ໂຕ ມິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ອປິ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສເຈ ຐາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ໂສ ຎາຕໂກ ຈ ພນ຺ຘຸ ຈ, ໂສ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ມິຕ຺ໂຕ, ໂສ ຈ ເມ ສຫາຍຏ຺ເຐນ ສຂາ. ທາຐິນິ ມາຕິມຎ຺ຎິຕ຺ໂຖຕິ, ຠທ຺ເທ, ທາຐາສມ຺ປນ຺ເນ ສີຫິ ມາ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍໍ ວາ ສຫາຍິໍ ວາ ອຕິມຎ຺ຎິ, ອຍຎ຺ຫິ ສິງ຺ຄາໂລ ມມ ປາຓໂທຕິ.

ສາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສິງ຺ຄາລິໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສປຸຕ຺ຕາຍ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິ. ສີຫໂປຕກາປິ ສິງ຺ຄາລໂປຕເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ກີຬມານາ ສມ຺ໂມທມານາ ມາຕາປິຕູນໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕກາເລປິ ມິຕ຺ຕຠາວໍ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສມ຺ໂມທມານາ ວສິໍສຸ. ເຕສໍ ກິຣ ສຕ຺ຕກຸລປຣິວຏ຺ເຏ ອຠິຊ຺ຊມານາ ເມຕ຺ຕິ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ເກຈິ ໂສຕາປນ຺ນາ, ເກຈິ ສກທາຄາມິໂນ, ເກຈິ ອນາຄາມິໂນ, ເກຈິ ອຣຫນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ. ‘‘ຕທາ ສິງ຺ຄາໂລ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ສີໂຫ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຄຸຓຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໑໕໘] ໘. ສຸຫນຸຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນຍິທໍ ວິສມສີເລນາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ຈຓ຺ຑຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ເຊຕວເນປິ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຈຓ຺ໂຑ ອໂຫສິ ຜຣຸໂສ ສາຫສິໂກ ຊນປເທປິ. ອເຖກທິວສໍ ຊານປໂທ ຠິກ຺ຂຸ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ເຊຕວນໍ ອຄມາສິ, ສາມເຓຣາ ເຈວ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ຈ ຕສ຺ສ ຈຓ຺ຑຠາວໍ ຊານນ຺ຕິ. ‘‘ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈຓ຺ຑານໍ ກລຫໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ກຸຕູຫເລນ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເຊຕວນວາສິກສ຺ສ ປຣິເວຓໍ ປຫິຓິໍສຸ. ເຕ ອຸໂຠປິ ຈຓ຺ຑາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ທິສ຺ວາວ ປິຍສໍວາສໍ ສໍສນ຺ທິໍສຸ ສມິໍສຸ, ຫຕ຺ຖປາທປິຏ຺ຐິສມ຺ພາຫນາທີນິ ອກໍສຸ. ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຈຓ຺ຑາ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ເຎສໍ ອຸປຣິ ຈຓ຺ຑາ ຜຣຸສາ ສາຫສິກາ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປນ ອຸໂຠປິ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ປິຍສໍວາສາ ຊາຕາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປເຕ ອຎ຺ເຎສໍ ຈຓ຺ຑາ ຜຣຸສາ ສາຫສິກາ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປນ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ປິຍສໍວາສາ ຈ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສພ຺ພຕ຺ຖສາຘໂກ ອຕ຺ຖຘມ຺ມານຸສາສໂກ ອມຈ຺ໂຈ ອໂຫສິ. ໂສ ປນ ຣາຊາ ໂຖກໍ ຘນໂລຠປກຕິໂກ, ຕສ຺ສ ມຫາໂສໂຓ ນາມ ກູຏອສ຺ໂສ ອຕ຺ຖິ. ອຖ ອຸຕ຺ຕຣາປຖກາ ອສ຺ສວາຓິຊາ ປຎ຺ຈ ອສ຺ສສຕານິ ອາເນສຸໍ, ອສ຺ສານໍ ອາຄຕຠາວໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ປນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອສ຺ເສ ອຄ຺ຆາເປຕ຺ວາ ມູລໍ ອປຣິຫາເປຕ຺ວາ ທາເປສິ. ຣາຊາ ຕໍ ປຣິຫາຍມາໂນ ອຎ຺ຎໍ ອມຈ຺ຈໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ອສ຺ເສ ອຄ຺ຆາເປຫິ, ອຄ຺ຆາເປນ຺ໂຕ ຈ ປຐມໍ ມຫາໂສຓໍ ຍຖາ ເຕສໍ ອສ຺ສານໍ ອນ຺ຕຣໍ ປວິສຕິ, ຕຖາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອສ຺ເສ ຑໍສາເປຕ຺ວາ ວຓິເຕ ກາຣາເປຕ຺ວາ ທຸພ຺ພລກາເລ ມູລໍ ຫາເປຕ຺ວາ ອສ຺ເສ ອຄ຺ຆາເປຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕຖາ ອກາສິ.

ອສ຺ສວາຓິຊາ ອນຕ຺ຕມນາ ຫຸຕ຺ວາ ເຕນ ກຕກິຣິຍໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ນຄເຣ ກູຏອສ຺ໂສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ສາມິ, ສຸຫນຸ ນາມ ກູຏອສ຺ໂສ ຈຓ຺ໂຑ ຜຣຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ປຸນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕໍ ອສ຺ສໍ ອາເນຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕໍ ກູຏສ຺ສໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ອສ຺ສວາຓິຊາ ອາຄຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ອສ຺ເສ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ມຫາໂສຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສິ. ອສ຺ສວາຓິຊາປິ ມຫາໂສຓໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຸຫນຸໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສຸໍ. ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຕ຺ວາ ສຣີຣານິ ເລຫນ຺ຕາ ສມ຺ໂມທມານາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ປສ຺ສສິ ອິເມ ທ຺ເວ ກູຏສ຺ສາ ອຎ຺ເຎສໍ ຈຓ຺ຑາ ຜຣຸສາ ສາຫສິກາ, ອຎ຺ເຎ ອສ຺ເສ ຑໍສິຕ຺ວາ ເຄລຎ຺ຎໍ ປາເປນ຺ຕິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປນ ສຣີຣໍ ເລຫນ຺ຕາ ສມ຺ໂມທມານາ ອຏ຺ຐໍສຸ, ກິໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ? ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ນຍິເມ, ມຫາຣາຊ, ວິສມສີລາ, ສມສີລາ ສມຘາຕຸກາ ຈ ເອເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ –

໑໕. ‘‘ນຍິທໍ ວິສມສີເລນ, ໂສເຓນ ສຸຫນູ ສຫ;

ສຸຫນູປິ ຕາທິໂສເຍວ, ໂຍ ໂສຓສ຺ສ ສໂຄຈໂຣ.

໑໖. ‘‘ປກ຺ຂນ຺ທິນາ ປຄພ຺ເຠນ, ນິຈ຺ຈໍ ສນ຺ທານຂາທິນາ;

ສເມຕິ ປາປໍ ປາເປນ, ສເມຕິ ອສຕາ ອສ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນຍິທໍ ວິສມສີເລນ, ໂສເຓນ ສຸຫນູ ສຫາຕິ ຍໍ ອິທໍ ສຸຫນຸ ກູຏສ຺ໂສ ໂສເຓນ ສທ຺ຘິໍ ເປມໍ ກໂຣຕິ, ອິທໍ ນ ອຕ຺ຕໂນ ວິສມສີເລນ, ອຖ ໂຂ ອຕ຺ຕໂນ ສມສີເລເນວ ສທ຺ຘິໍ ກໂຣຕິ. ອຸໂຠປິ ເຫເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອນາຈາຣຕາຍ ທຸສ຺ສີລຕາຍ ສມສີລາ ສມຘາຕຸກາ. ສຸຫນູປິ ຕາທິໂສເຍວ, ໂຍ ໂສຓສ຺ສ ສໂຄຈໂຣຕິ ຍາທິໂສ ໂສໂຓ, ສຸຫນຸປິ ຕາທິໂສເຍວ, ໂຍ ໂສຓສ຺ສ ສໂຄຈໂຣ ຍໍໂຄຈໂຣ ໂສໂຓ, ໂສປິ ຕໍໂຄຈໂຣເຍວ. ຍເຖວ ຫິ ໂສໂຓ ອສ຺ສໂຄຈໂຣ ອສ຺ເສ ຑໍເສນ຺ໂຕວ ຈຣຕິ, ຕຖາ ສຸຫນຸປິ. ອິມິນາ ເນສໍ ສມານໂຄຈຣຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ເຕ ປນ ອາຈາຣໂຄຈເຣ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປກ຺ຂນ຺ທິນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂນ຺ທິນາຕິ ອສ຺ສານໍ ອຸປຣິ ປກ຺ຂນ຺ທນສີເລນ ປກ຺ຂນ຺ທນໂຄຈເຣນ. ປຄພ຺ເຠນາຕິ ກາຍປາຄພ຺ຠິຍາທິສມນ຺ນາຄເຕນ ທຸສ຺ສີເລນ. ນິຈ຺ຈໍ ສນ຺ທານຂາທິນາຕິ ສທາ ອຕ຺ຕໂນ ພນ຺ຘນໂຍຕ຺ຕໍ ຂາທນສີເລນ ຂາທນໂຄຈເຣນ ຈ. ສເມຕິ ປາປໍ ປາເປນາຕິ ເອເຕສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ປາເປນ ສທ຺ຘິໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ປາປໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ສເມຕິ. ອສຕາ ອສນ຺ຕິ ເອເຕສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອສຕາ ອນາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ເນນ ສຫ ອິຕຣສ຺ສ ອສໍ ອສາຘຸກມ຺ມໍ ສເມຕິ, ຄູຖາທີນິ ວິຍ ຄູຖາທີຫິ ເອກໂຕ ສໍສນ຺ທຕິ ສທິສໍ ນິພ຺ພິເສສເມວ ໂຫຕີຕິ.

ເອວໍ ວຕ຺ວາ ຈ ປນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ຎາ ນາມ ອຕິລຸທ຺ເຘນ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ປຣສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ນາມ ນາເສຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຣາຊານໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ອສ຺ເສ ອຄ຺ຆາເປຕ຺ວາ ຠູຕເມວ ມູລໍ ທາເປສິ. ອສ຺ສວາຓິຊາ ຍຖາສຠາວເມວ ມູລໍ ລຠິຕ຺ວາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ອຄມໍສຸ. ຣາຊາປິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ທ຺ເວ ອສ຺ສາ ອິເມ ທ຺ເວ ທຸຏ຺ຐຠິກ຺ຂູ ອເຫສຸໍ, ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ປຓ຺ຑິຕາມຈ຺ໂຈ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສຸຫນຸຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໑໕໙] ໙. ໂມຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຸເທຕຍໍ ຈກ຺ຂຸມາ ເອກຣາຊາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ນີໂຕ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ທິສ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເອກໍ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕສຣີຣໍ ມາຕຸຄາມໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ມາຕຸຄາໂມ ນາມ ກສ຺ມາ ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາລຸເຬສ຺ສຕິ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕານມ຺ປິ ຫິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສສຕານິ ອສມຸທາຈິຓ຺ຓກິເລສາ ໂອກາສໍ ລຠິຕ຺ວາ ຂເຓເນວ ສມຸທາຈຣິໍສຸ. ວິສຸທ຺ຘາປິ ສຕ຺ຕາ ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຸຕ຺ຕມຍສສມງ຺ຄິໂນປິ ອາຍສກ຺ຍໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ປເຄວ ອປຣິສຸທ຺ຘາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂມຣໂຍນິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຓ຺ຑກາເລປິ ກຓິກາຣມກຸຬວຓ຺ຓອຓ຺ຑໂກໂສ ຫຸຕ຺ວາ ອຓ຺ຑໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ປກ຺ຂານໍ ອນ຺ຕເຣ ສຸຣຕ຺ຕຣາຊິວິຣາຊິໂຕ, ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ຕິສ຺ໂສ ປພ຺ພຕຣາຊິໂຍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຈຕຸຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຕຣາຊິຍາ ເອກສ຺ມິໍ ທຓ຺ຑກຫິຣຎ຺ຎປພ຺ພຕຕເລ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ນິສິນ຺ໂນ ສູຣິຍໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂຄຈຣຠູມິຍໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຕ຺ຖາຍ ພ຺ຣຫ຺ມມນ຺ຕໍ ພນ຺ຘນ຺ໂຕ ‘‘ອຸເທຕຍ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

໑໗. ‘‘ອຸເທຕຍໍ ຈກ຺ຂຸມາ ເອກຣາຊາ,

ຫຣິສ຺ສວຓ຺ໂຓ ປຖວິປ຺ປຠາໂສ;

ຕໍ ຕໍ ນມສ຺ສາມິ ຫຣິສ຺ສວຓ຺ຓໍ ປຖວິປ຺ປຠາສໍ,

ຕຍາຊ຺ຊ ຄຸຕ຺ຕາ ວິຫເຣມຸ ທິວສ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸເທຕີຕິ ປາຈີນໂລກຘາຕຸໂຕ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ຈກ຺ຂຸມາຕິ ສກລຈກ຺ກວາຬວາສີນໍ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸປຏິລາຠກຣເຓນ ຍໍ ເຕນ ເຕສໍ ທິນ຺ນໍ ຈກ຺ຂຸ, ເຕນ ຈກ຺ຂຸນາ ຈກ຺ຂຸມາ. ເອກຣາຊາຕິ ສກລຈກ຺ກວາເຬ ອາໂລກກຣານໍ ອນ຺ຕເຣ ເສຏ຺ຐວິສິຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ເອກຣາຊາ. ຫຣິສ຺ສວຓ຺ໂຓຕິ ຫຣິສມານວຓ຺ໂຓ, ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຖວິປ຺ປຠາໂສຕິ ປຖວິຍາ ປຠາໂສ. ຕໍ ຕໍ ນມສ຺ສາມີຕິ ຕສ຺ມາ ຕໍ ເອວຣູປໍ ຠວນ຺ຕໍ ນມສ຺ສາມິ ວນ຺ທາມິ. ຕຍາຊ຺ຊ ຄຸຕ຺ຕາ ວິຫເຣມຸ ທິວສນ຺ຕິ ຕຍາ ອຊ຺ຊ ຣກ຺ຂິຕາ ໂຄປິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ທິວສໍ ຈຕຸອິຣິຍາປຖວິຫາເຣນ ສຸຂໍ ວິຫເຣຍ຺ຍາມ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ສູຣິຍໍ ນມສ຺ສິຕ຺ວາ ທຸຕິຍຄາຖາຍ ອຕີເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ພຸທ຺ເຘ ເຈວ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ຈ ນມສ຺ສຕິ.

‘‘ເຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເວທຄູ ສພ຺ພຘມ຺ເມ, ເຕ ເມ ນໂມ ເຕ ຈ ມໍ ປາລຍນ຺ຕຸ;

ນມຕ຺ຖຸ ພຸທ຺ຘານໍ ນມຕ຺ຖຸ ໂພຘິຍາ, ນໂມ ວິມຸຕ຺ຕານໍ ນໂມ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ;

ອິມໍ ໂສ ປຣິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ, ໂມໂຣ ຈຣຕິ ເອສນາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ເຍ ພາຫິຕປາປາ ວິສຸທ຺ຘິພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ເວທຄູຕິ ເວທານໍ ປາຣໍ ຄຕາຕິປິ ເວທຄູ, ເວເທຫິ ປາຣໍ ຄຕາຕິປິ ເວທຄູ. ອິຘ ປນ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕຘມ຺ເມ ວິທິເຕ ປາກເຏ ກຕ຺ວາ ຄຕາຕິ ເວທຄູ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສພ຺ພຘມ຺ເມ’’ຕິ. ສພ຺ເພ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸຘມ຺ເມ ສລກ຺ຂຓສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓສ຺ສ ວິທິເຕ ປາກເຏ ກຕ຺ວາ ຄຕາ, ຕິຓ຺ຓໍ ມາຣານໍ ມຕ຺ຖກໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ອຸນ຺ນາເທຕ຺ວາ ໂພຘິຕເລ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ ສໍສາຣໍ ວາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ເມ ນໂມຕິ ເຕ ມມ ອິມໍ ນມກ຺ກາຣໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕຸ. ເຕ ຈ ມໍ ປາລຍນ຺ຕູຕິ ເອວໍ ມຍາ ນມສ຺ສິຕາ ຈ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ມໍ ປາເລນ຺ຕຸ ຣກ຺ຂນ຺ຕຸ ໂຄເປນ຺ຕຸ. ນມຕ຺ຖຸ ພຸທ຺ຘານໍ ນມຕ຺ຖຸ ໂພຘິຍາ, ນໂມ ວິມຸຕ຺ຕານໍ ນໂມ ວິມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ອຍໍ ມມ ນມກ຺ກາໂຣ ອຕີຕານໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອຕ຺ຖຸ, ເຕສຎ຺ເຎວ ຈຕູສຸ ຈ ມຄ຺ເຄສຸ ຈຕູສຸ ຜເລສຸ ຎາຓສງ຺ຂາຕາຍ ໂພຘິຍາ ອຕ຺ຖຸ, ຕຖາ ເຕສຎ຺ເຎວ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖຸ, ຍາ ຈ ເນສໍ ຕທງ຺ຄວິມຸຕ຺ຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິມຸຕ຺ຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວິມຸຕ຺ຕິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິມຸຕ຺ຕິ ນິສ຺ສຣຓວິມຸຕ຺ຕີຕິ ປຎ຺ຈວິຘາ ວິມຸຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສາ ເນສໍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາປິ ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ນມກ຺ກາໂຣ ອຕ຺ຖູຕິ. ‘‘ອິມໍ ໂສ ປຣິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ, ໂມໂຣ ຈຣຕິ ເອສນາ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ປທທ຺ວຍໍ ສຕ຺ຖາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ໂມໂຣ ອິມໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອິມໍ ຣກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂຄຈຣຠູມິຍໍ ປຸປ຺ຜຜລາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ນານປ຺ປກາຣາຍ ເອສນາຍ ຈຣຕິ.

ເອວໍ ທິວສໍ ຈຣິຕ຺ວາ ສາຍໍ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖງ຺ຄຕໍ ສູຣິຍໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນິວາສຏ຺ຐາເນ ຣກ຺ຂາວຣຓຕ຺ຖາຍ ປຸນ ພ຺ຣຫ຺ມມນ຺ຕໍ ພນ຺ຘນ຺ໂຕ ‘‘ອເປຕຍ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

໑໘. ‘‘ອເປຕຍໍ ຈກ຺ຂຸມາ ເອກຣາຊາ, ຫຣິສ຺ສວຓ຺ໂຓ ປຖວິປ຺ປຠາໂສ;

ຕໍ ຕໍ ນມສ຺ສາມິ ຫຣິສ຺ສວຓ຺ຓໍ ປຖວິປ຺ປຠາສໍ, ຕຍາຊ຺ຊ ຄຸຕ຺ຕາ ວິຫເຣມຸ ຣຕ຺ຕິໍ.

‘‘ເຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເວທຄູ ສພ຺ພຘມ຺ເມ, ເຕ ເມ ນໂມ ເຕ ຈ ມໍ ປາລຍນ຺ຕຸ;

ນມຕ຺ຖຸ ພຸທ຺ຘານໍ ນມຕ຺ຖຸ ໂພຘິຍາ, ນໂມ ວິມຸຕ຺ຕານໍ ນໂມ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ;

ອິມໍ ໂສ ປຣິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ, ໂມໂຣ ວາສມກປ຺ປຍີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອເປຕີຕິ ອປຍາຕິ ອຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອິມໍ ໂສ ປຣິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ, ໂມໂຣ ວາສມກປ຺ປຍີຕິ ອິທມ຺ປິ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ໂມໂຣ ອິມໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອິມໍ ຣກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິວາສຏ຺ຐາເນ ວາສໍ ກປ຺ປຍິຕ຺ຖ, ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິໍ ວາ ທິວາ ວາ ອິມສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ເນວ ຠຍໍ, ນ ໂລມຫໍໂສ ອໂຫສິ.

ອເຖໂກ ພາຣາຓສິຍາ ອວິທູເຣ ເນສາທຄາມວາສີ ເນສາໂທ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ວິຈຣນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ທຓ຺ຑກຫິຣຎ຺ຎປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ນິສິນ຺ນໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ອເຖກທິວສໍ ເຂມາ ນາມ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ເທວີ ສຸປິເນນ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ໂມຣໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປພຸທ຺ຘກາເລ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ອຫໍ, ເທວ, ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓສ຺ສ ໂມຣສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸກາມາ’’ຕິ. ຣາຊາ ອມຈ຺ເຈ ປຸຈ຺ຉິ. ອມຈ຺ຈາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ໂມຣາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກຕ຺ຖ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເນສາທາ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ເນສາເທ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖ ໂສ ເນສາທປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ທຓ຺ຑກຫິຣຎ຺ຎປພ຺ພໂຕ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ໂມໂຣ ວສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕໍ ໂມຣໍ ອມາເຣຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາວ ອາເນຫີ’’ຕິ. ເນສາໂທ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂຄຈຣຠູມິຍໍ ປາເສ ໂອຑ຺ເຑສິ. ໂມເຣນ ອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐາເນປິ ປາໂສ ນ ສຎ຺ຈຣຕິ. ເນສາໂທ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ວິຈຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ກາລມກາສິ. ເຂມາປິ ເທວີ ປຕ຺ຖິຕໍ ອລຠມານາ ກາລມກາສິ.

ຣາຊາ ‘‘ໂມຣໍ ເມ ນິສ຺ສາຍ ເທວີ ກາລກຕາ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ທຓ຺ຑກຫິຣຎ຺ຎປພ຺ພໂຕ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ໂມໂຣ ວສຕິ, ເຍ ຕສ຺ສ ມໍສໍ ຂາທນ຺ຕິ, ເຕ ອຊຣາ ອມຣາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອກ຺ຂຣໍ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ລິຂາເປຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ຏໍ ມຎ຺ຊູສາຍ ນິກ຺ຂິປາເປສິ. ຕສ຺ມິໍ ກາລກເຕ ອຎ຺ໂຎ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ຏໍ ວາເຈຕ຺ວາ ‘‘ອຊໂຣ ອມໂຣ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ເນສາທໍ ເປເສສິ. ໂສປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ກາລມກາສິ. ເອເຕເນວ ນິຍາເມນ ຉ ຣາຊປຣິວຏ຺ຏາ ຄຕາ. ອຖ ສຕ຺ຕໂມ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ວາ ເອກໍ ເນສາທໍ ປຫິຓິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐາເນປິ ປາສສ຺ສ ອສຎ຺ຈຣຓຠາວໍ, ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ໂຄຈຣຠູມິຄມນຠາວຎ຺ຈສ຺ສ ຎຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ເອກໍ ໂມຣິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖາ ຫຕ຺ຖຕາຬສທ຺ເທນ ນຈ຺ຈຕິ, ອຈ຺ຉຣາສທ຺ເທນ ຈ ວສ຺ສຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂມເຣນ ປຣິຕ຺ເຕ ອກເຕ ປາໂຕເຍວ ປາສຍຏ຺ຐິໂຍ ໂຣເປຕ຺ວາ ປາເສ ໂອຑ຺ເຑຕ຺ວາ ໂມຣິໍ ວສ຺ສາເປສິ. ໂມໂຣ ວິສຠາຄໍ ມາຕຸຄາມສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ກິເລສາຕຸໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ກຸຓິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາເສ ພຊ຺ຌິ. ອຖ ນໍ ເນສາໂທ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ອທາສິ.